1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:12,679 --> 00:00:16,558
TO PRAWDZIWA HISTORIA
O FAŁSZERSTWACH DZIEŁ SZTUKI.

4
00:00:17,684 --> 00:00:21,396
NIE ZMIENIONO NAZWISK,
BY CHRONIĆ LUDZI NIEWINNYCH,

5
00:00:21,479 --> 00:00:25,692
BO NIEKTÓRZY Z NICH
NIE SĄ ZUPEŁNIE NIEWINNI.

6
00:00:29,571 --> 00:00:31,406
Nikt nie chce dać się oszukać.

7
00:00:35,910 --> 00:00:37,912
Ludzie dają się oszukać fałszerzom

8
00:00:38,621 --> 00:00:40,206
częściej, niż się wydaje.

9
00:00:43,752 --> 00:00:46,212
Dyrektora Metropolitarnego Muzeum Sztuki

10
00:00:46,796 --> 00:00:48,131
zapytano kiedyś:

11
00:00:48,840 --> 00:00:53,803
„Ile falsyfikatów wisi na tych ścianach?”.

12
00:00:56,097 --> 00:00:59,100
Odpowiedział: „Nie mam pojęcia”.

13
00:01:02,520 --> 00:01:03,605
To żenujące.

14
00:01:05,648 --> 00:01:06,775
Gorzej…

15
00:01:08,902 --> 00:01:11,654
Myślę, że nie chcą się przyznać…

16
00:01:14,449 --> 00:01:15,450
do tego,

17
00:01:16,326 --> 00:01:17,660
że ich oszukano.

18
00:01:20,663 --> 00:01:25,126
Myślę, że łatwo zobaczyć...

19
00:01:28,505 --> 00:01:30,632
jak bardzo

20
00:01:31,091 --> 00:01:33,718
dałam się wplątać

21
00:01:34,344 --> 00:01:38,056
z powodu fascynacji sztuką.

22
00:01:40,350 --> 00:01:44,938
Są pewni, że wiedziała,
iż uczestniczy w przestępstwie.

23
00:01:45,021 --> 00:01:46,731
Są o tym przekonani.

24
00:01:46,815 --> 00:01:48,733
Albo brała w tym udział,

25
00:01:48,817 --> 00:01:53,488
albo była jedną z najgłupszych osób,
jakie pracowały w galerii sztuki.

26
00:01:56,991 --> 00:02:01,037
Nie sprzedawałam podróbek świadomie.

27
00:02:02,330 --> 00:02:04,582
Byłam przekonana, że są autentyczne.

28
00:02:05,208 --> 00:02:06,918
Prawdziwe i wiarygodne.

29
00:02:08,128 --> 00:02:09,420
Byłam tego pewna.

30
00:03:15,945 --> 00:03:18,114
Sprawa miała gwałtowny początek.

31
00:03:18,698 --> 00:03:21,910
Zaczęło się od wieści
o zamknięciu Galerii Knoedler.

32
00:03:22,744 --> 00:03:25,246
To było szokujące, bo ta galeria należała

33
00:03:25,330 --> 00:03:28,249
do starej gwardii świata sztuki.

34
00:03:28,333 --> 00:03:31,294
Nikt nie znał szczegółów, aż…

35
00:03:33,463 --> 00:03:37,091
zaczęto ujawniać informacje
o skandalu z fałszerstwami.

36
00:03:37,175 --> 00:03:41,429
Przekręt na kwotę 80 milionów dolarów,
który wstrząsnął światem sztuki

37
00:03:41,512 --> 00:03:44,682
i sprawił, że kolekcjonerzy
weryfikują swoje nabytki.

38
00:03:44,766 --> 00:03:49,562
To największe fałszerstwo
dzieł sztuki kiedykolwiek ujawnione

39
00:03:49,646 --> 00:03:52,440
w historii Stanów Zjednoczonych.

40
00:03:52,523 --> 00:03:55,568
Oskarżony
stworzył obrazy przypominające dzieła

41
00:03:55,652 --> 00:03:58,404
wiodących amerykańskich artystów.

42
00:03:58,488 --> 00:04:02,075
To oszust, który działał prawie 20 lat.

43
00:04:02,158 --> 00:04:05,286
To był ktoś, kto miał czelność kopiować

44
00:04:05,370 --> 00:04:07,914
Jacksona Pollocka, Motherwella,

45
00:04:07,997 --> 00:04:13,211
największych malarzy XX wieku.

46
00:04:13,294 --> 00:04:15,588
Kolekcjonerzy kupowali dzieła

47
00:04:15,672 --> 00:04:18,424
za miliony dolarów…

48
00:04:18,508 --> 00:04:24,222
Mam szansę kupić obraz Rothko?

49
00:04:24,305 --> 00:04:27,517
- ...ale były bezwartościowe.
- Brali je za arcydzieła.

50
00:04:27,600 --> 00:04:29,102
Zanim poznali prawdę,

51
00:04:29,185 --> 00:04:32,272
ludzie myśleli,
że to dzieła sztuki i je wystawiali.

52
00:04:32,355 --> 00:04:34,941
I jedna z najważniejszych galerii

53
00:04:35,024 --> 00:04:37,652
tego kraju była w centrum afery.

54
00:04:37,735 --> 00:04:41,656
Galeria Knoedler należała
do najbardziej szacownych w Nowym Jorku,

55
00:04:41,739 --> 00:04:44,659
po części ze względu
na swoją długowieczność.

56
00:04:44,742 --> 00:04:50,581
Przeżyli wojnę secesyjną,
dwie wojny światowe, cały XX wiek.

57
00:04:51,165 --> 00:04:55,628
Handlowali dziełami dawnych mistrzów,
które sprzedawali takim bogaczom,

58
00:04:55,712 --> 00:04:58,172
jak J. P. Morgan czy Henry Clay Frick,

59
00:04:58,256 --> 00:05:01,217
a także Metropolitarnemu Muzeum Sztuki
i Luwrowi.

60
00:05:01,301 --> 00:05:03,803
Na początku lat 70.

61
00:05:03,886 --> 00:05:07,015
Armand Hammer,
jeden z wielkich przemysłowców

62
00:05:07,098 --> 00:05:09,851
i filantropów
żyjących w Ameryce w XX wieku,

63
00:05:09,934 --> 00:05:12,186
zainteresował się Galerią Knoedler.

64
00:05:12,270 --> 00:05:14,230
Jego wnuk, Michael Hammer,

65
00:05:14,314 --> 00:05:17,442
przejął galerię na własność
około roku 2001.

66
00:05:17,525 --> 00:05:20,194
Michael Hammer
przejął kontrolę nad galerią,

67
00:05:20,278 --> 00:05:21,821
którą zarządzała Ann Freedman.

68
00:05:21,904 --> 00:05:24,574
Dla Galerii Knoedler pracowałam...

69
00:05:24,657 --> 00:05:27,160
przez niemal 32 lata.

70
00:05:27,243 --> 00:05:31,497
Ann była znana jako osoba,
która umiała świetnie sprzedawać sztukę

71
00:05:31,581 --> 00:05:33,833
i miała dobre relacje z kolekcjonerami.

72
00:05:33,916 --> 00:05:37,545
Miałam świadomość tradycji.
Pracowałam dla Galerii Knoedler.

73
00:05:37,628 --> 00:05:40,798
Ta galeria była wręcz instytucją.

74
00:05:40,882 --> 00:05:45,511
Ta galeria nadążała za czasami i trendami.

75
00:05:45,595 --> 00:05:48,681
Jak na ironię,
jedyną epoką, którą  przegapili,

76
00:05:48,765 --> 00:05:51,893
był ekspresjonizm abstrakcyjny
wczesnych lat 50.,

77
00:05:51,976 --> 00:05:57,315
i to właśnie dzieła tego okresu
sprowadziły koniec galerii.

78
00:05:57,398 --> 00:06:01,652
Władze mówią, że za oszustwo
odpowiada ta mieszkanka Nowego Jorku,

79
00:06:01,736 --> 00:06:03,071
Glafira Rosales,

80
00:06:03,154 --> 00:06:05,031
rzekoma marszand.

81
00:06:05,114 --> 00:06:10,161
Glafira Rosales
w Galerii Knoedler pojawiła się znikąd,

82
00:06:10,244 --> 00:06:13,456
z dziełami sztuki w bagażniku.

83
00:06:13,539 --> 00:06:16,042
Jasne, masz ogromną

84
00:06:16,125 --> 00:06:20,505
kolekcję nieznanych dotąd obrazów,
wartą wiele milionów dolarów.

85
00:06:20,588 --> 00:06:25,551
I wszystkie pochodzą od tej samej,
tajemniczej Glafiry Rosales.

86
00:06:25,635 --> 00:06:28,137
To miało katastroficzny skutek.

87
00:06:28,221 --> 00:06:34,268
To niespotykane,
by taka liczba falsyfikatów

88
00:06:34,352 --> 00:06:37,980
przeszła przez Galerię Knoedler
i dało się nabrać tylu ludzi.

89
00:06:39,899 --> 00:06:43,069
POCZĄTEK PRZEKRĘTU

90
00:06:43,528 --> 00:06:47,490
NOWY JORK, ROK 1995

91
00:06:50,660 --> 00:06:51,536
Zaczęło się...

92
00:06:52,703 --> 00:06:55,581
jeśli dobrze pamiętam, w 1995 roku.

93
00:06:56,165 --> 00:06:58,668
Jimmy Andrade,

94
00:06:58,751 --> 00:07:02,338
to był nasz facet od wszystkiego,

95
00:07:02,422 --> 00:07:05,550
który zajmował się
wieloma różnymi sprawami,

96
00:07:05,633 --> 00:07:08,594
zaufany, bardzo zaufany,

97
00:07:08,678 --> 00:07:10,888
powiedział mi, że ma przyjaciółkę,

98
00:07:11,973 --> 00:07:15,393
wyjątkową przyjaciółkę,
która chce mi pokazać obraz Rothko.

99
00:07:17,687 --> 00:07:20,064
Pewnego dnia przyszła Glafira Rosales.

100
00:07:20,148 --> 00:07:22,191
Chyba nie znałam jej nazwiska,

101
00:07:22,275 --> 00:07:24,861
ale to nie miało znaczenia.

102
00:07:25,862 --> 00:07:28,531
Była uprzejma,

103
00:07:28,614 --> 00:07:29,907
dobrze ubrana,

104
00:07:30,741 --> 00:07:32,076
bardzo subtelna.

105
00:07:33,327 --> 00:07:36,372
Nie było powodu, by ufać Glafirze Rosales.

106
00:07:36,456 --> 00:07:41,252
Nikt nie wiedział, kim jest.
Nie miała znanego rodowodu.

107
00:07:41,335 --> 00:07:45,548
Była mieszkanką Long Island,
która przyszła sobie do galerii.

108
00:07:45,631 --> 00:07:49,844
Rosales była do tej roli idealna.

109
00:07:49,927 --> 00:07:54,724
Udzielała właściwej ilości informacji,
ani za dużo, ani za mało.

110
00:07:54,807 --> 00:07:59,437
To wystarczyło, by zainteresować Ann
i zadzierzgnąć więź.

111
00:07:59,520 --> 00:08:02,190
Dzieło Rothko miała na papierze,

112
00:08:02,273 --> 00:08:04,567
owinięte w…

113
00:08:05,151 --> 00:08:06,903
Umieszczone między kartonami.

114
00:08:06,986 --> 00:08:09,655
Zapytałam, czy możemy je obejrzeć.

115
00:08:09,739 --> 00:08:12,116
Jimmy je rozpakował. Było, jak należy.

116
00:08:14,118 --> 00:08:17,622
Dzieło wydało mi się przepiękne.

117
00:08:17,705 --> 00:08:18,998
Wprost przepięknie.

118
00:08:20,750 --> 00:08:25,171
Jeśli w ogóle można zakochać się w rzeczy,
to ja zakochuję się w obrazie.

119
00:08:27,715 --> 00:08:29,926
Wiem, że to nie człowiek, więc

120
00:08:30,009 --> 00:08:35,223
to uczucie ma granice,
ale ja naprawdę ekscytuję się

121
00:08:35,306 --> 00:08:37,683
tymi dziełami sztuki.

122
00:08:40,686 --> 00:08:43,814
Z tyłu widniał podpis i data.
Wyglądał bardzo dobrze.

123
00:08:47,652 --> 00:08:52,698
W takiej sytuacji miałam zwyczaj

124
00:08:52,782 --> 00:08:54,367
zadać pytania o to,

125
00:08:54,450 --> 00:08:58,371
skąd pochodzi obraz,
kto jest jego właścicielem.

126
00:08:58,454 --> 00:09:02,083
Powiedziała jasno,
że właściciel chce zachować anonimowość

127
00:09:02,166 --> 00:09:04,252
i nie można ujawnić jego nazwiska.

128
00:09:04,335 --> 00:09:08,422
Powoli zaczęły się pojawiać
szczegóły historii.

129
00:09:08,506 --> 00:09:10,967
W jej pierwszej wersji, „Pan X”...

130
00:09:11,676 --> 00:09:16,013
potem to zmieniono, ale w pierwszej wersji
była mowa o „Panu X”.

131
00:09:16,097 --> 00:09:19,058
Pochodził z zamożnej rodziny.
Przybyli z Europy.

132
00:09:19,141 --> 00:09:23,312
Po wojnie osiedlili się w Meksyku.
Nie było w tym nic niezwykłego.

133
00:09:23,396 --> 00:09:26,023
Przyjechał z żoną do Nowego Jorku.

134
00:09:26,107 --> 00:09:31,571
Kupili obrazy od gościa
o nazwisku Alfonso Ossorio.

135
00:09:31,654 --> 00:09:35,533
Alfonso Ossorio mieszkał na Long Island.

136
00:09:35,616 --> 00:09:39,704
Był kimś
w rodzaju mecenasa Jacksona Pollocka.

137
00:09:39,787 --> 00:09:45,835
Podobno zapoznawał
anonimowego kolekcjonera z artystami.

138
00:09:46,711 --> 00:09:51,048
Zakupili wiele dzieł,
nie tylko to, ale też inne.

139
00:09:51,132 --> 00:09:54,385
Choć Meksykanin
nie lubił sztuki abstrakcyjnej,

140
00:09:54,468 --> 00:09:56,637
zabrał wszystkie obrazy do Meksyku.

141
00:09:56,721 --> 00:09:58,806
Jak to zrobił, pociągiem towarowym?

142
00:09:58,889 --> 00:10:03,894
Zabrał obrazy do Meksyku i umieścił je
w piwnicy, hermetycznie zamknięte.

143
00:10:03,978 --> 00:10:08,190
Przekazał obrazy synowi,

144
00:10:08,274 --> 00:10:09,984
„Panu X Juniorowi”.

145
00:10:10,067 --> 00:10:12,153
Jego syn chce je sprzedać

146
00:10:12,236 --> 00:10:15,072
za niskie ceny,
bo nie zależy mu na pieniądzach.

147
00:10:15,156 --> 00:10:17,033
Bogatym nie zależy na forsie?

148
00:10:17,116 --> 00:10:21,287
Z doświadczenia wiem, że bogatym
zależy na forsie bardziej niż biednym.

149
00:10:21,370 --> 00:10:25,249
To jedna z tych historii,
w których kilka szczegółów

150
00:10:25,333 --> 00:10:27,877
jest prawdziwych lub kusząco wiarygodnych,

151
00:10:27,960 --> 00:10:31,964
a ktoś, kto jest dostatecznie naiwny,
łyknie całe kłamstwo.

152
00:10:32,048 --> 00:10:34,342
Chyba tak zawsze jest z przekrętami,

153
00:10:34,425 --> 00:10:37,928
że zawierają na tyle prawdy,
by dać się nabrać?

154
00:10:38,012 --> 00:10:42,016
Pomyślałam, że to niezwykłe odkrycie.

155
00:10:43,476 --> 00:10:46,270
Zaczynamy od 33, 34, 35 milionów dolarów.

156
00:10:46,354 --> 00:10:50,733
36 milionów. 36, pan Stefan...

157
00:10:50,816 --> 00:10:52,943
48, Charlie 48.

158
00:10:53,027 --> 00:10:58,783
Około roku 2000 świat oszalał
na punkcie sztuki abstrakcyjnej.

159
00:10:59,367 --> 00:11:02,495
Za 57 milionów dolarów.
Elizabeth daje 57.

160
00:11:02,995 --> 00:11:04,789
NUMER PARTII
58 MILIONÓW $

161
00:11:04,872 --> 00:11:10,461
Wcześniej to był dość dochodowy rynek,
ale wtedy stał się szalenie dochodowy.

162
00:11:10,544 --> 00:11:14,382
Obrazy sprzedawały się
za dziesięć razy więcej niż wcześniej.

163
00:11:14,465 --> 00:11:21,263
Artyści ekspresjonizmu abstrakcyjnego byli
pierwszą grupą amerykańskich artystów,

164
00:11:21,347 --> 00:11:25,184
którzy zdobyli międzynarodową reputację.

165
00:11:26,060 --> 00:11:29,480
W skład grupy wchodzili
Jackson Pollock, Mark Rothko,

166
00:11:29,563 --> 00:11:33,150
Barnett Newman,
Lee Krasner, Robert Motherwell

167
00:11:33,234 --> 00:11:34,777
i Willem de Kooning.

168
00:11:35,361 --> 00:11:42,034
Nie spodziewali się, że znajdą odbiorców
swoich dzieł, kolekcjonerów.

169
00:11:42,118 --> 00:11:45,705
A zatem 65 milionów dolarów?

170
00:11:47,248 --> 00:11:48,374
Dziękuję!

171
00:11:48,999 --> 00:11:54,755
Ze względu na ceny dzieł artystów
nurtu ekspresjonizmu abstrakcyjnego,

172
00:11:54,839 --> 00:11:58,592
fałszowanie ich obrazów
stało się bardzo kuszące.

173
00:12:02,054 --> 00:12:05,683
Powiedziano mi, że obrazy nabyto

174
00:12:05,766 --> 00:12:09,145
na przełomie lat 50. i 60.
za bardzo małe pieniądze.

175
00:12:09,895 --> 00:12:11,313
To brzmiało wiarygodnie.

176
00:12:11,939 --> 00:12:13,566
Artyści umierali z głodu.

177
00:12:13,649 --> 00:12:15,651
Nie tylko chcieli sprzedawać.

178
00:12:15,735 --> 00:12:17,903
Musieli to robić.

179
00:12:17,987 --> 00:12:20,865
Pollock był zmuszony oddawać obrazy

180
00:12:20,948 --> 00:12:24,201
w ramach zapłaty
w sklepie spożywczym lub alkoholowym.

181
00:12:25,077 --> 00:12:28,956
Więc fakt, że w tamtym czasie ktoś mógł

182
00:12:29,039 --> 00:12:32,918
tanio zdobyć dzieła, nie zaskakiwał.

183
00:12:33,002 --> 00:12:34,253
I należy pamiętać,

184
00:12:34,336 --> 00:12:38,883
że gdy niezidentyfikowany „Pan X”
miał je kupować,

185
00:12:38,966 --> 00:12:40,885
te dzieła nie były drogie.

186
00:12:40,968 --> 00:12:44,764
Kosztowały pięć, dziesięć tysięcy dolarów.

187
00:12:44,847 --> 00:12:47,391
Te obrazy nigdy nie były wystawiane,

188
00:12:47,475 --> 00:12:51,479
nie miały znanej proweniencji
ani przekonującej dokumentacji.

189
00:12:51,562 --> 00:12:53,272
Kluczem jest tu proweniencja.

190
00:12:53,355 --> 00:12:57,735
Trzeba wiedzieć, skąd pochodzi obraz.

191
00:12:57,818 --> 00:13:02,823
Proweniencja. Prosta definicja
brzmi „historia własności”.

192
00:13:02,907 --> 00:13:07,870
A zatem możliwość prześledzenia
historii dzieła od obecnego właściciela

193
00:13:08,537 --> 00:13:11,540
aż do pracowni artysty.

194
00:13:12,416 --> 00:13:17,254
Powinny istnieć
przynajmniej dokumenty ukazujące,

195
00:13:17,338 --> 00:13:20,090
kiedy powstało dzieło i do kogo trafiło.

196
00:13:20,174 --> 00:13:22,259
Siostra może mieć jakieś dokumenty,

197
00:13:22,343 --> 00:13:24,261
ale raczej zostały zniszczone.

198
00:13:24,345 --> 00:13:27,598
Miała gotową historię.
Nie mam wątpliwości.

199
00:13:27,681 --> 00:13:29,809
Mętne tłumaczenia.

200
00:13:29,892 --> 00:13:33,604
Źle zrobili, uznając tę proweniencję.

201
00:13:34,146 --> 00:13:36,607
Wydaje mi się, że przynajmniej

202
00:13:36,690 --> 00:13:38,317
jedno z tych dzieł powinno

203
00:13:38,400 --> 00:13:40,820
pojawić się na tle

204
00:13:40,903 --> 00:13:43,656
zdjęcia artysty wykonanego w studio.

205
00:13:43,739 --> 00:13:47,326
Często można znaleźć
zapis o istnieniu dzieła,

206
00:13:47,409 --> 00:13:50,162
ale to nie jest dowód,
bo można go sfabrykować.

207
00:13:51,539 --> 00:13:55,417
Znakomici kolekcjonerzy,
tacy jak Walter Chrysler,

208
00:13:55,501 --> 00:13:58,921
Roy Neuberger
czy Joe Hirshhorn tak kupowali.

209
00:13:59,004 --> 00:14:02,967
Przychodzili do pracowni
i kupowali wiele dzieł z rabatem.

210
00:14:03,467 --> 00:14:05,052
I płacili gotówką.

211
00:14:06,262 --> 00:14:08,264
To wydało mi się wiarygodne.

212
00:14:09,306 --> 00:14:10,724
Wierzyłam w tę historię.

213
00:14:12,601 --> 00:14:16,146
Był w niej element tajemnicy,
ale tak jest z proweniencją.

214
00:14:17,314 --> 00:14:21,026
Myślałam, że z czasem odkryję tajemnicę.

215
00:14:28,367 --> 00:14:31,745
Żaden z obrazów przyniesionych
przez Rosales do galerii

216
00:14:31,829 --> 00:14:34,832
nie był uwzględniony
w katalogach artystów.

217
00:14:35,541 --> 00:14:40,379
Katalog dzieł artysty
powinien zawierać kompletne zestawienie

218
00:14:40,462 --> 00:14:44,341
autentycznych prac konkretnego artysty.

219
00:14:44,425 --> 00:14:48,220
Wszyscy akceptują fakt,
że mogą istnieć inne autentyczne dzieła,

220
00:14:48,304 --> 00:14:50,764
który nie trafiły do katalogu,

221
00:14:50,848 --> 00:14:53,684
bo nie były znane w trakcie publikacji,

222
00:14:53,767 --> 00:14:56,186
ale katalog to rodzaj biblii.

223
00:14:56,770 --> 00:15:01,650
Co należy zrobić? Trzeba pójść do ludzi,
którzy stworzyli katalog,

224
00:15:01,734 --> 00:15:04,445
i poprosić ich o wyrażenie opinii.

225
00:15:04,528 --> 00:15:08,115
Jeśli pamięć mi służy,
pierwszy raz widziałem ten obraz...

226
00:15:08,198 --> 00:15:12,036
Traf chciał,
że znawca Rothko, David Anfam,

227
00:15:12,119 --> 00:15:15,414
właśnie wrócił z Londynu,
więc pokazałam mu obraz.

228
00:15:15,497 --> 00:15:18,459
Od razu się nim zachwycił.

229
00:15:18,542 --> 00:15:21,754
Wiedziałam, że tak będzie.
Uznał go za piękny.

230
00:15:21,837 --> 00:15:23,088
I że autor to Rothko.

231
00:15:25,925 --> 00:15:28,260
Patrzył na obraz okiem specjalisty.

232
00:15:28,344 --> 00:15:31,263
Był znawcą twórczości Rothko.

233
00:15:31,347 --> 00:15:34,308
Był słynnym badaczem
ekspresjonizmu abstrakcyjnego,

234
00:15:34,391 --> 00:15:37,853
wynajętym przez Galerię Narodową
i rodzinę Rothko,

235
00:15:37,937 --> 00:15:42,107
by zająć się katalogiem,
biblią dzieł Rothko.

236
00:15:44,568 --> 00:15:47,071
To dużo znaczyło. Potwierdzało moją rację.

237
00:15:48,948 --> 00:15:51,367
SZTUKA OSZUSTWA

238
00:15:51,450 --> 00:15:54,745
Mistrz oszustwa daje ci to, czego chcesz.

239
00:15:55,871 --> 00:15:58,248
AUTORKA KSIĄŻKI MYŚL JAK OSZUST

240
00:15:58,332 --> 00:16:01,293
Dobrzy oszuści to znakomici psycholodzy.

241
00:16:01,377 --> 00:16:04,046
To ktoś, kto rozumie ludzkie potrzeby

242
00:16:04,129 --> 00:16:05,464
i ludzkie pragnienia.

243
00:16:05,547 --> 00:16:07,591
Zna mechanizm wiary i nadziei.

244
00:16:08,801 --> 00:16:11,470
Rosales obracała się w środowisku,
by pokazać,

245
00:16:11,553 --> 00:16:13,430
że jest kimś, komu można ufać.

246
00:16:13,514 --> 00:16:16,016
Kimś, kto liczy się w świecie sztuki.

247
00:16:16,100 --> 00:16:20,938
Chodziła na aukcje, uroczystości otwarcia
i kupowała ode mnie dzieła sztuki.

248
00:16:21,730 --> 00:16:25,025
Przychodząc na uroczystości,
pojawiała się publicznie.

249
00:16:25,109 --> 00:16:26,193
Nie ukrywała się.

250
00:16:26,860 --> 00:16:29,363
To była fascynująca gra w kotka i myszkę,

251
00:16:29,446 --> 00:16:33,534
bo za każdym razem,
gdy Glafira przynosiła obraz,

252
00:16:34,076 --> 00:16:38,163
Ann próbowała zdobyć informacje
o „Panu X”,

253
00:16:38,914 --> 00:16:40,249
a Glafira odpowiadała:

254
00:16:40,332 --> 00:16:43,711
„Mogę ci powiedzieć,
że jest zadowolony z twoich działań”.

255
00:16:44,294 --> 00:16:48,007
Pamiętajmy, że Knoedler
sprzedawał około dwóch podróbek rocznie.

256
00:16:48,590 --> 00:16:52,136
Gdy ludzie słyszą o ostatecznej liczbie,
myślą: „O Boże!”.

257
00:16:52,219 --> 00:16:54,930
Ale nikt tych dzieł nie przywiózł taczką.

258
00:16:55,014 --> 00:16:57,599
Dzieła miały się pojawiać z biegiem czasu.

259
00:16:57,683 --> 00:17:01,228
Planowano powolną, lecz stałą, sprzedaż.

260
00:17:02,646 --> 00:17:07,317
Glafira jest drobną, raczej cichą osobą.

261
00:17:07,401 --> 00:17:12,656
Nie pasuje do profilu międzynarodowego
oszusta działającego w świecie sztuki.

262
00:17:14,199 --> 00:17:17,327
Ale wiemy,
że jej partner działa w świecie sztuki.

263
00:17:19,413 --> 00:17:22,624
Czy mógłby mi się pan przedstawić,
tak dla porządku?

264
00:17:22,708 --> 00:17:27,296
Nazywam się José Carlos Bergantiños Díaz.

265
00:17:27,880 --> 00:17:31,050
PARTNER GLAFIRY ROSALES

266
00:17:31,133 --> 00:17:32,926
Kim jest Bergantiños?

267
00:17:33,010 --> 00:17:35,471
Kim jest Glafira Rosales?

268
00:17:35,554 --> 00:17:40,100
Ci ludzie mają podobno galerię
w Nowym Jorku.

269
00:17:40,184 --> 00:17:43,270
I rzekomo drugą w Sands Point.

270
00:17:43,353 --> 00:17:46,857
W Hiszpanii oskarżono ich
o przemyt falsyfikatów.

271
00:17:46,940 --> 00:17:50,527
W 2006 r. Bergantiños stanął przed sądem,

272
00:17:50,611 --> 00:17:53,447
oskarżony
o sfałszowanie różnych dokumentów.

273
00:17:53,530 --> 00:17:55,491
Jego osoba wzbudzała podejrzenia.

274
00:17:55,574 --> 00:17:58,577
Były powody,
by myśleć, że jeśli to podstęp,

275
00:17:58,660 --> 00:18:01,622
a pewnie tak jest,
to on jest w niego zamieszany.

276
00:18:01,705 --> 00:18:04,208
Galerię prowadziła Ann Freedman.

277
00:18:05,000 --> 00:18:07,294
Poznał ją pan?

278
00:18:07,377 --> 00:18:11,465
Nie wiem, kim jest. Nie znam jej.

279
00:18:12,633 --> 00:18:16,470
Nie znałem też asystentów. Nikogo.

280
00:18:18,138 --> 00:18:21,892
Ten, kto stał za oszustwem,
naprawdę się podszkolił.

281
00:18:22,476 --> 00:18:25,813
Wybrano kogoś takiego jak Ann,

282
00:18:25,896 --> 00:18:29,942
bo była w trudnym punkcie kariery.
Potrzebowała czegoś takiego.

283
00:18:30,025 --> 00:18:31,777
Właśnie na to

284
00:18:31,860 --> 00:18:34,696
liczyli Glafira i Bergantiños.

285
00:18:35,322 --> 00:18:37,658
Oszust nie jest dobrym mówcą.

286
00:18:37,741 --> 00:18:39,910
Oszust to dobry słuchacz.

287
00:18:40,661 --> 00:18:44,039
A Glafira świetnie to robiła.

288
00:18:48,544 --> 00:18:52,464
Gdy pojawiały się nowe dzieła,
Ann zabierała je do znawców.

289
00:18:52,548 --> 00:18:54,883
Tak robią marszandzi.

290
00:18:54,967 --> 00:18:57,469
Sprawdzają proweniencję.

291
00:18:58,053 --> 00:19:02,349
Narodowa Galeria Sztuki
opublikowała właśnie katalog dzieł

292
00:19:02,432 --> 00:19:04,268
Marka Rothko na papierze.

293
00:19:05,018 --> 00:19:08,981
Napisali do Ann
w sprawie dwóch dzieł Rothko

294
00:19:09,064 --> 00:19:12,901
i orzekli: „Oszacowaliśmy dzieła.

295
00:19:12,985 --> 00:19:16,280
Zamierzamy włączyć je
do wykazu dzieł w katalogu”.

296
00:19:16,363 --> 00:19:18,991
Poszła do głównego konserwatora,

297
00:19:19,074 --> 00:19:22,703
konserwatora prac Rothko
i dostała ocenę stanu technicznego,

298
00:19:22,786 --> 00:19:26,331
która zawierała pozytywne komentarze,
na przykład:

299
00:19:26,415 --> 00:19:29,251
„To klasyczny przykład stylu Rothko”.

300
00:19:30,127 --> 00:19:33,755
To ktoś, kto konserwował setki obrazów.

301
00:19:33,839 --> 00:19:35,757
Nie zauważył nic dziwnego,

302
00:19:35,841 --> 00:19:40,012
gdy badał fizyczną budowę tych obrazów.

303
00:19:41,096 --> 00:19:43,640
Potem pojawił się obraz Pollocka,

304
00:19:43,724 --> 00:19:47,769
a na końcu
siedem dzieł Richarda Diebenkorna.

305
00:19:48,437 --> 00:19:52,357
To było jak odkrycie dziewiczego terenu.

306
00:19:52,441 --> 00:19:56,320
W końcu zatrudniłam eksperta,
E.A. Carmeana,

307
00:19:56,403 --> 00:19:59,740
by prowadził dalsze badania.

308
00:20:01,408 --> 00:20:03,493
Całkowicie ufałam jego opinii.

309
00:20:04,620 --> 00:20:08,332
Uznał, że są autentyczne
i potwierdził to na piśmie.

310
00:20:09,750 --> 00:20:13,128
Tak bardzo chcieli wierzyć,
że te dzieła są autentyczne,

311
00:20:13,212 --> 00:20:15,714
bo tak byłoby z korzyścią dla wszystkich.

312
00:20:15,797 --> 00:20:17,966
Dokonaliśmy wielkiego odkrycia.

313
00:20:18,050 --> 00:20:20,928
Mamy skarbnicę wcześniej nieznanych dzieł

314
00:20:21,011 --> 00:20:24,389
autorstwa najsłynniejszych artystów
dwudziestego wieku.

315
00:20:24,473 --> 00:20:27,309
Jeśli naprawdę chcesz, by coś było prawdą,

316
00:20:27,392 --> 00:20:31,980
zrobisz wszystko, by ignorować
wszelkie sygnały ostrzegawcze.

317
00:20:32,064 --> 00:20:33,649
A było ich dużo.

318
00:20:35,067 --> 00:20:38,654
Eksperci, do których poszła,
zatwierdzili te prace

319
00:20:38,737 --> 00:20:40,197
w taki czy inny sposób.

320
00:20:41,031 --> 00:20:43,659
A kiedy zgromadzeni wokół niej eksperci

321
00:20:43,742 --> 00:20:45,535
potwierdzili jej przekonania,

322
00:20:45,619 --> 00:20:47,788
weszła w to na całego.

323
00:20:48,205 --> 00:20:51,041
KOLEKCJONERZY

324
00:20:51,124 --> 00:20:53,961
Sztuka to elitarny towar,

325
00:20:54,044 --> 00:20:56,046
który ma nielicznych nabywców.

326
00:20:56,630 --> 00:21:00,259
Chodzi o ekskluzywność.
To najwięksi artyści świata.

327
00:21:00,342 --> 00:21:02,219
Nie stworzyli wielu prac.

328
00:21:02,302 --> 00:21:05,138
I mówimy o ludziach
dysponujących dużymi kwotami,

329
00:21:05,222 --> 00:21:09,434
którzy chcą kolekcjonować coś rzadkiego,
czego nie może mieć nikt inny.

330
00:21:09,518 --> 00:21:12,854
Kiedy połączysz te czynniki,

331
00:21:12,938 --> 00:21:17,025
a ktoś właśnie dokonał znaleziska,
to ogromna pokusa.

332
00:21:18,110 --> 00:21:21,822
Państwo De Sole to mądrzy ludzie.

333
00:21:21,905 --> 00:21:25,075
Domenico ukończył prawo na Harvardzie.

334
00:21:25,158 --> 00:21:26,952
To wyrafinowany człowiek.

335
00:21:27,035 --> 00:21:30,289
Mają imponującą kolekcję sztuki.

336
00:21:31,081 --> 00:21:33,125
Bliski przyjaciel powiedział nam,

337
00:21:33,208 --> 00:21:34,793
że będąc w Nowym Jorku,

338
00:21:34,876 --> 00:21:37,170
musimy poznać jego przyjaciółkę,

339
00:21:37,254 --> 00:21:41,133
najpewniej najlepszą
w USA w swoim fachu. Ann Freedman.

340
00:21:41,633 --> 00:21:45,679
PREZES SOTHEBY'S I TOM FORD INTERNATIONAL

341
00:21:45,762 --> 00:21:49,057
Nie znałem jej.
Nie wiedziałem nic o Galerii Knoedler.

342
00:21:49,641 --> 00:21:52,185
Mówiliśmy o obrazie Scully'ego,
który nam się podobał.

343
00:21:52,269 --> 00:21:55,689
Zadzwoniliśmy do Ann,
by zapytać, czy ma jego obraz.

344
00:21:55,772 --> 00:21:58,358
Nie miałam wtedy
żadnego obrazu Scully'ego,

345
00:21:58,442 --> 00:22:00,485
ale chciałam ich poznać.

346
00:22:00,569 --> 00:22:02,195
Dobra lokalizacja.

347
00:22:02,279 --> 00:22:07,492
Weszliśmy po schodach
i usiedliśmy w biurze.

348
00:22:07,576 --> 00:22:10,912
Widać było
kilka zakrytych obrazów na sztalugach.

349
00:22:10,996 --> 00:22:14,833
Spytali o obrazy,
które były przysłonięte białym materiałem.

350
00:22:14,916 --> 00:22:16,668
Odrzekłam, że obraz Rothko.

351
00:22:17,377 --> 00:22:20,005
„Uwielbiamy Rothko! Spójrzmy”.

352
00:22:20,839 --> 00:22:26,428
Odsłoniła dwa dzieła sztuki,
jeden wyglądał jak obraz Rothko,

353
00:22:26,511 --> 00:22:28,889
a drugi jak obraz Jacksona Pollocka.

354
00:22:29,473 --> 00:22:32,476
Byliśmy pod dużym wrażeniem.

355
00:22:32,559 --> 00:22:34,478
To zapiera dech w piersiach.

356
00:22:35,103 --> 00:22:37,522
„BEZ NAZWY, 1956”, OLEJ NA PŁÓTNIE

357
00:22:37,606 --> 00:22:42,486
Takie okazje nie pojawiają się codziennie.

358
00:22:43,362 --> 00:22:45,447
Oczywiście zapytaliśmy o te obrazy.

359
00:22:45,530 --> 00:22:48,116
W pewnym sensie omamiono ich,

360
00:22:48,200 --> 00:22:50,619
ale to byli bardzo wyrafinowani ludzie.

361
00:22:51,203 --> 00:22:55,749
Wyrafinowani w biznesie,
wyrafinowani w życiu zawodowym,

362
00:22:55,832 --> 00:22:58,627
a jednak wszyscy ulegli

363
00:22:59,252 --> 00:23:01,838
urokowi tych dzieł sztuki.

364
00:23:02,672 --> 00:23:08,053
Myślę, że nastawienie państwa De Sole
sprawiło, że zakochali się w obrazie,

365
00:23:08,136 --> 00:23:10,055
które uznali za dzieło Rothko.

366
00:23:10,138 --> 00:23:14,935
To częste nastawienie kolekcjonera,

367
00:23:15,477 --> 00:23:16,895
który kupił falsyfikat.

368
00:23:18,480 --> 00:23:21,775
Zakochanie się
to odpowiednie określenie na proces

369
00:23:21,858 --> 00:23:25,278
ignorowania i wybaczania wad,

370
00:23:25,362 --> 00:23:30,117
bo ktoś, kto się zadurzył,
ignoruje wszystkie wady nowego partnera.

371
00:23:30,200 --> 00:23:33,370
To ma pozytywny wpływ na twoje ego.

372
00:23:33,453 --> 00:23:36,373
Gdy ludzie przychodzą do twojego domu,

373
00:23:36,456 --> 00:23:38,750
chcesz im to pokazać.

374
00:23:39,418 --> 00:23:41,962
Jeśli właśnie takie dzieło Rothko,

375
00:23:42,045 --> 00:23:43,839
jakiego chcesz, jest dostępne,

376
00:23:43,922 --> 00:23:46,633
będziesz zadawać pytania czy je kupisz?

377
00:23:46,716 --> 00:23:49,553
Chcę zaznaczyć,
że nie mam wyszkolonego oka.

378
00:23:49,636 --> 00:23:50,971
Nie jestem ekspertem.

379
00:23:51,054 --> 00:23:54,391
Dzieła bardzo dobrze się prezentowały,

380
00:23:54,474 --> 00:23:57,394
co potwierdził też
nasz wyrafinowany doradca,

381
00:23:57,477 --> 00:23:59,396
który uznał je za znakomite.

382
00:24:00,522 --> 00:24:03,358
Osiem milionów dolarów to dużo pieniędzy,

383
00:24:04,109 --> 00:24:07,988
ale jak na dzieło Rothko to niska cena.

384
00:24:08,071 --> 00:24:11,158
Dobre dzieła Rothko z tego okresu

385
00:24:11,241 --> 00:24:13,410
zwykle sprzedają się za dużo więcej.

386
00:24:14,995 --> 00:24:17,706
Nie mieli wielu pytań.

387
00:24:17,789 --> 00:24:21,251
Byli wprost zachwyceni obrazem.

388
00:24:21,334 --> 00:24:26,882
Domenico nalegał, żeby oprócz faktury

389
00:24:26,965 --> 00:24:30,635
dostarczyć mu gwarancję autentyczności.

390
00:24:30,719 --> 00:24:35,682
Freedman przedstawiła
wielostronicowy dokument,

391
00:24:35,765 --> 00:24:38,810
w którym wymieniono listę „ekspertów”,

392
00:24:39,436 --> 00:24:44,024
którzy widzieli obraz
i potwierdzali jego autentyczność.

393
00:24:44,107 --> 00:24:47,027
Wspomniano o mnie
w kontekście obrazu De Sole

394
00:24:47,110 --> 00:24:50,113
i w ten sposób
wciągnięto mnie w tę historię.

395
00:24:50,197 --> 00:24:51,698
Nie jestem znawcą Rothko.

396
00:24:51,781 --> 00:24:54,367
Nie przypominam sobie tego obrazu.

397
00:24:54,451 --> 00:24:56,411
GRATULUJEMY ZAKUPU

398
00:24:56,495 --> 00:24:59,664
De Sole wiedział,
że obraz nie ma proweniencji.

399
00:24:59,748 --> 00:25:04,586
De Sole wiedział,
że pochodzi od nieznanego właściciela.

400
00:25:05,212 --> 00:25:07,339
Wszyscy o tym wiedzieli.

401
00:25:09,299 --> 00:25:16,181
Obraz trafił do Muzeum Fundacji Beyelera,
a więc był wystawiany,

402
00:25:16,264 --> 00:25:20,644
w ramach ekspozycji „Rothko Rooms”.
Uwielbiam o tym mówić.

403
00:25:20,727 --> 00:25:24,231
Ernst Beyeler był jednym
z najważniejszych marszandów,

404
00:25:24,314 --> 00:25:28,276
który poświęcił całą wystawę
dziełom Marka Rothko.

405
00:25:28,360 --> 00:25:30,987
Obraz De Sole'a
wisiał na oddzielnej ścianie.

406
00:25:31,071 --> 00:25:32,989
Zaraz po wejściu do muzeum

407
00:25:33,698 --> 00:25:34,824
rzucał się w oczy.

408
00:25:35,909 --> 00:25:37,827
Ernst Beyeler żył wtedy

409
00:25:38,495 --> 00:25:40,121
i nie kwestionował obrazu.

410
00:25:41,540 --> 00:25:42,832
Przyjął go.

411
00:25:42,916 --> 00:25:46,753
To kolejny powód,
by myśleć, że to był prawdziwy klejnot.

412
00:25:46,836 --> 00:25:50,090
Powinni byli siebie zapytać,
dlaczego to oni go mieli.

413
00:25:50,173 --> 00:25:52,342
Czemu dostali tak dobrą ofertę?

414
00:25:52,425 --> 00:25:55,136
FAŁSZERZ

415
00:25:55,220 --> 00:25:57,389
Wszyscy eksperci byli zgodni

416
00:25:57,472 --> 00:26:01,017
na początku,
że to było mało prawdopodobne,

417
00:26:01,101 --> 00:26:04,688
jeśli nie niemożliwe,
by jedna osoba mogła przyswoić

418
00:26:04,771 --> 00:26:07,274
styl tak wielu artystów.

419
00:26:07,357 --> 00:26:11,861
To było niezwykłe
i zupełnie niespodziewane dla wszystkich

420
00:26:11,945 --> 00:26:13,488
recenzentów dzieł.

421
00:26:13,572 --> 00:26:15,448
Czas na ulubioną osobę dnia,

422
00:26:15,532 --> 00:26:17,867
a więc osobę,
która zwróciła naszą uwagę

423
00:26:17,951 --> 00:26:20,203
i to nie z dobrych powodów.

424
00:26:20,287 --> 00:26:24,416
Dzisiejszy bohater to 75-letni artysta,
który sprzedawał swoje obrazy

425
00:26:24,499 --> 00:26:27,294
za kilkaset dolarów,
a teraz robi to za miliony.

426
00:26:29,170 --> 00:26:30,880
Wiemy, że gdy Pei-Shen

427
00:26:30,964 --> 00:26:34,342
mieszkał w Chinach, był wybitnym malarzem.

428
00:26:34,426 --> 00:26:38,179
Po przyjeździe do Stanów
nie odnosił już takich sukcesów.

429
00:26:39,055 --> 00:26:40,682
Był sfrustrowany,

430
00:26:40,765 --> 00:26:45,645
bo przyjechał tu
z już wyrobionym nazwiskiem.

431
00:26:45,729 --> 00:26:48,023
Tutaj nikt go nie zna. Jest nikim.

432
00:26:48,106 --> 00:26:50,275
Kształcił się w Art Students League.

433
00:26:50,859 --> 00:26:54,446
To akademia sztuk pięknych na Manhattanie,

434
00:26:54,529 --> 00:26:59,242
gdzie tacy artyści,
jak Alexander Calder czy Pollock

435
00:26:59,326 --> 00:27:01,077
otrzymali wykształcenie.

436
00:27:01,161 --> 00:27:04,122
KOLEGA Z KLASY PEI-SHENA

437
00:27:04,414 --> 00:27:08,084
Facet był ewidentnie genialny

438
00:27:08,168 --> 00:27:11,796
i studiował techniki

439
00:27:11,880 --> 00:27:14,633
ośmiu malarzy
ekspresjonizmu abstrakcyjnego.

440
00:27:15,342 --> 00:27:18,094
Naprawdę dobrze je zgłębił.

441
00:27:18,178 --> 00:27:22,891
Od przynajmniej tysiąca lat
Chińczycy mają tradycję

442
00:27:22,974 --> 00:27:28,229
kopiowania,
niezwykle skrupulatnego kopiowania,

443
00:27:28,313 --> 00:27:31,358
jako wyrazu największego hołdu

444
00:27:31,441 --> 00:27:35,862
artyście i możliwości testowania
własnych umiejętności.

445
00:27:35,945 --> 00:27:38,448
Tradycja sięga wieków, a nawet tysiącleci.

446
00:27:38,531 --> 00:27:40,533
Oryginalność nie była cnotą.

447
00:27:41,117 --> 00:27:45,288
Nic, co pochodziłoby z serca.
Tylko kopiowanie techniki innych.

448
00:27:45,372 --> 00:27:47,874
Kopiują nie tylko obrazy, ale też iPhone'y

449
00:27:47,957 --> 00:27:51,127
i wiele innych technologii.

450
00:27:51,211 --> 00:27:56,007
Ciekawe, co myśli ten chiński artysta,
który produkuje te dzieła,

451
00:27:56,091 --> 00:28:00,512
których nikt nie odróżnia
od prawdziwych arcydzieł.

452
00:28:00,595 --> 00:28:02,263
Jest dobry. Ma talent.

453
00:28:02,347 --> 00:28:05,975
Ale nie takiego kalibru
jak Picasso czy Matisse.

454
00:28:06,559 --> 00:28:08,478
Obraz Rothko to kiepska kopia.

455
00:28:08,561 --> 00:28:10,605
Wręcz genialne podróbki.

456
00:28:12,899 --> 00:28:15,902
Glafira i Bergantiños
przeprowadzali rozmowy,

457
00:28:15,985 --> 00:28:18,363
szukając ludzi mogących się tego podjąć,

458
00:28:18,446 --> 00:28:22,367
i wybrali Pei-Shena,
bo był wśród nich najlepszy

459
00:28:22,450 --> 00:28:24,285
i mógł kopiować wielu artystów.

460
00:28:24,869 --> 00:28:28,873
Obrazy stworzone przez Pei-Shena
były świeże, zupełnie nowe,

461
00:28:28,957 --> 00:28:31,418
nie pochodziły z lat 50. i 60.

462
00:28:31,501 --> 00:28:35,839
A więc Pei-Shen tworzy obraz,
który wędruje do Bergantiñosa,

463
00:28:35,922 --> 00:28:39,592
który zmienia dzieło,
by wyglądało na stare.

464
00:28:39,676 --> 00:28:42,345
Powierzchnia jest popękana,
pokryta kurzem.

465
00:28:42,429 --> 00:28:44,514
Rama musi być odpowiednio stara.

466
00:28:44,597 --> 00:28:46,433
I tak samo płótno.

467
00:28:46,516 --> 00:28:50,562
Bergantiños zdobywał surowe materiały,

468
00:28:50,645 --> 00:28:53,481
stare płótno, odpowiednią ramę.

469
00:28:53,565 --> 00:28:55,483
Działali ręka w rękę.

470
00:28:55,984 --> 00:28:59,612
Potrzebny był kunszt Pei-Shena,
a potem Bergantiños nadawał

471
00:28:59,696 --> 00:29:04,492
obrazowi ostatni szlif,
by wyglądał staro i autentycznie.

472
00:29:05,243 --> 00:29:08,747
Jeśli zajrzysz na moje konto,
zobaczysz, że nie mam dochodu.

473
00:29:08,830 --> 00:29:12,250
Nadal jestem biedny.
Myślisz, że mam z tym coś wspólnego?

474
00:29:12,333 --> 00:29:14,210
Na początku płacono mu mało.

475
00:29:14,794 --> 00:29:20,091
Pewnego dnia pojawił się
na wystawie Armory Art Fair.

476
00:29:20,759 --> 00:29:27,182
Zobaczył swoje prace
na stoisku Galerii Knoedler.

477
00:29:27,265 --> 00:29:31,728
To wtedy wrócił do Rosales i powiedział:

478
00:29:32,312 --> 00:29:33,897
„Masz mi płacić więcej”.

479
00:29:33,980 --> 00:29:38,276
Carlos, jak poznałeś Pei-Shen Qiana?

480
00:29:38,985 --> 00:29:43,281
Kupiłem od niego obrazy,

481
00:29:44,157 --> 00:29:46,034
jak od innych artystów.

482
00:29:46,993 --> 00:29:51,581
I potem, jak pracował na ulicy

483
00:29:52,916 --> 00:29:56,503
i malował, czasem potrzebował pieniędzy.

484
00:29:56,586 --> 00:30:01,549
Kupiłem obrazy od niego
i sprzedawałem jak wszyscy inni.

485
00:30:02,258 --> 00:30:06,763
Z pewnością to Rosales była osobą,
która z pomocą

486
00:30:06,846 --> 00:30:10,642
partnera stworzyła historię wokół dzieł.

487
00:30:11,142 --> 00:30:13,353
Wszystko było dobrze przemyślane.

488
00:30:14,437 --> 00:30:17,065
Trzeba pamiętać, że Glafira Rosales

489
00:30:17,148 --> 00:30:20,068
wcześniej
sama próbowała sprzedać te obrazy.

490
00:30:20,151 --> 00:30:23,446
Nawet gdyby miała dostęp
do kolekcjonerów i galerii,

491
00:30:23,530 --> 00:30:27,617
którym sprzedawała Ann Freedman,
wyśmialiby ją.

492
00:30:27,700 --> 00:30:29,410
Trzeba to osadzić w kontekście.

493
00:30:29,494 --> 00:30:32,831
Gdy w Muzeum Sztuki Nowoczesnej
i Muzeum Metropolitarnym

494
00:30:32,914 --> 00:30:37,836
zobaczysz obraz,
nawet ekspert nie pomyśli,

495
00:30:37,919 --> 00:30:40,839
że coś jest z nim nie tak.

496
00:30:40,922 --> 00:30:45,176
Polegasz na muzeum
i całej infrastrukturze,

497
00:30:45,260 --> 00:30:47,095
która weryfikuje obraz.

498
00:30:47,178 --> 00:30:50,014
Galeria Knoedler
miała znakomitą reputację,

499
00:30:50,098 --> 00:30:53,434
więc ludzie raczej nie mieli podejrzeń.

500
00:30:54,018 --> 00:30:56,855
Coraz więcej osób polubiło te dzieła.

501
00:30:56,938 --> 00:30:59,566
A więc ich chciało.

502
00:31:00,275 --> 00:31:04,571
Widać było,
jak w ich oczach pojawia się błysk.

503
00:31:07,198 --> 00:31:10,368
Widać było,
jak silnie pożądano tych obrazów.

504
00:31:10,451 --> 00:31:12,829
OBRAZY KUPIONE PRZEZ GALERIĘ KNOEDLER

505
00:31:12,912 --> 00:31:15,540
ODSPRZEDANO KOLEKCJONEROM,
MUZEOM I GALERIOM.

506
00:31:27,302 --> 00:31:29,387
PONAD 60 FAŁSZYWYCH OBRAZÓW

507
00:31:29,470 --> 00:31:33,808
SPRZEDANO ZA CAŁKOWITĄ KWOTĘ
80 MILIONÓW DOLARÓW

508
00:31:33,892 --> 00:31:36,895
Na wtórnym rynku sztuki,

509
00:31:36,978 --> 00:31:39,647
gdzie kupujesz dzieło od jednej strony,

510
00:31:39,731 --> 00:31:41,733
by odsprzedać drugiej,

511
00:31:41,816 --> 00:31:46,738
transakcje
obejmują zwykle 100-procentową marżę.

512
00:31:47,322 --> 00:31:52,410
Ale te marże
były na poziomie od 200% do 800%.

513
00:31:52,952 --> 00:31:55,413
To się zdarza raz na dziesięć lat.

514
00:31:55,496 --> 00:31:58,791
Każdy handlarz
działający na rynku wtórnym wiedziałby,

515
00:31:58,875 --> 00:32:02,337
że jeśli ciągle osiągają taką marżę,

516
00:32:02,962 --> 00:32:05,298
to jest powód do niepokoju.

517
00:32:07,967 --> 00:32:12,180
Nie tylko ja wierzyłam w te dzieła sztuki.

518
00:32:13,014 --> 00:32:16,017
Nie stałam w opozycji do reszty.

519
00:32:17,518 --> 00:32:19,145
Wszyscy chcieli je przyjąć.

520
00:32:20,188 --> 00:32:21,773
Cały świat sztuki.

521
00:32:23,733 --> 00:32:24,984
Dzieł nie ukrywano.

522
00:32:25,693 --> 00:32:27,320
Nie pomijano ich.

523
00:32:28,029 --> 00:32:31,115
Wystawiano je na całym świecie.

524
00:32:31,199 --> 00:32:32,867
I je publikowano.

525
00:32:33,576 --> 00:32:36,204
TASCHEN SZEŚCIOKROTNIE
WYDAŁ PODRÓBKĘ OBRAZU ROTHKO

526
00:32:36,287 --> 00:32:37,330
Chciała…

527
00:32:38,206 --> 00:32:41,042
Bardzo chciała,
żeby te dzieła były prawdziwe,

528
00:32:41,125 --> 00:32:46,255
bo gdyby tak było,
zostałaby wiodącą postacią

529
00:32:46,339 --> 00:32:47,882
środowiska marszandów.

530
00:32:47,966 --> 00:32:51,135
Byłaby na szczycie.

531
00:32:51,219 --> 00:32:54,180
Pozwoliła, by to sprowadziło jej upadek.

532
00:32:56,099 --> 00:32:58,977
ZA DOBRE, ŻEBY MOGŁO BYĆ PRAWDZIWE

533
00:32:59,060 --> 00:33:01,145
KOLEKCJONER

534
00:33:01,229 --> 00:33:03,356
Jack Levy przyszedł do galerii

535
00:33:03,439 --> 00:33:05,650
i chciał kupić obraz Pollocka.

536
00:33:06,484 --> 00:33:09,195
Powiedział, że kupi ten obraz,

537
00:33:09,278 --> 00:33:14,242
ale chce,
żeby poddać go analizie fundacji IFAR.

538
00:33:14,325 --> 00:33:17,745
CZASOPISMO „IFAR”

539
00:33:17,829 --> 00:33:21,749
Międzynarodowa Fundacja Badań nad Sztuką
(IFAR) zajmuje się

540
00:33:21,833 --> 00:33:25,628
skomplikowaną kwestią
autentyczności dzieł sztuki.

541
00:33:26,504 --> 00:33:30,133
Jesteśmy jedną
z niewielu takich instytucji.

542
00:33:31,134 --> 00:33:37,932
Pan Levy wynegocjował, że jeśli
nie uznamy obrazu za dzieło Pollocka,

543
00:33:38,016 --> 00:33:39,684
dostanie zwrot pieniędzy.

544
00:33:40,560 --> 00:33:46,065
Cała kwestia autentyczności
budzi obecnie niepokój w świecie sztuki.

545
00:33:46,149 --> 00:33:49,944
Rzeczą, która działa na korzyść fałszerzy,

546
00:33:50,028 --> 00:33:51,863
jest fakt, że negatywne opinie,

547
00:33:51,946 --> 00:33:55,324
brak pewności, zwykle nie są wyrażane.

548
00:33:55,408 --> 00:33:58,494
Niektórzy eksperci,
którzy skrytykowali obrazy,

549
00:33:59,120 --> 00:34:00,204
zostali pozwani.

550
00:34:01,497 --> 00:34:05,376
Potwierdzenie autentyczności
jest zwykle trójpoziomowe.

551
00:34:06,044 --> 00:34:11,215
Obejmuje badania naukowe,
w tym sprawdzanie proweniencji,

552
00:34:11,299 --> 00:34:15,094
a także zebranie znawców,
by przyjrzeli się dziełu.

553
00:34:15,720 --> 00:34:18,556
Ekspertów, którzy znają się na artyście,

554
00:34:18,639 --> 00:34:21,517
by sprawdzić,
czy obraz zgadza się z jego stylem.

555
00:34:22,143 --> 00:34:25,396
Przeprowadza się też
badanie właściwości materiału.

556
00:34:26,105 --> 00:34:30,026
Mimo pozytywnych opinii na temat dzieła,

557
00:34:30,109 --> 00:34:32,612
które powierzchownie wyglądało dobrze,

558
00:34:32,695 --> 00:34:35,114
mieliśmy zbyt wiele negatywnych opinii.

559
00:34:36,074 --> 00:34:41,954
Jeśli chodzi o materiał, zauważyliśmy,
że na starym płótnie była nowa farba.

560
00:34:42,038 --> 00:34:47,210
Obraz porównaliśmy
do obrazu Pollocka z tego samego roku

561
00:34:47,293 --> 00:34:50,713
i okazało się,
że płyta zupełnie inaczej się zestarzała.

562
00:34:50,797 --> 00:34:53,591
To było bardzo podejrzane.

563
00:34:53,674 --> 00:34:59,013
Jeśli chodzi o styl, zastrzeżenia wzbudzał
sposób nakładania farby,

564
00:34:59,097 --> 00:35:02,100
zielono-brązowe pociągnięcia pędzlem.

565
00:35:02,183 --> 00:35:05,311
Nawet ludzie, którym podobał się obraz,

566
00:35:05,394 --> 00:35:07,021
to kwestionowali.

567
00:35:07,105 --> 00:35:11,692
Jeśli chodzi o proweniencję,
załączyliśmy 16 stron dokumentów

568
00:35:11,776 --> 00:35:15,029
udowadniających,
że jest ona nie do przyjęcia.

569
00:35:16,030 --> 00:35:19,117
Pollock
to bardzo dobrze udokumentowany artysta.

570
00:35:19,200 --> 00:35:22,453
Przecież on był sławny już za życia!

571
00:35:22,537 --> 00:35:25,206
Brakowało dokumentacji

572
00:35:25,289 --> 00:35:30,086
dotyczącej obrazu
u szczytu kariery Pollocka.

573
00:35:30,169 --> 00:35:32,797
Wtedy, gdy magazyn „Life” pytał, czy

574
00:35:32,880 --> 00:35:35,049
jest najsłynniejszym artystą w USA.

575
00:35:35,133 --> 00:35:38,302
To było naprawdę zadziwiające.

576
00:35:39,887 --> 00:35:45,393
Z powodu tych wszystkich informacji
musieliśmy napisać w raporcie,

577
00:35:45,476 --> 00:35:50,106
że nie możemy zaakceptować obrazu
jako dzieła Pollocka.

578
00:35:52,441 --> 00:35:54,110
Opinia była niejednoznaczna.

579
00:35:54,193 --> 00:36:00,158
Co w środowisku artystycznym
należy rozumieć: „To podróbka”.

580
00:36:00,241 --> 00:36:04,245
Ale nie powiedzieliśmy tego tak jasno.
Powtórzyliśmy to kilka razy.

581
00:36:05,872 --> 00:36:09,417
Prawda jest taka, że ukryli raport
i nigdy o nim nie mówili.

582
00:36:09,500 --> 00:36:12,295
Latami nas oczerniali.

583
00:36:14,797 --> 00:36:19,844
Później galeria powiedziała,
że nie wyraziliśmy swojej opinii.

584
00:36:19,927 --> 00:36:23,222
Czułam, że nie chce słuchać wszystkiego,

585
00:36:24,098 --> 00:36:25,725
co chcę jej powiedzieć.

586
00:36:25,808 --> 00:36:28,060
Jasno wyraziliśmy opinię:

587
00:36:28,144 --> 00:36:31,647
„Nie możemy uznać obrazu
za dzieło Pollocka”.

588
00:36:32,648 --> 00:36:37,653
Wtedy Jack Levy wrócił
do Ann Freedman i galerii i powiedział:

589
00:36:37,737 --> 00:36:42,241
„Chcę odzyskać pieniądze. Taka była umowa.
Wisicie mi dwa miliony dolarów”.

590
00:36:42,325 --> 00:36:45,620
Pamiętam, że powiedziałam:
„Jack, jeśli coś jest nie tak,

591
00:36:46,579 --> 00:36:47,413
odkręcimy to”.

592
00:36:48,080 --> 00:36:49,999
To samo powiedziałabym każdemu.

593
00:36:50,499 --> 00:36:53,836
Galeria Knoedler zwróciła 100% ceny.

594
00:36:54,503 --> 00:36:58,716
Należało oczekiwać,
że Ann Freedman i galeria

595
00:36:58,799 --> 00:37:02,678
przeprowadzą
z tego powodu poważne śledztwo.

596
00:37:02,762 --> 00:37:07,099
Ale Galeria Knoedler
znowu wystawiła go na sprzedaż.

597
00:37:07,934 --> 00:37:12,939
Cena wzrosła z dwóch do 11 milionów.

598
00:37:14,023 --> 00:37:17,735
Z biegiem czasu

599
00:37:17,818 --> 00:37:21,197
wzrosło zainteresowanie obrazami Pollocka,

600
00:37:21,280 --> 00:37:24,116
więc można było zażądać więcej.

601
00:37:24,200 --> 00:37:25,409
Obraz się sprzedał?

602
00:37:26,535 --> 00:37:27,453
Nie.

603
00:37:32,375 --> 00:37:35,920
Od razu poszłam do Glafiry,
żeby dać jej znać

604
00:37:36,003 --> 00:37:40,299
o podejrzeniach co do dzieł,

605
00:37:40,383 --> 00:37:43,594
ale udzieliła mi
tylko trochę nowych informacji.

606
00:37:44,971 --> 00:37:47,848
Dowiedziałam się,
że w ciągu trzech tygodni

607
00:37:47,932 --> 00:37:51,435
dzieło uzyskało nową proweniencję.

608
00:37:52,478 --> 00:37:53,604
„PAN X”
DRUGA WERSJA

609
00:37:53,688 --> 00:37:55,940
Druga wersja była następująca.

610
00:37:56,023 --> 00:38:01,988
„Pan X” był gejem,
który przyjechał do Nowego Jorku

611
00:38:02,071 --> 00:38:07,451
i kupił dzieła od Davida Herberta,
który też był gejem.

612
00:38:08,035 --> 00:38:11,038
Herbert był marszandem
pracującym w latach 50.

613
00:38:11,122 --> 00:38:13,291
Pracował w Galerii Sidney Janis,

614
00:38:13,374 --> 00:38:16,585
która reprezentowała
wielu ekspresjonistów,

615
00:38:16,669 --> 00:38:18,504
i w Galerii Betty Parsons,

616
00:38:18,587 --> 00:38:21,590
która też reprezentowała
wielu ekspresjonistów.

617
00:38:21,674 --> 00:38:25,177
Był marszandem, który miał
ugruntowaną pozycję w galeriach.

618
00:38:25,261 --> 00:38:28,639
„Pan X” został wciągnięty w ten półświatek

619
00:38:28,723 --> 00:38:31,642
gejowskich miłośników sztuki,
marszandów i kolekcjonerów.

620
00:38:31,726 --> 00:38:35,855
Ale w Szwajcarii miał żonę i dzieci,

621
00:38:35,938 --> 00:38:38,941
więc nie mógł zabrać z sobą tych dzieł.

622
00:38:39,025 --> 00:38:42,570
Rodzina dowiedziałaby się
o jego gejowskim stylu życia.

623
00:38:42,653 --> 00:38:46,949
Tę wydumaną historię
też można było łatwo obalić badaniami.

624
00:38:47,033 --> 00:38:48,743
Historia wciąż się zmieniała.

625
00:38:48,826 --> 00:38:51,912
Alfonso Ossorio jest zamieszany.
Potem jednak nie.

626
00:38:51,996 --> 00:38:54,874
Wrócili do historii o Davidzie Herbercie,

627
00:38:54,957 --> 00:38:56,834
który również nie żył.

628
00:38:56,917 --> 00:39:00,212
Gdy coś się nie zgadzało
albo pojawiały się luki,

629
00:39:00,296 --> 00:39:02,923
nagle pojawiały się nowe informacje.

630
00:39:03,007 --> 00:39:07,762
Ale widać, jak naiwna i ambitna marszand,

631
00:39:07,845 --> 00:39:12,725
taka jak Ann Freedman, połknie haczyk.

632
00:39:12,808 --> 00:39:15,519
David Herbert rzeczywiście istniał.

633
00:39:15,603 --> 00:39:19,899
Więc łatwo było jej przełknąć kłamstwa,
którymi karmiła ją Glafira.

634
00:39:21,275 --> 00:39:23,277
Wymyśliła kolejne.

635
00:39:23,361 --> 00:39:27,156
Nie zmieniła historii, nie wycofała się.

636
00:39:28,157 --> 00:39:30,659
Jej historia ewoluowała.

637
00:39:32,119 --> 00:39:35,164
Nie przypominam sobie, by kiedykolwiek

638
00:39:36,499 --> 00:39:39,168
wydało mi się, że nie mówi mi prawdy.

639
00:39:39,251 --> 00:39:40,753
Zaniepokoiłoby mnie,

640
00:39:40,836 --> 00:39:45,383
gdyby kiedyś powiedziała jedno,
a potem drugie.

641
00:39:46,092 --> 00:39:47,259
Tak się nie stało.

642
00:39:54,517 --> 00:39:59,230
W 1981 r. Robert Motherwell
założył Fundację Dedala.

643
00:40:03,818 --> 00:40:07,822
Motherwell był czołowym artystą
ekspresjonizmu abstrakcyjnego.

644
00:40:07,905 --> 00:40:11,409
I na wiele sposobów był rzecznikiem ruchu.

645
00:40:19,959 --> 00:40:25,297
Na początku 2007 roku Julian Weissman,
prywatny marszand, którego znałem,

646
00:40:25,381 --> 00:40:31,345
powiedział nam,
że ma niedawno odkryty obraz Motherwella.

647
00:40:31,846 --> 00:40:34,974
ROSALES SPRZEDAWAŁA FALSYFIKATY
TAKŻE WEISSMANOWI

648
00:40:35,850 --> 00:40:38,936
Intuicja mówiła mi, że coś jest nie tak.
Był koślawy.

649
00:40:39,019 --> 00:40:42,231
Farba była zbyt oleista
i było zbyt dużo zacieków.

650
00:40:42,314 --> 00:40:44,984
Ale obraz przypominał inne z bazy danych.

651
00:40:45,067 --> 00:40:47,862
Uznaliśmy, że to odkrycie,

652
00:40:47,945 --> 00:40:50,739
że to nowy obraz
i okazuje się, że Motherwell

653
00:40:50,823 --> 00:40:54,034
namalował więcej obrazów w roku 1953,
niż sądziliśmy.

654
00:40:54,827 --> 00:40:57,913
Poprosił nas
o poświadczenie autentyczności,

655
00:40:58,914 --> 00:41:01,542
a potem wykorzystał list
do sprzedaży obrazu.

656
00:41:02,418 --> 00:41:05,838
To moja wina. Mój błąd. Życiowa nauczka.

657
00:41:06,881 --> 00:41:11,719
Tego samego roku Ann Freedman powiedziała,
że ma kolejną „Elegię”.

658
00:41:12,303 --> 00:41:14,346
Ten obraz wyglądał naprawdę źle.

659
00:41:15,556 --> 00:41:19,143
Potwierdzono autentyczność
mojego obrazu Motherwella.

660
00:41:19,727 --> 00:41:22,813
Helen Frankenthaler,
żona Motherwella przez 13 lat,

661
00:41:23,397 --> 00:41:26,358
spojrzała na moją „Elegię”
i wskazała ją palcem:

662
00:41:26,442 --> 00:41:28,402
„Tak, to Bob”.

663
00:41:28,486 --> 00:41:31,697
To było dla mnie wystarczające.

664
00:41:33,782 --> 00:41:36,619
Na pierwszy rzut oka
podpis wyglądał nieźle,

665
00:41:36,702 --> 00:41:38,913
bo każdy podpis jest trochę inny,

666
00:41:38,996 --> 00:41:41,582
ale wyglądał, jakby go skopiowano.

667
00:41:42,166 --> 00:41:44,668
Coś było nie tak z tymi obrazami.

668
00:41:44,752 --> 00:41:48,214
Wrócili z zastrzeżeniami
do Galerii Knoedler i Freedman.

669
00:41:50,424 --> 00:41:52,885
Myśleliśmy, że zrobimy jej przysługę.

670
00:41:52,968 --> 00:41:56,805
Że powie nam:
„Dzięki, że mi o tym powiedzieliście,

671
00:41:56,889 --> 00:41:58,974
bo kupuję obrazy od tych ludzi,

672
00:41:59,058 --> 00:42:00,809
myśląc, że są autentyczne”.

673
00:42:00,893 --> 00:42:04,313
Powiedziała, że w kolekcji
są nie tylko obrazy Motherwella,

674
00:42:04,396 --> 00:42:07,733
ale też Rothko, Pollocka i de Kooninga.

675
00:42:07,816 --> 00:42:10,444
Stopień, w jakim opierała się

676
00:42:10,528 --> 00:42:14,031
Galeria Knoedler, nie miał sensu.

677
00:42:14,114 --> 00:42:16,242
Zaczęła się z nami kłócić.

678
00:42:16,325 --> 00:42:18,577
Opowiedziała historię Davida Herberta

679
00:42:18,661 --> 00:42:21,330
i że był bliskim przyjacielem Motherwella.

680
00:42:21,413 --> 00:42:25,334
Zaraz potem zbadaliśmy sprawę
i odkryliśmy,

681
00:42:25,417 --> 00:42:27,628
że Motherwell najpewniej go nie znał,

682
00:42:27,711 --> 00:42:30,464
chyba że bardzo słabo.

683
00:42:30,548 --> 00:42:33,217
Ann mówiła, że byli sobie bardzo bliscy

684
00:42:33,884 --> 00:42:36,554
i że obrazy były prawdziwe.
Powiedziała nam,

685
00:42:36,637 --> 00:42:40,474
że znawcy innych artystów
uznali obrazy za autentyczne.

686
00:42:41,934 --> 00:42:43,185
Byłem oszołomiony.

687
00:42:44,186 --> 00:42:48,315
Zapomniał wspomnieć,
że początkowo uznał dzieła za prawdziwe.

688
00:42:48,983 --> 00:42:53,404
Tak, w 2006 roku
widziałem jedną z tych „Elegii”.

689
00:42:53,487 --> 00:42:55,573
Obraz leżał u niej na podłodze.

690
00:42:56,448 --> 00:43:01,912
Według mnie zmyślił to,
że szybko spojrzał na ten

691
00:43:01,996 --> 00:43:03,956
„obraz Motherwella na podłodze”.

692
00:43:04,039 --> 00:43:06,667
Wyglądał... Wyglądał jak „Elegia”.

693
00:43:06,750 --> 00:43:09,962
Nie pokazywałam obrazów na podłodze,
ale na sztaludze.

694
00:43:10,045 --> 00:43:11,130
Taki mam zwyczaj.

695
00:43:11,213 --> 00:43:15,467
Wyglądał raczej jak Motherwell,
ale widziałem go chwilę na podłodze.

696
00:43:15,551 --> 00:43:17,219
Nie proszono mnie o opinię.

697
00:43:17,303 --> 00:43:20,681
Jack nie ma zwyczaju tylko na coś zerknąć.

698
00:43:20,764 --> 00:43:25,019
Uważa, że jego opinia i osąd są ważne,

699
00:43:25,102 --> 00:43:30,774
więc spojrzałby na dzieło w taki sposób,
by stwierdzić, czy jest dobre.

700
00:43:31,650 --> 00:43:34,612
Nawet nie powiedziałem, że wygląda dobrze,

701
00:43:34,695 --> 00:43:36,655
ale nie mówiłem, że to podróbka.

702
00:43:38,616 --> 00:43:40,159
Prosiłam tylko...

703
00:43:42,119 --> 00:43:44,663
żeby pozwolili mi
potwierdzić autentyczność.

704
00:43:44,747 --> 00:43:50,419
Wierzę w nie, tak jak E.A. Carmean, który
znał Motherwella lepiej niż Jack Flam.

705
00:43:52,129 --> 00:43:55,382
Nikt nie znał Motherwella
lepiej niż E.A. Carmean.

706
00:43:55,591 --> 00:43:57,343
HISTORYK SZTUKI, KURATOR

707
00:43:57,426 --> 00:44:01,805
To nie znaczyło,
że uważałam się za nieomylną,

708
00:44:02,473 --> 00:44:04,516
ale jak sobie poradzić z...

709
00:44:06,685 --> 00:44:08,520
rozgryzieniem tego?

710
00:44:08,604 --> 00:44:10,064
Powiedziałem: „Dobrze,

711
00:44:10,147 --> 00:44:15,653
chciałbym zrobić analizę kryminalistyczną
tych dwóch obrazów”.

712
00:44:15,736 --> 00:44:19,865
Najlepszą osobą do badania
tego okresu w malarstwie, w USA,

713
00:44:19,948 --> 00:44:24,119
a może na świecie,
jest Jamie Martin z Orion Analytical.

714
00:44:24,203 --> 00:44:27,998
Nie ufałam jego metodom.

715
00:44:28,749 --> 00:44:33,212
Wydało mi się podejrzane,
że Jamie Martin pracuje sam.

716
00:44:33,295 --> 00:44:36,840
Nie miał współpracowników,
asystentów, techników.

717
00:44:36,924 --> 00:44:38,342
Pracował w pojedynkę.

718
00:44:38,425 --> 00:44:41,178
Knoedler i Ann Freedman
nie ujawniali raportu.

719
00:44:41,261 --> 00:44:44,098
Zrobili to dopiero w styczniu 2009 roku,

720
00:44:44,181 --> 00:44:45,516
a gdy nam go dała,

721
00:44:46,600 --> 00:44:50,562
brakowało ostatnich czterech stron,
które były najważniejsze.

722
00:44:50,646 --> 00:44:53,899
Usunięto wiele
tak zwanych poufnych informacji.

723
00:44:53,982 --> 00:44:59,196
Roiło się tam od pytań i błędów.

724
00:44:59,279 --> 00:45:02,908
Trudno było uwierzyć, że był bezstronny.

725
00:45:02,991 --> 00:45:06,912
Z raportu jasno wynikało,
że obrazy były fałszywe.

726
00:45:07,496 --> 00:45:09,331
Były różne nieprawidłowości.

727
00:45:09,415 --> 00:45:14,086
Płótno było zagruntowane
emulsją akrylowo-polimerową.

728
00:45:14,169 --> 00:45:17,798
Motherwell zaczął używać farb
na bazie akrylu i polimeru

729
00:45:17,881 --> 00:45:20,050
dopiero około 1961 roku.

730
00:45:20,134 --> 00:45:22,636
Pod obrazami znajdował się inny,

731
00:45:22,720 --> 00:45:25,639
który został zeszlifowany
elektryczną piaskarką,

732
00:45:25,723 --> 00:45:29,268
co jest całkowicie sprzeczne
z praktyką Motherwella.

733
00:45:30,686 --> 00:45:34,898
Ann twierdziła, że E.A. Carmean
powiedział kilka ważnych rzeczy,

734
00:45:34,982 --> 00:45:36,608
ale mi wydały się głupie.

735
00:45:36,692 --> 00:45:40,112
Na przykład w odpowiedzi na to,
że na obrazach są barwniki,

736
00:45:40,195 --> 00:45:43,115
które powstały dopiero później,

737
00:45:43,699 --> 00:45:47,327
Carmean stwierdził,
że naniesiono je w domu kolekcjonera.

738
00:45:47,411 --> 00:45:49,329
Kolekcjoner nie był malarzem.

739
00:45:49,413 --> 00:45:54,084
Pomyślałem, jakie mamy alternatywy,

740
00:45:54,168 --> 00:45:58,964
i zdałem sobie sprawę, że doszło
do ogromnego oszustwa.

741
00:45:59,047 --> 00:46:01,383
Postanowiłem skontaktować się z FBI.

742
00:46:05,596 --> 00:46:06,555
To było

743
00:46:08,015 --> 00:46:10,225
jak wojna...

744
00:46:11,351 --> 00:46:13,520
za moimi plecami zdecydowano

745
00:46:14,563 --> 00:46:15,773
zgłosić mnie do FBI.

746
00:46:15,856 --> 00:46:20,194
Miałem właściwie pewność, że wiedziała

747
00:46:20,277 --> 00:46:22,780
lub powinna była wiedzieć, że to podróbki,

748
00:46:22,863 --> 00:46:25,783
a więc nie było sensu ostrzec ją,
że pójdę do FBI.

749
00:46:26,241 --> 00:46:29,286
Jack mógł ze mną spokojnie porozmawiać,

750
00:46:29,369 --> 00:46:32,289
by zgłosić obawy dotyczące obrazów.

751
00:46:34,583 --> 00:46:35,667
Nie zrobił tego?

752
00:46:35,751 --> 00:46:36,585
Raczej nie.

753
00:46:36,668 --> 00:46:39,171
Starł się ze mną na oczach innych.

754
00:46:39,254 --> 00:46:42,758
To nie to samo, co rozmowa
z powodu niepokoju o obrazy.

755
00:46:42,841 --> 00:46:44,259
I niepokoju o mnie.

756
00:46:45,385 --> 00:46:48,847
„Ann, to źle wygląda.
Nie chcę, żebyś miała kłopoty.

757
00:46:49,556 --> 00:46:52,601
Na początku myślałem, że są autentyczne.

758
00:46:52,684 --> 00:46:54,186
Chyba się myliłem.

759
00:46:54,728 --> 00:46:56,021
I ty też się mylisz.

760
00:46:56,647 --> 00:47:00,275
Znam cię, więc wiem,
że masz dobre intencje.

761
00:47:00,359 --> 00:47:02,194
Znam cię od lat”.

762
00:47:02,277 --> 00:47:07,199
Była możliwość omówienia tego po ludzku.

763
00:47:07,825 --> 00:47:09,576
Tak się nie stało.

764
00:47:10,285 --> 00:47:12,329
To był atak.

765
00:47:12,955 --> 00:47:14,957
Oni...

766
00:47:16,959 --> 00:47:20,587
dotarli do sedna... problemu.

767
00:47:21,547 --> 00:47:22,881
Ale to jak to zrobili…

768
00:47:24,550 --> 00:47:26,510
i jak próbowali zniszczyć…

769
00:47:29,388 --> 00:47:30,597
moją reputację…

770
00:47:33,308 --> 00:47:34,768
to inna sprawa.

771
00:47:44,736 --> 00:47:47,030
Wiedziałem, że to będzie duża sprawa,

772
00:47:47,114 --> 00:47:49,825
bo albo obrazy były prawdziwe,
albo fałszywe.

773
00:47:49,908 --> 00:47:54,496
Mówimy tu albo o fałszywych obrazach
wartych 80 milionów dolarów,

774
00:47:54,580 --> 00:47:57,457
a więc o dużym fałszerstwie
dzieł sztuki w USA,

775
00:47:57,541 --> 00:48:01,587
jeśli nie największym, albo mamy
do czynienia ze wspaniałą kolekcją,

776
00:48:01,670 --> 00:48:04,631
którą powinien zobaczyć świat.

777
00:48:04,715 --> 00:48:08,260
Gdy potwierdziłem, że obrazy są fałszywe,

778
00:48:08,343 --> 00:48:11,346
wiedziałem, że to ogromna sprawa.

779
00:48:12,973 --> 00:48:14,892
Powiedziała, że popełnili błąd,

780
00:48:15,809 --> 00:48:18,812
że to pomyłka
i wynik śledztwa jest błędny.

781
00:48:19,855 --> 00:48:25,444
A więc z naciskiem powiedziałam jej,
że musimy zrobić wszystko,

782
00:48:25,527 --> 00:48:27,738
by udowodnić autentyczność obrazów.

783
00:48:28,572 --> 00:48:32,826
Jeśli jesteś ofiarą oszusta,
któremu całkowicie wierzyłaś,

784
00:48:32,910 --> 00:48:37,039
widząc dowody przeciwko sobie,
podwoisz wysiłki, by potwierdzić rację.

785
00:48:37,122 --> 00:48:40,083
W tym momencie
zamiast wątpić i powiedzieć sobie:

786
00:48:40,167 --> 00:48:43,587
„Ojej, myliłam się”,
mówisz: „A właśnie, że mam rację”.

787
00:48:43,670 --> 00:48:47,257
To proces psychologiczny
powstały z dysonansu poznawczego,

788
00:48:47,341 --> 00:48:50,969
gdy twoje postrzeganie świata
i dowody nie pasują do siebie.

789
00:48:51,845 --> 00:48:52,763
Moje...

790
00:48:54,306 --> 00:48:59,561
wrażenie było takie, żeby nie robić
więcej interesów z powodu oskarżenia,

791
00:49:00,312 --> 00:49:04,733
ale to nie znaczy,
że uznałam oskarżenie za zasadne.

792
00:49:04,816 --> 00:49:08,779
Była pewna autentyczności obrazów
tak długo, jak to było możliwe.

793
00:49:08,862 --> 00:49:11,865
Utrzymała swoją opinię tak długo,
jak tylko mogła.

794
00:49:13,575 --> 00:49:16,161
Na celowniku znalazła się Glafira Rosales.

795
00:49:16,244 --> 00:49:19,539
Zawsze trzeba się dowiedzieć,
kto jeszcze jest winny,

796
00:49:19,623 --> 00:49:23,293
ale to właśnie ona przynosiła obrazy
do galerii.

797
00:49:23,377 --> 00:49:26,171
Nie wiadomo, czy sama została oszukana,

798
00:49:26,254 --> 00:49:30,550
ale dopóki nie oczyści się jej z zarzutów,
musi być pierwszą podejrzaną.

799
00:49:31,760 --> 00:49:35,263
Gdy Ann Freedman
podała mi nazwisko Glafiry Rosales,

800
00:49:35,347 --> 00:49:37,224
postanowiliśmy zatrudnić

801
00:49:37,307 --> 00:49:40,644
prywatną firmę śledczą.

802
00:49:41,228 --> 00:49:44,898
W ciągu tygodnia okazało się,
że mieszka z mężczyzną o nazwisku

803
00:49:44,982 --> 00:49:47,526
José Carlos Bergantiños Díaz.

804
00:49:47,609 --> 00:49:53,365
W 1999 roku oskarżono go
o handel kradzionymi obrazami.

805
00:49:57,202 --> 00:50:01,498
DOM AUKCYJNY CHRISTIE'S
KONTRA CARLOS BERGANTIÑOS

806
00:50:03,750 --> 00:50:10,215
Należy sądzić, że jeśli organizacja
non-profit mogła wynająć detektywa

807
00:50:10,298 --> 00:50:13,927
i to odkryć,
to Ann Freedman i Galeria Knoedler

808
00:50:14,011 --> 00:50:15,846
mogła była zrobić to samo.

809
00:50:22,602 --> 00:50:27,065
Galerie są ważne, bo ułatwiają transakcję.

810
00:50:27,149 --> 00:50:31,445
Nie byłem pewien,
czy sami są w to wplątani,

811
00:50:31,528 --> 00:50:33,780
czy sami zostali oszukali?

812
00:50:33,864 --> 00:50:35,866
Czy Glafira ich okłamywała?

813
00:50:35,949 --> 00:50:38,368
A może prawda leży gdzieś pomiędzy?

814
00:50:38,452 --> 00:50:45,417
Nie było żadnych oficjalnych informacji
w sprawie procesu Galerii Knoedler,

815
00:50:46,001 --> 00:50:51,798
w sprawie sporu o autentyczność dzieł
sprzedawanych przez galerię.

816
00:50:51,882 --> 00:50:55,886
Jedyna historia,
którą można było przeczytać w prasie,

817
00:50:55,969 --> 00:50:59,890
dotyczyła rozstania Ann Freedman
z Galerią Knoedler.

818
00:51:02,142 --> 00:51:05,437
Oczywiście
zaczęły się pojawiać pytania o te obrazy.

819
00:51:05,520 --> 00:51:08,065
Powołano wielką ławę przysięgłych,

820
00:51:08,148 --> 00:51:10,192
więc od początku było jasne,

821
00:51:10,275 --> 00:51:13,945
że FBI i prokurator prowadzili śledztwo.

822
00:51:14,029 --> 00:51:18,116
Było jasne, że chcą wiedzieć,
co takiego zrobiła Ann.

823
00:51:20,577 --> 00:51:21,828
Kazano mi odejść.

824
00:51:22,954 --> 00:51:24,498
Nie chciałam odchodzić.

825
00:51:24,581 --> 00:51:27,876
Błagałam, żeby pozwolili mi zostać,
nawet bez tytułu

826
00:51:27,959 --> 00:51:31,755
dyrektora i prezesa, a nawet bez pensji.

827
00:51:34,132 --> 00:51:37,260
Niespodziewanie wezwano mnie na spotkanie

828
00:51:38,553 --> 00:51:40,931
i powiedziano mi, że zostanę

829
00:51:41,431 --> 00:51:43,975
od razu wysłana na urlop.

830
00:51:44,059 --> 00:51:45,393
Nie zostanę zwolniona,

831
00:51:45,477 --> 00:51:47,521
bo to miałoby pewne konsekwencje.

832
00:51:48,396 --> 00:51:49,689
Urlop.

833
00:51:50,357 --> 00:51:51,566
Podali jakiś powód?

834
00:51:52,943 --> 00:51:54,486
Jest ciężko.

835
00:51:54,903 --> 00:51:56,571
Sądzą, że tak będzie lepiej.

836
00:51:56,655 --> 00:51:59,324
I nigdy nie zapomnę słów Michaela:

837
00:51:59,407 --> 00:52:03,245
„Może wrócisz i będzie dobrze,
a może nie”.

838
00:52:05,747 --> 00:52:10,502
Odpowiedziałam: „Michael,
jak to mam wyjaśnić?

839
00:52:10,585 --> 00:52:12,337
Co mam powiedzieć?”.

840
00:52:12,420 --> 00:52:16,466
Powiedział:
„Mów, że masz nawrót raka płuc”.

841
00:52:17,217 --> 00:52:18,718
„Co takiego?”

842
00:52:19,427 --> 00:52:23,431
„Powiedz, że masz nawrót choroby
i potrzebujesz urlopu”.

843
00:52:25,058 --> 00:52:29,813
Nie rozpłakałam się,
nie straciłam panowania nad sobą,

844
00:52:29,896 --> 00:52:31,106
powiedziałam tylko:

845
00:52:32,232 --> 00:52:33,150
„Dobrze”.

846
00:52:34,943 --> 00:52:36,778
Zeszłam po schodach.

847
00:52:37,571 --> 00:52:40,323
Powiedzieli mi, że mogę zabrać notatnik

848
00:52:40,407 --> 00:52:43,577
i że chyba będzie padać,
więc dali mi parasolkę.

849
00:52:45,120 --> 00:52:46,621
Pożegnałam się.

850
00:52:46,705 --> 00:52:48,248
I powiedziałam...

851
00:52:50,083 --> 00:52:53,795
„Dziękuję”. Nie zapomniałam o manierach.

852
00:52:58,800 --> 00:53:00,010
Tak to się odbyło…

853
00:53:01,469 --> 00:53:04,598
Tego dnia wydarzyło się
wiele innych rzeczy, ale...

854
00:53:07,642 --> 00:53:08,894
Jednak nie padało.

855
00:53:13,315 --> 00:53:17,819
Po tym, jak Ann Freedman
postanowiła opuścić galerię,

856
00:53:19,112 --> 00:53:23,783
powstała luka,
bo Ann odnosiła ogromne sukcesy

857
00:53:23,867 --> 00:53:26,453
w swoich przedsięwzięciach i była znaną

858
00:53:26,536 --> 00:53:30,916
i szanowaną postacią w świecie sztuki,
zwłaszcza wśród kolekcjonerów.

859
00:53:33,293 --> 00:53:36,046
Nie wiedziałam właściwie,

860
00:53:36,129 --> 00:53:40,091
dlaczego
Michael Hammer stanął przeciwko mnie,

861
00:53:40,175 --> 00:53:43,553
ale było jasne, że właśnie to się działo.

862
00:53:43,637 --> 00:53:48,099
Dostał cynk od Galerii Hammer,

863
00:53:48,183 --> 00:53:52,020
że Ann będzie miała kłopoty.

864
00:53:53,104 --> 00:53:57,442
Lepiej zrób unik i pozwól jej upaść.

865
00:53:59,402 --> 00:54:03,698
UPADEK, ROK 2011

866
00:54:04,616 --> 00:54:06,326
KOLEKCJONER

867
00:54:06,409 --> 00:54:07,661
Pierre Lagrange.

868
00:54:08,536 --> 00:54:09,871
„Srebrny Pollock”.

869
00:54:11,790 --> 00:54:13,416
To był pierwszy pozew.

870
00:54:14,042 --> 00:54:16,253
OBRAZ ZA 17 MILIONÓW NAZWANY PODRÓBKĄ

871
00:54:16,336 --> 00:54:19,130
Pierre Lagrange był w trakcie rozwodu,

872
00:54:19,214 --> 00:54:22,300
dramatycznego rozwodu.

873
00:54:22,384 --> 00:54:25,095
Pary, które się rozwodzą, potrafią

874
00:54:25,178 --> 00:54:28,723
podzielić się domami, dziećmi, jachtami.

875
00:54:28,807 --> 00:54:29,849
Ale nie obrazami.

876
00:54:29,933 --> 00:54:32,602
Lagrange
próbował sprzedać obraz na aukcji.

877
00:54:32,686 --> 00:54:35,313
Dom aukcyjny Sotheby's
nie mógł ich sprzedać,

878
00:54:35,397 --> 00:54:37,691
bo pojawiła się kwestia proweniencji.

879
00:54:38,441 --> 00:54:42,821
A więc Pierre Lagrange
znalazł wybitnego znawcę sztuki

880
00:54:42,904 --> 00:54:44,948
do analizy barwnika

881
00:54:45,031 --> 00:54:48,493
obrazu i odkrył,
że widoczna na nim żółta farba

882
00:54:48,576 --> 00:54:52,414
nie była sprzedawana aż do 1970 roku.

883
00:54:52,497 --> 00:54:57,460
Ludzie ze świata sztuki wiedzą, że Pollock
zginął w wypadku samochodowym w 1956 roku.

884
00:54:58,670 --> 00:55:00,005
A więc koniec gry.

885
00:55:00,714 --> 00:55:04,050
Pierre Lagrange
wmaszerował do Galerii Knoedler,

886
00:55:04,134 --> 00:55:06,136
a oni stanęli murem.

887
00:55:06,219 --> 00:55:08,263
Nie musimy z tobą rozmawiać.

888
00:55:08,346 --> 00:55:11,599
Zasada przedawnienia.
To nie nasz problem. Idź sobie.

889
00:55:12,100 --> 00:55:15,020
Jeśli chcesz zostać pozwany,
zrób właśnie tak.

890
00:55:15,770 --> 00:55:17,397
Odeślij ludzi z kwitkiem.

891
00:55:17,480 --> 00:55:22,235
Nalegał na spotkanie z Ann
w hotelu Carlyle.

892
00:55:24,070 --> 00:55:26,197
Dobry Boże.

893
00:55:29,159 --> 00:55:30,952
Przyszłam wcześnie.

894
00:55:31,036 --> 00:55:33,163
Była 17.30.

895
00:55:34,164 --> 00:55:37,792
Znałam Pierre'a ze zdjęć.

896
00:55:37,876 --> 00:55:42,797
Wstałam, podałam mu rękę i powiedziałam:

897
00:55:42,881 --> 00:55:46,843
„Pierre, jestem Ann Freedman.
Miło cię poznać”.

898
00:55:47,385 --> 00:55:51,765
Z wyraźnym akcentem powiedział:
„Nie bądź taka pewna!”.

899
00:55:52,849 --> 00:55:55,060
Był strasznie nakręcony.

900
00:55:55,143 --> 00:55:58,938
Ann starała się zachować spokój.

901
00:55:59,022 --> 00:56:02,317
A potem zaczął krzyczeć z całych sił:

902
00:56:02,400 --> 00:56:04,944
„Podpalę cię!

903
00:56:05,612 --> 00:56:07,238
Rozumiesz?

904
00:56:07,322 --> 00:56:11,368
Podpalę cię, sczeźniesz.

905
00:56:11,451 --> 00:56:12,869
Będzie po tobie.

906
00:56:13,411 --> 00:56:17,707
Historia trafi do prasy
i będzie po tobie”.

907
00:56:18,666 --> 00:56:23,171
Lagrange mówi,
że Ann zareagowała, proponując:

908
00:56:23,254 --> 00:56:25,090
„Nie denerwuj się, Pierre,

909
00:56:25,173 --> 00:56:28,510
zobaczmy, czy znajdę ci innego kupca”.

910
00:56:28,593 --> 00:56:32,389
Czy to prawda, że powiedziałaś:
„Znajdę innego kupca”?

911
00:56:36,893 --> 00:56:39,979
Chyba nie tak to wyraziłam.

912
00:56:40,563 --> 00:56:43,358
Na co Lagrange powiedział: „Chwileczkę,

913
00:56:43,441 --> 00:56:46,569
a więc mi się poszczęści i dostanę forsę,

914
00:56:46,653 --> 00:56:49,781
ale oszukacie innego kolekcjonera”?

915
00:56:49,864 --> 00:56:53,993
Raczej powiedziałam:
„Wierzę, że obraz jest autentyczny.

916
00:56:54,077 --> 00:56:58,540
Wiem, że chcesz go sprzedać,
więc postaram się to zrobić”.

917
00:56:58,623 --> 00:57:01,000
Trzeba pamiętać, że Ann nadal mówiła,

918
00:57:01,084 --> 00:57:03,253
iż obrazy są prawdziwe.

919
00:57:03,336 --> 00:57:08,049
W moim przekonaniu
wiedziała, że to podróbki,

920
00:57:08,550 --> 00:57:12,512
a przynajmniej
powinna była to wiedzieć, a to

921
00:57:12,595 --> 00:57:15,140
była strategia, by to ukryć.

922
00:57:15,223 --> 00:57:17,016
OSKARŻENIA PIERRE'A LEGRANGE'A

923
00:57:17,225 --> 00:57:21,354
Uważała, że potrzebujemy własnego eksperta

924
00:57:21,438 --> 00:57:24,190
do oceny barwników.

925
00:57:24,274 --> 00:57:27,402
Nie zamierzała wyciągnąć wniosku,

926
00:57:27,485 --> 00:57:29,988
że Lagrange poprawnie zidentyfikował

927
00:57:30,071 --> 00:57:33,658
falsyfikat na podstawie jednego badania.

928
00:57:34,868 --> 00:57:39,873
W odpowiedzi na groźbę procesu

929
00:57:39,956 --> 00:57:42,667
Galeria Knoedler zamyka podwoje.

930
00:57:45,670 --> 00:57:49,215
Wyglądało na to,
że proces spowodował zamknięcie galerii.

931
00:57:51,134 --> 00:57:54,304
Michael Hammer miał dużo pieniędzy,

932
00:57:54,387 --> 00:57:57,807
a więc należy przypuszczać,
że to na nim

933
00:57:57,891 --> 00:58:04,022
odbiłyby się
prawne i finansowe konsekwencje.

934
00:58:04,105 --> 00:58:07,901
Zaczął przenosić aktywa i je chronić.

935
00:58:07,984 --> 00:58:11,446
Wiedział, co może nastąpić.

936
00:58:12,614 --> 00:58:18,036
To nie była decyzja podjęta
w reakcji na oszustwo Glafiry Rosales.

937
00:58:18,119 --> 00:58:20,330
To była decyzja biznesowa,

938
00:58:20,413 --> 00:58:22,749
opierająca się na przychodach galerii

939
00:58:22,832 --> 00:58:25,793
i rozważana przez ponad rok.

940
00:58:26,628 --> 00:58:28,463
ŚLEDZTWO W SPRAWIE FALSYFIKATÓW

941
00:58:30,256 --> 00:58:32,133
POZWAŁ GALERIĘ

942
00:58:33,343 --> 00:58:36,262
1 grudnia 2011 roku.
Dokładnie pamiętam ten dzień.

943
00:58:36,346 --> 00:58:38,014
Otworzyłam „New York Times”.

944
00:58:38,097 --> 00:58:41,226
Tego ranka poszedłem poćwiczyć.

945
00:58:41,309 --> 00:58:45,230
Gdy wszedłem do sypialni,
zobaczyłem Eleanore,

946
00:58:45,313 --> 00:58:47,941
- płakałaś i trzęsłaś się...
- Trzęsłam się.

947
00:58:48,024 --> 00:58:49,901
GALERIA KNOEDLER

948
00:58:49,984 --> 00:58:54,739
Szybko zrozumieliśmy,
że to naprawdę złe wieści.

949
00:58:54,822 --> 00:58:59,619
Dowiedziałam się, że toczy się śledztwo

950
00:58:59,702 --> 00:59:01,746
prowadzone przez FBI.

951
00:59:02,330 --> 00:59:03,873
To był szok.

952
00:59:03,957 --> 00:59:05,458
Byłam w szoku.

953
00:59:05,542 --> 00:59:06,751
Nie byłem w szoku.

954
00:59:06,834 --> 00:59:10,129
Boże, ile lat to trwało?

955
00:59:10,213 --> 00:59:13,258
Ludzie nie mogli odwrócić od tego wzroku.

956
00:59:13,341 --> 00:59:15,426
To był prawdziwy horror.

957
00:59:15,510 --> 00:59:20,306
Wtedy wiedziałam, że mamy podróbkę.
Nie było wątpliwości.

958
00:59:21,474 --> 00:59:24,185
Nie zapadłam się pod ziemię.

959
00:59:24,269 --> 00:59:30,024
Rozmawiałam z wieloma ludźmi,
którzy mieli pytania.

960
00:59:30,108 --> 00:59:34,362
Odpowiadałam najlepiej, jak umiałam.
Nie wiedziałam, co nadchodzi.

961
00:59:34,529 --> 00:59:38,700
„ODPIERAM ZARZUTY O ŚWIADOMYM ZWODZENIU
KUPCÓW W TRAKCIE TRANSAKCJI.

962
00:59:38,783 --> 00:59:41,995
WIERZYŁAM W AUTENTYCZNOŚĆ DZIEŁA POLLOCKA.

963
00:59:42,078 --> 00:59:43,454
I NADAL W NIĄ WIERZĘ”.

964
00:59:44,914 --> 00:59:46,457
Nie przestaje kłamać.

965
00:59:46,541 --> 00:59:51,337
Powiedziała,
że obraz na pewno jest autentyczny.

966
00:59:51,421 --> 00:59:54,716
„Daj mi kilka dni, a ujawnię nazwisko

967
00:59:54,799 --> 00:59:57,468
szwajcarskiego sprzedawcy”.

968
00:59:57,552 --> 01:00:00,680
Powiedziałem: „Dobrze.
Lepiej szybko oddzwoń”.

969
01:00:00,763 --> 01:00:02,473
Ale nigdy nie oddzwoniła.

970
01:00:02,557 --> 01:00:06,269
Chciałam zrobić wszystko, co mogłam.
Poruszyć niebo i ziemię,

971
01:00:07,061 --> 01:00:10,982
by poddać obrazy właściwej analizie.

972
01:00:11,065 --> 01:00:15,862
Powiedziałam moim prawnikom,
że chcę to sprawdzić.

973
01:00:16,863 --> 01:00:21,117
JESTEM OSOBĄ,
KTÓRA PRAGNIE DOTRZEĆ DO PRAWDY.

974
01:00:21,200 --> 01:00:23,870
MAM NADZIEJĘ, ŻE POMOŻESZ MI TO OSIĄGNĄĆ.

975
01:00:23,953 --> 01:00:27,332
PRZYZNANIE SIĘ DO WINY, ROK 2013

976
01:00:27,415 --> 01:00:31,127
Jedyną osobą, która przebywała w Stanach,
była Glafira Rosales.

977
01:00:32,086 --> 01:00:35,256
Aresztowaliśmy ją
w jej domu na Long Island.

978
01:00:35,340 --> 01:00:38,885
Powiedzieliśmy, że może uciec.
Odmówiono jej kaucji.

979
01:00:39,510 --> 01:00:41,721
Prowadząc śledztwo,

980
01:00:41,804 --> 01:00:44,599
robiłem to jak sprawę
fałszerstwa dzieł sztuki.

981
01:00:44,682 --> 01:00:47,769
I zebrałem całkiem niezłe dowody,

982
01:00:47,852 --> 01:00:52,732
ale nie wystarczyłyby one na wygraną,
gdyby przedstawiono je ławie przysięgłych.

983
01:00:52,815 --> 01:00:55,735
Więc spojrzałem na sprawę inaczej.

984
01:00:57,779 --> 01:01:00,114
Pieniądze trafiały z galerii w Nowym Jorku

985
01:01:00,198 --> 01:01:02,367
na konta bankowe w Hiszpanii.

986
01:01:02,450 --> 01:01:08,122
90% dochodu powinno trafić do rodziny,
o której mówi jako o posiadaczach obrazów,

987
01:01:08,206 --> 01:01:11,042
a ona powinna zatrzymać 10%
jako pośrednik.

988
01:01:11,125 --> 01:01:15,171
Szybko zrozumiałem,
że zatrzymywała całą kwotę.

989
01:01:15,254 --> 01:01:18,633
Odkryłem dwie rzeczy.
Po pierwsze, rodzina nie istnieje.

990
01:01:18,716 --> 01:01:21,219
Po drugie, to jest jej dochód.

991
01:01:21,302 --> 01:01:23,346
Miliony dolarów dochodu,

992
01:01:23,429 --> 01:01:26,683
więc sprawdziliśmy,
czy zgłosiła zagraniczne konto.

993
01:01:26,766 --> 01:01:29,394
Sprawdziliśmy,
czy zgłosiła to jako dochód.

994
01:01:29,477 --> 01:01:30,603
Nie zrobiła tego.

995
01:01:30,687 --> 01:01:33,106
Oskarżyliśmy ją o przestępstwo podatkowe.

996
01:01:33,189 --> 01:01:36,067
To oskarżenie dało nam przewagę.

997
01:01:36,150 --> 01:01:38,444
Popełniła przestępstwo podatkowe,

998
01:01:38,528 --> 01:01:40,780
zatrzymywała całą kwotę.

999
01:01:40,863 --> 01:01:44,701
To dowód, że wie,
iż z obrazami jest coś nie tak.

1000
01:01:45,576 --> 01:01:48,579
Od miesięcy jest w areszcie.

1001
01:01:48,663 --> 01:01:52,250
Grozi jej kilka lat więzienia
za niezapłacone podatki.

1002
01:01:52,333 --> 01:01:54,127
To był przełomowy moment.

1003
01:01:54,210 --> 01:01:57,463
Wiedziała,
że nie weźmie na siebie całej winy.

1004
01:01:57,547 --> 01:02:00,675
I że może pomóc nam w śledztwie,

1005
01:02:00,758 --> 01:02:03,928
między innymi mówiąc, kto stworzył obrazy.

1006
01:02:04,011 --> 01:02:05,638
I to właśnie zrobiła.

1007
01:02:06,264 --> 01:02:07,849
Nazywa się Pei-Shen Qian.

1008
01:02:07,932 --> 01:02:10,184
Zniknął z domu w Queens w Nowym Jorku,

1009
01:02:10,268 --> 01:02:14,397
gdy pojawiły się doniesienia
o masowym fałszerstwie.

1010
01:02:14,480 --> 01:02:18,609
Zaskoczyło mnie, że obrazy malował
nauczyciel matematyki z Queens.

1011
01:02:19,652 --> 01:02:22,029
Udało nam się znaleźć wiele dowodów.

1012
01:02:22,113 --> 01:02:26,409
Znaleźliśmy kopertę z napisem
„Mark Rothko, gwoździe”.

1013
01:02:26,492 --> 01:02:28,870
Znaleźliśmy książki na różne tematy.

1014
01:02:28,953 --> 01:02:31,289
Znaleźliśmy farby i inne rzeczy,

1015
01:02:31,372 --> 01:02:36,794
które pasowały do podróbek
wykonywanych dla Glafiry.

1016
01:02:36,878 --> 01:02:39,213
Przy braku innej wiedzy, pomyślałbyś,

1017
01:02:39,297 --> 01:02:41,507
że to po prostu pasjonat malarstwa.

1018
01:02:41,591 --> 01:02:43,384
I rzeczywiście nim był.

1019
01:02:43,468 --> 01:02:47,180
Qian przyznał się
do sfałszowania podpisów malarzy,

1020
01:02:47,263 --> 01:02:51,017
ale wprost nie mógł uwierzyć,
że tylu ludzi w świecie sztuki

1021
01:02:51,100 --> 01:02:54,562
dało się zwieść jego fałszywym
obrazom Rothko i Pollocka.

1022
01:02:55,229 --> 01:02:57,857
Qiana oskarżono
kilka miesięcy po wywiadzie

1023
01:02:57,940 --> 01:03:00,568
za sfałszowanie podpisów artystów

1024
01:03:00,651 --> 01:03:02,069
i okłamanie FBI.

1025
01:03:02,153 --> 01:03:04,405
Może ostrzeżono go, że przyjdziemy.

1026
01:03:04,489 --> 01:03:08,034
A może po prostu słyszał
o aresztowaniu Glafiry,

1027
01:03:08,117 --> 01:03:09,202
które nagłośniono.

1028
01:03:09,285 --> 01:03:12,455
Raczej nie został w USA zbyt długo,

1029
01:03:12,538 --> 01:03:15,166
a jeśli jest w Chinach,
to nic nie można zrobić,

1030
01:03:15,249 --> 01:03:18,461
bo Chiny
nie wydadzą Stanom swojego obywatela.

1031
01:03:19,962 --> 01:03:24,383
Odebrałam telefon w porze obiadowej.

1032
01:03:24,467 --> 01:03:27,136
Usłyszałam, że Glafira przyznała,

1033
01:03:28,638 --> 01:03:29,889
iż faktycznie

1034
01:03:30,890 --> 01:03:34,852
wszystkie obrazy były fałszywe.

1035
01:03:35,520 --> 01:03:38,272
JACKSON POLLOCK (1912-1956)
„BEZ NAZWY”, 1949

1036
01:03:38,356 --> 01:03:41,192
Poświęciła prawie 20 lat kariery

1037
01:03:41,275 --> 01:03:46,531
na zbieranie informacji o dziełach.
Wystawiała je i sprzedawała.

1038
01:03:47,240 --> 01:03:49,116
I w jednej chwili

1039
01:03:49,200 --> 01:03:51,452
świat jej się zawalił.

1040
01:03:51,911 --> 01:03:54,539
Wyobraź sobie, że większość kariery

1041
01:03:54,622 --> 01:03:59,293
i taką ilość czasu przeznaczasz na coś,
co okazuje się wielkim oszustwem.

1042
01:04:06,759 --> 01:04:07,802
Okropne.

1043
01:04:10,054 --> 01:04:13,641
Tyle lat wysiłków, wiary.

1044
01:04:15,768 --> 01:04:20,565
Dla mnie to byłby moment,
w którym rozpadłoby się moje życie.

1045
01:04:22,650 --> 01:04:24,485
Wszystko, co mówiłam,

1046
01:04:24,569 --> 01:04:27,363
cały mój świat, rozsypuje się.

1047
01:04:27,446 --> 01:04:31,075
Myślę, że przeżyła dużo złych dni,
ale tamten był najgorszy.

1048
01:04:33,077 --> 01:04:36,455
Ale musiałam wziąć się w garść
i myśleć o kwestii prawnej.

1049
01:04:36,998 --> 01:04:39,792
OSOBY ZAMIESZANE
W FAŁSZERSTWO DZIEŁ SZTUKI

1050
01:04:54,932 --> 01:05:00,354
ANN FREEDMAN I GALERII KNOEDLER
WYTOCZONO DZIESIĘĆ SPRAW

1051
01:05:00,438 --> 01:05:04,066
DZIEWIĘĆ ROZSTRZYGNIĘTO POZA SĄDEM

1052
01:05:04,150 --> 01:05:06,527
ODBYŁ SIĘ JEDEN PROCES

1053
01:05:06,611 --> 01:05:09,947
Mam 75 lat, robię interesy
z ludźmi na całym świecie

1054
01:05:10,031 --> 01:05:12,116
i w trudnych okolicznościach.

1055
01:05:12,199 --> 01:05:14,827
To najgorsi ludzie, z jakimi handlowałem.

1056
01:05:14,911 --> 01:05:17,079
Państwo De Sole chcieli pieniędzy.

1057
01:05:17,163 --> 01:05:20,625
Nie dostali tej propozycji przed procesem.

1058
01:05:20,708 --> 01:05:23,878
Proponowali absurdalną kwotę.

1059
01:05:24,462 --> 01:05:26,756
Powiedziałem: „Załatwimy to w sądzie”.

1060
01:05:26,839 --> 01:05:29,425
PROCES, ROK 2016

1061
01:05:29,508 --> 01:05:33,804
Domenico De Sole pozwał galerię,
wtedy już niedziałającą,

1062
01:05:33,888 --> 01:05:36,557
Michaela Hammera, właściciela galerii,

1063
01:05:36,641 --> 01:05:38,309
i samą Ann Freedman.

1064
01:05:38,392 --> 01:05:41,729
Państwo De Sole
nie tylko chcieli odzyskać pieniądze,

1065
01:05:41,812 --> 01:05:45,900
ale bardzo chcieli też
opowiedzieć historię, bo byli wkurzeni

1066
01:05:45,983 --> 01:05:49,195
i wierzyli, że Ann Freedman
nie jest niewinną ofiarą,

1067
01:05:49,278 --> 01:05:51,781
że świadomie ich oszukała.

1068
01:05:52,490 --> 01:05:57,036
Oczywiście, to miało związek
z rolą De Sole w domu aukcyjnym Sotheby's.

1069
01:05:57,119 --> 01:06:00,289
Kim oni są, żeby ze mną zadzierać?

1070
01:06:00,373 --> 01:06:04,585
Wyczuwało się, że chcieli się zemścić.

1071
01:06:05,419 --> 01:06:08,547
Interesowała go tylko

1072
01:06:09,548 --> 01:06:10,549
otwarta wojna.

1073
01:06:10,633 --> 01:06:12,176
PRZEKRĘT NA OSIEM MILIONÓW

1074
01:06:16,263 --> 01:06:18,724
Na rozprawę wybrano salę ceremonialną

1075
01:06:18,808 --> 01:06:21,310
w Południowym Dystrykcie. To duża sala.

1076
01:06:21,394 --> 01:06:23,688
W sali nie było gdzie szpilki wcisnąć.

1077
01:06:24,355 --> 01:06:27,358
Domenico był wprost wściekły.

1078
01:06:27,900 --> 01:06:29,568
Kiedy siedział z prawnikami,

1079
01:06:29,652 --> 01:06:32,780
ciągle wykonywał gesty,
dając znać zgromadzonym:

1080
01:06:32,863 --> 01:06:34,657
„Dacie wiarę?”.

1081
01:06:34,740 --> 01:06:39,412
Cały czas patrzyłam
na Ann Freedman ze sztyletami w oczach.

1082
01:06:40,287 --> 01:06:43,749
Eleanore była roztrzęsiona.

1083
01:06:43,833 --> 01:06:47,628
Mówiła o poczuciu zdrady,
którą czuła wobec osoby,

1084
01:06:47,712 --> 01:06:49,422
której postanowili zaufać.

1085
01:06:49,505 --> 01:06:54,635
Zeznała,
że czuje złość, rozpacz, smutek.

1086
01:06:54,719 --> 01:06:57,013
Jestem bardzo emocjonalna.

1087
01:06:57,096 --> 01:07:00,433
Płaczę w radosnych i smutnych sytuacjach.

1088
01:07:00,516 --> 01:07:03,978
Otwarły się rany.

1089
01:07:04,061 --> 01:07:09,150
Miałam nadzieję, że przysięgli
zobaczą moją szczerą reakcję.

1090
01:07:09,233 --> 01:07:11,861
Myślę, że zrobiła to pod publiczkę.

1091
01:07:11,944 --> 01:07:14,697
Ann Freedman
nie była ich bliską przyjaciółką.

1092
01:07:14,780 --> 01:07:16,741
W galerii byli tylko raz.

1093
01:07:18,409 --> 01:07:20,327
Ta sytuacja bardzo mnie dotknęła

1094
01:07:20,411 --> 01:07:24,165
i nie zamierzałam tego ukrywać.
To były prawdziwe emocje.

1095
01:07:26,250 --> 01:07:28,586
Chwilami było śmiesznie.

1096
01:07:28,669 --> 01:07:33,257
Na przykład wtedy, gdy wniesiono
fałszywy obraz Rothko

1097
01:07:33,340 --> 01:07:38,846
i nie wiedziano, jak ustawić obraz.
Tak, by mniejszy prostokąt był na dole?

1098
01:07:38,929 --> 01:07:40,890
Bo tak obrazy stawiał Rothko.

1099
01:07:40,973 --> 01:07:42,558
To było wręcz absurdalne.

1100
01:07:42,641 --> 01:07:45,102
Wiedzieliśmy, że to nie był obraz Rothko,

1101
01:07:45,186 --> 01:07:48,606
ale zastanawialiśmy się,
czy postawiono go do góry nogami.

1102
01:07:48,689 --> 01:07:52,943
To jeden z tych zabawnych momentów
dotyczących sztuki współczesnej.

1103
01:07:53,027 --> 01:07:57,031
Obraz jest do góry nogami?
Czy ten falsyfikat jest do góry nogami?

1104
01:07:58,365 --> 01:08:03,454
To nieprawdopodobne,
że te podróbki sprzedawano.

1105
01:08:04,080 --> 01:08:06,874
I nie sprzedawała ich staruszka na ulicy,

1106
01:08:06,957 --> 01:08:09,251
ale wyrafinowana galeria.

1107
01:08:09,335 --> 01:08:11,170
W takim przypadku

1108
01:08:12,004 --> 01:08:13,672
właściwie nie ma ratunku.

1109
01:08:13,756 --> 01:08:19,261
Zorganizowaliśmy wiele grup fokusowych,
żeby zrozumieć, co ludzie o tym myślą.

1110
01:08:19,345 --> 01:08:21,931
Wydali fortunę na obronę.

1111
01:08:22,723 --> 01:08:26,685
Nie pierwszy raz słyszę,
że testowali strategię na próbnej ławie.

1112
01:08:26,769 --> 01:08:29,271
Mieli aktorkę, która mnie udawała. My nie.

1113
01:08:29,355 --> 01:08:32,942
Dzięki grupom wiedzieliśmy,
że to przypomina wyścig konny.

1114
01:08:33,025 --> 01:08:37,279
Jeśli po wysłuchaniu wersji widzimy,
że to zły krok, zmieniamy strategię.

1115
01:08:38,072 --> 01:08:43,035
Wysłuchują mojej wersji i widzą,
że jest druga strona tej historii.

1116
01:08:43,119 --> 01:08:45,496
Uważaliśmy, że mamy lepsze szanse.

1117
01:08:45,579 --> 01:08:49,500
Wiedzieliśmy, że fakty i prawo
są po naszej stronie.

1118
01:08:49,583 --> 01:08:53,671
Słuchając mojego prawnika,

1119
01:08:54,505 --> 01:08:57,591
czuliśmy, że możemy wygrać.

1120
01:08:58,717 --> 01:09:00,678
Chwytali się brzytwy.

1121
01:09:00,761 --> 01:09:04,932
Naprawdę nie było mowy, żeby wygrali.

1122
01:09:05,015 --> 01:09:08,894
Adwokaci próbowali
podważyć racje Domenico, mówiąc

1123
01:09:08,978 --> 01:09:12,314
że kiedyś był prawnikiem.

1124
01:09:12,398 --> 01:09:16,694
Mówili: „Pan powinien wiedzieć,
w końcu jest pan prawnikiem”.

1125
01:09:16,777 --> 01:09:21,699
A on odpowiedział: „Nie jestem prawnikiem,
sprzedaję torebki”.

1126
01:09:22,408 --> 01:09:26,287
Eksperci, którzy siadali
na miejscu dla świadka,

1127
01:09:26,370 --> 01:09:28,581
byli w bardzo żenującej sytuacji.

1128
01:09:28,664 --> 01:09:30,791
Christopher Rothko został zaproszony

1129
01:09:30,875 --> 01:09:33,961
do Galerii Knoedler,
by obejrzeć ten obraz.

1130
01:09:34,044 --> 01:09:37,047
Przyglądał się mu pół godziny,
ze wszystkich stron,

1131
01:09:37,131 --> 01:09:38,632
i uznał go za piękny.

1132
01:09:38,716 --> 01:09:41,802
Jak ktoś może myśleć,
że obraz jest fałszywy,

1133
01:09:41,886 --> 01:09:43,804
a jednocześnie, że jest piękny?

1134
01:09:46,265 --> 01:09:48,767
Wiedział, że Knoedler sprzedaje obrazy.

1135
01:09:48,851 --> 01:09:50,561
Sądził, że po co tam był?

1136
01:09:50,644 --> 01:09:54,148
Był piękny.
Ale to nie znaczy, że autentyczny.

1137
01:09:54,231 --> 01:09:57,401
Obrazy dobrze wykonano,
wiele osób dało się oszukać.

1138
01:09:57,484 --> 01:10:02,031
Freedman to wie. To, że obraz jest piękny,
nie znaczy, że jest prawdziwy.

1139
01:10:04,158 --> 01:10:08,829
Inny ekspert powiedział:
„Nie mówiłem, że jest autentyczny”.

1140
01:10:09,538 --> 01:10:12,958
Ale w sądzie okazało się,
że prosił o pożyczenie obrazu,

1141
01:10:13,042 --> 01:10:15,836
bo chciał go pokazać na wystawie.

1142
01:10:15,920 --> 01:10:21,759
Zapytano go: „Czy zwykle prosi pan
o obrazy, które są podróbkami?”.

1143
01:10:21,842 --> 01:10:23,010
„Jasne, że nie”.

1144
01:10:23,093 --> 01:10:25,554
Wycofywali swoje słowa.

1145
01:10:25,638 --> 01:10:29,433
Miałam wrażenie,
że słyszę, jak włączają wsteczny.

1146
01:10:29,516 --> 01:10:33,562
Niektórzy zaprzeczali temu,
co napisali w e-mailach.

1147
01:10:33,646 --> 01:10:35,272
A gdy zobaczyli ich treść,

1148
01:10:35,356 --> 01:10:38,651
zaprzeczali, że napisali to, co napisali.

1149
01:10:38,734 --> 01:10:44,865
Ciężko było siedzieć i słuchać
tych bezczelnych kłamstw.

1150
01:10:46,700 --> 01:10:51,330
Ann patrzy na stos dokumentów,
na których się opierała,

1151
01:10:51,413 --> 01:10:56,835
w których napisano: „Nie mam powodu,
by wątpić w autentyczność tego dzieła”.

1152
01:10:57,711 --> 01:10:59,505
I zadaje sobie pytanie:

1153
01:11:00,256 --> 01:11:02,716
Gdzie jesteście, gdy was potrzebuję?

1154
01:11:03,550 --> 01:11:07,721
Dziwi mnie, że nikt...

1155
01:11:09,723 --> 01:11:13,143
nie przyznał się do błędu,

1156
01:11:13,227 --> 01:11:15,688
poza Ann.

1157
01:11:16,522 --> 01:11:19,108
Oczywiście
wszyscy byli ogromnie zaskoczeni,

1158
01:11:19,233 --> 01:11:24,822
gdy Anfam powiedział pod przysięgą,
że nigdy nie widział obrazu.

1159
01:11:25,948 --> 01:11:28,033
To było niebywałe.

1160
01:11:28,117 --> 01:11:32,746
Nigdy nie widział obrazu.
Dostał tylko zdjęcie od Ann Freedman.

1161
01:11:34,456 --> 01:11:38,794
Ostatnim świadkiem była księgowa galerii.

1162
01:11:38,877 --> 01:11:41,964
Przedstawiła szczegółowo finanse firmy.

1163
01:11:42,798 --> 01:11:45,092
Widać było wyraźnie,

1164
01:11:45,175 --> 01:11:51,932
że gdyby nie sprzedaż fałszywych obrazów,
wartych 80 milionów dolarów,

1165
01:11:52,016 --> 01:11:55,352
Knoedler miałby miliony dolarów długu.

1166
01:11:55,436 --> 01:12:00,399
Przez ostatnie dziesięciolecia
sprzedawali podróbki.

1167
01:12:00,482 --> 01:12:04,862
Wtedy pojawiła się
kwestia odpowiedzialności karnej.

1168
01:12:04,945 --> 01:12:07,531
Ann Freedman i Michael Hammer

1169
01:12:07,614 --> 01:12:10,200
odnieśli osobiste korzyści ze sprzedaży

1170
01:12:10,284 --> 01:12:11,952
tych fałszywych obrazów.

1171
01:12:13,579 --> 01:12:16,206
To nie ja odpowiadałam za koszty ogólne.

1172
01:12:16,290 --> 01:12:19,501
Nie spędzałam dużo czasu w...

1173
01:12:19,585 --> 01:12:22,004
dziale księgowości.

1174
01:12:22,087 --> 01:12:24,590
DANE DOTYCZĄCE SPRZEDAŻY
1995–2008 (13 LAT)

1175
01:12:26,425 --> 01:12:28,635
Uważałem, że to bardzo szkodliwe.

1176
01:12:29,845 --> 01:12:32,139
Widać było jak na dłoni,

1177
01:12:32,222 --> 01:12:36,435
że Hammer używał galerii
dla własnych korzyści.

1178
01:12:37,561 --> 01:12:43,275
Używał firmowej karty kredytowej,
żeby zabrać żonę na wycieczki do Paryża

1179
01:12:43,817 --> 01:12:47,905
i kupić mercedesa za pół miliona dolarów.

1180
01:12:48,489 --> 01:12:50,824
Nie sądzę, żeby wiele osób wiedziało,

1181
01:12:50,908 --> 01:12:53,827
że są mercedesy,
które kosztują tyle pieniędzy.

1182
01:12:53,911 --> 01:12:55,704
Michael zawsze był

1183
01:12:56,914 --> 01:13:00,292
entuzjastycznie nastawiony do

1184
01:13:00,376 --> 01:13:03,253
tych znalezisk.

1185
01:13:05,047 --> 01:13:09,093
Byłoby dziwne, gdyby ludzie w galerii

1186
01:13:09,176 --> 01:13:11,804
nie byli tego świadomi.

1187
01:13:13,138 --> 01:13:15,724
Uważamy, że wszyscy o tym wiedzieli.

1188
01:13:17,476 --> 01:13:19,812
To absolutna nieprawda.

1189
01:13:19,895 --> 01:13:22,022
Jakiekolwiek sugestie w tym temacie

1190
01:13:22,981 --> 01:13:26,235
są całkowicie nierozsądne i nieprawdziwe.

1191
01:13:26,318 --> 01:13:28,237
I właściwie

1192
01:13:28,320 --> 01:13:31,573
to znieważenie dziedzictwa rodziny
i jej wkładu.

1193
01:13:32,616 --> 01:13:34,743
Przesłuchaliśmy wszystkich świadków

1194
01:13:34,827 --> 01:13:37,454
i przyszła kolej na Ann Freedman

1195
01:13:37,538 --> 01:13:41,250
i Michaela Hammera.
Teraz oni mieli zeznawać.

1196
01:13:41,333 --> 01:13:44,253
Ann przyszła jak zwykle,

1197
01:13:44,336 --> 01:13:46,547
ubrana na szaro, z opuszczoną głową.

1198
01:13:46,630 --> 01:13:49,216
Michael Hammer wchodzi na salę sądową

1199
01:13:49,758 --> 01:13:55,305
w aksamitnej marynarce
w kolorze królewskiego błękitu,

1200
01:13:56,223 --> 01:13:57,433
brązowych spodniach.

1201
01:13:58,350 --> 01:14:00,269
Mocno opalony,

1202
01:14:00,352 --> 01:14:04,106
faliste siwo-złote włosy.

1203
01:14:04,189 --> 01:14:07,693
Rozprawa była w lutym, w Nowym Jorku.

1204
01:14:08,360 --> 01:14:11,780
Na sali sądowej nie było wolnych miejsc.

1205
01:14:11,864 --> 01:14:15,826
Wiedzieliśmy, że tego dnia
nastąpi kulminacyjny punkt sprawy

1206
01:14:15,909 --> 01:14:18,662
i że będzie naprawdę nieprzyjemnie.

1207
01:14:19,913 --> 01:14:23,375
Nie sądzę, żeby ktokolwiek miał nadzieję,

1208
01:14:23,459 --> 01:14:26,003
że Freedman i Knoedler wygrają.

1209
01:14:26,086 --> 01:14:29,798
Myślę, że Ann Freedman
nie chciała tego procesu,

1210
01:14:29,882 --> 01:14:34,887
a na pewno nie chciała zeznawać,
bo proces został rozstrzygnięty zaledwie

1211
01:14:34,970 --> 01:14:39,516
na godzinę przed tym,
jak Michael Hammer miał zeznawać.

1212
01:14:40,225 --> 01:14:45,856
Wszedł protokolant
i ogłosił koniec procesu.

1213
01:14:46,857 --> 01:14:47,691
Kropka.

1214
01:14:48,609 --> 01:14:50,486
Freedman i Hammer wiedzieli,

1215
01:14:50,569 --> 01:14:53,071
że mogą pogorszyć sytuację.

1216
01:14:53,155 --> 01:14:54,781
Wisiała nad nimi groźba...

1217
01:14:56,408 --> 01:14:59,828
wyroku karnego, gdyby mieli zeznawać.

1218
01:14:59,912 --> 01:15:03,582
Postanowili nie ryzykować.

1219
01:15:03,665 --> 01:15:06,627
Udowodniłem swoją rację.

1220
01:15:06,710 --> 01:15:08,212
Wykonałem obowiązek.

1221
01:15:08,295 --> 01:15:10,964
Ujawniłem oszustwo,

1222
01:15:11,048 --> 01:15:14,968
więc sensownie było pójść na ugodę.

1223
01:15:15,552 --> 01:15:17,554
Wygląda na to,

1224
01:15:18,430 --> 01:15:21,391
że w dniu, w którym miałam zeznawać,

1225
01:15:22,684 --> 01:15:24,394
doszło do ugody.

1226
01:15:25,979 --> 01:15:28,106
Nie chcieli, by obrona zabrała głos.

1227
01:15:29,650 --> 01:15:33,445
Nie muszę chyba wyjaśniać,
że nie chcieli zeznań Ann Freedman,

1228
01:15:33,529 --> 01:15:37,199
bo właśnie na to czekali ludzie.

1229
01:15:37,282 --> 01:15:42,412
Bardzo chciałam usłyszeć słowo „winny”.

1230
01:15:42,913 --> 01:15:45,290
Podchodzę do tego emocjonalnie.

1231
01:15:45,374 --> 01:15:50,087
Może byłoby więcej przykrych następstw

1232
01:15:50,170 --> 01:15:54,633
dla Ann Freedman,
Michaela Hammera i galerii,

1233
01:15:54,716 --> 01:15:58,470
gdyby został wydany wyrok.

1234
01:15:59,221 --> 01:16:04,184
Byli nastawieni
na osiągnięcie sprawiedliwej ugody,

1235
01:16:04,851 --> 01:16:09,731
a gdy zaproponowano im to,
co uważali za słuszne,

1236
01:16:10,274 --> 01:16:11,608
zakończyli sprawę.

1237
01:16:12,651 --> 01:16:14,236
Jak się trzyma klientka?

1238
01:16:14,736 --> 01:16:16,113
Proszę wybaczyć.

1239
01:16:16,196 --> 01:16:20,867
Rosales była jedyną osobą,
której groziła kara więzienia.

1240
01:16:21,368 --> 01:16:25,122
W końcu była w areszcie przez jakiś czas,

1241
01:16:25,205 --> 01:16:26,415
kilka miesięcy.

1242
01:16:29,459 --> 01:16:31,878
Niektórzy byli rozczarowani wyrokiem,

1243
01:16:31,962 --> 01:16:35,674
ale ten rezultat
trzeba osadzić w kontekście.

1244
01:16:35,757 --> 01:16:39,136
Sądzę,
że taka była logika decyzji sędziny.

1245
01:16:39,219 --> 01:16:42,598
Nie chciała obarczyć winą jednej osoby,
która trafiła tam,

1246
01:16:42,681 --> 01:16:47,185
bo miała mniej szczęścia.
Nie chciała, by tylko ona dostała wyrok,

1247
01:16:47,269 --> 01:16:49,771
choć się przyznała i współpracowała.

1248
01:16:49,855 --> 01:16:53,942
To, że nie wplątała Ann,
dużo mówi o Glafirze.

1249
01:16:54,026 --> 01:16:55,777
Próbując uchylić się od winy,

1250
01:16:55,861 --> 01:16:58,238
by dostać łagodniejszy wyrok,

1251
01:16:58,322 --> 01:17:01,116
wielu pociąga innych za sobą.

1252
01:17:01,199 --> 01:17:04,536
Presja, by poświęcić życie innych,

1253
01:17:04,620 --> 01:17:08,081
poprzez
wymyślanie lub upiększanie historii,

1254
01:17:08,582 --> 01:17:09,499
jest ogromna.

1255
01:17:10,500 --> 01:17:12,169
Łatwo się wymigała?

1256
01:17:13,003 --> 01:17:15,589
Nie wiem. Straciła wszystkie pieniądze.

1257
01:17:15,672 --> 01:17:20,010
Była w więzieniu.
Byłam w sądzie, gdy siedziała na sali

1258
01:17:20,093 --> 01:17:22,262
z łańcuchami wokół kostek.

1259
01:17:22,971 --> 01:17:26,183
W pewnym sensie była w centrum afery,

1260
01:17:26,266 --> 01:17:29,645
ale w gruncie rzeczy była pionkiem.

1261
01:17:29,728 --> 01:17:32,064
Rosales, marszand z Nowego Jorku,

1262
01:17:32,147 --> 01:17:35,609
została skazana przez sędzinę
Katherine Polk Failla

1263
01:17:35,692 --> 01:17:37,527
na 9 miesięcy aresztu domowego.

1264
01:17:37,611 --> 01:17:40,989
Failla przytoczyła argumenty obrony,
iż zachowanie Rosales

1265
01:17:41,073 --> 01:17:43,367
wynikało ze znęcania się jej partnera,

1266
01:17:43,450 --> 01:17:45,160
który zaplanował oszustwo.

1267
01:17:45,243 --> 01:17:48,205
Czasem się złościłem, wiadomo.
Kłóciliśmy się.

1268
01:17:48,288 --> 01:17:50,999
Wtedy miałem taki temperament.

1269
01:17:51,583 --> 01:17:53,669
Ale rozumiem i wybaczam jej to,

1270
01:17:53,752 --> 01:17:58,757
że tak zeznała, by się bronić.

1271
01:18:00,467 --> 01:18:03,178
Podobno mieszka obecnie na Long Island.

1272
01:18:03,261 --> 01:18:06,264
Straciła majątek
z powodu nakazu restytucji.

1273
01:18:06,348 --> 01:18:08,767
O ile wiem, nie działa w branży sztuki.

1274
01:18:09,351 --> 01:18:11,061
PO SPRAWDZENIU DOWODÓW

1275
01:18:11,144 --> 01:18:15,023
PROKURATOR NIE POCIĄGNĄŁ FREEDMAN
DO ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ

1276
01:18:16,525 --> 01:18:20,612
Chciałem wiedzieć, czy mogę udowodnić
dwunastce ludzi,

1277
01:18:20,696 --> 01:18:22,364
ponad wszelką wątpliwość,

1278
01:18:22,447 --> 01:18:24,616
że galeria, ktokolwiek ją prowadził

1279
01:18:24,700 --> 01:18:27,911
i tam sprzedawał,
wiedział, że obrazy są fałszywe.

1280
01:18:27,994 --> 01:18:30,914
Nie wiedziała, że sprzedaje podróbki.

1281
01:18:30,997 --> 01:18:33,834
Jestem w pełni przekonany.

1282
01:18:33,917 --> 01:18:37,754
Siedziałam z nią w gabinecie,
robiłam z nią interesy,

1283
01:18:37,838 --> 01:18:39,464
a ona nas okłamała.

1284
01:18:39,548 --> 01:18:41,550
Ona ponosi za to odpowiedzialność.

1285
01:18:41,633 --> 01:18:44,636
Ann Freedman nie jest ofiarą.
Jest marszandem.

1286
01:18:45,971 --> 01:18:52,561
Popełniła dwa grzechy główne:
grzech pychy i chciwości.

1287
01:18:52,644 --> 01:18:55,397
Albo była w zmowie z Glafirą Rosales,

1288
01:18:55,480 --> 01:18:57,482
albo po prostu była głupia.

1289
01:18:57,566 --> 01:19:03,155
Postaw się w jej sytuacji, krok po kroku.

1290
01:19:03,238 --> 01:19:05,866
Łatwiej spojrzeć wstecz i powiedzieć:

1291
01:19:05,949 --> 01:19:10,454
„Pokażę wam znaki ostrzegawcze,
które pojawiały się w okresie 14 lat”.

1292
01:19:10,537 --> 01:19:13,999
Jak można mieć fałszywy obraz Pollocka,

1293
01:19:14,082 --> 01:19:17,085
który wisi u ciebie domu,
i ma literówkę w nazwisku?

1294
01:19:17,169 --> 01:19:21,423
I wisi tak dziesięć lat,
a może dłużej, w domu Ann Freedman?

1295
01:19:21,506 --> 01:19:25,510
Pytanie w przypadku Ann brzmiało:
„Co wiedziała w tamtym okresie?”.

1296
01:19:26,136 --> 01:19:29,306
To, co ujawniono później,

1297
01:19:29,389 --> 01:19:31,141
nie powinno się liczyć.

1298
01:19:31,224 --> 01:19:32,851
Zdecydowaliśmy,

1299
01:19:32,934 --> 01:19:36,271
że nie mamy dowodów winy
ponad wszelką wątpliwość.

1300
01:19:36,354 --> 01:19:37,773
To było słuszne.

1301
01:19:37,856 --> 01:19:40,567
Zrobili rozrachunek i nie oskarżyli jej.

1302
01:19:40,650 --> 01:19:44,362
To szokujące, że jej nie oskarżyli.

1303
01:19:44,446 --> 01:19:46,990
Nie wiem...

1304
01:19:47,073 --> 01:19:51,870
Jestem zaskoczony...
Zaskoczony tym całym...

1305
01:19:51,953 --> 01:19:53,705
Jestem bardzo zaskoczony.

1306
01:19:53,789 --> 01:19:56,917
Nie wiem dlaczego.
I to jest bardzo frustrujące.

1307
01:19:58,084 --> 01:20:01,296
W POSZUKIWANIU DWÓCH UCIEKINIERÓW

1308
01:20:01,379 --> 01:20:05,091
Bergantiños został aresztowany
w Hiszpanii z inicjatywy USA.

1309
01:20:05,175 --> 01:20:08,970
A następnie zwolniony,
w oczekiwaniu na ekstradycję do USA.

1310
01:20:09,054 --> 01:20:12,057
Zaprzeczył zarzutom
i powiedział dziennikarzom,

1311
01:20:12,140 --> 01:20:14,059
że nie martwi się sprawą.

1312
01:20:14,643 --> 01:20:17,854
Są nietykalni,
bo są obywatelami Hiszpanii.

1313
01:20:17,938 --> 01:20:20,607
Trzeba przeprowadzić ekstradycję
z Hiszpanii,

1314
01:20:20,690 --> 01:20:24,820
a Hiszpania zdecydowała,
że na to nie pozwoli.

1315
01:20:30,200 --> 01:20:33,620
LUGO, HISZPANIA

1316
01:20:36,832 --> 01:20:39,709
KANCELARIA GOÑI

1317
01:20:43,713 --> 01:20:48,343
Carlos,
dlaczego postanowiłeś wrócić do Hiszpanii?

1318
01:20:49,177 --> 01:20:53,265
Zawsze miałem dom w Hiszpanii

1319
01:20:54,808 --> 01:20:59,938
i tu są moje korzenie. Zawsze tu wracałem.

1320
01:21:00,689 --> 01:21:03,191
- Nie z powodu wydarzeń w Stanach?
- Nie.

1321
01:21:05,819 --> 01:21:09,030
Dołożono starań, by Bergantiños

1322
01:21:09,114 --> 01:21:11,867
wrócił do Stanów i stanął przed sądem.

1323
01:21:11,950 --> 01:21:14,703
Jak dotąd bezskutecznie.

1324
01:21:16,204 --> 01:21:20,125
Pan Bergantiños jest niewinny,
póki nie udowodni się mu winy.

1325
01:21:20,208 --> 01:21:21,293
ADWOKAT

1326
01:21:21,376 --> 01:21:23,628
Proces jest zbyteczny. Jest niewinny.

1327
01:21:24,504 --> 01:21:26,464
Żebym miał jasność,

1328
01:21:26,548 --> 01:21:32,012
według pana, wszystko to,
co ma związek z Galerią Knoedler,

1329
01:21:32,095 --> 01:21:34,556
to sprawka Glafiry?

1330
01:21:35,223 --> 01:21:39,019
Cóż, wiem, że…

1331
01:21:39,102 --> 01:21:40,145
Nie... Nie.

1332
01:21:41,062 --> 01:21:43,398
Adwokatowi nie podoba się to pytanie.

1333
01:21:47,569 --> 01:21:52,073
Nigdy nie byłem ambitny.
Glafira był bardziej ambitna.

1334
01:21:54,784 --> 01:21:58,330
Wybaczam jej, bo jest matką mojej córki

1335
01:21:58,413 --> 01:22:00,290
i życzę jej jak najlepiej.

1336
01:22:00,373 --> 01:22:02,584
Wiem, że radzi sobie lepiej ode mnie.

1337
01:22:04,002 --> 01:22:05,211
PO WYWIADZIE

1338
01:22:05,295 --> 01:22:09,257
BERGANTIÑOS PRÓBOWAŁ SPRZEDAĆ
REŻYSEROWI „HARMONIJKĘ BOBA DYLANA”

1339
01:22:09,341 --> 01:22:11,885
Zapłać, ile możesz. Jest prawdziwa.

1340
01:22:11,968 --> 01:22:13,011
Oczywiście!

1341
01:22:16,222 --> 01:22:17,474
To jest nieoficjalne.

1342
01:22:23,980 --> 01:22:28,902
SZANGHAJ, CHINY

1343
01:22:44,793 --> 01:22:46,795
Halo, jest tam ktoś?

1344
01:22:47,963 --> 01:22:49,673
Dzień dobry.

1345
01:22:49,756 --> 01:22:53,677
Kręcimy film dokumentalny.

1346
01:22:53,760 --> 01:22:57,389
Zna pani staruszka
o nazwisku Pei-Shen Qian?

1347
01:23:01,184 --> 01:23:03,687
- Zajrzyjcie na górze.
- Na górze?

1348
01:23:04,813 --> 01:23:06,356
- Na górze.
- Dobra.

1349
01:23:08,358 --> 01:23:10,610
Dzień dobry pani.

1350
01:23:12,028 --> 01:23:18,618
Chcemy wiedzieć, czy zna pani staruszka
o nazwisku Pei-Shen Qian?

1351
01:23:18,702 --> 01:23:21,788
Pei-Shen Qian? Ja tak się nazywam.

1352
01:23:22,872 --> 01:23:25,208
Co? Pani się tak nazywa?

1353
01:23:28,628 --> 01:23:33,008
Dzień dobry. Kręcimy film dokumentalny

1354
01:23:33,091 --> 01:23:36,511
o malarzu z Szanghaju.

1355
01:23:36,594 --> 01:23:38,805
Możemy zadać kilka pytań?

1356
01:23:39,639 --> 01:23:41,266
Szanghajski malarz…

1357
01:23:41,349 --> 01:23:44,185
Kontaktowała się pani z kimś?
Jest pani umówiona?

1358
01:23:44,811 --> 01:23:46,855
Chcemy porozmawiać z panem Qianem.

1359
01:23:46,938 --> 01:23:51,776
Kto pani dał ten adres?

1360
01:23:51,860 --> 01:23:54,863
Zestarzał się.
Nie chce udzielać wywiadów.

1361
01:23:54,946 --> 01:23:56,656
ŻONA PEI-SHEN QIANA

1362
01:23:57,198 --> 01:24:02,954
Teraz tylko przesiaduje w domu

1363
01:24:03,038 --> 01:24:05,999
i maluje dla siebie.

1364
01:24:06,082 --> 01:24:09,294
Nie sprzedaje już swoich prac.

1365
01:24:09,878 --> 01:24:14,215
Nie chciałem, by moje fałszywe obrazy
były sprzedawane jako prawdziwe.

1366
01:24:14,299 --> 01:24:17,135
To miały być podróbki
do zawieszenia w domu.

1367
01:24:17,761 --> 01:24:21,097
Pei-Shen wiedział,
dokąd wędrują jego obrazy.

1368
01:24:21,181 --> 01:24:24,142
Podpisywał je przecież
nazwiskiem artystów.

1369
01:24:24,225 --> 01:24:28,313
W naszej branży taka jest
prawna definicja intencji oszustwa.

1370
01:24:28,396 --> 01:24:30,148
Zamieszczenie podpisu.

1371
01:24:30,732 --> 01:24:35,487
Dziwi mnie,
że chiński malarz mógł opuścić kraj.

1372
01:24:35,570 --> 01:24:39,324
Nie powiadomiono Urzędu ds. Cudzoziemców,
choć znali nazwisko.

1373
01:24:41,367 --> 01:24:45,413
Pei-Shen pewnie nigdy nie wróci do Stanów.

1374
01:24:45,497 --> 01:24:47,290
To byłoby nierozsądne.

1375
01:24:48,333 --> 01:24:52,212
Szkoda,
bo dzięki przekrętowi jest sławny,

1376
01:24:52,295 --> 01:24:53,838
a nie ponosi konsekwencji.

1377
01:25:08,103 --> 01:25:12,941
Trudno zajrzeć komuś do umysłu.

1378
01:25:13,024 --> 01:25:17,487
Nikt poza Ann Freedman nie wie,
w co wierzyła, a w co nie.

1379
01:25:19,030 --> 01:25:23,368
Freedman nie tylko nie została oskarżona,
ale nadal działa.

1380
01:25:23,451 --> 01:25:26,579
Nadal prowadzi galerię.

1381
01:25:26,663 --> 01:25:28,164
Tak sobie myślę...

1382
01:25:28,248 --> 01:25:30,667
Nie chciała zacząć nowej kariery?

1383
01:25:30,750 --> 01:25:35,255
To niepojęte,
że nadal sprzedaje dzieła i ma galerię,

1384
01:25:35,338 --> 01:25:39,259
a ludzie nadal chcą od niej kupować.

1385
01:25:39,342 --> 01:25:41,678
- Kupiłby pan od niej obraz?
- Nie.

1386
01:25:41,761 --> 01:25:43,888
Więc nie kupiłby pan dzieła sztuki

1387
01:25:43,972 --> 01:25:46,474
- od Ann Freedman?
- Nie.

1388
01:25:47,433 --> 01:25:51,062
Jedyny moment,
w którym na nowo to przeżywam,

1389
01:25:51,146 --> 01:25:54,482
to wtedy, gdy idę wzdłuż Madison Avenue

1390
01:25:54,566 --> 01:25:58,486
i widzę Ann Freedman
siedzącą przy stoliku w kawiarni.

1391
01:26:02,323 --> 01:26:06,077
Z jednej strony to niezwykła sprawa

1392
01:26:06,161 --> 01:26:08,830
i myślisz sobie,
że to niepodobne do niczego.

1393
01:26:08,913 --> 01:26:12,792
Ale z drugiej strony zastanawiasz się,
czy rzeczywiście tak jest.

1394
01:26:12,876 --> 01:26:15,879
Może są inne falsyfikaty,
o których nie wiemy?

1395
01:26:18,715 --> 01:26:21,467
Afera położyła się cieniem
na świecie sztuki.

1396
01:26:21,551 --> 01:26:23,845
Nie wiem, jak długo to potrwa.

1397
01:26:25,972 --> 01:26:28,433
Dopóki ludzie będą sprzedawać obrazy,

1398
01:26:28,516 --> 01:26:30,810
dopóty będziemy świadkami oszustw.

1399
01:26:32,437 --> 01:26:35,273
Wraz ze wzrostem cen
i pojawianiem się artystów

1400
01:26:35,356 --> 01:26:37,859
tworzy się chęć
odkrywania nowych znalezisk

1401
01:26:37,942 --> 01:26:40,278
i dochodzi do nowych spraw sądowych.

1402
01:26:41,988 --> 01:26:44,908
CHIŃSKA FABRYKA KOPII I FALSYFIKATÓW

1403
01:26:44,991 --> 01:26:50,121
Myślę, że to otworzyło świat sztuki
na nowe spojrzenie i nowy typ nadzoru.

1404
01:26:50,205 --> 01:26:54,792
Jak właściwie
należy potwierdzać autentyczność dzieł?

1405
01:26:54,876 --> 01:27:00,381
Czy świat sztuki naprawdę robi wszystko,
by się tego dowiedzieć?

1406
01:27:03,676 --> 01:27:06,221
To opowieść o historii sztuki.

1407
01:27:06,304 --> 01:27:09,515
To historia o tym,
jak powinniśmy myśleć o sztuce.

1408
01:27:10,934 --> 01:27:16,105
Dziesięć lat temu ten obraz za mną
byłby wart pięć milionów dolarów.

1409
01:27:16,189 --> 01:27:20,944
Pragnęli go najwięksi kolekcjonerzy
na świecie,

1410
01:27:21,027 --> 01:27:23,863
a teraz wisi w moim gabinecie.

1411
01:27:24,405 --> 01:27:26,074
Nie ma żadnej wartości.

1412
01:27:26,574 --> 01:27:31,204
Zastanawiasz się, czy doświadczenie sztuki

1413
01:27:31,287 --> 01:27:34,207
w jakikolwiek sposób zmienia się,
gdy wiemy,

1414
01:27:34,290 --> 01:27:37,377
że obraz nie jest tym,
czym myśleliśmy, że jest.

1415
01:27:37,460 --> 01:27:38,586
GALERIA MNUCHIN

1416
01:27:38,670 --> 01:27:40,880
Myślę, że odkupienie nastąpiłoby,

1417
01:27:40,964 --> 01:27:44,259
gdyby cały świat uznał ją za niewinną.

1418
01:27:44,342 --> 01:27:46,678
I myślę, że to jej jedyny cel w życiu.

1419
01:27:48,304 --> 01:27:51,891
Ludzie będą mnie osądzać za to,
co zrobiłam.

1420
01:27:52,767 --> 01:27:56,521
Oczywiście popełniłam błędy.
Jestem gotowa zrobić

1421
01:27:56,604 --> 01:27:58,147
wszystko, co trzeba,

1422
01:27:58,982 --> 01:28:00,483
by zdobyć zaufanie ludzi.

1423
01:28:02,318 --> 01:28:05,738
Zapytaj ludzi,
którzy wydali 80 milionów na ich obrazy,

1424
01:28:05,822 --> 01:28:07,615
czy uważają, że to wystarczy.

1425
01:28:09,742 --> 01:28:13,913
BYŁA SIEDZIBA GALERII KNOEDLER

1426
01:28:13,997 --> 01:28:16,916
Wiem tylko, jak...

1427
01:28:19,585 --> 01:28:20,795
iść do przodu.

1428
01:28:26,384 --> 01:28:29,762
W LIPCU 2019 R.
ROZSTRZYGNIĘTO OSTATNI, DZIESIĄTY POZEW,

1429
01:28:29,846 --> 01:28:33,975
DOTYCZĄCY FAŁSZYWEGO OBRAZU ROTHKO,
KTÓRY ZAKUPIONO ZA $ 5,5 MILIONA

1430
01:28:35,268 --> 01:28:39,147
GLAFIRA ROSALES PRACUJE
JAKO KELNERKA W RESTAURACJI W BROOKLYNIE

1431
01:28:40,481 --> 01:28:44,777
ANN FREEDMAN NADAL SPRZEDAJE DZIEŁA SZTUKI

1432
01:30:00,895 --> 01:30:05,900
Napisy: Joanna Gołąb