1 00:00:02,000 --> 00:00:07,000 Downloaded from YTS.MX 2 00:00:06,464 --> 00:00:13,430 NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY 3 00:00:08,000 --> 00:00:13,000 Official YIFY movies site: YTS.MX 4 00:01:12,489 --> 00:01:17,911 W tym ukraińskim mieście mieszkało kiedyś niemal 50 000 ludzi. 5 00:01:18,787 --> 00:01:22,957 Było w nim wszystko, co potrzebne do wygodnego życia. 6 00:01:26,711 --> 00:01:32,383 Lecz 26 kwietnia 1986 roku przestało nadawać się do zamieszkania. 7 00:01:34,344 --> 00:01:38,681 W pobliskiej elektrowni atomowej w Czarnobylu doszło do wybuchu. 8 00:01:42,644 --> 00:01:47,273 W niecałe 48 godzin miasto zostało ewakuowane. 9 00:01:50,735 --> 00:01:52,821 Od tamtej pory nikt tu nie mieszka. 10 00:02:03,790 --> 00:02:08,461 Wybuch był efektem złego planowania i ludzkiego błędu. 11 00:02:09,420 --> 00:02:10,421 Pomyłki. 12 00:02:11,297 --> 00:02:16,636 Spowodował katastrofę środowiskową, która miała wpływ na całą Europę. 13 00:02:17,929 --> 00:02:23,518 Wielu uważa ją za najkosztowniejszą w historii ludzkości. 14 00:02:25,520 --> 00:02:28,648 Ale Czarnobyl to tylko jedno zdarzenie. 15 00:02:29,732 --> 00:02:34,195 Prawdziwa tragedia naszych czasów rozgrywa się na całym świecie, 16 00:02:34,279 --> 00:02:36,489 ledwo zauważalna z dnia na dzień. 17 00:02:37,323 --> 00:02:41,202 Mówię o utracie dzikich miejsc na naszej planecie. 18 00:02:41,286 --> 00:02:43,121 Jej różnorodności biologicznej. 19 00:02:50,378 --> 00:02:54,465 Świat jest wyjątkowym i widowiskowym cudem. 20 00:02:55,758 --> 00:03:00,513 Miliardy przedstawicieli milionów gatunków roślin i zwierząt 21 00:03:01,389 --> 00:03:04,475 wprost oszałamiają swoją różnorodnością i bogactwem. 22 00:03:06,519 --> 00:03:10,648 Współpracują, by czerpać korzyści z energii słońca 23 00:03:11,107 --> 00:03:13,109 i minerałów z ziemi. 24 00:03:15,236 --> 00:03:20,783 Ich istnienie tak się zazębia, że utrzymują siebie nawzajem przy życiu. 25 00:03:22,744 --> 00:03:28,166 Jesteśmy uzależnieni od tego idealnie dostrojonego respiratora, 26 00:03:29,542 --> 00:03:34,130 który do poprawnego działania potrzebuje różnorodności biologicznej. 27 00:03:39,636 --> 00:03:46,434 Ale sposób życia ludzi powoduje, że ta różnorodność chyli się ku upadkowi. 28 00:03:51,981 --> 00:03:56,277 To też jest skutkiem złego planowania i ludzkiego błędu, 29 00:03:57,195 --> 00:04:00,782 i to również zaowocuje tym, co widzimy tutaj. 30 00:04:04,369 --> 00:04:07,872 Miejscem niezdatnym do życia. 31 00:04:12,502 --> 00:04:14,170 Świat natury zanika. 32 00:04:14,504 --> 00:04:16,464 Dowody widać na każdym kroku. 33 00:04:16,714 --> 00:04:20,301 Stało się to za mojego życia. Widziałem to na własne oczy. 34 00:04:21,302 --> 00:04:23,972 Ten film to moje zeznanie jako świadka 35 00:04:24,055 --> 00:04:25,765 i moja wizja przyszłości. 36 00:04:26,516 --> 00:04:30,144 Historia o tym, jak popełniliśmy największą pomyłkę, 37 00:04:30,311 --> 00:04:34,524 i jak – o ile zadziałamy teraz – możemy ją naprawić. 38 00:04:52,375 --> 00:04:54,335 Jestem David Attenborough 39 00:04:55,211 --> 00:04:57,088 i mam 93 lata. 40 00:04:58,214 --> 00:05:00,300 Miałem naprawdę niezwykłe życie. 41 00:05:01,342 --> 00:05:05,096 Dopiero teraz doceniam, jak niezwykłe ono było. 42 00:05:11,060 --> 00:05:12,979 Miałem szczęście spędzić je, 43 00:05:13,062 --> 00:05:15,690 odkrywając dzikie miejsca na naszej planecie. 44 00:05:18,693 --> 00:05:21,237 Odwiedziłem każdą część globu. 45 00:05:28,119 --> 00:05:31,247 Z pierwszej ręki doświadczyłem żyjącego świata 46 00:05:31,330 --> 00:05:33,958 w całej jego różnorodności i niezwykłości. 47 00:05:36,836 --> 00:05:39,464 Prawdę mówiąc, nie mógłbym sobie wyobrazić 48 00:05:39,964 --> 00:05:41,132 innego życia. 49 00:05:44,594 --> 00:05:47,722 Zawsze uwielbiałem odkrywać, 50 00:05:48,347 --> 00:05:49,557 przeżywać przygody, 51 00:05:50,141 --> 00:05:52,852 uczyć się więcej o dziczy. 52 00:05:54,395 --> 00:05:55,730 I uczę się nadal. 53 00:05:57,565 --> 00:06:01,110 Tak samo, jak gdy byłem chłopcem. 54 00:06:08,409 --> 00:06:11,204 ROK 1937 LICZBA LUDNOŚCI: 2,3 MILIARDA 55 00:06:11,287 --> 00:06:14,332 STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 280 CZĘŚCI NA MILION 56 00:06:14,415 --> 00:06:16,125 DZICZ: 66% POWIERZCHNI ZIEMI 57 00:06:18,836 --> 00:06:21,130 To był zupełnie inny świat. 58 00:06:22,632 --> 00:06:27,261 Nie rozumieliśmy, jak funkcjonuje żyjący świat. 59 00:06:30,056 --> 00:06:32,350 Nazywano to historią naturalną, 60 00:06:32,850 --> 00:06:35,353 bo zasadniczo o to w tym chodziło. 61 00:06:37,063 --> 00:06:37,980 O historię. 62 00:06:42,568 --> 00:06:48,074 Dla chłopca było to świetne miejsce, bo wydobywano tu żelaziak, 63 00:06:48,157 --> 00:06:49,742 ale prace zakończono. 64 00:06:49,826 --> 00:06:53,871 Tych zarośli tu nie było. Kamieniołom dopiero co przestał działać. 65 00:07:07,718 --> 00:07:11,305 Jako mały chłopiec spędzałem tu cały wolny czas, 66 00:07:11,389 --> 00:07:14,183 szukając w skałach w miejscach jak to... 67 00:07:15,518 --> 00:07:16,853 ukrytego skarbu. 68 00:07:20,273 --> 00:07:21,107 Skamielin. 69 00:07:22,900 --> 00:07:24,944 To stworzenie to amonit. 70 00:07:25,278 --> 00:07:28,614 Zwierzę to żyło w tej komorze 71 00:07:28,698 --> 00:07:31,659 i rozciągało swoje macki, by schwytać ofiarę. 72 00:07:32,785 --> 00:07:36,914 Żyło około 180 milionów lat temu. 73 00:07:37,832 --> 00:07:42,420 Ten konkretny osobnik nosi nazwę Tiltoniceras, 74 00:07:42,628 --> 00:07:47,717 bo pierwszego znaleziono niedaleko kamieniołomu w Tilton 75 00:07:47,800 --> 00:07:49,051 w środkowej Anglii. 76 00:07:50,428 --> 00:07:55,766 Z czasem zacząłem poznawać historię ewolucji Ziemi. 77 00:07:56,809 --> 00:08:00,897 W zasadzie to historia o powolnej i ciągłej zmianie. 78 00:08:03,524 --> 00:08:05,026 Przez miliardy lat 79 00:08:05,568 --> 00:08:08,696 natura tworzyła niezwykłe formy, 80 00:08:08,946 --> 00:08:13,034 a każda była bardziej złożona i doskonalsza niż poprzednia. 81 00:08:15,286 --> 00:08:18,706 To niezwykle złożona praca. 82 00:08:22,877 --> 00:08:25,963 A potem, co kilkaset milionów lat, 83 00:08:26,380 --> 00:08:29,342 po tylu mozolnych procesach, 84 00:08:29,759 --> 00:08:32,303 dochodzi do jakiejś katastrofy. 85 00:08:33,054 --> 00:08:34,805 Masowego wymierania. 86 00:08:35,890 --> 00:08:41,562 Ogromna liczba gatunków nagle znika i zostaje zastąpiona przez garstkę innych. 87 00:08:43,689 --> 00:08:46,025 Cała ewolucja zniweczona. 88 00:08:47,985 --> 00:08:49,111 To widać. 89 00:08:49,445 --> 00:08:51,531 To ta linia w warstwach skalnych. 90 00:08:51,614 --> 00:08:56,244 Granica, która oznacza całkowitą, gwałtowną i globalną zmianę. 91 00:08:57,119 --> 00:08:58,287 Pod tą linią 92 00:08:58,371 --> 00:09:00,706 znajduje się mnóstwo form życia. 93 00:09:02,375 --> 00:09:04,335 Ponad nią bardzo niewiele. 94 00:09:07,004 --> 00:09:13,219 Przez cztery miliardy lat istnienia życia do masowego wymierania doszło pięć razy. 95 00:09:15,721 --> 00:09:18,057 Ostatnim razem wydarzenie to 96 00:09:18,140 --> 00:09:21,852 zakończyło erę dinozaurów. 97 00:09:22,853 --> 00:09:26,649 Uderzenie meteorytu spowodowało katastrofalną zmianę 98 00:09:26,732 --> 00:09:28,568 warunków życia na Ziemi. 99 00:09:31,529 --> 00:09:35,825 Wyginęło 75% gatunków. 100 00:09:38,953 --> 00:09:42,832 Życie musiało się odbudować. 101 00:09:44,584 --> 00:09:46,502 Przez 65 milionów lat 102 00:09:46,586 --> 00:09:50,172 trwała rekonstrukcja żyjącego świata, 103 00:09:52,258 --> 00:09:55,011 aż w końcu powstał świat, który znamy. 104 00:09:56,053 --> 00:09:57,346 Świat naszych czasów. 105 00:10:05,229 --> 00:10:08,524 Naukowa nazwa to holocen. 106 00:10:14,280 --> 00:10:17,658 To jeden z najbardziej stabilnych okresów 107 00:10:17,742 --> 00:10:19,535 w historii naszej planety. 108 00:10:22,204 --> 00:10:23,664 Przez 10 000 lat 109 00:10:23,748 --> 00:10:29,920 średnia temperatura wahała się zaledwie o jeden stopień Celsjusza. 110 00:10:34,008 --> 00:10:37,386 A bogaty i kwitnący żyjący świat, który nas otacza, 111 00:10:38,012 --> 00:10:40,348 był kluczem do tej stabilności. 112 00:10:44,644 --> 00:10:47,396 Fitoplankton na powierzchni oceanu 113 00:10:47,730 --> 00:10:50,733 i ogromne połacie lasu na północy 114 00:10:51,317 --> 00:10:53,569 pomogły zrównoważyć atmosferę, 115 00:10:53,778 --> 00:10:56,155 absorbując dwutlenek węgla. 116 00:10:59,075 --> 00:11:00,951 Wielkie stada na równinach 117 00:11:01,035 --> 00:11:06,290 nawoziły glebę, sprawiając, że pastwiska były żyzne i wydajne. 118 00:11:12,129 --> 00:11:15,966 Namorzyny i rafy koralowe wzdłuż tysięcy kilometrów wybrzeża 119 00:11:16,467 --> 00:11:18,928 były schronieniem narybku wielu gatunków, 120 00:11:19,220 --> 00:11:23,683 który jako dojrzałe ryby wypływał na otwarte wody. 121 00:11:30,314 --> 00:11:32,983 W gąszczach równikowej dżungli 122 00:11:33,067 --> 00:11:35,111 rośliny rosły na roślinach, 123 00:11:35,403 --> 00:11:38,406 by zdobyć jak najwięcej energii słonecznej, 124 00:11:39,156 --> 00:11:42,952 wprowadzając do prądów powietrznych wilgoć i tlen. 125 00:11:47,248 --> 00:11:50,376 A połacie polarnego lodu były niezwykle istotne, 126 00:11:50,459 --> 00:11:53,838 gdyż odbijały światło słoneczne od swej białej powierzchni 127 00:11:54,338 --> 00:11:56,257 i chłodziły całą Ziemię. 128 00:12:00,177 --> 00:12:05,015 Różnorodność biologiczna w holocenie pomogła zapewnić stabilizację. 129 00:12:06,142 --> 00:12:08,686 A cały żyjący świat 130 00:12:08,769 --> 00:12:12,690 wpadł w spokojny, niezawodny rytm: 131 00:12:14,108 --> 00:12:15,443 pory roku. 132 00:12:23,159 --> 00:12:24,660 Na tropikalnych równinach 133 00:12:24,743 --> 00:12:29,874 pory suche i deszczowe co roku zmieniały się jak w zegarku. 134 00:12:33,627 --> 00:12:38,382 W Azji wiatry tworzyły monsuny w określonych porach. 135 00:12:46,140 --> 00:12:49,727 Na północy temperatury rosły w marcu, 136 00:12:49,977 --> 00:12:51,645 rozpoczynając wiosnę, 137 00:12:52,730 --> 00:12:56,025 a wysokie temperatury utrzymywały się aż do października, 138 00:12:56,233 --> 00:12:57,943 co doprowadzało do jesieni. 139 00:13:02,072 --> 00:13:05,868 Holocen był naszym rajskim ogrodem. 140 00:13:05,951 --> 00:13:08,454 Rytm pór roku był tak niezawodny, 141 00:13:08,788 --> 00:13:12,374 że dał naszemu gatunkowi niepowtarzalną szansę. 142 00:13:15,044 --> 00:13:17,546 Wymyśliliśmy rolnictwo. 143 00:13:20,591 --> 00:13:23,385 Nauczyliśmy się wykorzystywać pory roku 144 00:13:23,469 --> 00:13:25,596 do uprawiania żywności. 145 00:13:27,389 --> 00:13:31,519 Rozpoczęła się historia wszystkich ludzkich cywilizacji. 146 00:13:33,354 --> 00:13:38,150 Każde pokolenie mogło się rozwijać tylko dzięki temu, 147 00:13:38,234 --> 00:13:43,239 że świat zapewniał nam odpowiednie warunki. 148 00:13:46,575 --> 00:13:51,747 Tempo rozwoju nie przypominało niczego, co można było znaleźć w skamielinach. 149 00:13:54,917 --> 00:13:59,505 Nasza inteligencja zmieniła drogę naszej ewolucji. 150 00:14:00,172 --> 00:14:06,178 W przeszłości zwierzęta musiały rozwinąć jakąś fizyczną zdolność, 151 00:14:06,387 --> 00:14:07,763 by zmienić swoje życie. 152 00:14:08,472 --> 00:14:11,642 Nam wystarczyła myśl. 153 00:14:11,934 --> 00:14:15,938 Myśl, która mogła być przekazywana z pokolenia na pokolenie. 154 00:14:18,524 --> 00:14:22,069 Zmienialiśmy to, co gatunek mógł osiągnąć. 155 00:14:26,323 --> 00:14:28,826 Kilka tysięcy lat później 156 00:14:29,326 --> 00:14:32,580 dorastałem w idealnym momencie. 157 00:14:33,872 --> 00:14:34,957 WRZESIEŃ 1954 ROKU 158 00:14:35,040 --> 00:14:37,710 Miałem około 20 lat, a początki mojej kariery 159 00:14:37,835 --> 00:14:41,881 zbiegły się z nadejściem podróży lotniczych. 160 00:14:43,424 --> 00:14:47,011 Miałem zaszczyt być jednym z pierwszych, 161 00:14:47,094 --> 00:14:50,097 którzy w pełni doświadczyli obfitości życia, 162 00:14:50,180 --> 00:14:53,892 będącej efektem łagodnego klimatu okresu holocenu. 163 00:15:03,986 --> 00:15:06,196 ROK 1954 LICZBA LUDNOŚCI: 2,7 MILIARDA 164 00:15:06,280 --> 00:15:08,657 STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 310 CZĘŚCI NA MILION 165 00:15:08,741 --> 00:15:10,409 DZICZ: 64% POWIERZCHNI ZIEMI 166 00:15:13,913 --> 00:15:15,164 Gdzie się nie udałem, 167 00:15:16,040 --> 00:15:17,291 napotykałem dzicz. 168 00:15:18,375 --> 00:15:20,753 Lśniące morza przybrzeżne. 169 00:15:21,420 --> 00:15:23,380 Rozległe lasy. 170 00:15:25,049 --> 00:15:26,842 Ogromne łąki. 171 00:15:27,217 --> 00:15:31,180 Można było godzinami lecieć nad nietkniętą dziczą. 172 00:15:33,974 --> 00:15:38,228 A ja zostałem poproszony o zbadanie tych miejsc 173 00:15:38,312 --> 00:15:42,107 i nagranie cudów przyrody dla ludzi, którzy zostali na miejscu. 174 00:15:44,276 --> 00:15:45,653 Na początku było łatwo. 175 00:15:45,736 --> 00:15:50,115 Ludzie nigdy nie widzieli łuskowców czy leniwców. 176 00:15:50,199 --> 00:15:52,326 Nigdy nie widzieli Nowej Gwinei. 177 00:15:58,082 --> 00:16:00,417 To był najlepszy czas w moim życiu. 178 00:16:01,627 --> 00:16:04,171 Najlepszy czas w naszym życiu. 179 00:16:05,047 --> 00:16:07,007 Zakończyła się II wojna światowa, 180 00:16:07,091 --> 00:16:09,426 technologia ułatwiała nam życie. 181 00:16:11,971 --> 00:16:15,891 Tempo zmian coraz szybciej rosło. 182 00:16:21,438 --> 00:16:24,566 Wydawało się, że nic nie ogranicza naszego rozwoju. 183 00:16:25,609 --> 00:16:28,445 Przyszłość wyglądała pasjonująco. 184 00:16:28,946 --> 00:16:31,699 Miała przynieść wszystko, o czym marzyliśmy. 185 00:16:34,827 --> 00:16:39,123 Wtedy nikt z nas nie zdawał sobie sprawy, że są pewne problemy. 186 00:16:43,794 --> 00:16:46,005 ROK 1960 LICZBA LUDNOŚCI: 3 MILIARDY 187 00:16:46,088 --> 00:16:48,507 STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 315 CZĘŚCI NA MILION 188 00:16:48,590 --> 00:16:50,050 DZICZ: 62% POWIERZCHNI ZIEMI 189 00:16:50,676 --> 00:16:52,803 WRZESIEŃ 1960 ROKU 190 00:16:52,886 --> 00:16:57,391 W 1960 roku pierwszy raz odwiedziłem Afrykę Wschodnią. 191 00:17:01,687 --> 00:17:04,273 Wtedy wydawało się niepojęte, 192 00:17:04,356 --> 00:17:06,900 że my – jeden gatunek – 193 00:17:06,984 --> 00:17:09,069 możemy kiedyś być tak potężni, 194 00:17:09,153 --> 00:17:12,489 by zagrozić istnieniu dziczy. 195 00:17:16,076 --> 00:17:20,664 W języku masajskim „Serengeti” oznacza „nieskończone równiny”. 196 00:17:21,206 --> 00:17:23,834 Dla tutejszych jest to trafny opis. 197 00:17:24,168 --> 00:17:29,298 Możecie być gdzieś w Serengeti i nie będzie tu ani jednego zwierzęcia. 198 00:17:29,548 --> 00:17:31,050 Następnego ranka 199 00:17:32,676 --> 00:17:34,720 spotkacie tu milion gnu. 200 00:17:41,226 --> 00:17:43,437 Ćwierć miliona zebr. 201 00:17:48,108 --> 00:17:50,069 Pół miliona gazeli. 202 00:17:52,946 --> 00:17:54,656 Kilka dni później... 203 00:17:55,991 --> 00:17:58,702 znikają gdzieś za horyzontem. 204 00:17:59,244 --> 00:18:01,371 Można wybaczyć, jeśli pomyślicie, 205 00:18:01,455 --> 00:18:03,499 że te równiny nie mają końca, 206 00:18:03,916 --> 00:18:06,293 skoro potrafią połknąć takie stado. 207 00:18:07,294 --> 00:18:10,255 Potrzebny był naukowiec z wizją, Bernhard Grzimek, 208 00:18:10,714 --> 00:18:12,716 by wyjaśnić, że to nieprawda. 209 00:18:16,011 --> 00:18:21,391 Wraz z synem podążali za stadami, które znikały za horyzontem. 210 00:18:31,693 --> 00:18:34,530 Śledzili je, gdy pokonywały rzeki, 211 00:18:34,613 --> 00:18:37,783 przemierzały lasy i przekraczały granice kraju. 212 00:18:39,993 --> 00:18:42,371 Odkryli, że stada z Serengeti 213 00:18:42,454 --> 00:18:47,209 potrzebują ogromnych połaci zdrowych pastwisk, 214 00:18:48,585 --> 00:18:52,881 a bez tak olbrzymiej przestrzeni ich liczebność zmniejszyłaby się 215 00:18:53,215 --> 00:18:56,760 i upadłby cały ekosystem. 216 00:18:58,804 --> 00:19:00,347 Dla mnie było to proste. 217 00:19:00,848 --> 00:19:04,268 Dzicz nie jest nieograniczona. 218 00:19:04,351 --> 00:19:05,769 Wymaga ochrony. 219 00:19:06,436 --> 00:19:09,940 Kilka lat później stało się to jasne dla wszystkich. 220 00:19:10,941 --> 00:19:12,109 Silniki gotowe. 221 00:19:12,192 --> 00:19:14,403 Cztery, trzy, dwa, 222 00:19:14,486 --> 00:19:15,404 jeden, 223 00:19:15,487 --> 00:19:16,530 zero. 224 00:19:18,490 --> 00:19:23,078 Byłem w studiu telewizyjnym, gdy wystartowała misja Apollo. 225 00:19:23,162 --> 00:19:26,790 GRUDZIEŃ 1968 ROKU 226 00:19:27,207 --> 00:19:32,379 Po raz pierwszy człowiek znalazł się tak daleko od Ziemi, 227 00:19:32,462 --> 00:19:34,381 że widział całą planetę. 228 00:19:35,799 --> 00:19:37,801 Oto, co zobaczyli. 229 00:19:40,554 --> 00:19:42,347 Co zobaczyliśmy wszyscy. 230 00:19:43,932 --> 00:19:45,475 Naszą planetę. 231 00:19:46,143 --> 00:19:48,854 Bezbronną i osamotnioną. 232 00:19:54,776 --> 00:19:56,945 Co naprawdę niezwykłe, 233 00:19:57,279 --> 00:20:02,284 świat mógł śledzić to na bieżąco. 234 00:20:02,868 --> 00:20:05,621 To niesamowite, że można było widzieć to samo, 235 00:20:06,079 --> 00:20:08,957 co człowiek w kosmosie, 236 00:20:09,041 --> 00:20:11,210 i to w tym samym czasie. 237 00:20:12,586 --> 00:20:16,924 Dobrze pamiętam pierwsze zdjęcie. 238 00:20:17,341 --> 00:20:23,013 Widać było błękitną kulkę pośród czerni. 239 00:20:23,096 --> 00:20:26,642 Wtedy docierało do ciebie, że to Ziemia, 240 00:20:27,059 --> 00:20:30,312 a to jedno zdjęcie mieści całą ludzkość 241 00:20:30,395 --> 00:20:35,525 oprócz człowieka, który robił je ze statku kosmicznego. 242 00:20:36,777 --> 00:20:41,615 To całkowicie zmieniło sposób myślenia ludzi 243 00:20:41,698 --> 00:20:43,242 na całym świecie. 244 00:20:46,828 --> 00:20:49,081 Nasz dom nie był nieskończony. 245 00:20:50,624 --> 00:20:53,210 Istniały granice naszego istnienia. 246 00:20:54,795 --> 00:20:58,799 Ponownie odkryto tę fundamentalną prawdę. 247 00:21:00,342 --> 00:21:03,887 Jesteśmy całkowicie zależni 248 00:21:04,429 --> 00:21:07,641 od skończonego świata przyrody, który nas otacza. 249 00:21:09,518 --> 00:21:13,438 Prawda ta definiowała nasze życie w czasach prehistorycznych. 250 00:21:13,522 --> 00:21:16,692 Czasach przed rolnictwem i cywilizacją. 251 00:21:17,609 --> 00:21:20,570 Choć niektórzy z nas stanęli na Księżycu, 252 00:21:20,988 --> 00:21:23,615 inni nadal wiedli proste życie 253 00:21:23,699 --> 00:21:26,243 w najbardziej odległych częściach świata. 254 00:21:27,828 --> 00:21:32,624 MAJ 1971 ROKU 255 00:21:34,001 --> 00:21:35,585 W 1971 roku 256 00:21:35,711 --> 00:21:39,965 wyruszyłem do Nowej Gwinei na poszukiwania odizolowanego plemienia. 257 00:21:43,677 --> 00:21:46,388 Było to społeczeństwo zbieracko-łowieckie, 258 00:21:46,972 --> 00:21:50,350 jak cała ludzkość przed narodzinami rolnictwa. 259 00:21:53,854 --> 00:21:57,607 Było ich niewielu i nie potrzebowali dużo do życia. 260 00:22:02,112 --> 00:22:04,114 Rzadko jadali mięso. 261 00:22:05,365 --> 00:22:09,911 Wykorzystywane przez nich zasoby naturalnie się odnawiały. 262 00:22:10,912 --> 00:22:15,542 Żyli, używając tradycyjnej techniki i nie naruszając równowagi ekologicznej. 263 00:22:16,001 --> 00:22:20,130 Ten styl życia mógł trwać wiecznie. 264 00:22:23,508 --> 00:22:26,345 To był kontrast wobec świata, jaki znałem. 265 00:22:27,512 --> 00:22:30,599 Świata, który co dzień wymagał więcej. 266 00:22:32,351 --> 00:22:34,561 ROK 1978 LICZBA LUDNOŚCI: 4,3 MILIARDA 267 00:22:34,644 --> 00:22:37,356 STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 335 CZĘŚCI NA MILION 268 00:22:37,439 --> 00:22:39,107 DZICZ: 55% POWIERZCHNI ZIEMI 269 00:22:40,692 --> 00:22:44,654 W drugiej połowie lat 70. podróżowałem po świecie, 270 00:22:45,072 --> 00:22:49,409 nagrywając serię, o której marzyłem, a która nosiła tytuł Życie na Ziemi. 271 00:22:50,494 --> 00:22:54,831 To historia ewolucji życia i jego zróżnicowania. 272 00:22:56,666 --> 00:22:59,044 Nagrywaliśmy ją w 39 krajach. 273 00:23:00,253 --> 00:23:03,298 Sfilmowaliśmy 650 gatunków 274 00:23:03,799 --> 00:23:07,094 i przemierzyliśmy niemal dwa i pół miliona kilometrów. 275 00:23:07,719 --> 00:23:10,305 To konieczne poświęcenie, 276 00:23:10,389 --> 00:23:14,434 aby stworzyć choć zarys portretu żyjącego świata. 277 00:23:15,602 --> 00:23:17,354 Ale dało się zauważyć, 278 00:23:17,562 --> 00:23:20,649 że trudniej było znaleźć niektóre z tych zwierząt. 279 00:23:33,995 --> 00:23:36,581 STYCZEŃ 1978 ROKU 280 00:23:36,665 --> 00:23:38,917 Gdy filmowałem goryle górskie, 281 00:23:39,584 --> 00:23:44,506 w odległej dżungli w Afryce Centralnej żyło ich tylko 300. 282 00:23:46,007 --> 00:23:48,218 Młode goryle były na wagę złota, 283 00:23:48,468 --> 00:23:51,763 a by zdobyć jednego, kłusownicy zabijali wiele dorosłych. 284 00:23:53,432 --> 00:23:58,103 Mogłem się do nich tak zbliżyć, bo były przyzwyczajone do ludzi. 285 00:24:00,272 --> 00:24:02,357 By utrzymać je przy życiu, 286 00:24:02,441 --> 00:24:05,026 strażnicy pilnowali ich każdego dnia. 287 00:24:11,324 --> 00:24:14,369 Proces wymierania, który jako dziecko widziałem, 288 00:24:15,454 --> 00:24:16,538 oglądając skały... 289 00:24:17,706 --> 00:24:21,460 Zrozumiałem, że to samo dzieje się właśnie wokół mnie 290 00:24:22,586 --> 00:24:25,046 i dotyczy zwierząt, które znam. 291 00:24:26,756 --> 00:24:28,550 Naszych najbliższych krewnych. 292 00:24:32,095 --> 00:24:34,181 My za to odpowiadaliśmy. 293 00:24:36,933 --> 00:24:39,477 To ujawniło brutalną rzeczywistość. 294 00:24:40,896 --> 00:24:47,068 Gdy jakiś gatunek stał się naszym celem, nie mógł się ukryć nigdzie na świecie. 295 00:24:59,664 --> 00:25:06,171 W latach 70. wieloryby były mordowane przez załogi statków wielorybniczych. 296 00:25:10,342 --> 00:25:13,345 Liczebność największych z nich, płetwali błękitnych, 297 00:25:13,637 --> 00:25:16,306 wynosiła wtedy zaledwie kilka tysięcy. 298 00:25:21,102 --> 00:25:23,688 Były praktycznie nie do znalezienia. 299 00:25:26,816 --> 00:25:29,236 Na Hawajach znaleźliśmy humbaki, 300 00:25:29,319 --> 00:25:31,905 nasłuchując ich pieśni. 301 00:25:32,656 --> 00:25:37,953 To nagranie wykonane podwodnym mikrofonem na Pacyfiku w pobliżu Hawajów. 302 00:25:38,036 --> 00:25:38,870 LUTY 1978 ROKU 303 00:25:38,954 --> 00:25:39,788 Posłuchajcie. 304 00:25:52,384 --> 00:25:54,594 Nagrania jak to pokazały, 305 00:25:54,678 --> 00:25:58,598 że pieśni humbaków są długie i złożone. 306 00:25:59,849 --> 00:26:03,728 Humbaki zamieszkujące ten sam obszar uczą się od siebie pieśni. 307 00:26:04,604 --> 00:26:08,233 Mają one różne motywy i wariacje, 308 00:26:08,316 --> 00:26:10,151 które z czasem się zmieniają. 309 00:26:19,327 --> 00:26:24,833 Ich żałobne pieśni były kluczem do zmiany zdania ludzi na ich temat. 310 00:26:29,337 --> 00:26:32,382 Witaj, Wostok. Jesteśmy Kanadyjczykami. 311 00:26:33,675 --> 00:26:35,593 Przestańcie zabijać wieloryby. 312 00:26:38,138 --> 00:26:43,518 Zwierzęta, które postrzegano jako źródło oleju i mięsa, 313 00:26:43,810 --> 00:26:46,479 zyskały osobowość. 314 00:26:48,898 --> 00:26:51,526 Mówimy też w imieniu dzieci. 315 00:26:52,277 --> 00:26:56,448 Prosimy, przestańcie zabijać wieloryby. 316 00:26:58,533 --> 00:27:02,662 Wiele razy sprawialiśmy, że zwierzętom groziło wyginięcie. 317 00:27:03,788 --> 00:27:08,209 Ale wówczas stało się jasne, że nie można tego dłużej tolerować. 318 00:27:16,259 --> 00:27:20,722 Zabijanie wielorybów stało się przestępstwem. 319 00:27:20,805 --> 00:27:22,515 KONIEC ZABIJANIA WIELORYBÓW 320 00:27:22,599 --> 00:27:26,353 Nagle pojawiła się zbiorowa świadomość. 321 00:27:27,145 --> 00:27:30,523 Nikt nie chciał, żeby zwierzęta wyginęły. 322 00:27:32,150 --> 00:27:34,944 Ludzie zaczęli się troszczyć o świat przyrody, 323 00:27:35,528 --> 00:27:39,282 gdy stali się go świadomi. 324 00:27:42,619 --> 00:27:47,248 A my mieliśmy środki, by uświadomić ludzi na całym świecie. 325 00:27:54,839 --> 00:27:58,802 Gdy w 1979 roku zaczęto emisję Życia na Ziemi, 326 00:27:58,885 --> 00:28:00,887 miałem ponad 50 lat. 327 00:28:01,471 --> 00:28:04,349 Na Ziemi żyło dwa razy więcej ludzi, 328 00:28:04,432 --> 00:28:06,434 niż gdy się urodziłem. 329 00:28:08,395 --> 00:28:14,359 Należymy do najbardziej powszechnego i dominującego gatunku zwierząt na Ziemi. 330 00:28:14,776 --> 00:28:17,862 A na pewno najliczniejszym wśród tych dużych. 331 00:28:17,946 --> 00:28:21,825 Są nas cztery miliardy 332 00:28:22,283 --> 00:28:25,995 i osiągnęliśmy tę pozycję z kosmiczną prędkością. 333 00:28:26,705 --> 00:28:30,500 Doszło do tego w około 2000 lat. 334 00:28:30,583 --> 00:28:34,921 Wydaje się, że uwolniliśmy się od ograniczeń, 335 00:28:35,004 --> 00:28:38,967 które regulowały działania i liczebność innych zwierząt. 336 00:28:46,850 --> 00:28:48,435 Uwolniliśmy się. 337 00:28:49,519 --> 00:28:53,022 Oddzieliliśmy się od reszty życia na Ziemi. 338 00:28:54,607 --> 00:28:57,235 Prowadziliśmy inne życie. 339 00:29:00,989 --> 00:29:03,825 Pozbyliśmy się drapieżników, które nam zagrażały. 340 00:29:06,453 --> 00:29:09,414 Zapanowaliśmy nad większością chorób. 341 00:29:11,207 --> 00:29:14,753 Nauczyliśmy się produkować żywność na zamówienie. 342 00:29:17,130 --> 00:29:20,341 Nic nas nie ograniczało. 343 00:29:21,176 --> 00:29:23,094 Nic nie mogło nas powstrzymać. 344 00:29:24,387 --> 00:29:26,431 Chyba że my sami. 345 00:29:27,640 --> 00:29:29,893 Użytkowalibyśmy Ziemię, 346 00:29:30,393 --> 00:29:32,103 aż w końcu by się wyczerpała. 347 00:29:35,106 --> 00:29:40,069 Ratowanie pojedynczych gatunków czy nawet ich grup to było za mało. 348 00:29:40,612 --> 00:29:43,907 Całe środowisko życia wkrótce by zniknęło. 349 00:30:12,018 --> 00:30:16,314 Byłem świadkiem zniszczenia całego środowiska 350 00:30:16,397 --> 00:30:18,107 w Azji Południowo-Wschodniej. 351 00:30:19,108 --> 00:30:24,239 W latach 50. lasy deszczowe pokrywały 75% powierzchni Borneo. 352 00:30:24,739 --> 00:30:26,908 Usłyszeliśmy trzask łamanych gałęzi. 353 00:30:28,117 --> 00:30:30,370 Kilka metrów od nas 354 00:30:30,912 --> 00:30:35,875 zauważyliśmy rudą, kudłatą postać, kołyszącą się na drzewach. 355 00:30:37,001 --> 00:30:38,378 To był orangutan. 356 00:30:41,798 --> 00:30:47,512 Do końca stulecia lasy deszczowe na Borneo zmniejszyły się o połowę. 357 00:30:53,643 --> 00:30:57,230 Lasy deszczowe to wyjątkowo cenne środowisko. 358 00:30:59,440 --> 00:31:02,819 Żyje tu ponad połowa gatunków lądowych. 359 00:31:07,866 --> 00:31:12,787 To tutaj rozkwita talent ewolucji do tworzenia. 360 00:31:57,707 --> 00:32:00,877 Wiele z milionów gatunków zamieszkujących lasy 361 00:32:00,960 --> 00:32:03,212 liczy bardzo mało osobników. 362 00:32:06,007 --> 00:32:09,260 Każdy ma do odegrania kluczową rolę. 363 00:32:14,390 --> 00:32:18,478 Samice orangutanów muszą spędzić z młodymi dziesięć lat, 364 00:32:18,561 --> 00:32:21,856 ucząc ich, które owoce warto zjeść. 365 00:32:25,652 --> 00:32:27,070 Bez tego 366 00:32:27,153 --> 00:32:30,490 nie wypełniłyby swojej roli, jaką jest rozsiew nasion. 367 00:32:32,367 --> 00:32:36,746 Przyszłe pokolenia wielu gatunków drzew byłyby zagrożone, 368 00:32:37,830 --> 00:32:42,210 a ich różnorodność jest kluczowa dla lasów deszczowych. 369 00:32:46,089 --> 00:32:49,092 Na małym skrawku tropikalnego lasu deszczowego 370 00:32:49,175 --> 00:32:52,387 może rosnąć 700 różnych gatunków drzew. 371 00:32:52,470 --> 00:32:55,932 To tyle samo, co w całej Ameryce Północnej. 372 00:32:57,016 --> 00:33:03,564 A jednak zmieniamy tę oszałamiającą różnorodność w to: 373 00:33:05,024 --> 00:33:08,194 monokulturę palmy olejowej. 374 00:33:11,698 --> 00:33:15,827 Środowisko, które w porównaniu do lasów deszczowych jest martwe. 375 00:33:19,372 --> 00:33:23,751 Widzisz ścianę zieleni z pojedynczymi ptakami 376 00:33:25,378 --> 00:33:27,839 i myślisz, że być może tak jest dobrze. 377 00:33:27,922 --> 00:33:32,719 Ale lecąc helikopterem, widzisz, że to pas szerokości niecałego kilometra, 378 00:33:33,553 --> 00:33:40,518 za którym to nie ma nic oprócz rzędów palm olejowych. 379 00:33:49,652 --> 00:33:53,531 Wycinanie lasów kusi podwójnie. 380 00:33:55,491 --> 00:33:57,243 Ludzie zarabiają na drewnie, 381 00:33:57,744 --> 00:34:01,873 a potem dodatkowo na uprawie ziemi, która zostaje po lasach. 382 00:34:15,762 --> 00:34:20,892 Dlatego na całym świecie wycięto trzy biliony drzew. 383 00:34:21,642 --> 00:34:25,897 Zniszczono już połowę lasów deszczowych. 384 00:34:35,656 --> 00:34:39,243 To, co dziś widzimy, to ostatni rozdział 385 00:34:39,327 --> 00:34:42,288 ogólnoświatowego procesu trwającego od tysiącleci. 386 00:34:48,669 --> 00:34:55,426 Wylesianie Borneo spowodowało zmniejszenie o dwie trzecie populacji orangutanów, 387 00:34:55,510 --> 00:34:58,971 odkąd 60 lat temu zobaczyłem pierwszego osobnika. 388 00:35:06,437 --> 00:35:09,148 Nie możemy wiecznie wycinać lasów deszczowych, 389 00:35:09,232 --> 00:35:13,736 a czego nie możemy robić wiecznie, z definicji narusza równowagę ekologiczną. 390 00:35:15,071 --> 00:35:18,157 Gdy naruszamy tę równowagę, 391 00:35:18,241 --> 00:35:20,201 szkody się nawarstwiają, 392 00:35:20,368 --> 00:35:24,330 aż w pewnym momencie cały ekosystem się załamie. 393 00:35:25,665 --> 00:35:29,502 Nieważne, jak wielki jest ekosystem. Żaden nie jest bezpieczny. 394 00:35:32,088 --> 00:35:35,007 Nawet tak rozległy jak ocean. 395 00:35:40,012 --> 00:35:44,517 To środowisko było tematem serii Błękitna planeta, 396 00:35:44,767 --> 00:35:47,228 którą kręciliśmy pod koniec lat 90. 397 00:35:53,109 --> 00:35:55,319 ROK 1997 LICZBA LUDNOŚCI: 5,9 MILIARDA 398 00:35:55,403 --> 00:35:58,156 STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 360 CZĘŚCI NA MILION 399 00:35:58,239 --> 00:35:59,907 DZICZ: 46% POWIERZCHNI ZIEMI 400 00:36:01,200 --> 00:36:06,581 To była zadziwiająca wizja zupełnie nieznanego świata, 401 00:36:06,664 --> 00:36:10,877 który istniał od zarania dziejów. 402 00:36:18,968 --> 00:36:22,346 Istniało tyle rzeczy, o których nie miałeś pojęcia. 403 00:36:22,430 --> 00:36:26,726 Cieszyły twoje oczy feerią barw i niewiarygodnym pięknem. 404 00:36:30,771 --> 00:36:35,526 A ich spokój nie był zakłócony twoją obecnością. 405 00:36:43,868 --> 00:36:47,830 Choć ogromny, ocean jest w dużej mierze pusty. 406 00:36:49,790 --> 00:36:53,085 Ale istnieją miejsca o zwiększonej aktywności, 407 00:36:53,169 --> 00:36:56,130 gdzie prądy unoszą ku powierzchni składniki odżywcze 408 00:36:56,214 --> 00:36:59,258 i powodują eksplozję życia. 409 00:37:05,139 --> 00:37:06,390 W takich miejscach 410 00:37:06,474 --> 00:37:09,060 gromadzą się ogromne ławice ryb. 411 00:37:17,276 --> 00:37:18,694 Problem w tym, 412 00:37:18,778 --> 00:37:23,991 że statki rybackie odszukują takie miejsca równie dobrze, jak ryby. 413 00:37:25,993 --> 00:37:31,207 A gdy to zrobią, z łatwością są w stanie wyłowić ławicę. 414 00:37:35,336 --> 00:37:37,171 Dopiero w latach 50. 415 00:37:37,255 --> 00:37:42,301 duże floty rybackie wypłynęły na wody międzynarodowe, 416 00:37:43,094 --> 00:37:46,806 by na całym świecie korzystać z bogactw oceanu. 417 00:37:49,058 --> 00:37:53,604 Jak dotąd usunęły z mórz 90% dużych ryb. 418 00:38:01,696 --> 00:38:05,199 Na początku w swoje sieci łapali ogromne ilości ryb. 419 00:38:06,492 --> 00:38:08,703 Jednak po kilku latach 420 00:38:09,161 --> 00:38:13,416 sieci na całym świecie zaczęły świecić pustkami. 421 00:38:15,126 --> 00:38:17,837 Rybołówstwo szybko zaczęło iść tak marnie, 422 00:38:18,546 --> 00:38:22,717 że kraje zaczęły dotować floty, by utrzymać przemysł. 423 00:38:28,180 --> 00:38:31,517 Bez dużych ryb i innych morskich drapieżników 424 00:38:31,934 --> 00:38:35,062 obieg substancji odżywczych w oceanie jest zaburzony. 425 00:38:41,694 --> 00:38:46,407 Drapieżniki utrzymują składniki odżywcze w nasłonecznionych wodach oceanu, 426 00:38:46,532 --> 00:38:51,287 przerabiając je, co sprawia, że mogą być wykorzystane przez plankton. 427 00:38:56,042 --> 00:38:57,376 Bez drapieżników 428 00:38:57,460 --> 00:39:00,713 składniki odżywcze na setki lat przepadną w głębinach, 429 00:39:00,796 --> 00:39:03,841 a miejsca zwiększonej aktywności zaczną zanikać. 430 00:39:05,051 --> 00:39:07,428 Ocean zaczyna umierać. 431 00:39:13,059 --> 00:39:17,396 Życie w oceanie rozwinęło się też na płyciznach. 432 00:39:23,069 --> 00:39:26,364 W 1998 roku ekipa Błękitnej planety 433 00:39:26,530 --> 00:39:29,617 natknęła się na mało wówczas znane zjawisko. 434 00:39:33,537 --> 00:39:36,665 Rafy koralowe stawały się białe. 435 00:39:41,253 --> 00:39:45,299 Biały kolor powodowało to, że korale wydalały algi, 436 00:39:45,383 --> 00:39:48,302 które żyły z nimi w symbiozie. 437 00:39:55,684 --> 00:39:57,228 Widząc to po raz pierwszy, 438 00:39:57,311 --> 00:40:01,565 być może pomyślisz, że to piękne, ale nagle pojmujesz, że to tragedia, 439 00:40:02,108 --> 00:40:04,777 bo to, na co patrzysz, to szkielety. 440 00:40:04,944 --> 00:40:07,321 Szkielety martwych stworzeń. 441 00:40:15,079 --> 00:40:19,166 Ostatecznie białe korale zarastają wodorostami, 442 00:40:19,834 --> 00:40:22,586 a rafa z krainy czarów staje się... 443 00:40:23,879 --> 00:40:25,423 pustkowiem. 444 00:40:30,136 --> 00:40:33,347 Na początku przyczyna bielenia była tajemnicą. 445 00:40:33,681 --> 00:40:38,519 Jednak naukowcy zaczęli odkrywać, że w wielu przypadkach 446 00:40:39,311 --> 00:40:41,105 ocean się ocieplał. 447 00:40:42,189 --> 00:40:46,735 Przez jakiś czas naukowcy ostrzegali, że klimat będzie się ocieplał, 448 00:40:46,819 --> 00:40:48,696 gdyż spalamy paliwa kopalne 449 00:40:48,779 --> 00:40:53,826 i uwalniamy do atmosfery dwutlenek węgla i inne gazy cieplarniane. 450 00:40:57,705 --> 00:41:00,082 Wyraźna zmiana stężenia CO w atmosferze 451 00:41:00,166 --> 00:41:03,627 zawsze stała w sprzeczności ze stabilną Ziemią. 452 00:41:04,420 --> 00:41:08,257 Była to wspólna cecha pięciu okresów masowego wymierania. 453 00:41:13,429 --> 00:41:14,388 Poprzednio 454 00:41:14,471 --> 00:41:19,143 potrzebna była trwająca nawet milion lat aktywność wulkaniczna, 455 00:41:19,226 --> 00:41:23,856 by wydobyć tyle węgla z Ziemi, żeby wywołać katastrofę. 456 00:41:26,233 --> 00:41:32,865 Spalając żyjące miliony lat organizmy pod postacią węgla i ropy, 457 00:41:33,324 --> 00:41:37,286 udało nam się tego dokonać w niecałe 200 lat. 458 00:41:39,288 --> 00:41:43,709 Temperatura na świecie była względnie stabilna aż do lat 90., 459 00:41:44,168 --> 00:41:49,715 ale zdaje się, że było tak tylko dlatego, że ocean absorbował wzrost temperatury, 460 00:41:50,257 --> 00:41:52,009 ukrywając nasz wpływ. 461 00:41:55,346 --> 00:41:57,515 To była pierwsza oznaka, 462 00:41:57,598 --> 00:42:01,101 że Ziemia zaczęła tracić równowagę. 463 00:42:09,360 --> 00:42:11,862 Najbardziej oddalone środowiska życia 464 00:42:11,946 --> 00:42:16,242 istnieją na północy i południu planety. 465 00:42:16,700 --> 00:42:19,537 ŻYCIE POŚRÓD LODU, 1993 ROK 466 00:42:20,412 --> 00:42:24,250 Przez dziesięciolecia odwiedzałem strefy polarne. 467 00:42:26,502 --> 00:42:28,629 LODOWA PLANETA, 2011 ROK 468 00:42:28,712 --> 00:42:32,299 Zawsze były to niewyobrażalne miejsca 469 00:42:32,883 --> 00:42:35,928 ze scenerią niespotykaną gdziekolwiek indziej 470 00:42:37,721 --> 00:42:39,682 i wyjątkowymi gatunkami, 471 00:42:39,765 --> 00:42:42,851 przystosowanymi do życia w ekstremalnych warunkach. 472 00:42:46,647 --> 00:42:48,732 Lecz ten odległy świat się zmienia. 473 00:42:51,986 --> 00:42:56,949 Za swojego życia doświadczyłem ocieplenia Arktyki. 474 00:42:59,660 --> 00:43:04,498 W miejscach, gdzie spodziewaliśmy się rozległych obszarów lodu morskiego, 475 00:43:04,790 --> 00:43:06,000 nie było go wcale. 476 00:43:09,169 --> 00:43:12,089 Udało nam się dotrzeć łodzią do wysp, 477 00:43:12,172 --> 00:43:17,344 do których od dawna nie dało się dopłynąć, gdyż były wiecznie skute lodem. 478 00:43:20,723 --> 00:43:25,519 Gdy w 2011 roku rozpoczęto emisję Lodowej planety, 479 00:43:25,936 --> 00:43:28,897 powody tych zmian były już dobrze znane. 480 00:43:33,861 --> 00:43:39,283 Ocean od dawna nie jest w stanie wchłonąć nadmiaru ciepła 481 00:43:39,450 --> 00:43:41,577 spowodowanego naszymi działaniami. 482 00:43:42,578 --> 00:43:48,000 W efekcie średnia temperatura na świecie jest wyższa o 1°C, 483 00:43:48,083 --> 00:43:50,461 niż gdy się urodziłem. 484 00:43:55,924 --> 00:44:00,929 Tempo tej zmiany jest największe w ostatnich 10 000 lat. 485 00:44:08,604 --> 00:44:14,276 W ciągu 40 lat ilość lodu morskiego latem na Arktyce spadła o 40%. 486 00:44:16,528 --> 00:44:19,323 Nasza planeta traci swój lód. 487 00:44:25,204 --> 00:44:31,043 Najbardziej dziewiczy i odległy ekosystem zmierza ku katastrofie. 488 00:44:49,103 --> 00:44:52,398 Nasze piętno ma charakter globalny. 489 00:44:53,232 --> 00:44:56,360 Nasz wpływ jest naprawdę przemożny. 490 00:44:56,944 --> 00:44:58,737 Nasz ślepy atak na tę planetę 491 00:44:58,821 --> 00:45:03,534 zaczyna w końcu zmieniać podstawy żyjącego świata. 492 00:45:12,042 --> 00:45:17,131 Przełowiliśmy 30% zasobów rybnych, aż do poziomów krytycznych. 493 00:45:19,758 --> 00:45:24,054 Co roku wycinamy ponad piętnaście miliardów drzew. 494 00:45:26,598 --> 00:45:30,811 Budując tamy, zatruwając i nadmiernie eksploatując rzeki i jeziora, 495 00:45:31,395 --> 00:45:36,650 o ponad 80% zmniejszyliśmy populację gatunków słodkowodnych. 496 00:45:37,860 --> 00:45:41,613 Poskramiamy dzicz. 497 00:45:45,617 --> 00:45:48,328 Połowa żyznej ziemi na świecie 498 00:45:48,912 --> 00:45:50,706 to teraz tereny uprawne. 499 00:45:57,588 --> 00:46:03,260 Ptactwo domowe stanowi 70% wszystkich ptaków na tej planecie. 500 00:46:03,677 --> 00:46:06,638 W zdecydowanej większości są to kurczaki. 501 00:46:10,768 --> 00:46:16,064 Ponad jedną trzecią łącznej wagi ssaków stanowią ludzie. 502 00:46:16,899 --> 00:46:21,153 Kolejne 60% to zwierzęta, które hodujemy jako pokarm. 503 00:46:26,283 --> 00:46:31,580 Reszta, od myszy po wieloryby, to tylko cztery procent. 504 00:46:34,917 --> 00:46:37,669 Tak wygląda teraz nasza planeta, 505 00:46:37,753 --> 00:46:41,048 rządzona przez ludzi dla ludzi. 506 00:46:41,131 --> 00:46:44,801 Dla reszty żyjącego świata pozostało bardzo niewiele. 507 00:46:51,183 --> 00:46:54,311 Odkąd w latach 50. zacząłem nagrywać swoje programy, 508 00:46:54,394 --> 00:47:00,025 populacja dzikich zwierząt spadła średnio o ponad połowę. 509 00:47:02,653 --> 00:47:07,324 Patrząc teraz na te obrazy, dociera do mnie, że choć byłem młody, 510 00:47:07,407 --> 00:47:09,576 czułem, że jestem w dziczy 511 00:47:09,660 --> 00:47:13,247 i doświadczam nietkniętego ludzką ręką świata przyrody. 512 00:47:13,872 --> 00:47:14,957 To było złudzenie. 513 00:47:17,334 --> 00:47:22,130 Te lasy, równiny i morza już wtedy pustoszały. 514 00:47:27,636 --> 00:47:30,097 Świat nie jest tak dziki jak kiedyś. 515 00:47:31,682 --> 00:47:32,975 Zniszczyliśmy go. 516 00:47:33,600 --> 00:47:36,645 Nie popsuliśmy go, tylko całkowicie... 517 00:47:37,688 --> 00:47:39,523 zniszczyliśmy ten świat. 518 00:47:39,606 --> 00:47:42,776 Świat inny niż ludzki przestał istnieć. 519 00:47:45,112 --> 00:47:47,072 Ludzie opanowali ten świat. 520 00:48:29,323 --> 00:48:32,743 To moje zeznanie świadka. 521 00:48:33,493 --> 00:48:38,248 Opowieść o globalnym upadku, do którego doszło w ciągu jednego życia. 522 00:48:43,295 --> 00:48:45,464 Ale na tym nie koniec. 523 00:48:47,257 --> 00:48:49,593 Jeśli nie zmienimy obecnego kursu, 524 00:48:49,676 --> 00:48:53,472 szkody, które były cechą charakterystyczną okresu mojego życia, 525 00:48:53,847 --> 00:48:58,268 zostaną przyćmione przez te, które dopiero nadejdą. 526 00:49:01,939 --> 00:49:04,149 ROK 2020 LICZBA LUDNOŚCI: 7,8 MILIARDA 527 00:49:04,232 --> 00:49:06,944 STĘŻENIE CO W ATMOSFERZE: 415 CZĘŚCI NA MILION 528 00:49:07,027 --> 00:49:08,695 DZICZ: 35% POWIERZCHNI ZIEMI 529 00:49:09,905 --> 00:49:14,618 Nauka przewiduje, że gdybym urodził się dzisiaj, 530 00:49:15,243 --> 00:49:17,955 byłbym świadkiem następujących rzeczy. 531 00:49:20,540 --> 00:49:22,918 LATA 30. XXI WIEKU 532 00:49:23,001 --> 00:49:24,628 Amazoński las deszczowy 533 00:49:25,170 --> 00:49:29,049 trzebiony do chwili, gdy nie może wytworzyć dość wilgoci, 534 00:49:30,008 --> 00:49:32,344 zmienia się w suchą sawannę, 535 00:49:33,095 --> 00:49:35,639 przynosząc katastrofalną utratę gatunków... 536 00:49:37,057 --> 00:49:40,310 i zmieniając cykl hydrologiczny. 537 00:49:47,150 --> 00:49:51,697 W tym samym czasie na Arktyce latem nie ma lodu. 538 00:49:54,658 --> 00:49:56,827 Bez białych czap lodowych 539 00:49:56,910 --> 00:50:00,664 mniej energii słońca zostaje odbite z powrotem w kosmos 540 00:50:01,915 --> 00:50:05,460 i tempo globalnego ocieplenia wzrasta. 541 00:50:07,462 --> 00:50:10,632 LATA 40. XXI WIEKU 542 00:50:11,883 --> 00:50:15,846 Na północy następuje odwilż zamarzniętej ziemi, 543 00:50:16,221 --> 00:50:17,639 co uwalnia metan, 544 00:50:18,265 --> 00:50:22,894 gaz cieplarniany dużo silniejszy niż dwutlenek węgla, 545 00:50:24,020 --> 00:50:28,191 co drastycznie zwiększa tempo zmian klimatycznych. 546 00:50:31,570 --> 00:50:35,365 LATA 50. XXI WIEKU 547 00:50:35,699 --> 00:50:39,619 Wody oceanu nadal się ocieplają i stają się bardziej kwaśne, 548 00:50:39,703 --> 00:50:42,748 a rafy koralowe na całym świecie umierają. 549 00:50:46,626 --> 00:50:49,421 Populacja ryb załamuje się. 550 00:50:53,175 --> 00:50:57,012 LATA 80. XXI WIEKU 551 00:50:58,138 --> 00:51:01,308 Następuje kryzys w światowej produkcji żywności 552 00:51:01,391 --> 00:51:04,478 z powodu zmęczenia gleby. 553 00:51:13,361 --> 00:51:15,781 Owady zapylające znikają, 554 00:51:18,075 --> 00:51:21,453 a pogoda staje się coraz bardziej nieprzewidywalna. 555 00:51:24,122 --> 00:51:27,125 POCZĄTEK XXII WIEKU 556 00:51:27,209 --> 00:51:31,004 Temperatura na świecie wzrasta o 4°C. 557 00:51:33,173 --> 00:51:37,427 Spora część Ziemi nie nadaje się do życia. 558 00:51:40,388 --> 00:51:43,433 Miliony ludzi nie mają dachu nad głową. 559 00:51:47,020 --> 00:51:49,815 Szóste masowe wymieranie... 560 00:51:50,941 --> 00:51:52,484 rozpoczęło się na dobre. 561 00:51:58,990 --> 00:52:02,994 To cała seria zdarzeń, od których nie ma powrotu, 562 00:52:04,204 --> 00:52:06,540 a które przynoszą nieodwracalną zmianę. 563 00:52:08,792 --> 00:52:11,253 W ciągu następnego życia 564 00:52:12,212 --> 00:52:15,382 bezpieczeństwo i stabilność holocenu, 565 00:52:16,925 --> 00:52:18,969 naszego rajskiego ogrodu, 566 00:52:20,679 --> 00:52:21,847 zostaną stracone. 567 00:52:28,687 --> 00:52:31,106 KONFERENCJA ONZ DOT. ZMIAN KLIMATYCZNYCH 568 00:52:31,189 --> 00:52:34,484 Mamy do czynienia z wywołaną przez człowieka katastrofą 569 00:52:35,318 --> 00:52:37,070 na skalę światową. 570 00:52:38,488 --> 00:52:40,866 To największe zagrożenie od tysięcy lat. 571 00:52:41,741 --> 00:52:43,493 Jeśli nie podejmiemy działań, 572 00:52:43,952 --> 00:52:46,371 upadek naszej cywilizacji 573 00:52:47,330 --> 00:52:50,792 i wymarcie większości świata przyrody 574 00:52:51,626 --> 00:52:52,794 jest blisko. 575 00:52:53,461 --> 00:52:55,130 Im dłużej nic nie robimy, 576 00:52:55,589 --> 00:52:58,758 tym trudniej będzie coś zdziałać. 577 00:52:59,759 --> 00:53:01,678 A pan przeszedłby na emeryturę. 578 00:53:03,096 --> 00:53:07,392 Ale póki co chce pan wyjaśnić, w jakim niebezpieczeństwie 579 00:53:08,393 --> 00:53:09,603 wszyscy jesteśmy. 580 00:53:12,022 --> 00:53:13,231 W pewnym sensie 581 00:53:14,191 --> 00:53:17,652 wolałbym nie być wmieszanym w tę walkę. 582 00:53:18,862 --> 00:53:21,448 Wolałbym, żeby nie była ona konieczna. 583 00:53:21,865 --> 00:53:26,036 Ale miałem niewiarygodne szczęście 584 00:53:27,704 --> 00:53:31,666 i z pewnością czułbym się winny, 585 00:53:32,626 --> 00:53:37,672 gdybym widział te problemy i postanowił je zignorować. 586 00:53:38,131 --> 00:53:40,133 ŚWIATOWE FORUM EKONOMICZNE 587 00:53:40,216 --> 00:53:41,051 NASZA PLANETA 588 00:53:41,134 --> 00:53:45,889 By przedostać się przez tłum, trzeba wspiąć się po stłoczonych ciałach. 589 00:53:47,432 --> 00:53:49,935 Zwierzęta na dole mogą zostać zmiażdżone. 590 00:54:07,494 --> 00:54:12,749 To, z czym się mierzymy, to upadek żyjącego świata. 591 00:54:14,626 --> 00:54:17,837 Tego samego, który dał początek naszej cywilizacji, 592 00:54:19,464 --> 00:54:23,551 i od którego jesteśmy zależni w każdym aspekcie naszego życia. 593 00:54:27,138 --> 00:54:29,015 Nikt tego nie chce. 594 00:54:29,849 --> 00:54:32,978 Nikt z nas nie może sobie pozwolić, by do tego doszło. 595 00:54:36,564 --> 00:54:38,274 Co zatem zrobimy? 596 00:54:40,694 --> 00:54:42,529 To proste. 597 00:54:43,363 --> 00:54:46,157 Cały czas mieliśmy to przed oczami. 598 00:54:48,535 --> 00:54:50,870 By przywrócić stabilizację na planecie, 599 00:54:51,830 --> 00:54:54,416 trzeba przywrócić różnorodność biologiczną. 600 00:54:56,793 --> 00:54:59,129 Czyli to, co sami usunęliśmy. 601 00:55:03,508 --> 00:55:07,220 To jedyne wyjście z kryzysu, który sami stworzyliśmy. 602 00:55:10,307 --> 00:55:13,435 Musimy przywrócić świat do dzikiego stanu. 603 00:55:53,558 --> 00:55:57,395 To prostsze, niż może się wydawać, 604 00:55:58,229 --> 00:56:01,941 a zmiany, które musimy przeprowadzić, będą korzyścią dla nas 605 00:56:02,025 --> 00:56:03,902 i przyszłych pokoleń. 606 00:56:05,028 --> 00:56:09,574 Za sto lat nasze planeta znów może być dzika, 607 00:56:10,158 --> 00:56:11,993 a ja powiem wam, jak to zrobić. 608 00:56:19,876 --> 00:56:24,214 Każdy inny gatunek na Ziemi osiąga maksymalną liczebność 609 00:56:24,297 --> 00:56:25,799 po pewnym czasie. 610 00:56:27,092 --> 00:56:29,052 Liczebność, którą można utrzymać 611 00:56:29,135 --> 00:56:31,346 dzięki dostępnym surowcom naturalnym. 612 00:56:34,307 --> 00:56:35,767 Nas nic nie ograniczało, 613 00:56:35,850 --> 00:56:40,688 więc nasza populacja za mojego życia znacząco wzrosła. 614 00:56:41,481 --> 00:56:43,233 Według aktualnych prognoz 615 00:56:43,316 --> 00:56:48,696 do roku 2100 na świecie będzie 11 miliardów ludzi. 616 00:56:49,823 --> 00:56:54,119 Ale można spowolnić, a nawet zatrzymać wzrost populacji, 617 00:56:54,202 --> 00:56:56,621 zanim osiągnie ten punkt. 618 00:57:01,751 --> 00:57:07,382 W drugiej połowie XX wieku poziom życia w Japonii szybko wzrósł. 619 00:57:08,591 --> 00:57:11,219 Wraz z poprawą opieki zdrowotnej i edukacji 620 00:57:11,594 --> 00:57:14,973 rosły też oczekiwania i możliwości społeczeństwa, 621 00:57:15,223 --> 00:57:17,475 a współczynnik urodzeń spadał. 622 00:57:19,185 --> 00:57:24,816 W 1950 roku japońska rodzina miała zwykle troje lub więcej dzieci. 623 00:57:26,025 --> 00:57:30,071 W 1975 roku średnia wynosiła dwoje dzieci. 624 00:57:33,116 --> 00:57:36,870 W rezultacie ich populacja się ustabilizowała 625 00:57:36,953 --> 00:57:39,873 i od początku tysiąclecia prawie się nie zmieniła. 626 00:57:41,791 --> 00:57:45,753 Na całym świecie zaczęły być widoczne pewne oznaki. 627 00:57:48,548 --> 00:57:50,425 W miarę rozwoju krajów, 628 00:57:50,508 --> 00:57:53,094 ludzie decydują się na mniej dzieci. 629 00:57:57,515 --> 00:58:00,935 Co roku liczba nowo narodzonych dzieci na świecie 630 00:58:01,436 --> 00:58:03,396 stabilizuje się. 631 00:58:05,732 --> 00:58:08,276 Główną przyczyną ciągłego wzrostu populacji 632 00:58:08,902 --> 00:58:10,904 jest to, że wielu żyje dłużej. 633 00:58:13,490 --> 00:58:17,827 W przyszłości dojdzie do sytuacji, gdy liczba ludności osiągnie szczyt 634 00:58:17,911 --> 00:58:19,913 po raz pierwszy w historii. 635 00:58:21,122 --> 00:58:22,665 Im szybciej się to stanie, 636 00:58:22,749 --> 00:58:26,336 tym łatwiej będzie nam zrobić to, co konieczne. 637 00:58:30,715 --> 00:58:33,676 Ciężko pracując, by wyciągnąć ludzi z ubóstwa, 638 00:58:34,427 --> 00:58:37,055 zapewniając dostęp do opieki zdrowotnej 639 00:58:37,764 --> 00:58:42,602 i umożliwiając zwłaszcza dziewczynom jak najdłuższą edukację, 640 00:58:42,685 --> 00:58:46,814 możemy osiągać poziom szczytowy szybciej i może być on mniejszy. 641 00:58:48,483 --> 00:58:50,610 Dlaczego nie mielibyśmy tego robić? 642 00:58:51,069 --> 00:58:55,448 I tak chcielibyśmy dać innym większe szanse na lepsze życie. 643 00:58:56,115 --> 00:58:59,911 Cała sztuka w tym, by podnieść standard życia, 644 00:59:00,411 --> 00:59:03,456 nie zwiększając naszego wpływu na świat. 645 00:59:03,915 --> 00:59:08,336 To może wydawać się niemożliwe, ale istnieją sposoby, by tego dokonać. 646 00:59:17,762 --> 00:59:21,391 Żyjący świat jest zasilany energią słoneczną. 647 00:59:24,185 --> 00:59:25,728 Co dzień rośliny na Ziemi 648 00:59:25,812 --> 00:59:31,150 przechwytują trzy biliony kilowatogodzin energii słonecznej. 649 00:59:32,193 --> 00:59:36,239 To niemal 20 razy więcej energii, niż potrzebujemy, 650 00:59:36,656 --> 00:59:38,408 tylko ze światła słonecznego. 651 00:59:42,704 --> 00:59:46,040 Wyobraźcie sobie, że rezygnujemy z paliw kopalnych 652 00:59:46,666 --> 00:59:51,462 i korzystamy tylko z wiecznej energii naturalnej: 653 00:59:52,547 --> 00:59:57,468 światła słonecznego, wiatru, wody i energii geotermalnej. 654 01:00:03,975 --> 01:00:05,768 Na przełomie wieku 655 01:00:05,852 --> 01:00:11,899 niemal całe potrzeby energetyczne Maroka opierały się na ropie i gazie z importu. 656 01:00:12,650 --> 01:00:17,280 Dziś 40% potrzeb zaspokajają sami, 657 01:00:17,363 --> 01:00:20,116 z elektrowni bazujących na energii odnawialnej, 658 01:00:20,199 --> 01:00:23,620 w tym największej na świecie farmy słonecznej. 659 01:00:28,124 --> 01:00:29,625 Położone na skraju Sahary 660 01:00:30,752 --> 01:00:33,379 i podłączone bezpośrednio do południa Europy, 661 01:00:33,921 --> 01:00:39,802 do 2050 roku Maroko może eksportować energię słoneczną. 662 01:00:47,060 --> 01:00:48,936 W ciągu 20 lat 663 01:00:49,020 --> 01:00:53,649 energia odnawialna ma być głównym źródłem zasilania. 664 01:00:55,109 --> 01:00:58,071 Ale możemy sprawić, by była jedynym. 665 01:00:59,030 --> 01:01:02,700 To szaleństwo, że nasze pieniądze i emerytury 666 01:01:03,076 --> 01:01:05,161 są inwestowane w paliwa kopalne, 667 01:01:06,454 --> 01:01:08,247 gdy to właśnie one 668 01:01:08,331 --> 01:01:11,834 zagrażają przyszłości, na którą oszczędzamy. 669 01:01:14,587 --> 01:01:18,007 Przyszłość oparta na energii odnawialnej da wiele korzyści. 670 01:01:18,841 --> 01:01:21,678 Energia wszędzie będzie tańsza, 671 01:01:23,471 --> 01:01:26,182 miasta będą czystsze i cichsze, 672 01:01:27,642 --> 01:01:30,728 a energia odnawialna nigdy się nie wyczerpie. 673 01:01:46,327 --> 01:01:50,415 Żyjący świat nie może funkcjonować bez zdrowego oceanu. 674 01:01:50,498 --> 01:01:51,958 My też nie. 675 01:01:58,464 --> 01:02:00,299 Ocean to kluczowy sojusznik 676 01:02:00,383 --> 01:02:03,636 w naszej walce o zmniejszenie stężenia CO w atmosferze. 677 01:02:06,639 --> 01:02:10,852 Im bardziej zróżnicowany, tym lepiej spełnia swoją rolę. 678 01:02:28,369 --> 01:02:33,458 Oczywiście dla każdego z nas ocean jest ważny jako źródło pożywienia. 679 01:02:36,878 --> 01:02:40,047 Połowy to najlepszy sposób zdobywania pokarmu z dziczy 680 01:02:40,465 --> 01:02:43,468 i o ile robimy to dobrze, mogą być kontynuowane... 681 01:02:44,844 --> 01:02:48,097 bo w tej grze nie ma przegranych. 682 01:02:49,140 --> 01:02:53,060 Im zdrowsze jest środowisko morskie, tym więcej ryb w nim będzie 683 01:02:53,144 --> 01:02:55,146 i tym więcej będzie pożywienia. 684 01:03:02,695 --> 01:03:06,449 Palau to kraj wyspiarski na Pacyfiku, 685 01:03:06,532 --> 01:03:11,037 uzależniony od raf koralowych, będących siedliskiem ryb i celem turystów. 686 01:03:15,541 --> 01:03:17,794 Gdy zasoby ryb zaczęły się kurczyć, 687 01:03:17,877 --> 01:03:19,837 mieszkańcy Palau zareagowali, 688 01:03:19,921 --> 01:03:22,131 ograniczając rybołówstwo, 689 01:03:22,215 --> 01:03:25,676 a w wielu rejonach całkowicie go zakazując. 690 01:03:29,305 --> 01:03:33,017 Populacja chronionych ryb wkrótce stała się tak znaczna, 691 01:03:33,100 --> 01:03:36,521 że przeniosła się na tereny, gdzie łowienie było dozwolone. 692 01:03:42,360 --> 01:03:43,402 W efekcie tego 693 01:03:43,486 --> 01:03:47,740 strefy z zakazem łowienia zwiększyły połowy miejscowych rybaków, 694 01:03:47,823 --> 01:03:51,661 jednocześnie pozwalając rafom się odbudować. 695 01:03:56,916 --> 01:04:01,295 Wyobraźcie sobie, gdybyśmy zastosowali podobne podejście na całym świecie. 696 01:04:02,505 --> 01:04:07,593 Według szacunków zakaz połowów na 1/3 mórz przybrzeżnych 697 01:04:07,677 --> 01:04:12,348 zapewniłby nam tyle ryb, ile będziemy kiedykolwiek potrzebować. 698 01:04:18,271 --> 01:04:20,106 Na wodach międzynarodowych 699 01:04:20,189 --> 01:04:25,695 ONZ próbuje stworzyć największą strefę z zakazem połowu. 700 01:04:28,072 --> 01:04:31,742 To jedno posunięcie przemieniłoby otwarty ocean 701 01:04:31,826 --> 01:04:35,621 z miejsca wyniszczonego przez dotowane floty rybackie 702 01:04:36,080 --> 01:04:41,419 w dzicz, która pomogłaby nam w walce ze zmianami klimatu. 703 01:04:43,087 --> 01:04:46,090 Największy rezerwat przyrody świata. 704 01:05:02,523 --> 01:05:04,108 Jeśli chodzi o ląd, 705 01:05:04,942 --> 01:05:08,154 musimy radykalnie zmniejszyć tereny uprawne, 706 01:05:08,446 --> 01:05:11,198 by zrobić miejsce na powrót dziczy. 707 01:05:11,282 --> 01:05:14,118 Najszybszym i najskuteczniejszym sposobem 708 01:05:14,285 --> 01:05:16,454 jest zmiana naszej diety. 709 01:05:21,917 --> 01:05:24,587 Duzi mięsożercy rzadko występują w przyrodzie, 710 01:05:24,754 --> 01:05:28,257 bo do ich utrzymania potrzeba sporo pastwy. 711 01:05:35,097 --> 01:05:41,437 Na każdego drapieżnika w Serengeti przypada ponad setka zwierzyny. 712 01:05:45,775 --> 01:05:47,693 Sięgając po kawałek mięsa, 713 01:05:47,902 --> 01:05:50,279 nieświadomie wymagamy 714 01:05:50,363 --> 01:05:52,740 ogromnej przestrzeni. 715 01:05:57,828 --> 01:06:02,625 Ten świat nie wyżywi miliardów dużych mięsożerców. 716 01:06:03,417 --> 01:06:05,127 Po prostu brakuje miejsca. 717 01:06:09,632 --> 01:06:12,718 Gdybyśmy naszą dietę opierali głównie na roślinach, 718 01:06:13,260 --> 01:06:17,306 potrzebowalibyśmy połowy terenu, który obecnie wykorzystujemy. 719 01:06:19,141 --> 01:06:22,979 A ponieważ poświęcilibyśmy się uprawie roślin, 720 01:06:23,312 --> 01:06:27,024 moglibyśmy znacznie zwiększyć plony z tej ziemi. 721 01:06:32,822 --> 01:06:37,952 Holandia to jeden z najgęściej zaludnionych krajów. 722 01:06:39,245 --> 01:06:44,417 Pełno tu małych rodzinnych gospodarstw bez miejsca na rozwój. 723 01:06:47,294 --> 01:06:52,925 Tamtejsi rolnicy stali się ekspertami w wyciąganiu maksimum z każdego hektara. 724 01:06:55,678 --> 01:06:58,889 Coraz częściej robią to w sposób zrównoważony, 725 01:07:02,101 --> 01:07:05,771 w ciągu dwóch pokoleń dziesięciokrotnie zwiększając plany, 726 01:07:05,855 --> 01:07:08,441 a jednocześnie zużywając mniej wody, 727 01:07:09,275 --> 01:07:12,236 pestycydów, nawozów 728 01:07:12,778 --> 01:07:14,613 i emitując mniej CO. 729 01:07:19,493 --> 01:07:20,703 Choć niewielka, 730 01:07:20,786 --> 01:07:26,250 Holandia jest obecnie drugim największym eksporterem żywności. 731 01:07:30,796 --> 01:07:36,719 Da się zastosować zarówno tradycyjną, jak i zaawansowaną technologię 732 01:07:36,802 --> 01:07:40,514 do produkcji większej ilości pożywienia na mniejszym terenie. 733 01:07:42,767 --> 01:07:46,228 Możemy zacząć produkcję żywności w nowych przestrzeniach. 734 01:07:48,814 --> 01:07:51,692 Pod dachami miejskich budynków. 735 01:07:54,987 --> 01:07:58,365 Nawet w miejscach, gdzie ziemi nie ma w ogóle. 736 01:08:12,046 --> 01:08:14,548 Udoskonalając nasze podejście do rolnictwa, 737 01:08:14,632 --> 01:08:17,259 zaczniemy odwracać zagarnianie terenu, 738 01:08:17,343 --> 01:08:20,763 którego dokonywaliśmy od początków rolnictwa. 739 01:08:21,597 --> 01:08:27,686 Jest to konieczne, bo pilnie potrzebujemy wolnej przestrzeni. 740 01:08:34,944 --> 01:08:39,990 Lasy są kluczowe, by nasza planeta doszła do siebie. 741 01:08:41,659 --> 01:08:46,121 Stanowią najlepszą naturalną technikę, która blokuje emisję CO, 742 01:08:48,082 --> 01:08:51,001 a przy tym są centrami różnorodności biologicznej. 743 01:08:55,172 --> 01:08:58,175 Dwie funkcje znów razem. 744 01:08:58,801 --> 01:09:01,720 Im bardziej dzikie i zróżnicowane są lasy, 745 01:09:01,804 --> 01:09:05,975 tym skuteczniej pochłaniają węgiel z atmosfery. 746 01:09:08,018 --> 01:09:12,773 Musimy natychmiast zaprzestać wylesiania, 747 01:09:13,649 --> 01:09:16,443 a palmy olejowe czy soję 748 01:09:16,527 --> 01:09:20,156 uprawiajmy tylko na terenach, gdzie drzewa wycięto dawno temu. 749 01:09:21,448 --> 01:09:24,160 Jest wiele takich miejsc. 750 01:09:26,162 --> 01:09:27,913 Ale możemy zrobić więcej. 751 01:09:32,042 --> 01:09:37,673 Sto lat temu ponad dwie trzecie powierzchni Kostaryki pokrywały lasy. 752 01:09:45,556 --> 01:09:51,478 Niekontrolowane wycinki drzew sprawiły, że w latach 80. było to tylko 25%. 753 01:09:54,565 --> 01:09:56,567 Rząd postanowił działać 754 01:09:56,650 --> 01:10:01,572 i zaproponował dotacje właścicielom ziemi w zamian za zasadzenie rodzimych drzew. 755 01:10:06,118 --> 01:10:10,039 W ciągu zaledwie 25 lat las się odrodził, 756 01:10:10,122 --> 01:10:13,250 pokrywając połowę terenów Kostaryki. 757 01:10:18,923 --> 01:10:22,843 Wyobraźcie sobie, gdybyśmy osiągnęli to w skali światowej. 758 01:10:25,804 --> 01:10:31,310 Powrót drzew pozwoliłby wchłonąć dwie trzecie dwutlenku węgla, 759 01:10:31,393 --> 01:10:35,522 który do tej pory wpompowaliśmy do atmosfery. 760 01:10:43,072 --> 01:10:44,823 Oprócz tego wszystkiego 761 01:10:45,324 --> 01:10:47,826 jest jedna nadrzędna zasada. 762 01:10:50,871 --> 01:10:53,249 Natura to nasz największy sojusznik 763 01:10:53,832 --> 01:10:56,335 i najlepsze źródło inspiracji. 764 01:10:58,712 --> 01:11:02,341 Musimy tylko robić to samo, co ona robiła zawsze. 765 01:11:04,260 --> 01:11:08,430 Już dawno pojęła sekret życia. 766 01:11:14,436 --> 01:11:18,440 W tym świecie gatunek może się rozwijać tylko wtedy, 767 01:11:19,858 --> 01:11:23,570 gdy rozwija się wszystko wokół niego. 768 01:11:29,868 --> 01:11:32,705 Możemy rozwiązać bieżące problemy, 769 01:11:32,788 --> 01:11:35,499 zostając zwolennikami tej rzeczywistości. 770 01:11:38,460 --> 01:11:40,587 Jeśli zadbamy o naturę, 771 01:11:42,423 --> 01:11:45,175 natura będzie dbać o nas. 772 01:11:48,095 --> 01:11:50,556 Czas, by nasz gatunek 773 01:11:50,639 --> 01:11:53,267 przestał po prostu rosnąć, 774 01:11:55,477 --> 01:12:00,816 a zaczął wieść życie w zgodzie z naturą. 775 01:12:03,527 --> 01:12:06,280 By zaczął się rozwijać. 776 01:12:09,533 --> 01:12:10,868 Gdy się zastanowić, 777 01:12:11,869 --> 01:12:13,370 kończymy podróż. 778 01:12:14,913 --> 01:12:17,875 Dziesięć tysięcy lat temu jako myśliwi i zbieracze 779 01:12:18,751 --> 01:12:22,755 żyliśmy w sposób zrównoważony, bo była to jedyna opcja. 780 01:12:24,089 --> 01:12:25,466 Wiele lat później 781 01:12:26,592 --> 01:12:29,386 znów staje się to jedyną opcją. 782 01:12:29,678 --> 01:12:34,683 Musimy na nowo odkryć, jak żyć w sposób zrównoważony, 783 01:12:34,767 --> 01:12:38,145 Jak z kogoś, kto oddzielił się od natury, 784 01:12:38,812 --> 01:12:43,108 ponownie stać się jej częścią. 785 01:12:48,697 --> 01:12:51,325 Dziś mamy dla was inny program. 786 01:12:54,244 --> 01:12:57,456 Jeśli możemy zmienić nasz sposób życia na Ziemi, 787 01:12:58,499 --> 01:13:01,043 ukazuje się nam alternatywna przyszłość. 788 01:13:04,963 --> 01:13:06,298 W tej przyszłości 789 01:13:06,965 --> 01:13:10,052 odkrywamy, jak czerpać korzyści z ziemi, 790 01:13:10,135 --> 01:13:13,430 które pomagają dziczy, a nie jej przeszkadzają... 791 01:13:15,140 --> 01:13:20,854 Jak łowić ryby tak, by morza szybko się odradzały... 792 01:13:27,820 --> 01:13:32,199 I jak w sposób zrównoważony pozyskiwać zasoby leśne. 793 01:13:35,828 --> 01:13:39,998 W końcu nauczymy się, jak pracować razem z naturą, 794 01:13:40,082 --> 01:13:42,459 a nie przeciw niej. 795 01:13:45,212 --> 01:13:49,466 Reasumując, po tym, jak całe życie zgłębiałem żyjący świat, 796 01:13:49,842 --> 01:13:51,718 jestem pewien jednego. 797 01:13:52,970 --> 01:13:55,597 Tu nie chodzi o ratowanie naszej planety. 798 01:13:56,932 --> 01:13:59,184 Chodzi o ratowanie nas samych. 799 01:14:04,231 --> 01:14:07,234 Prawda jest taka, że z nami czy bez nas 800 01:14:07,693 --> 01:14:10,571 świat przyrody się odbuduje. 801 01:14:20,456 --> 01:14:24,585 Trzydzieści lat po ewakuacji Czarnobyla 802 01:14:25,461 --> 01:14:28,755 dzicz odzyskuje utraconą przestrzeń. 803 01:14:40,309 --> 01:14:44,354 Dziś to las opanowuje miasto. 804 01:14:58,243 --> 01:15:03,081 To schronienie dla dzikich zwierząt, które gdzie indziej występują rzadko... 805 01:15:09,713 --> 01:15:14,426 i twardy dowód, że bez względu na to, jak poważne błędy popełniliśmy, 806 01:15:14,927 --> 01:15:18,013 natura w końcu je przezwycięży. 807 01:15:22,768 --> 01:15:25,187 Żyjący świat przetrwa. 808 01:15:27,773 --> 01:15:31,318 Ludzie nie mogą zakładać, że z nimi będzie tak samo. 809 01:15:34,238 --> 01:15:38,075 Zaszliśmy tak daleko, bo jesteśmy najmądrzejszymi stworzeniami 810 01:15:38,492 --> 01:15:39,826 w historii świata. 811 01:15:44,498 --> 01:15:46,291 Ale żeby przetrwać, 812 01:15:46,375 --> 01:15:49,002 sama inteligencja nie wystarczy. 813 01:15:51,255 --> 01:15:52,297 Potrzebujemy... 814 01:15:53,257 --> 01:15:54,258 mądrości. 815 01:16:07,437 --> 01:16:11,817 Istnieje wiele różnic między ludźmi i pozostałymi gatunkami, 816 01:16:12,526 --> 01:16:17,447 ale najwyraźniejsza jest taka, że tylko my potrafimy wyobrazić sobie przyszłość. 817 01:16:19,074 --> 01:16:23,078 Przez długi czas ja i być może wy obawialiśmy się tej przyszłości, 818 01:16:24,121 --> 01:16:28,500 ale nie wszystko maluje się w czarnych barwach. 819 01:16:29,793 --> 01:16:32,129 Mamy szansę się poprawić, 820 01:16:33,005 --> 01:16:36,633 dokończyć ścieżkę rozwoju, zarządzać wpływem na środowisko, 821 01:16:36,717 --> 01:16:41,388 i znów stać się gatunkiem, który żyje w równowadze z naturą. 822 01:16:42,306 --> 01:16:45,100 Potrzeba tylko woli, by to zrobić. 823 01:16:45,767 --> 01:16:50,480 Mamy szansę stworzyć swój idealny dom 824 01:16:51,148 --> 01:16:55,569 i przywrócić bogaty, zdrowy i cudowny świat, 825 01:16:56,153 --> 01:16:57,529 który odziedziczyliśmy. 826 01:16:58,572 --> 01:16:59,948 Wyobraźcie to sobie. 827 01:17:45,494 --> 01:17:49,122 TEN FILM JEST BEZPOŚREDNIM ŚWIADECTWEM DAVIDA ATTENBOROUGH. 828 01:17:49,206 --> 01:17:51,208 KTO JESZCZE POWINIEN GO OBEJRZEĆ? 829 01:22:19,142 --> 01:22:22,145 Napisy: Karol Radomski