1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:03,503 --> 00:00:07,107
Verborgen in 's werelds
iconische monumenten
3
00:00:07,173 --> 00:00:11,344
zit een ongelooflijk oude kennis
van de zon.
4
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
5
00:00:12,412 --> 00:00:16,816
Onze band met de zon en de hemel
is echt tijdloos.
6
00:00:17,083 --> 00:00:20,754
Twee keer per jaar,
wanneer de zon de aarde verlicht,
7
00:00:20,820 --> 00:00:23,523
worden die geheimen onthuld.
8
00:00:23,590 --> 00:00:28,061
Heel deze ruimte is gebouwd
omwille van dat ene tijdstip.
9
00:00:30,597 --> 00:00:32,499
Al duizenden jaren lang
10
00:00:32,565 --> 00:00:36,036
staan er in beschavingen
die elkaar niet kennen
11
00:00:36,736 --> 00:00:41,641
oude bouwwerken perfect
in het verlengde van de zon.
12
00:00:44,811 --> 00:00:49,516
En dat telkens op dezelfde dag:
de equinox.
13
00:00:49,582 --> 00:00:56,122
Ze hebben een unieke tempel gebouwd,
dus daar moet wel iets achter zitten.
14
00:00:56,189 --> 00:01:00,727
Elke tempel is een wonder
op het vlak techniek en astronomie.
15
00:01:00,794 --> 00:01:06,232
Het is een wonder wat ze hebben
bereikt met de technologie van toen.
16
00:01:06,299 --> 00:01:11,204
Hoe konden toenmalige astronomen dit
fenomeen overal ter wereld creëren?
17
00:01:11,271 --> 00:01:16,743
Overal ter wereld vierde de mens
het verschijnen van de zon
18
00:01:17,010 --> 00:01:18,445
op de dag van de equinox.
19
00:01:29,756 --> 00:01:33,426
Het is 06.15 uur in Cambodja.
20
00:01:33,493 --> 00:01:35,728
Vandaag begint de equinox,
21
00:01:35,795 --> 00:01:39,399
een fenomeen dat zich maar
twee keer per jaar voordoet.
22
00:01:39,466 --> 00:01:44,504
Op dat moment duren dag en nacht
ongeveer even lang overal op aarde.
23
00:01:45,438 --> 00:01:48,208
In Zuidoost-Azië wachten ze op de zon.
24
00:01:49,576 --> 00:01:55,381
Er staat een massa volk bij
de bekende tempel van Angkor Wat.
25
00:01:55,448 --> 00:02:01,187
Ze zijn hier om een oud maar
spectaculair special effect te zien.
26
00:02:02,789 --> 00:02:08,294
De zon komt precies ten oosten
van de centrale toren op.
27
00:02:10,296 --> 00:02:14,501
Maar het moment van de waarheid
moet nog komen.
28
00:02:29,716 --> 00:02:33,786
De zon is in alle culturen belangrijk,
vooral in oude culturen,
29
00:02:33,853 --> 00:02:37,490
omdat de zon ervoor zorgde
dat mensen konden overleven.
30
00:02:37,557 --> 00:02:40,059
Zonder zon kon je niet overleven.
31
00:02:40,126 --> 00:02:45,765
Het is geen toeval dat de zon
verafgood werd in oude culturen.
32
00:02:45,832 --> 00:02:49,669
We voelen ons nog steeds
verbonden met de zon.
33
00:02:50,503 --> 00:02:54,841
Alle beschavingen die we hebben
bestudeerd, ook prehistorische,
34
00:02:55,108 --> 00:02:58,478
hadden interesse in de zon,
de maan en de sterren.
35
00:03:00,847 --> 00:03:06,386
Op de dag van de equinox
wordt onze obsessie voor de zon zichtbaar
36
00:03:06,452 --> 00:03:09,255
overal waar bouwwerken
uit de oudheid staan.
37
00:03:10,723 --> 00:03:13,660
3200 kilometer westwaarts
lijsten de ramen
38
00:03:13,726 --> 00:03:20,700
van de Padmanabhaswamytempel
het zonlicht perfect in.
39
00:03:24,804 --> 00:03:29,509
Ook in Egypte zien we vuurwerk
van de ondergaande zon.
40
00:03:29,576 --> 00:03:32,478
Ze verdwijnt achter de schouder
van de Sfinx
41
00:03:32,545 --> 00:03:36,316
met de Piramide van Chefren
er vlak achter.
42
00:03:37,483 --> 00:03:40,753
De megalithische tempels
van Mnajdra in Europa
43
00:03:41,020 --> 00:03:44,624
zijn duizend jaar ouder dan de piramides.
44
00:03:44,691 --> 00:03:50,163
Ook hier vindt tijdens de equinox
een fenomeen met het zonlicht plaats.
45
00:03:53,499 --> 00:03:57,503
Op de Amerikaanse continenten,
in Chichén Itzá in Mexico,
46
00:03:57,570 --> 00:04:02,542
zien we een lichtspektakel
van wel 1000 jaar oud,
47
00:04:02,609 --> 00:04:05,078
wanneer de schaduw van een slang
48
00:04:05,144 --> 00:04:08,414
over de tempel
van de slangengod kruipt.
49
00:04:09,382 --> 00:04:14,320
Volkeren van verschillende
continenten, tijdperken en culturen
50
00:04:14,387 --> 00:04:17,357
eerden allemaal de zon.
51
00:04:19,993 --> 00:04:23,596
Ze observeerden de natuurlijke cycli
heel nauwkeurig.
52
00:04:23,663 --> 00:04:26,799
Ze volgden nauwgezet
wat er in de hemel gebeurde.
53
00:04:27,066 --> 00:04:32,805
En die kennis hebben ze
in die bouwwerken verwerkt.
54
00:04:33,072 --> 00:04:35,041
Als we die plekken bestuderen,
55
00:04:35,108 --> 00:04:39,379
zien we niet alleen welke
vaardigheden die culturen hadden,
56
00:04:39,445 --> 00:04:43,349
maar ook hoe belangrijk de tijd,
astronomie en de zon waren
57
00:04:43,416 --> 00:04:45,318
in een mensenleven.
58
00:04:45,685 --> 00:04:51,391
Het is bijna niet te geloven dat ze
zulke monumenten konden bouwen.
59
00:04:51,824 --> 00:04:54,794
In de moderne wereld
zou je al snel vergeten
60
00:04:55,061 --> 00:04:57,130
dat toen de mensheid ontstond
61
00:04:57,196 --> 00:05:01,100
elke beschaving op aarde
afhankelijk was van de zon.
62
00:05:01,167 --> 00:05:05,305
Ook in de prehistorie, toen er
nog geen schrift of landbouw was,
63
00:05:05,371 --> 00:05:07,707
was er al een interesse voor de hemel.
64
00:05:07,774 --> 00:05:11,411
Daar vinden we overal ter wereld
aanwijzingen van.
65
00:05:11,477 --> 00:05:14,614
Astronomie was de eerste wetenschap.
66
00:05:14,681 --> 00:05:19,118
Alleen astronomie maakt
een betrouwbare kalender mogelijk.
67
00:05:19,686 --> 00:05:24,023
Je kunt niet aan landbouw doen,
zaaien of ploegen
68
00:05:24,090 --> 00:05:27,293
als je niet weet welke periode
van het jaar het is.
69
00:05:27,360 --> 00:05:32,465
Ze moesten weten wat de zon ging
doen om te kunnen overleven.
70
00:05:35,401 --> 00:05:40,139
In de zomer kantelt het noordelijke
halfrond in de richting van de zon,
71
00:05:40,206 --> 00:05:42,408
waardoor de dagen langer zijn.
72
00:05:42,475 --> 00:05:47,680
In de winter helt het weg van de zon
en is het kouder en donkerder.
73
00:05:47,747 --> 00:05:52,752
Maar wanneer het seizoen wisselt,
staat de zon loodrecht op de evenaar
74
00:05:52,819 --> 00:05:57,724
en worden beide halfronden
gelijk belicht door onze ster.
75
00:05:57,790 --> 00:06:02,261
Op dat moment duren dag en nacht
bijna overal ter wereld even lang:
76
00:06:02,328 --> 00:06:04,330
Twaalf uur.
77
00:06:04,397 --> 00:06:07,700
Het woord equinox komt van
het Latijn equinoctium,
78
00:06:07,767 --> 00:06:14,140
en het verwijst naar het feit dat
de nacht dan even lang is als de dag.
79
00:06:14,207 --> 00:06:16,709
De duisternis van de winter is voorbij
80
00:06:16,976 --> 00:06:21,447
en na de equinox
worden de dagen weer langer.
81
00:06:21,514 --> 00:06:23,449
Het licht zorgt voor leven.
82
00:06:23,516 --> 00:06:31,057
De equinox bevestigt dat de wereld
en het heelal weer ontwaken.
83
00:06:31,124 --> 00:06:33,993
Je overlevingskansen worden weer groter.
84
00:06:36,162 --> 00:06:39,732
Oude beschavingen ontwikkelden
astronomische kennis
85
00:06:39,799 --> 00:06:43,169
om onze cyclus om de zon
nauwkeurig te volgen.
86
00:06:43,236 --> 00:06:46,239
Daarna volgden de technische vaardigheden
87
00:06:46,305 --> 00:06:48,541
om die cyclus in steen te eren.
88
00:06:49,475 --> 00:06:52,612
Maar de vraag is:
Hoe hebben ze dat gedaan?
89
00:06:57,016 --> 00:06:59,552
Archeologe dr. Sarah Klassen
90
00:06:59,619 --> 00:07:02,989
vindt de uitlijning
met de zon tijdens de equinox
91
00:07:03,055 --> 00:07:07,727
één van de knapste kenmerken
van de tempel in Angkor Wat.
92
00:07:09,328 --> 00:07:12,064
Sarah gebruikt moderne technologie
93
00:07:12,131 --> 00:07:16,102
om de geheimen
van deze oude gebouwen te ontdekken.
94
00:07:16,169 --> 00:07:19,338
Dit is een tachymeter en die gebruiken we
95
00:07:19,405 --> 00:07:25,178
om bepaalde locaties heel nauwkeurig
in kaart te brengen.
96
00:07:25,244 --> 00:07:28,514
Hier meten we er de architectuur
van Angkor Wat mee.
97
00:07:28,581 --> 00:07:31,384
Als we die gegevens
in de computer ingeven,
98
00:07:31,451 --> 00:07:35,555
zien we hoe de tempel is gebouwd
en wat de hoeken en afstanden zijn
99
00:07:35,621 --> 00:07:38,090
tussen de verschillende elementen.
100
00:07:38,157 --> 00:07:42,128
De tempel van Angkor Wat
is 800 jaar geleden gebouwd
101
00:07:42,195 --> 00:07:47,633
door keizer Suryavarman II. Hij staat
in het midden van z'n keizerrijk.
102
00:07:48,734 --> 00:07:53,739
De oude Khmer beschikten kennelijk
over geraffineerde technologie.
103
00:07:53,806 --> 00:07:59,212
Dat zie je aan de schaal en
nauwkeurigheid van hun bouwwerken.
104
00:08:02,448 --> 00:08:07,386
Vooral tijdens de equinox
wordt die verfijning duidelijk.
105
00:08:07,453 --> 00:08:11,257
Angkor ligt in het verlengde
van de opkomende equinoxzon.
106
00:08:14,160 --> 00:08:17,330
Eén raster loopt van noord naar zuid
107
00:08:17,396 --> 00:08:22,268
en het andere van west naar oost
in de richting van de equinoxzon.
108
00:08:22,735 --> 00:08:26,405
Vanaf de westelijke poort
loopt een recht pad
109
00:08:26,472 --> 00:08:32,311
naar het hart van de tempel,
maar uit moderne metingen blijkt
110
00:08:32,378 --> 00:08:35,748
dat het pad niet perfect
oostwaarts loopt.
111
00:08:41,354 --> 00:08:43,656
Het bijzondere aan Angkor
112
00:08:43,723 --> 00:08:47,560
is dat het niet perfect overlapt
met de windrichtingen.
113
00:08:47,627 --> 00:08:50,596
Er is een afwijking van een halve graad.
114
00:08:50,663 --> 00:08:53,332
Voor deze oude meesters in astronomie
115
00:08:53,399 --> 00:08:57,069
zou een halve graad
een enorme fout betekenen.
116
00:08:57,136 --> 00:09:00,106
Maar het is helemaal geen vergissing.
117
00:09:00,172 --> 00:09:04,243
Het is gebaseerd op een geniaal
wiskundig inzicht.
118
00:09:04,310 --> 00:09:06,312
Het is best geniaal.
119
00:09:06,379 --> 00:09:09,582
Het is vast gedaan opdat de zon
tijdens de equinox
120
00:09:09,649 --> 00:09:13,319
precies boven de middelste
tempel zou staan.
121
00:09:15,755 --> 00:09:20,626
De equinoxzon verschijnt namelijk
perfect in het oosten aan de horizon,
122
00:09:20,693 --> 00:09:24,730
maar tijdens de minuten dat de zon
naar de punt van de toren klimt,
123
00:09:24,997 --> 00:09:27,633
gaat de zon ook wat naar rechts,
124
00:09:27,700 --> 00:09:31,437
ongeveer een halve graad
naast het oosten.
125
00:09:31,504 --> 00:09:34,073
Dus als de toren pal in het oosten staat,
126
00:09:34,140 --> 00:09:37,410
zou de zon naast de toren hangen
als ze de punt bereikt.
127
00:09:37,476 --> 00:09:40,379
De architect bedacht
een simpele oplossing.
128
00:09:40,446 --> 00:09:42,648
Hij liet heel het complex
129
00:09:42,715 --> 00:09:46,319
met een halve graad
van de windrichtingen afwijken.
130
00:09:47,253 --> 00:09:51,290
Om de westelijke poort,
131
00:09:51,357 --> 00:09:54,560
de punt van de toren
en de zon op één lijn te krijgen,
132
00:09:54,627 --> 00:09:56,796
is heel veel vaardigheid nodig.
133
00:09:58,130 --> 00:10:04,070
Acht eeuwen later is het nog steeds
een berekend wiskundig wonder.
134
00:10:04,136 --> 00:10:07,473
Het toont aan dat de equinox
een cruciaal moment was
135
00:10:07,540 --> 00:10:10,610
waarvoor heel het tempelcomplex
werd gebouwd.
136
00:10:12,111 --> 00:10:15,748
De schoonheid van Angkor Wat
zit in de wiskunde.
137
00:10:15,815 --> 00:10:21,320
Je ziet dat alles aan het complex
tot in de details is gepland
138
00:10:21,387 --> 00:10:24,390
met een wiskundige precisie.
139
00:10:24,457 --> 00:10:26,592
Nu ik hier vijf jaar heb gewerkt,
140
00:10:26,659 --> 00:10:29,495
ben ik zo blij dat ik het moment
kan bijwonen
141
00:10:29,562 --> 00:10:32,431
waar heel dit complex voor is gebouwd.
142
00:10:36,769 --> 00:10:40,373
De energie van de menigte
en al die opwinding...
143
00:10:40,439 --> 00:10:42,575
Dit is een bijzonder moment.
144
00:10:43,576 --> 00:10:48,581
Een fractie, een halve graad,
maakt het verschil.
145
00:10:54,620 --> 00:11:01,260
Ze vingen de zon op de punt
van de middelste toren van Angkor Wat.
146
00:11:01,327 --> 00:11:06,165
Ze gebruikten de zon om een statement
te maken over hun geloof
147
00:11:06,232 --> 00:11:10,403
en in dit geval ook hun macht
en plek in het heelal.
148
00:11:38,431 --> 00:11:40,599
De tempels die we vandaag zien,
149
00:11:40,666 --> 00:11:43,602
zagen er in het verleden
vast anders uit.
150
00:11:43,669 --> 00:11:46,706
Mogelijk was de tempel bekleed met goud,
151
00:11:46,772 --> 00:11:51,610
dus je kunt je wel voorstellen hoe
het eruitzag met de zon op de toren.
152
00:11:51,677 --> 00:11:54,480
Het was een machtig moment.
153
00:11:55,214 --> 00:12:00,553
De architecten van de keizer hebben
alles goed gedaan tot in de details.
154
00:12:07,359 --> 00:12:11,564
Angkor Wat is één van de mooiste
oude bezienswaardigheden ter wereld,
155
00:12:11,630 --> 00:12:16,702
maar er zijn er nog meer
die de equinoxzon vieren
156
00:12:16,769 --> 00:12:19,105
met een spectaculaire lichtshow.
157
00:12:25,678 --> 00:12:28,481
Wanneer de equinoxzon Cambodja verlaat,
158
00:12:28,547 --> 00:12:31,517
zet ze haar reis rond de wereld voort.
159
00:12:33,119 --> 00:12:38,057
3200 kilometer naar het westen,
in Kerala aan de zuidkust van India,
160
00:12:38,124 --> 00:12:43,095
moeten de mensen wachten tot de zon
ondergaat om het effect te zien.
161
00:12:46,198 --> 00:12:49,702
De prachtige tempel
van Sree Padmanabhaswamy
162
00:12:49,769 --> 00:12:52,571
heeft een mooie, gebeeldhouwde toren
163
00:12:52,638 --> 00:12:55,407
die 400 jaar na Angkor Wat
is gebouwd.
164
00:13:01,447 --> 00:13:05,050
Door een verticale reeks openingen
165
00:13:05,117 --> 00:13:09,722
gaat de equinoxzon onder
in het westen als een lift.
166
00:13:09,789 --> 00:13:14,426
Om de vijf minuten
wordt een hele verdieping verlicht.
167
00:13:21,267 --> 00:13:25,437
Nog een kwart van de wereld verderop,
in het Oude Egypte,
168
00:13:25,504 --> 00:13:31,510
raakt de ondergaande equinoxzon
twee iconische monumenten:
169
00:13:31,577 --> 00:13:35,548
De Sfinx van Gizeh
en de Piramide van Chefren.
170
00:13:35,614 --> 00:13:40,686
Beide monumenten zouden
zo'n 4500 jaar geleden gebouwd zijn.
171
00:13:41,320 --> 00:13:45,624
Tijdens de equinox verdwijnt de zon
achter de schouder van de sfinx
172
00:13:45,691 --> 00:13:48,594
met de Piramide van Chefren
er vlak achter.
173
00:13:48,661 --> 00:13:53,499
De uitlijning van de Piramiden van Gizeh
onder de ondergaande zon
174
00:13:53,566 --> 00:13:58,571
is heel precies,
tot op 1/15 van een graad.
175
00:13:59,738 --> 00:14:04,210
Mogelijk hebben geleerden dit gedaan
met een simpel instrument.
176
00:14:04,276 --> 00:14:08,113
Wie een gebouw wil oriënteren
volgens de windrichtingen.
177
00:14:08,180 --> 00:14:11,150
kan de Indische cirkelmethode gebruiken.
178
00:14:11,217 --> 00:14:17,690
Je steekt een paal in de grond
en observeert z'n schaduw
179
00:14:17,756 --> 00:14:20,159
van 's morgens tot 's avonds.
180
00:14:21,560 --> 00:14:26,298
Je markeert op de grond
hoe die schaduw zich verplaatst.
181
00:14:26,365 --> 00:14:32,705
Dan neem je een touw
van dezelfde lengte als die houten stok.
182
00:14:32,771 --> 00:14:37,576
Je bindt het om die paal
en tekent een cirkel op de grond.
183
00:14:38,611 --> 00:14:41,480
Die cirkel snijdt de lijn op twee punten.
184
00:14:41,547 --> 00:14:43,816
En de lijn die deze twee punten verbindt,
185
00:14:44,083 --> 00:14:47,720
loopt perfect van oost naar west.
186
00:14:47,786 --> 00:14:51,590
Als je het van bovenaf bekijkt,
dan overlapt het perfect
187
00:14:51,657 --> 00:14:54,226
met de punten van een kompas.
188
00:14:55,160 --> 00:14:59,832
Deze methode is zo simpel en nauwkeurig
189
00:15:00,099 --> 00:15:04,770
dat die mogelijk door om het even
welke beschaving toegepast werd.
190
00:15:07,206 --> 00:15:09,275
Op de dag van de equinox
191
00:15:09,341 --> 00:15:12,578
zet de zon haar weg voort naar Europa
192
00:15:14,346 --> 00:15:17,182
en werpt haar licht
op de Middellandse Zee.
193
00:15:18,584 --> 00:15:22,755
Op het eiland Malta
gebeurt er iets ongelooflijk.
194
00:15:23,022 --> 00:15:26,492
De dageraad verlicht
een prehistorische tempel
195
00:15:26,558 --> 00:15:31,597
die 1000 jaar ouder is dan
de piramiden met buitengewone precisie.
196
00:15:35,100 --> 00:15:39,238
De zonnestralen raken precies
het midden van een oud altaar.
197
00:15:40,239 --> 00:15:44,476
Alles hier draait om de equinox.
198
00:15:44,543 --> 00:15:49,248
De positie van de zon bepalen
tijdens de equinox is heel moeilijk.
199
00:15:49,315 --> 00:15:54,153
Het is ongelooflijk dat sommige
beschavingen daarin geslaagd zijn.
200
00:15:56,488 --> 00:15:59,758
Het is een astronomisch
en architecturaal wonder
201
00:15:59,825 --> 00:16:02,561
van 5500 jaar oud.
202
00:16:05,397 --> 00:16:11,437
De mensen in Malta bouwden geweldige
en enorme structuren.
203
00:16:11,503 --> 00:16:15,341
Ze bouwden er zoveel
op zo'n kleine archipel.
204
00:16:15,407 --> 00:16:18,577
Zoiets is elders nooit gebeurd.
205
00:16:19,578 --> 00:16:24,416
De tempel van Mnajdra is één van
de oudste tempels ter wereld.
206
00:16:26,151 --> 00:16:29,755
Sommige bouwstenen wegen wel 30 ton.
207
00:16:30,022 --> 00:16:33,425
Ongeveer zo zwaar
als vijf volwassen olifanten.
208
00:16:33,492 --> 00:16:40,199
Ze waren kennelijk niet zo primitief.
Ze hadden vaardigheden en kennis.
209
00:16:40,265 --> 00:16:44,703
Niet te geloven dat dit speciaal
voor de equinox is gebouwd.
210
00:16:45,704 --> 00:16:50,075
In de voorbije tien jaar
heeft archeoastronoom Tore Lomsdalen
211
00:16:50,142 --> 00:16:54,013
geprobeerd te achterhalen
hoe ze dat hebben gedaan.
212
00:16:56,448 --> 00:17:01,086
Ik sta er telkens van te kijken
en denk na over hun kennis.
213
00:17:01,153 --> 00:17:07,159
Ze hebben unieke tempels gebouwd.
Daar moet iets achter zitten.
214
00:17:08,761 --> 00:17:15,367
In Mnajdra zijn er drie tempels.
Ze liggen in een klaverbladpatroon.
215
00:17:15,434 --> 00:17:18,203
Ze liggen in verschillende richtingen.
216
00:17:18,270 --> 00:17:22,374
Eén ervan is gericht naar het oosten
en de opgaande equinoxzon.
217
00:17:23,008 --> 00:17:26,712
Ze wisten wat er aan de hand was
in de hemel.
218
00:17:26,779 --> 00:17:29,615
Ze observeerden de oostelijke horizon
219
00:17:29,681 --> 00:17:35,621
om te zien waar de zon precies opkwam
het hele jaar door.
220
00:17:37,423 --> 00:17:41,360
Niet alleen de dagen
variëren in lengte tijdens het jaar,
221
00:17:41,427 --> 00:17:47,399
maar ook de plek waar de zon opkomt
aan de oostelijke horizon.
222
00:17:47,466 --> 00:17:51,503
In december komt de zon op ter hoogte
van het zuidelijkste punt.
223
00:17:54,473 --> 00:17:59,178
In het midden van de zomer ter hoogte
van het noordelijkste punt.
224
00:17:59,244 --> 00:18:02,347
Tijdens de equinox komt de zon
pal in het oosten op.
225
00:18:02,414 --> 00:18:05,984
Dat zou in het midden
van beide uitersten moeten liggen.
226
00:18:06,051 --> 00:18:10,556
Dat middelste punt lag dicht genoeg
bij de equinox
227
00:18:10,622 --> 00:18:15,094
om een tempel te bouwen
die in het verlengde ervan lag.
228
00:18:17,129 --> 00:18:20,566
Tore denkt dat de bouwers
deze methode gebruikten
229
00:18:20,632 --> 00:18:23,602
om de zon het hele jaar door
te kunnen volgen.
230
00:18:23,669 --> 00:18:27,639
Volgens hem is Mnajdra
een stenen kalender.
231
00:18:27,706 --> 00:18:32,144
Hij vindt een aanwijzing
op de winterzonnewende-positie.
232
00:18:32,211 --> 00:18:37,549
Mogelijk was deze put een markeerpunt
voor de bouwers
233
00:18:37,616 --> 00:18:43,522
toen ze Mnajdra in het verlengde
van de winterzonnewende wilden bouwen.
234
00:18:43,589 --> 00:18:46,191
Hij ligt perfect in het verlengde.
235
00:18:47,993 --> 00:18:51,363
Mogelijk was er ook een markeerpunt
voor de equinox.
236
00:18:51,430 --> 00:18:54,133
Maar deze methode
is niet zo nauwkeurig.
237
00:18:54,199 --> 00:18:58,370
Zeker niet op zo'n steile rots
als Mnajdra.
238
00:19:00,305 --> 00:19:03,709
Als de zon hoog genoeg staat
om gezien te kunnen worden,
239
00:19:03,976 --> 00:19:06,378
is ze al uitgeweken naar één kant.
240
00:19:07,412 --> 00:19:12,618
Dan zie je een positie
die niet pal in het oosten ligt.
241
00:19:12,684 --> 00:19:17,122
Het zal net iets meer naar links
of rechts van het oosten liggen.
242
00:19:17,189 --> 00:19:20,325
Die afwijking is inbegrepen
in deze methode.
243
00:19:21,693 --> 00:19:26,632
Deze methode is waarschijnlijk alleen
gebruikt voor de eerste tempel.
244
00:19:26,698 --> 00:19:31,203
Het was vermoedelijk één ruimte
die uitkeek op de horizon.
245
00:19:31,270 --> 00:19:35,607
De equinoxzon zou schuin
in de tempel hebben geschenen
246
00:19:35,674 --> 00:19:40,345
en een kant van het altaar geraakt
hebben, niet het midden.
247
00:19:40,412 --> 00:19:43,115
Maar later werd de tempel opnieuw gebouwd
248
00:19:43,182 --> 00:19:46,251
met nieuwe astronomische kennis.
249
00:19:46,318 --> 00:19:50,455
Hun astronomische kennis evolueerde,
250
00:19:50,522 --> 00:19:56,595
waardoor ze de tempel steeds
nauwkeuriger konden oriënteren
251
00:19:56,662 --> 00:20:00,632
in de richting van de equinoxzonsopgang.
252
00:20:02,434 --> 00:20:08,440
Het zou zomaar eens kunnen dat die
nieuwe kennis 's nachts werd opgedaan.
253
00:20:16,682 --> 00:20:21,653
In Malta hadden de astronomen uit
de oudheid een nieuwe methode nodig
254
00:20:21,720 --> 00:20:26,258
om hun tempel in het verlengde
van de equinoxzon te bouwen.
255
00:20:28,126 --> 00:20:32,231
Blijkbaar stond het antwoord
in de sterren geschreven.
256
00:20:32,297 --> 00:20:35,100
Ze oriënteerden zich op sterren
257
00:20:35,167 --> 00:20:40,772
die op een bepaalde positie staan
wanneer de equinoxzon opgaat.
258
00:20:40,839 --> 00:20:45,143
Dat zijn heel nauwkeurige ijkpunten
voor dit fenomeen.
259
00:20:45,811 --> 00:20:48,847
Astronomen geloven dat ze
deze zuilen gebruikten
260
00:20:49,114 --> 00:20:51,783
om hun waarnemingen op aan te duiden.
261
00:20:52,050 --> 00:20:58,090
Deze putjes stellen vermoedelijk de
sterren van het Zevengesternte voor,
262
00:20:58,156 --> 00:21:00,859
ook wel de Zeven Zusters genaamd.
263
00:21:01,059 --> 00:21:05,397
Ze zijn helder en duidelijk zichtbaar
aan de nachtelijke hemel.
264
00:21:06,698 --> 00:21:10,569
Het Zevengesternte komt toevallig
precies in het oosten op.
265
00:21:10,636 --> 00:21:13,639
Ze liggen in het verlengde
van de equinoxzon.
266
00:21:13,705 --> 00:21:16,808
De zon verandert van positie
aan de horizon,
267
00:21:17,075 --> 00:21:20,579
maar deze sterren verschijnen
altijd op dezelfde plek
268
00:21:20,646 --> 00:21:25,817
omdat ze 30 miljoen keer
verder van ons liggen dan de zon.
269
00:21:26,084 --> 00:21:29,788
Je kunt bijna elke nacht
het Zevengesternte zien opkomen.
270
00:21:30,055 --> 00:21:36,128
Het is op die plek dat de zon opkomt
op de dag van de equinox.
271
00:21:36,595 --> 00:21:41,066
Het pronkstuk van de nieuwe tempel
was het centrale altaar
272
00:21:41,133 --> 00:21:44,336
dat het licht van de opgaande
equinoxzon opving.
273
00:21:44,403 --> 00:21:50,809
Ze hadden meer kennis vergaard
en deze tempel was gebouwd
274
00:21:51,076 --> 00:21:53,578
om de equinox te eren.
275
00:21:57,282 --> 00:21:59,785
Het heeft meer dan duizend jaar geduurd
276
00:21:59,851 --> 00:22:02,521
voor het definitieve ontwerp af was.
277
00:22:02,587 --> 00:22:06,425
Het altaar stond achteraan
in een nieuwe ruimte,
278
00:22:06,491 --> 00:22:11,463
zo diep in de tempel dat
de zonnestralen er nooit bij konden,
279
00:22:11,530 --> 00:22:14,199
behalve op de dag van de equinox.
280
00:22:17,502 --> 00:22:22,274
Deze boodschap uit de prehistorie
komt vandaag nog steeds aan.
281
00:22:25,410 --> 00:22:28,246
Kijk eens hoe helder en mooi.
282
00:22:29,748 --> 00:22:34,119
De equinoxzon verlicht
de centrale gang nog steeds
283
00:22:34,186 --> 00:22:37,089
om het altaar te belichten.
284
00:22:37,155 --> 00:22:41,460
Moet je de gang zien
nu het zonlicht feller wordt.
285
00:22:43,395 --> 00:22:46,598
Vandaag wordt alles verlicht.
286
00:22:52,304 --> 00:22:57,175
Het licht vindt z'n doel
met buitengewone precisie.
287
00:22:57,242 --> 00:23:02,247
Tijdens de equinox heeft deze gang
precies de juiste lengte
288
00:23:02,314 --> 00:23:04,583
om dit effect op te wekken
289
00:23:04,649 --> 00:23:09,788
waarbij het zonlicht op de onderkant
van dat altaar achteraan valt.
290
00:23:10,055 --> 00:23:13,759
Het is fantastisch dat dit bewust
zo is gebouwd.
291
00:23:18,130 --> 00:23:22,801
Sommige van de eerste bouwers
bouwden voor de equinox.
292
00:23:26,438 --> 00:23:29,741
5000 jaar geleden
bouwden ze deze tempels.
293
00:23:30,008 --> 00:23:32,677
Dat is echt fantastisch.
294
00:23:36,381 --> 00:23:38,683
Amper een uur voorbij Malta
295
00:23:38,750 --> 00:23:44,356
bereikt de equinoxzon de rand van Europa:
het prehistorische Ierland.
296
00:23:46,591 --> 00:23:50,529
Op 2400 km van Malta
gebeurt weer hetzelfde.
297
00:23:50,595 --> 00:23:55,600
Het ochtendgloren raakt een oude steen
achteraan in een ruimte.
298
00:23:55,667 --> 00:23:58,703
Er staat een zon in gegraveerd.
299
00:23:59,571 --> 00:24:02,207
Dit is Loughcrew in County Meath,
300
00:24:02,274 --> 00:24:05,210
een bezienswaardigheid uit
het stenen tijdperk net als Malta
301
00:24:05,277 --> 00:24:09,381
en ook zo'n 5000 jaar oud.
302
00:24:09,448 --> 00:24:13,652
Een landbouwgemeenschap
begroette de lente.
303
00:24:13,718 --> 00:24:19,024
Ze verwerkten de band
die ze met het heelal hadden
304
00:24:19,090 --> 00:24:21,293
in hun nederzettingen.
305
00:24:21,359 --> 00:24:24,696
En ook in de kunst die ze schilderden.
306
00:24:24,763 --> 00:24:29,034
Het licht daalt neer op nog
een tweede afbeelding van de zon.
307
00:24:29,100 --> 00:24:32,304
Prehistorische mensen
die de equinox afbeelden
308
00:24:32,370 --> 00:24:35,574
als een kwestie van leven en dood.
309
00:24:35,640 --> 00:24:40,545
Eigenlijk zorg je ervoor
dat de zon zal schijnen
310
00:24:40,612 --> 00:24:44,583
of zal doen wat ze moet doen
opdat je gewassen zouden groeien.
311
00:24:44,649 --> 00:24:47,285
Je spreekt de kosmos aan
312
00:24:47,352 --> 00:24:52,524
om je eigen bestaan
en overlevingskansen te verzekeren.
313
00:24:58,630 --> 00:25:02,167
De equinox laat Europa ver achter zich.
314
00:25:02,234 --> 00:25:06,004
De dageraad verspreidt zich
over de Atlantische Oceaan
315
00:25:06,071 --> 00:25:08,540
en bereikt Amerika.
316
00:25:12,043 --> 00:25:14,479
In het noordwesten van New Mexico
317
00:25:14,546 --> 00:25:19,117
schijnt de zon steeds hoger
boven een eindeloze woestijn.
318
00:25:22,153 --> 00:25:24,656
Archeoastronoom Anna Sofaer
319
00:25:24,723 --> 00:25:29,995
is al meer dan 40 jaar geboeid door
de Pueblo-ruïnes van Chaco Canyon.
320
00:25:31,730 --> 00:25:37,335
Ik sta perplex van de schoonheid
van Pueblo Bonito. Het is prachtig.
321
00:25:37,402 --> 00:25:43,108
Moet je die deurgaten eens zien
en de perfecte rechte hoeken.
322
00:25:43,174 --> 00:25:48,446
Kijk eens hoelang het hier al staat.
Is dat niet ongelooflijk?
323
00:25:48,513 --> 00:25:52,250
Dit is duizend jaar geleden
door mensen gebouwd.
324
00:25:52,317 --> 00:25:58,657
Deze regio beslaat meer dan 77.700 km2
van het zuidwesten van de VS.
325
00:25:58,723 --> 00:26:00,559
Vroeg in de 12e eeuw
326
00:26:00,625 --> 00:26:04,062
was dit het grondgebied
van de Pueblo-stam,
327
00:26:04,129 --> 00:26:08,767
een bijzonder ontwikkelde beschaving
in het oude zuidwesten van de VS.
328
00:26:09,034 --> 00:26:11,570
Ze geloven dat ze
uit het noorden komen,
329
00:26:11,636 --> 00:26:14,439
het spirituele thuis van hun voorvaderen.
330
00:26:14,506 --> 00:26:18,743
De oude Pueblo-stam bouwde
allerlei structuren in het ravijn
331
00:26:19,010 --> 00:26:22,280
die organisch verbonden lijken
met de rotsen.
332
00:26:22,347 --> 00:26:24,516
En door hun obsessie voor de equinox
333
00:26:24,583 --> 00:26:30,021
hebben ze één van mooiste gebouwen
van het oude Amerika gebouwd:
334
00:26:31,122 --> 00:26:34,059
Het iconische Pueblo Bonito.
335
00:26:39,297 --> 00:26:42,601
In het ruwe woestijnlandschap
van New Mexico
336
00:26:42,667 --> 00:26:48,373
verkent archeoastronoom Anna Sofaer
een mysterieus bouwwerk.
337
00:26:49,674 --> 00:26:52,544
Dit is Pueblo Bonito,
338
00:26:52,611 --> 00:26:56,748
één van de grootste gebouwen
uit het oude Noord-Amerika.
339
00:26:57,015 --> 00:27:01,753
De regio is te kaal voor het aantal
mensen dat erin kon wonen.
340
00:27:05,056 --> 00:27:10,295
Hier kun je zien hoe groot de kamers
in Pueblo Bonito waren.
341
00:27:10,362 --> 00:27:15,600
Onder ons ligt de eerste verdieping.
We zijn op de tweede verdieping.
342
00:27:15,667 --> 00:27:21,640
Boven die houten balken
zie je de derde verdieping
343
00:27:22,073 --> 00:27:25,243
en je ziet nog een stukje van de vierde.
344
00:27:25,310 --> 00:27:28,146
Het was dus een enorm groot gebouw.
345
00:27:28,213 --> 00:27:32,751
Het is de omvang van het gebouw
dat Pueblo Bonito zo mysterieus maakt.
346
00:27:33,418 --> 00:27:38,056
Het is bezocht door duizenden mensen,
maar er zijn er weinig gebleven.
347
00:27:38,123 --> 00:27:40,558
Het is heel moeilijk om hier te leven.
348
00:27:40,625 --> 00:27:45,196
Beeld je eens in. Twee verdiepingen
hoger zit je opgesloten.
349
00:27:45,263 --> 00:27:48,333
Je kunt geen vuurtje stoken in een haard.
350
00:27:48,400 --> 00:27:51,436
Het is een groot vraagteken.
Wat deden ze hier?
351
00:27:55,507 --> 00:28:00,745
Deze plek is gebouwd
om religieuze redenen,
352
00:28:00,812 --> 00:28:03,181
voor erg krachtige overtuigingen.
353
00:28:03,248 --> 00:28:08,453
En die zijn gebaseerd
op een relatie met de kosmos.
354
00:28:08,520 --> 00:28:12,590
Ze kwamen naar Chaco Canyon
om de zon te aanbidden.
355
00:28:14,159 --> 00:28:17,762
Paul Pino is een oudere
van de Laguna Pueblo-stam,
356
00:28:18,029 --> 00:28:23,702
een moderne gemeenschap die afstamt
van de originele Pueblo-stam.
357
00:28:23,768 --> 00:28:29,574
De cultuur die Bonito heeft gecreëerd,
is niet verdwenen.
358
00:28:29,641 --> 00:28:34,312
Die leeft nog steeds voort in
de Pueblo-stammen van New Mexico.
359
00:28:40,385 --> 00:28:46,591
M'n kleinkinderen
maken deel uit van die cultuur.
360
00:28:46,658 --> 00:28:50,028
Ze maken er elke dag van hun leven
deel van uit
361
00:28:50,095 --> 00:28:53,565
en zullen het doorgeven aan hun kinderen.
362
00:28:54,766 --> 00:28:58,236
Camera's zijn niet toegelaten
bij de ceremonieën,
363
00:28:58,303 --> 00:29:02,507
maar op deze zeldzame beelden
zien we gelovigen een kiva verlaten,
364
00:29:02,574 --> 00:29:06,711
een cirkelvormige, ondergrondse
ruimte voor rituelen.
365
00:29:06,978 --> 00:29:13,284
Ik geloof dat de ceremonieën
die onze voorouders hier hielden
366
00:29:13,351 --> 00:29:18,189
heel vergelijkbaar waren met
ceremonieën die wij hier houden.
367
00:29:18,256 --> 00:29:22,227
Er is continuïteit tussen
het verleden en het heden.
368
00:29:23,962 --> 00:29:28,166
Pueblo Bonito alleen al telt 36 kiva's
369
00:29:28,233 --> 00:29:31,603
waarin telkens plaats is voor 50 mensen.
370
00:29:33,238 --> 00:29:36,775
De Pueblo-stam zag structuur
in onze baan om de zon
371
00:29:38,376 --> 00:29:41,780
en bracht die in kaart met Pueblo Bonito.
372
00:29:42,046 --> 00:29:45,517
Op de dag van de equinox
gaat de zon op in het oosten
373
00:29:45,583 --> 00:29:48,386
aan het einde van muur rond het complex.
374
00:29:50,989 --> 00:29:53,725
De zonsondergang vindt plaats
in het westen
375
00:29:53,992 --> 00:29:56,227
aan het andere einde van de muur.
376
00:29:58,062 --> 00:30:02,467
Dit is de zuidkant van de buitenmuur
377
00:30:02,534 --> 00:30:06,437
en hij ligt zo perfect op de lijn
tussen het oosten en het westen
378
00:30:06,504 --> 00:30:10,475
dat je op de avond van de equinox
de zon ziet ondergaan
379
00:30:10,542 --> 00:30:13,111
in het verlengde van deze muur.
380
00:30:21,786 --> 00:30:27,592
Pueblo Bonito is het grootste gebouw
in één groot landschap van rituelen.
381
00:30:27,659 --> 00:30:31,396
Het hele ravijn
is gewijd aan de equinox.
382
00:30:32,230 --> 00:30:37,535
Er zijn 14 grote kiva's,
zoals Casa Rinconada.
383
00:30:37,602 --> 00:30:43,474
In deze enorme cirkels passen
400 mensen, bijna 6000 in totaal.
384
00:30:44,342 --> 00:30:49,080
De kiva is zo belangrijk
in de Chaco-cultuur.
385
00:30:49,147 --> 00:30:52,851
Daarin houden ze de ceremonieën
voor hun activiteiten
386
00:30:53,117 --> 00:30:55,820
die te maken hebben met de zon.
387
00:30:56,087 --> 00:30:59,224
De kiva had een zwaar dak van aarde.
388
00:30:59,290 --> 00:31:02,727
In de donkere binnenkant
zagen de gelovigen de zon
389
00:31:02,994 --> 00:31:05,330
enkel door spleten in de muren.
390
00:31:05,396 --> 00:31:10,335
Het was gebaseerd op de windrichtingen.
391
00:31:10,401 --> 00:31:14,739
Aan de noordzijde van het gebouw
heb je een rechthoekig bouwwerk
392
00:31:14,806 --> 00:31:19,043
met twee ingangen in het verlengde
van de opgaande equinoxzon.
393
00:31:20,478 --> 00:31:25,216
Alles overlapt met een kompas
tot op de graad juist.
394
00:31:25,283 --> 00:31:30,288
De ingangen van de rechthoek staan
aan de oostelijke en westelijke kant
395
00:31:30,355 --> 00:31:34,525
zodat de opgaande equinoxzon
erdoorheen schijnt
396
00:31:34,592 --> 00:31:40,565
en twee keer per jaar het interieur
verlicht tot in de eeuwigheid.
397
00:31:41,432 --> 00:31:45,803
Volgens ons geloof zijn hemel en
aarde op hetzelfde moment gemaakt.
398
00:31:46,070 --> 00:31:48,206
De zon moest de wereld verlichten.
399
00:31:48,273 --> 00:31:54,245
De zon en de aarde werken samen
om de mensen van voedsel te voorzien.
400
00:31:54,312 --> 00:31:58,416
De equinoxzon verlicht
de kiva's in het ravijn.
401
00:31:59,484 --> 00:32:03,755
Het moet een prachtig fenomeen
geweest zijn in die tijd.
402
00:32:04,989 --> 00:32:08,726
We verkennen een plek
waar mensen samenkwamen
403
00:32:08,993 --> 00:32:14,499
om de ruimte te ervaren,
maar ook die band met het heelal.
404
00:32:14,565 --> 00:32:17,702
De uitlijning staat symbool
voor de volgorde
405
00:32:17,769 --> 00:32:20,071
waarop de dingen gedaan worden.
406
00:32:20,138 --> 00:32:26,110
En in deze moderne tijden
is die volgorde zoek,
407
00:32:26,177 --> 00:32:29,614
waardoor we onze wereld
om zeep helpen.
408
00:32:31,749 --> 00:32:37,322
De Pueblo-stam bracht de equinox
in beeld met nog een laatste spektakel:
409
00:32:38,556 --> 00:32:42,493
Dit is Fajada Butte,
een heilige uitkijkpost
410
00:32:42,560 --> 00:32:48,066
waar waarschijnlijk alleen
hun beste astronomen kwamen.
411
00:32:49,367 --> 00:32:53,404
Tegen de zijkant vond Anna
drie zandstenen platen
412
00:32:53,471 --> 00:32:57,108
die door mensen tegen de rotswand
zijn geplaatst.
413
00:32:58,609 --> 00:33:02,347
Er was een spiraalpatroon
in de rots gekerfd.
414
00:33:02,413 --> 00:33:08,519
Ze was net op tijd om te zien hoe een
zonnestraal uit het niets verscheen.
415
00:33:08,586 --> 00:33:11,656
De precisie waarmee enkele minuten...
416
00:33:11,723 --> 00:33:14,726
Het zijn hooguit vier minuten middagzon.
417
00:33:14,792 --> 00:33:20,698
Op de westelijke rotswand vind je
nog een spiraalpatroon. Twee zelfs.
418
00:33:20,765 --> 00:33:24,135
Als een zonnestraal
de rechtse spiraal beschijnt,
419
00:33:24,202 --> 00:33:27,338
is het middaguur van de equinox bereikt.
420
00:33:27,405 --> 00:33:30,541
Wat Chaco Canyon uniek maakt,
421
00:33:30,608 --> 00:33:35,046
is dat het niet alleen gefocust is op
de zonsopgang en zonsondergang,
422
00:33:35,113 --> 00:33:37,181
maar ook op het middaguur.
423
00:33:37,248 --> 00:33:41,519
Het is net een klok.
Alles gebeurt tegelijk.
424
00:33:41,586 --> 00:33:44,155
Daar begint de ochtend van de equinox.
425
00:33:44,222 --> 00:33:47,125
En deze twee plekken
bepalen het middaguur.
426
00:33:47,191 --> 00:33:49,460
We zien hetzelfde in de gebouwen.
427
00:33:49,527 --> 00:33:56,100
Ook daar wilden die mensen zich
opladen met de kracht van de zon.
428
00:33:58,036 --> 00:34:02,006
Op 2400 km van Chaco
bouwden de Maya's nederzettingen
429
00:34:02,073 --> 00:34:05,143
die nog veel groter waren
dan Pueblo Bonito.
430
00:34:05,209 --> 00:34:09,047
En ze creëerden ook het mooiste
zonlichteffect van allemaal.
431
00:34:09,113 --> 00:34:13,084
Het hoogtepunt van de reis van de zon.
432
00:34:19,057 --> 00:34:22,627
In de oude stad Chichén Itzá in Mexico,
433
00:34:22,693 --> 00:34:26,364
zijn duizenden mensen
van overal samengekomen.
434
00:34:29,000 --> 00:34:32,236
Over een paar uur zullen ze
op deze oude piramide
435
00:34:32,303 --> 00:34:37,275
het spectaculairste effect zien
436
00:34:37,341 --> 00:34:41,045
dat ooit werd gecreëerd
met de equinoxzon.
437
00:34:41,112 --> 00:34:44,382
Dit is meer dan een viering
van de zonsopgang.
438
00:34:44,449 --> 00:34:47,685
Dit is een ingewikkeld 3D-effect
439
00:34:47,752 --> 00:34:51,322
waarbij het zonlicht,
uren voordat de zon ondergaat,
440
00:34:51,389 --> 00:34:57,295
een dynamisch schaduwspel oplevert
dat uniek is voor de Mayacultuur.
441
00:34:59,497 --> 00:35:04,302
Duizend jaar geleden lag het centrum
van het Maya-rijk hier
442
00:35:04,368 --> 00:35:07,004
in Yucatan, Mexico.
443
00:35:07,071 --> 00:35:11,409
Op dat moment was hun beschaving
al 3000 jaar oud.
444
00:35:11,476 --> 00:35:15,246
en die stond synoniem
voor geraffineerde kennis,
445
00:35:15,313 --> 00:35:20,418
astronomische wetenschap
en vooral prachtige gebouwen.
446
00:35:22,787 --> 00:35:27,325
Dit gebouw heet El Caracól,
dat is Spaans voor 'de slak',
447
00:35:27,391 --> 00:35:30,361
omwille van z'n unieke vorm.
448
00:35:30,428 --> 00:35:33,331
Er zit een koepel op.
449
00:35:33,397 --> 00:35:37,301
Als je het bekijkt vanuit
ons huidig Westers oogpunt
450
00:35:37,368 --> 00:35:40,204
dan lijkt het wel een observatorium.
451
00:35:40,271 --> 00:35:43,741
Misschien zaten er mensen in dat gebouw
452
00:35:43,808 --> 00:35:47,745
de zon, de maan of de planeten
te bestuderen.
453
00:35:48,412 --> 00:35:52,150
Volgens directeur
Marco Antonio Santos Ramirez
454
00:35:52,216 --> 00:35:57,155
was El Caracól van cruciaal belang
voor de Maya's.
455
00:35:57,221 --> 00:36:00,224
De astronomen zaten hier constant
456
00:36:00,291 --> 00:36:02,660
en ze werden verzorgd door veel mensen,
457
00:36:02,727 --> 00:36:07,098
omdat het specialisten waren.
Ze hebben eeuwenlang
458
00:36:07,165 --> 00:36:12,670
astronomische fenomenen geobserveerd.
459
00:36:12,737 --> 00:36:16,240
Astronomische observaties en kennis
460
00:36:16,307 --> 00:36:20,344
waren gereserveerd
voor een specifieke elite.
461
00:36:20,411 --> 00:36:24,348
Zo konden bepaalde Maya's
hun machtspositie behouden.
462
00:36:24,415 --> 00:36:26,484
Je kon je macht behouden
463
00:36:26,551 --> 00:36:29,720
als je wist wat er in de hemel gebeurde.
464
00:36:30,621 --> 00:36:33,224
Toen Chichén Itzá werd gebouwd,
465
00:36:33,291 --> 00:36:38,062
wisten de Maya-astronomen al
hoe de zon, de maan
466
00:36:38,129 --> 00:36:40,064
en planeten zouden bewegen.
467
00:36:40,131 --> 00:36:43,067
El Caracól is niet zozeer
een observatorium,
468
00:36:43,134 --> 00:36:46,037
maar eerder een kalender
gemaakt van steen.
469
00:36:46,103 --> 00:36:49,106
De openingen in de muren waren gemaakt
470
00:36:49,173 --> 00:36:53,811
om het zonlicht op te vangen
op bepaalde belangrijke dagen.
471
00:36:54,312 --> 00:36:57,548
Een paar spleten leggen
een bepaalde positie vast
472
00:36:57,615 --> 00:37:00,351
tijdens de equinox of zonnewende.
473
00:37:00,718 --> 00:37:05,590
Aan de hand van die spleten
konden ze zien
474
00:37:05,656 --> 00:37:08,693
welke tijd van het jaar het was.
475
00:37:08,960 --> 00:37:13,297
Marco's collega's hebben de effecten
vastgelegd tijdens het jaar
476
00:37:13,364 --> 00:37:16,634
en reconstrueerden zo
de gedetailleerde kennis
477
00:37:16,701 --> 00:37:20,204
die de Maya's in al die eeuwen
hadden verzameld.
478
00:37:21,639 --> 00:37:25,109
Zie je hoe het zonlicht
door deze openingen schijnt?
479
00:37:25,176 --> 00:37:32,016
Deze lijnen van licht duiden
de specifieke momenten aan
480
00:37:32,083 --> 00:37:35,453
die zij wilden registreren.
481
00:37:36,754 --> 00:37:41,125
Het lijkt heel simpel.
Het lijkt maar een zonnestraal,
482
00:37:41,192 --> 00:37:46,597
maar dit is gebouwd met kennis
die werd vergaard door veel generaties.
483
00:37:46,664 --> 00:37:51,402
De Maya's wisten dat de equinox
cruciaal was voor de gewassen.
484
00:37:51,469 --> 00:37:58,309
De equinox is een belangrijk
symbolisch moment,
485
00:37:58,376 --> 00:38:03,147
want het droogseizoen is een seizoen
waarin van alles sterft,
486
00:38:03,214 --> 00:38:06,484
terwijl het regenseizoen
leven met zich meebrengt.
487
00:38:06,550 --> 00:38:10,087
En de equinox is het begin
van het ene seizoen
488
00:38:10,154 --> 00:38:12,223
en het einde van het andere.
489
00:38:15,526 --> 00:38:18,763
Om te kunnen overleven,
geloofden de Maya's
490
00:38:19,030 --> 00:38:22,533
dat de goden gesust moesten worden
tijdens de equinox.
491
00:38:22,600 --> 00:38:27,571
En in Chichén Itzá was Kukulkan
één van de machtigste goden,
492
00:38:27,638 --> 00:38:31,742
een gevleugelde slang
die voor regengod Chac vloog
493
00:38:32,009 --> 00:38:34,078
en het regenseizoen aanwakkerde
494
00:38:34,145 --> 00:38:38,449
door wind te maken met z'n staart
en de aarde schoon te vegen.
495
00:38:39,684 --> 00:38:43,354
De Maya's wijdden hun piramide aan hem
496
00:38:43,421 --> 00:38:46,757
en beeldhouwden z'n kop in de façade.
497
00:38:47,491 --> 00:38:50,294
Kukulkan is een scheppende God.
498
00:38:50,361 --> 00:38:55,366
Hij schiep de tijd, het heelal,
de mens, de mais en het vuur.
499
00:38:55,433 --> 00:38:58,803
Het is een soort wedergeboorte.
500
00:38:59,070 --> 00:39:04,008
Het is de strijd tussen
het leven en de dood.
501
00:39:04,075 --> 00:39:05,543
Tijdens de equinox
502
00:39:05,609 --> 00:39:09,947
wordt Kukulkan geëerd met
een spectaculair lichtspektakel.
503
00:39:15,286 --> 00:39:17,288
Op de dag van de equinox
504
00:39:17,355 --> 00:39:21,525
wachten toeristen in Chichén Itzá
op dat spectaculaire moment
505
00:39:21,592 --> 00:39:26,163
dat de aankomst van het nieuwe
seizoen aangeeft.
506
00:39:27,131 --> 00:39:31,669
Nog een paar minuten wachten
en de spanning neemt toe.
507
00:39:32,536 --> 00:39:36,640
De wolken dreigen
het cruciale moment te verknallen.
508
00:39:36,707 --> 00:39:42,480
De menigte bidt dat ze de ware kracht
van de Maya-religie mogen zien.
509
00:39:42,546 --> 00:39:46,784
Dit effect creëren is heel ingewikkeld.
510
00:39:47,051 --> 00:39:50,721
En toch zijn ze daar bijna 1000 jaar
geleden in geslaagd
511
00:39:50,788 --> 00:39:54,792
zonder de moderne wiskunde
of computertechnologie.
512
00:40:01,198 --> 00:40:06,804
De mensen staan rond de piramide van
Kukulkan te wachten op het moment.
513
00:40:07,772 --> 00:40:11,041
Het opvallendste deel van de piramide
is de rand
514
00:40:11,108 --> 00:40:13,244
van de noordwestelijke hoek.
515
00:40:13,310 --> 00:40:18,282
Elke trede steekt een beetje uit
en vormt zo een driehoek.
516
00:40:18,349 --> 00:40:23,421
De Maya's wisten dat ze een schaduw
zouden werpen op de trap ernaast.
517
00:40:23,487 --> 00:40:27,792
Die konden ze gebruiken
om een illusie op te wekken.
518
00:40:28,058 --> 00:40:32,730
Hier zullen we dadelijk kunnen zien
519
00:40:32,797 --> 00:40:37,268
hoe de driehoeken van licht
en schaduw gevormd worden.
520
00:40:37,334 --> 00:40:40,471
Het zal een echt 3D-effect zijn.
521
00:40:40,538 --> 00:40:47,344
De zon maakt een bocht door de hemel,
de rand loopt schuin naar beneden
522
00:40:47,411 --> 00:40:51,382
en de trap is een plat vlak
dat in een andere hoek ligt.
523
00:40:51,449 --> 00:40:56,153
Dus de Maya-architecten moesten
een ingewikkeld probleem oplossen.
524
00:40:56,220 --> 00:40:58,622
Hier komt echt heel wat bij kijken.
525
00:40:58,689 --> 00:41:03,727
Volgens mij hebben ze
een klein 3D-model gemaakt,
526
00:41:03,994 --> 00:41:06,497
mogelijk van hout of klei,
527
00:41:06,564 --> 00:41:12,403
en dat echt getest in het zonlicht
op de dag van de equinox.
528
00:41:12,470 --> 00:41:16,540
En toen het zonlicht erop scheen,
hebben ze ermee gespeeld
529
00:41:16,607 --> 00:41:20,644
tot ze het effect vonden
dat ze zochten.
530
00:41:21,645 --> 00:41:24,815
De basisschaduw was een lijn
van driehoeken,
531
00:41:25,082 --> 00:41:28,486
maar als de Maya's de vorm
van de rand wat aanpasten,
532
00:41:28,552 --> 00:41:32,122
veranderde ook de vorm
van de schaduw.
533
00:41:32,189 --> 00:41:36,060
Ze konden hun model gebruiken
om het juiste effect te zoeken.
534
00:41:40,397 --> 00:41:44,134
Het moment van de equinox
is er bijna.
535
00:41:44,201 --> 00:41:48,539
Naarmate de zon
naar het westen afdaalt,
536
00:41:48,606 --> 00:41:52,142
beginnen de driehoeken vorm te krijgen.
537
00:41:55,379 --> 00:41:58,482
We weten niet wat voor het effect
het heeft gehad
538
00:41:58,549 --> 00:42:00,518
op de toekijkende Maya's.
539
00:42:03,187 --> 00:42:07,391
Mogelijk was het betoverend maar ook eng.
540
00:42:08,125 --> 00:42:13,030
De driehoeken beginnen zich
te vormen.
541
00:42:24,108 --> 00:42:28,345
Kukulkan was in levenden lijve
op aarde verschenen.
542
00:42:28,412 --> 00:42:32,383
Je moet niet naar de schaduwen kijken
maar naar het licht.
543
00:42:32,449 --> 00:42:37,521
Dan zie je een stralende slang
van de trap afdalen
544
00:42:37,588 --> 00:42:40,658
en z'n kop ligt helemaal beneden.
545
00:42:40,724 --> 00:42:43,627
Kijk maar. De afdaling van Kukulkan.
546
00:42:43,694 --> 00:42:46,664
Zo bevrucht hij Moeder Aarde.
547
00:42:47,665 --> 00:42:52,202
Voor de Maya's was dit
de ultieme expressie van de equinox.
548
00:42:52,269 --> 00:42:57,074
Kukulkan was afgedaald naar de aarde
om het droogseizoen te verdrijven
549
00:42:57,141 --> 00:43:00,578
en nieuw leven te scheppen
door het te laten regenen.
550
00:43:04,615 --> 00:43:09,086
Ik vind het geweldig dat we
de kennis van onze voorouders
551
00:43:09,153 --> 00:43:11,589
nog steeds kunnen observeren.
552
00:43:12,389 --> 00:43:17,061
In de moderne wereld letten we niet
meer op onze natuurlijke omgeving,
553
00:43:17,127 --> 00:43:19,129
ook niet op de hemel.
554
00:43:19,196 --> 00:43:22,433
We zijn ons ook niet meer
bewust van de equinoxen
555
00:43:22,499 --> 00:43:24,768
wat echte overgangsmomenten zijn
556
00:43:25,035 --> 00:43:27,705
tussen de warme en koude helft
van het jaar.
557
00:43:32,276 --> 00:43:36,513
De zon verlaat Mexico
en boven de Stille Oceaan
558
00:43:36,580 --> 00:43:39,583
eindigt de equinox.
559
00:43:39,650 --> 00:43:44,655
Lang vergeten beschavingen
die elkaar niet kenden
560
00:43:44,722 --> 00:43:47,157
vierden deze dag.
561
00:43:47,224 --> 00:43:51,228
De oude beschavingen zagen de zon
als een bron van leven.
562
00:43:51,295 --> 00:43:54,665
Eerst moesten ze ons traject
om de zon leren kennen
563
00:43:54,732 --> 00:43:57,568
om daarna haar kracht
te kunnen benutten.
564
00:43:57,635 --> 00:44:02,740
Zo werd de astronomische
en architecturale kennis ontwikkeld.
565
00:44:03,007 --> 00:44:04,675
Door op de equinox te jagen
566
00:44:04,742 --> 00:44:08,512
creëerden astronomen uit de oudheid
een vorm van kosmische magie.
567
00:44:08,579 --> 00:44:09,880
Vertaald door Gielis Pittoors