1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:20,520 --> 00:00:26,160
NEKROPOLIA BUBASTEIONU
SAKKARA, EGIPT

4
00:00:29,680 --> 00:00:32,160
- Panie Hamada!
- Co tam, szefie?

5
00:00:32,240 --> 00:00:34,800
Coś tu jest.

6
00:00:35,480 --> 00:00:37,320
Zaczekaj, Ghareeb, schodzę.

7
00:00:39,800 --> 00:00:41,200
Tam.

8
00:00:42,960 --> 00:00:44,120
Co takiego?

9
00:00:44,720 --> 00:00:47,560
Tam… coś odsłoniłem.

10
00:00:48,240 --> 00:00:50,480
Boże, co za kurz!

11
00:00:50,560 --> 00:00:52,280
Dlatego przerwałem.

12
00:00:52,360 --> 00:00:53,800
Nie wiem, co to.

13
00:00:53,880 --> 00:00:55,240
W tej rozkopanej ziemi.

14
00:00:56,240 --> 00:00:57,720
Dobra, posuń się.

15
00:01:14,800 --> 00:01:16,360
Na miłość Boską!

16
00:01:16,440 --> 00:01:17,560
Co to?

17
00:01:23,720 --> 00:01:25,840
Niesamowite.

18
00:01:28,480 --> 00:01:30,520
To lwia bogini, Ghareeb!

19
00:01:35,000 --> 00:01:37,680
Skąd się tu wzięła?

20
00:01:41,880 --> 00:01:44,160
NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY

21
00:01:53,520 --> 00:01:58,160
W listopadzie 2018 roku niewielki zespół
Egipskich archeologów

22
00:02:04,280 --> 00:02:07,520
szukających grobowców
na starożytnym cmentarzysku

23
00:02:14,360 --> 00:02:20,360
dokonał epokowego odkrycia

24
00:02:30,280 --> 00:02:32,800
Żeby odkryć nienaruszony grobowiec…

25
00:02:33,720 --> 00:02:35,320
to niesłychane.

26
00:02:39,280 --> 00:02:42,160
Kiedy pierwszy raz do niego zszedłem,

27
00:02:42,240 --> 00:02:44,280
prawie zemdlałem z radości!

28
00:02:47,680 --> 00:02:50,120
Ukryty przez cztery tysiące lat!

29
00:02:51,960 --> 00:02:53,600
Nigdy wcześniej nietknięty.

30
00:02:55,840 --> 00:02:57,520
Niezbadany grobowiec!

31
00:02:59,160 --> 00:03:01,120
Coś takiego się nie zdarza.

32
00:03:02,040 --> 00:03:06,680
Pustynne piaski zachodniego Kairu
odsłoniły starożytną opowieść.

33
00:03:06,760 --> 00:03:10,320
To niezwykłe odkrycie w Egipcie.

34
00:03:10,400 --> 00:03:12,600
…tak doskonale zachowany grobowiec,

35
00:03:12,680 --> 00:03:16,000
że nazywa się go
największym odkryciem od dziesięcioleci.

36
00:03:16,080 --> 00:03:20,000
Nietknięty i niesplądrowany od 4400 lat.

37
00:03:20,080 --> 00:03:22,480
Dzienniki, czasopisma, telewizje.

38
00:03:23,240 --> 00:03:26,400
Cały świat mówił o tym grobowcu.

39
00:03:26,480 --> 00:03:27,680
Odkrycie w Egipcie.

40
00:03:27,760 --> 00:03:30,760
Minister ds. starożytności
mówi o prywatnym grobowcu

41
00:03:30,840 --> 00:03:34,440
należącym do wysokiego urzędnika
z czasów V dynastii faraonów.

42
00:03:34,520 --> 00:03:37,200
Najnowsze odkrycie
w serii wielkich znalezisk.

43
00:03:37,280 --> 00:03:41,240
Sekretarz Najwyższej Rady Starożytności
mówi o kolejnych odkryciach…

44
00:03:41,320 --> 00:03:46,160
…jest niezwykle dobrze zachowany
i pozwoli lepiej zrozumieć ówczesne życie.

45
00:04:08,520 --> 00:04:09,680
Ten grobowiec

46
00:04:10,560 --> 00:04:11,960
jest niezwykły.

47
00:04:25,000 --> 00:04:26,480
Znaleźć zachowane kolory…

48
00:04:29,800 --> 00:04:31,720
te inskrypcje…

49
00:04:32,720 --> 00:04:35,480
te wszystkie posągi w prywatnym grobowcu?

50
00:04:37,960 --> 00:04:40,320
Nie było czegoś takiego w całym Egipcie.

51
00:04:45,080 --> 00:04:48,960
Nazywam się Mohammad Mohammad Yousef.
Jestem doktorem egiptologii.

52
00:04:53,200 --> 00:04:56,000
Od kiedy tylko odkryliśmy ten grobowiec,

53
00:04:56,080 --> 00:04:58,440
napotykaliśmy w nim na imię Wahtye.

54
00:04:59,520 --> 00:05:02,320
Wahtye to właściciel grobowca.

55
00:05:02,960 --> 00:05:05,640
Ale nic o nim nie wiemy.

56
00:05:11,560 --> 00:05:13,840
Tylko z hieroglifów dowiemy się,

57
00:05:15,840 --> 00:05:16,720
kim był Wahtye.

58
00:05:17,600 --> 00:05:20,760
Kim był, skoro miał taki grobowiec?

59
00:05:21,960 --> 00:05:23,040
To zagadka.

60
00:05:26,640 --> 00:05:29,280
Zwykle znajdujemy grobowiec

61
00:05:30,400 --> 00:05:33,800
z odkopanym w dawnych czasach
szybem pogrzebowym.

62
00:05:35,080 --> 00:05:37,640
Ale zdarzają się niespodzianki.

63
00:05:42,000 --> 00:05:44,120
Kiedy oczyściliśmy posadzkę,

64
00:05:44,920 --> 00:05:48,400
znaleźliśmy cztery szyby
wypełnione piaskiem.

65
00:05:55,040 --> 00:05:57,960
Tego dnia nikt nie spał.

66
00:05:58,040 --> 00:05:59,240
Marzyliśmy.

67
00:06:01,960 --> 00:06:08,600
Jeśli po 4500 lat znaleźlibyśmy
całą rodzinę pochowaną w szybach,

68
00:06:09,560 --> 00:06:12,120
to byłoby cenniejsze
niż znalezienie złota.

69
00:06:14,280 --> 00:06:17,360
To by było dla nas coś cudownego.

70
00:07:10,000 --> 00:07:11,960
Nazywam się Hamada Mansour.

71
00:07:12,880 --> 00:07:14,760
Jestem archeologiem

72
00:07:15,720 --> 00:07:20,120
i członkiem egipskiej misji
w nekropolii Bubasteionu.

73
00:07:36,440 --> 00:07:38,880
Pan Ahmed Zikrey to mój nadzorca.

74
00:07:40,520 --> 00:07:44,200
Uczył mnie też historii
w szkole podstawowej.

75
00:07:46,160 --> 00:07:48,240
- Spóźniłeś się.
- Przepraszam.

76
00:07:50,960 --> 00:07:52,920
Codziennie podróżujemy…

77
00:07:55,280 --> 00:07:56,840
ze świata żywych…

78
00:07:58,480 --> 00:08:00,480
do świata umarłych…

79
00:08:03,080 --> 00:08:04,080
Do Sakkary.

80
00:08:15,280 --> 00:08:16,560
Pracuję w Sakkarze.

81
00:08:17,760 --> 00:08:20,400
Mam szczęście, bo kocham historię.

82
00:08:21,960 --> 00:08:26,960
Zaledwie kilka minut
od zieleni i tłumów ludzi

83
00:08:29,920 --> 00:08:31,640
nagle trafiamy na pustynię.

84
00:08:32,840 --> 00:08:33,960
To niesamowite.

85
00:08:51,280 --> 00:08:53,000
Sakkara to magiczne miejsce.

86
00:08:54,200 --> 00:08:56,520
Jego urok polega na tym,

87
00:08:57,560 --> 00:09:01,160
że te piaski kryją skarby
sprzed 5 tysięcy lat.

88
00:09:05,360 --> 00:09:10,000
A wszystko w cieniu piramidy Dżesera,
najstarszej kamiennej piramidy świata.

89
00:09:17,160 --> 00:09:22,120
Dla mnie Sakkara to najważniejsze
stanowisko archeologiczne w Egipcie.

90
00:09:24,120 --> 00:09:26,520
Egiptolodzy przybywający do Sakkary

91
00:09:26,600 --> 00:09:30,360
uczą się historii od nowa,
od początku do końca.

92
00:09:39,840 --> 00:09:43,160
Grobowiec Wahtyego
mieści się w nekropolii Bubasteionu,

93
00:09:43,760 --> 00:09:47,480
starożytnym cmentarzu
we wschodnim masywie skalnym

94
00:09:48,600 --> 00:09:51,240
zaledwie kilometr od piramidy Dżesera.

95
00:09:52,160 --> 00:09:57,200
Zaczęliśmy wykopaliska wiosną 2018 roku.

96
00:10:06,800 --> 00:10:08,640
W zespole są sami Egipcjanie,

97
00:10:12,240 --> 00:10:14,400
ale to trudne warunki do pracy.

98
00:10:22,800 --> 00:10:28,040
Kiedy w mieście
temperatura sięga 26 stopni,

99
00:10:29,400 --> 00:10:32,360
tutaj mamy 32 lub 33 stopnie.

100
00:10:41,200 --> 00:10:43,080
To wyczerpująca praca…

101
00:10:44,440 --> 00:10:47,040
i, Boże, ten piach!

102
00:10:50,440 --> 00:10:53,840
Ale to my możemy przywrócić głos
naszym przodkom,

103
00:10:53,920 --> 00:10:55,480
bo to nasi przodkowie.

104
00:10:55,560 --> 00:10:58,400
Nam bliżej do nich niż cudzoziemcom.

105
00:11:00,760 --> 00:11:03,120
Pan Sabry jest kierownikiem misji.

106
00:11:03,800 --> 00:11:06,480
Zarządza całym przedsięwzięciem.

107
00:11:06,560 --> 00:11:09,160
On i jego rodzina właściwie tu mieszkają!

108
00:11:16,560 --> 00:11:22,600
Kierownik Mustafa nadzoruje robotników.

109
00:11:24,480 --> 00:11:27,160
- Wyślemy grupę tutaj.
- Tak.

110
00:11:27,240 --> 00:11:28,360
Grupa numer jeden.

111
00:11:31,640 --> 00:11:34,120
Dr Mohammad Yousef
to kierownik stanowiska.

112
00:11:35,480 --> 00:11:38,560
Podziwiam jego reputację archeologa,

113
00:11:38,640 --> 00:11:42,920
więc trzymam się go blisko,
żeby się od niego uczyć.

114
00:11:49,200 --> 00:11:52,800
Od kiedy tylko odkryliśmy grobowiec,
chcemy odkopać szyby,

115
00:11:52,880 --> 00:11:56,160
by dokończyć naszą historię z Wahtyem
i jego rodziną.

116
00:11:57,720 --> 00:12:02,120
Ale na razie nie możemy
pracować w środku grobowca.

117
00:12:03,960 --> 00:12:07,880
Najpierw musimy poznać opowieść o Wahtyem

118
00:12:07,960 --> 00:12:10,200
zapisaną na ścianach.

119
00:12:16,760 --> 00:12:20,600
Od czasu odkrycia grobowca
eksperci starają się go odszyfrować

120
00:12:20,680 --> 00:12:23,520
i szukają wskazówek
o Wahtyem i jego rodzinie.

121
00:12:25,280 --> 00:12:27,600
Spróbujmy z obramowaniem.

122
00:12:30,640 --> 00:12:34,920
Kiedy dokończą badania,
rozpocznie się odkopywanie szybów.

123
00:12:38,600 --> 00:12:40,720
Czekamy od około trzech miesięcy,

124
00:12:41,320 --> 00:12:43,560
ale nie przerwaliśmy prac na zewnątrz.

125
00:12:44,240 --> 00:12:46,760
Chcemy znaleźć nowy grobowiec.

126
00:12:49,640 --> 00:12:51,160
Odkryliśmy Wahtye,

127
00:12:51,240 --> 00:12:54,400
więc może odkryjemy tu kolejny grobowiec.

128
00:12:55,440 --> 00:12:58,280
To teoria. Może się sprawdzi, może nie.

129
00:13:01,040 --> 00:13:05,240
Ale najpierw musimy skończyć prace tutaj.

130
00:13:05,840 --> 00:13:07,680
Przed końcem sezonu.

131
00:13:15,160 --> 00:13:18,840
Za sześć tygodni,
na początku świętego miesiąca Ramadan,

132
00:13:18,920 --> 00:13:22,480
skończą się fundusze
przeznaczone na to stanowisko.

133
00:13:24,080 --> 00:13:26,680
Na tej misji pracują setki osób.

134
00:13:27,880 --> 00:13:30,240
To dla nich jedyne źródło utrzymania.

135
00:13:33,320 --> 00:13:36,720
Cały zespół liczy na przyszły sezon.

136
00:13:38,520 --> 00:13:42,120
Ale nikt nie wie,
czy będzie mógł tu wrócić.

137
00:13:42,720 --> 00:13:45,960
Bo może tym razem
rząd nie przyzna pieniędzy.

138
00:13:52,280 --> 00:13:54,160
Aby zabezpieczyć fundusze,

139
00:13:54,240 --> 00:13:58,840
zespół musi dokonać kolejnego odkrycia
przed końcem sezonu.

140
00:14:02,880 --> 00:14:04,440
Na pewno coś znajdziemy,

141
00:14:05,280 --> 00:14:07,080
ale czas ucieka.

142
00:14:07,160 --> 00:14:08,160
Zbliża się Ramadan.

143
00:14:08,240 --> 00:14:11,720
Musimy coś znaleźć
przed zakończeniem prac.

144
00:14:16,080 --> 00:14:18,560
MARZEC 2019

145
00:14:18,640 --> 00:14:23,000
SZEŚĆ TYGODNI PRZED RAMADANEM

146
00:14:43,520 --> 00:14:44,720
Co masz, Mahrous?

147
00:14:48,320 --> 00:14:49,720
Pokaż.

148
00:14:52,320 --> 00:14:53,520
Masz coś?

149
00:14:57,680 --> 00:15:00,040
Zabierz rękę.

150
00:15:00,120 --> 00:15:02,840
- Trzymaj od góry!
- Dawaj, Tamer! Wygarniaj.

151
00:15:22,720 --> 00:15:24,160
To podstawa figurki.

152
00:15:25,720 --> 00:15:27,960
„Niech Ptah da…

153
00:15:28,640 --> 00:15:29,800
całe życie…

154
00:15:29,880 --> 00:15:32,680
i zdrowie

155
00:15:33,280 --> 00:15:35,280
życie i zdrowie…“

156
00:15:35,360 --> 00:15:36,400
To imię.

157
00:15:36,480 --> 00:15:39,080
Początek imienia, niejasne.

158
00:15:41,040 --> 00:15:43,400
To chyba nie jest człowiek.

159
00:15:45,160 --> 00:15:47,160
Może to Sechmet.

160
00:15:47,960 --> 00:15:50,040
Odczytamy tylko z drugą częścią.

161
00:15:50,120 --> 00:15:51,320
Byłoby dobrze.

162
00:15:52,840 --> 00:15:55,440
- To pana zadanie.
- Dobrze, szefie.

163
00:16:08,680 --> 00:16:10,200
Piękna!

164
00:16:16,520 --> 00:16:18,800
Dr. Mohammad, ta figurka jest inna.

165
00:16:18,880 --> 00:16:23,560
Najpierw znaleźliśmy podstawę,
teraz figurkę.

166
00:16:24,240 --> 00:16:25,240
Pasuje idealnie.

167
00:16:25,960 --> 00:16:28,200
Szukaliśmy dalej i znaleźliśmy głowę.

168
00:16:30,600 --> 00:16:32,520
Są tu piękne figurki.

169
00:16:32,600 --> 00:16:34,520
W pobliżu była świątynia.

170
00:16:37,600 --> 00:16:40,600
Od jakiegoś czasu wiemy,
że wschodnie klify Sakkary

171
00:16:40,680 --> 00:16:44,440
mieściły główne ośrodki kultu zwierząt.

172
00:16:46,320 --> 00:16:49,320
Jednym z najważniejszych był Bubasteion.

173
00:16:54,960 --> 00:16:58,800
Nazywam się Salima Ikram.
Jestem archeolożką funeralną

174
00:16:58,880 --> 00:16:59,920
i archeozoolożką.

175
00:17:00,720 --> 00:17:02,920
To jest ważne. To nie.

176
00:17:04,000 --> 00:17:06,280
Specjalizuję się w mumiach zwierząt.

177
00:17:11,480 --> 00:17:13,720
Trochę bardziej w tę stronę.

178
00:17:14,280 --> 00:17:16,520
Bubasteion był miejscem kultu

179
00:17:16,600 --> 00:17:19,400
i świątynią poświęconą bogini Bastet.

180
00:17:25,800 --> 00:17:28,680
To bogini macierzyństwa, piękna i miłości

181
00:17:28,760 --> 00:17:32,600
zwykle przedstawiana jako kot
lub kobieta z głową kota.

182
00:17:33,560 --> 00:17:36,040
Te małe koty są wspaniałe.

183
00:17:36,120 --> 00:17:37,640
Małe jest piękne.

184
00:17:40,680 --> 00:17:46,360
Jak każda egipska bogini
Bastet ma łagodne i straszne oblicze.

185
00:17:47,000 --> 00:17:50,960
Jej łagodne oblicze to kot,
jest więc dobra, figlarna

186
00:17:51,040 --> 00:17:52,920
i opiekuje się kociętami.

187
00:17:54,200 --> 00:17:56,800
- Patrz, kotek.
- Tak.

188
00:17:56,880 --> 00:18:00,320
Kości ramienne, dwie…

189
00:18:00,400 --> 00:18:04,600
i kość promieniowa. Tutaj.

190
00:18:06,200 --> 00:18:08,440
Jej straszne oblicze to lwica.

191
00:18:11,000 --> 00:18:14,760
Jest boginią zemsty i plag,

192
00:18:14,840 --> 00:18:17,160
w tej postaci nazywa się ją Sechmet.

193
00:18:18,800 --> 00:18:20,480
Ostrożnie z tą motyką.

194
00:18:21,040 --> 00:18:22,520
Co to? Sechmet?

195
00:18:24,280 --> 00:18:25,360
Oby!

196
00:18:53,640 --> 00:18:55,600
Wspaniały okaz!

197
00:19:08,240 --> 00:19:13,480
Napisano: „Dla Sechmet,
ukochanej boga Ptah…

198
00:19:13,560 --> 00:19:16,280
Niech obdarzy ją

199
00:19:16,360 --> 00:19:20,360
wiecznym zdrowiem i radością

200
00:19:20,440 --> 00:19:22,800
boga Ra”.

201
00:19:24,320 --> 00:19:25,360
Piękne.

202
00:19:31,520 --> 00:19:36,000
Być pierwszą osobą,
która trzyma w ręce coś po tysiącach lat.

203
00:19:37,240 --> 00:19:39,960
Miliony ludzi marzy o takiej pracy.

204
00:19:43,880 --> 00:19:47,880
CERAMICZNA FIGURKA BOGINI SECHMET

205
00:19:47,960 --> 00:19:50,400
OKOŁO 500 – 300 LAT P.N.E.

206
00:19:54,400 --> 00:19:58,640
Pracujemy tutaj,
ale w każdej chwili możemy przenieść się

207
00:19:58,720 --> 00:20:00,480
do pracy w grobowcu.

208
00:20:02,480 --> 00:20:05,400
Chcemy poznać opowieść Wahtyego.

209
00:20:06,280 --> 00:20:07,520
Kim był ten człowiek?

210
00:20:13,320 --> 00:20:17,680
NERMEEN I NABIL

211
00:20:19,280 --> 00:20:20,880
„Oczyszczony kapłan króla”.

212
00:20:22,080 --> 00:20:24,760
„Oczyszczony kapłan króla”.
Gdzie jest „król”?

213
00:20:30,920 --> 00:20:32,840
„Król” jest tutaj. Widzisz?

214
00:20:32,920 --> 00:20:34,120
Zatarty.

215
00:20:34,800 --> 00:20:36,520
- Tak.
- Teraz widzisz?

216
00:20:36,600 --> 00:20:38,000
Tak, właśnie. Dobrze.

217
00:20:40,960 --> 00:20:43,400
Kiedy chcemy odczytać hieroglify,

218
00:20:43,480 --> 00:20:45,960
musimy przestrzegać pewnych zasad.

219
00:20:48,240 --> 00:20:50,800
Tutaj chyba był symbol „boskiego domu”.

220
00:20:50,880 --> 00:20:53,800
- Mylę się?
- Są ślady po…

221
00:20:53,880 --> 00:20:56,360
- „Boskim domu”.
- Tak.

222
00:20:57,640 --> 00:21:00,480
Czyta się od prawej do lewej,
od lewej do prawej,

223
00:21:00,560 --> 00:21:03,480
z góry na dół lub na odwrót.

224
00:21:05,960 --> 00:21:10,800
Po poziomym rzędzie hieroglifów

225
00:21:10,880 --> 00:21:14,560
następne jest północne obramowanie
i dalej te pionowe napisy.

226
00:21:15,360 --> 00:21:18,840
Więc najpierw musimy określić kierunek.

227
00:21:20,320 --> 00:21:24,160
Symbol ptaka wskazuje kierunek czytania.

228
00:21:25,480 --> 00:21:28,680
Jest skierowany w prawo, tak czytamy.

229
00:21:28,760 --> 00:21:32,800
Skierowany w lewo, czytamy od lewej.
Wtedy widzimy, czy to ma sens.

230
00:21:35,320 --> 00:21:37,040
Chyba „poważany z…”,

231
00:21:37,120 --> 00:21:39,880
bo to końcówka symbolu fonetycznego,

232
00:21:39,960 --> 00:21:42,240
„poważany”, te trzy razem.

233
00:21:43,120 --> 00:21:46,000
- A dalej „wielki bóg”.
- Tak.

234
00:21:46,080 --> 00:21:47,800
Dobrze, odczytajmy.

235
00:21:48,840 --> 00:21:49,800
„Wahtye,

236
00:21:50,680 --> 00:21:52,480
królewski kapłan oczyszczenia,

237
00:21:53,200 --> 00:21:57,800
nadzorca świętego domu,

238
00:21:57,880 --> 00:22:00,880
nadzorca świętej łodzi,

239
00:22:02,440 --> 00:22:03,520
czczony z…

240
00:22:04,720 --> 00:22:08,240
wielkim bogiem, Wahtye”.

241
00:22:11,960 --> 00:22:13,000
Teraz ma to sens.

242
00:22:13,880 --> 00:22:15,360
Zapisałaś?

243
00:22:15,440 --> 00:22:19,200
Popracuj nad pismem odręcznym. Błagam!

244
00:22:19,280 --> 00:22:21,200
Tak piszę, jak geniusze.

245
00:22:21,280 --> 00:22:24,080
- Jak to odczytujesz?
- Tylko ja potrafię.

246
00:22:25,600 --> 00:22:27,280
W tym cała przyjemność.

247
00:22:27,360 --> 00:22:32,480
Poprzez nasze dyskusje
dowiadujemy się powoli, kim był Wahtye.

248
00:22:33,240 --> 00:22:37,480
Możemy założyć, że Wahtye był kapłanem.

249
00:22:40,160 --> 00:22:46,480
Kapłan był wtedy uważany
za jednego z najważniejszych urzędników.

250
00:22:47,360 --> 00:22:48,800
Był pośrednikiem

251
00:22:48,880 --> 00:22:52,680
między królem a ludźmi
oraz między królem a jego bogiem.

252
00:22:53,360 --> 00:22:56,960
Dlatego miał taki wspaniały grobowiec.

253
00:22:59,520 --> 00:23:02,040
Wahtye, na pierwszy rzut oka…

254
00:23:02,120 --> 00:23:03,360
polubiłem go!

255
00:23:04,480 --> 00:23:07,560
Choć może był nieco zarozumiały.

256
00:23:10,160 --> 00:23:12,560
Często wymienia swoje imię.

257
00:23:15,920 --> 00:23:18,040
I postawił sobie wiele pomników.

258
00:23:20,360 --> 00:23:22,480
Pięćdziesiąt pięć pomników!

259
00:23:23,920 --> 00:23:25,320
Gloryfikuje siebie.

260
00:23:26,840 --> 00:23:29,360
Chciał pokazać:

261
00:23:29,440 --> 00:23:32,120
„mam silną osobowość i jestem ważny”.

262
00:23:35,080 --> 00:23:38,760
Chciał trafić do zaświatów

263
00:23:40,160 --> 00:23:41,720
w pełni sił,

264
00:23:42,480 --> 00:23:43,920
z całym swoim bogactwem.

265
00:23:46,400 --> 00:23:48,560
Przedstawił szereg czynności.

266
00:23:51,960 --> 00:23:55,720
Jest wiele scen z dnia codziennego…

267
00:23:56,840 --> 00:23:59,680
i życia religijnego…

268
00:24:02,040 --> 00:24:03,400
jest wizja zaświatów.

269
00:24:06,600 --> 00:24:08,880
To wspaniałe sceny.

270
00:24:08,960 --> 00:24:10,160
Cudowna scena.

271
00:24:11,000 --> 00:24:14,120
Zależało mu na ukazaniu szczegółów.

272
00:24:18,240 --> 00:24:19,800
Chciał pokazać wszystko.

273
00:24:20,520 --> 00:24:23,640
Chciał to wszystko przenieść do zaświatów,

274
00:24:23,720 --> 00:24:27,200
powiedzieć „będę tym rządził wiecznie”.

275
00:24:34,680 --> 00:24:39,960
Starożytni Egipcjanie wielbili życie
i pragnęli wspaniałego życia po śmierci.

276
00:24:40,040 --> 00:24:42,440
Gwarantować to miał porządny grobowiec.

277
00:24:43,360 --> 00:24:48,920
GROBOWIEC „KAPŁANA WAHTYEGO”
OKOŁO 2415 – 2405 LAT P.N.E.

278
00:24:49,000 --> 00:24:51,800
Budowali naziemne kaplice grobowców.

279
00:24:51,880 --> 00:24:54,640
KAPLICA GROBOWCA

280
00:24:54,720 --> 00:24:58,400
Kolejnym elementem był szyb
łączący warstwę ziemi poniżej…

281
00:24:58,480 --> 00:25:00,120
…gdzie chowano ciało.

282
00:25:00,200 --> 00:25:02,960
Chodziło o to, że zachowuje się ciało,

283
00:25:03,040 --> 00:25:05,040
by mogła ożywić je dusza.

284
00:25:06,600 --> 00:25:12,440
Naziemną kaplicę pięknie zdobiono
różnymi scenami z idealnego życia,

285
00:25:12,520 --> 00:25:14,600
które chciano wieść wiecznie.

286
00:25:17,120 --> 00:25:19,800
Były też „ślepe wrota”,

287
00:25:19,880 --> 00:25:22,360
którymi wchodziła i wychodziła dusza.

288
00:25:23,360 --> 00:25:26,880
Część duszy mogła iść do zaświatów,

289
00:25:26,960 --> 00:25:29,480
a druga część zostawała w grobowcu,

290
00:25:30,400 --> 00:25:33,760
by móc słuchać,
gdy ktoś przychodził porozmawiać.

291
00:25:35,800 --> 00:25:41,560
Więc cały ten kompleks grobowca
działał jak maszyna wskrzeszenia,

292
00:25:41,640 --> 00:25:46,480
która gwarantowała bezpieczne przejście
z jednego świata do drugiego

293
00:25:46,560 --> 00:25:50,120
i do wspaniałego życia wiecznego.

294
00:25:51,480 --> 00:25:52,320
Niezwykłe!

295
00:25:55,240 --> 00:25:56,840
To wyjątkowy grobowiec.

296
00:25:57,480 --> 00:25:59,520
Ale dla mnie osobiście

297
00:26:00,960 --> 00:26:05,040
ten grobowiec kryje wiele zagadek.

298
00:26:06,640 --> 00:26:10,480
To grobowiec rodzinny
i pokazane są różne postacie.

299
00:26:11,160 --> 00:26:13,000
Wahtye i jego matka,

300
00:26:14,040 --> 00:26:15,360
jego czworo dzieci

301
00:26:16,600 --> 00:26:17,680
i jego żona.

302
00:26:18,720 --> 00:26:20,960
Ale niektórych osób brakuje.

303
00:26:22,760 --> 00:26:23,920
Czy miał brata?

304
00:26:25,080 --> 00:26:27,320
Imię Wahtye powtarza się tyle razy.

305
00:26:27,880 --> 00:26:28,960
O co chodzi?

306
00:26:32,720 --> 00:26:36,000
Jakby powtarzał:
„Ten grobowiec jest mój!

307
00:26:36,080 --> 00:26:38,040
Grobowiec jest mój. Mój!”.

308
00:26:39,120 --> 00:26:41,040
Tyle razy!

309
00:26:43,000 --> 00:26:45,760
Czuję zapach spisku w tym grobowcu.

310
00:27:12,840 --> 00:27:15,680
Nazywam się Mustafa Abdo Sadek Mahmoud.

311
00:27:16,560 --> 00:27:19,040
Jestem kierownikiem wykopalisk w Sakkarze.

312
00:27:25,920 --> 00:27:29,280
Zostałem kierownikiem,
bo tym trudnili się moi przodkowie.

313
00:27:35,320 --> 00:27:38,960
Mój ojciec, mój dziadek i mój pradziadek.

314
00:27:45,640 --> 00:27:48,560
To było przekazywane
z pokolenia na pokolenie.

315
00:28:10,040 --> 00:28:12,160
To nasza ziemia.

316
00:28:21,040 --> 00:28:22,720
Przychodzę tu po pracy.

317
00:28:28,760 --> 00:28:32,280
Te drzewa i palmy
pamiętają czasy faraonów.

318
00:28:33,960 --> 00:28:36,520
Sadzę i zbieram jak starożytni Egipcjanie.

319
00:28:38,680 --> 00:28:43,320
Na ścianach grobowca Wahtyego
rozpoznaję wiele scen z codziennego życia.

320
00:29:05,080 --> 00:29:08,280
Ludzie myślą,
że starożytni mieszkali na pustyniach,

321
00:29:08,360 --> 00:29:10,160
bo tam ich dziś znajdujemy.

322
00:29:17,720 --> 00:29:20,800
Ale to jest Egipt, w którym żył Wahtye…

323
00:29:24,960 --> 00:29:28,400
Wierzył, że zabierze to wszystko ze sobą.

324
00:29:29,480 --> 00:29:32,720
Spędził całe życie na przygotowaniach
do nowego życia.

325
00:29:43,680 --> 00:29:46,280
Starożytni Egipcjanie wierzyli,
że po śmierci

326
00:29:46,360 --> 00:29:49,520
będą żyć wiecznie na Polach Trzcin…

327
00:29:51,200 --> 00:29:54,680
zaświaty przypominały
wyidealizowany Egipt.

328
00:29:56,840 --> 00:29:58,360
Ale żeby tam trafić,

329
00:29:58,440 --> 00:30:02,280
musieli przejść serię prób w podziemiach.

330
00:30:09,320 --> 00:30:12,440
Najważniejszą próbą
był sąd przed Ozyrysem,

331
00:30:12,520 --> 00:30:14,320
bogiem śmierci i wskrzeszenia.

332
00:30:17,600 --> 00:30:22,160
Aby dostać się do raju,
trzeba było stanąć przed 42 sędziami

333
00:30:22,240 --> 00:30:24,880
i przysiąc, że nie popełniło się grzechu.

334
00:30:28,080 --> 00:30:29,160
„Nie kłamałem,

335
00:30:29,720 --> 00:30:30,880
nie kradłem,

336
00:30:30,960 --> 00:30:32,120
nie zabijałem”.

337
00:30:32,200 --> 00:30:33,280
I tak dalej.

338
00:30:34,160 --> 00:30:36,680
Następnie odbywało się „ważenie serca”…

339
00:30:39,200 --> 00:30:43,080
Serce ważono na szali
z piórem prawdy i sprawiedliwości.

340
00:30:45,760 --> 00:30:47,720
Jeśli serce ważyło więcej,

341
00:30:47,800 --> 00:30:50,080
zjadał je demon o krokodylim pysku

342
00:30:50,160 --> 00:30:51,840
i osoba była unicestwiana.

343
00:30:57,480 --> 00:31:01,000
Ale jeśli serce i pióro były w równowadze,

344
00:31:01,080 --> 00:31:03,200
ta osoba była „usprawiedliwiana”…

345
00:31:04,600 --> 00:31:07,520
Wtedy podróż na Pola Trzciny
mogła się rozpocząć.

346
00:31:18,480 --> 00:31:20,960
Jutro o tej samej porze, szefie?

347
00:31:21,040 --> 00:31:22,160
Tak.

348
00:31:22,680 --> 00:31:24,800
Proszę się nie spóźnić!

349
00:31:30,400 --> 00:31:34,480
PIĘĆ TYGODNI PRZED RAMADANEM

350
00:31:59,640 --> 00:32:02,440
Dziesięć metrów na zachód
od grobowca Wahtyego

351
00:32:02,520 --> 00:32:05,760
znajduje się
najgłębszy dotychczas odnaleziony szyb.

352
00:32:07,440 --> 00:32:10,360
Wykonuję każde niebezpieczne zajęcie,

353
00:32:11,400 --> 00:32:14,280
bo jestem najmłodszy w zespole.

354
00:32:23,280 --> 00:32:26,280
Ale wolę trudne zadania niż łatwe.

355
00:32:38,680 --> 00:32:41,880
Przyznaję, że nekropolia Bubasteionu…

356
00:32:47,400 --> 00:32:49,120
to bardzo dziwne miejsce.

357
00:32:52,320 --> 00:32:55,480
Obfituje w niespodzianki.

358
00:33:02,600 --> 00:33:04,120
I to jest wspaniałe.

359
00:33:06,120 --> 00:33:08,360
Ghareeb! O mój Boże!

360
00:33:09,560 --> 00:33:11,800
- Co to?
- Dziwne.

361
00:33:13,520 --> 00:33:15,040
Na miłość Boską!

362
00:33:22,160 --> 00:33:24,240
Nie…

363
00:33:24,320 --> 00:33:25,200
Co to jest?

364
00:33:28,600 --> 00:33:30,440
Wciąż są zawinięte.

365
00:33:36,240 --> 00:33:38,320
Popatrz na ten okaz, Ghareeb.

366
00:33:43,240 --> 00:33:46,880
Mam przed sobą… kota!

367
00:33:50,880 --> 00:33:53,160
- Widzisz, ile ich jest?
- Tak.

368
00:33:53,760 --> 00:33:55,480
Tak wiele!

369
00:34:02,280 --> 00:34:03,280
To wszystko koty?

370
00:34:05,920 --> 00:34:08,400
- Skąd je wzięli?
- Nie mam pojęcia.

371
00:34:08,480 --> 00:34:11,560
Ale to szokujące, że jest tu tyle kotów.

372
00:34:14,920 --> 00:34:16,160
Witaj!

373
00:34:16,240 --> 00:34:17,400
A to co?

374
00:34:18,440 --> 00:34:21,160
To też jest kot, Ghareeb? Patrz!

375
00:34:22,040 --> 00:34:23,520
O rany!

376
00:34:25,200 --> 00:34:28,800
Boże! To nie jest kot, Ghareeb!

377
00:34:30,600 --> 00:34:32,120
Poświecę.

378
00:34:32,200 --> 00:34:33,240
To jest coś…

379
00:34:33,320 --> 00:34:34,920
Coś niesamowitego.

380
00:34:38,440 --> 00:34:40,280
Są takie duże koty, Ghareeb?

381
00:34:40,920 --> 00:34:42,600
Wielki jak mój nos!

382
00:34:45,600 --> 00:34:46,960
O rany!

383
00:34:48,960 --> 00:34:50,120
Przewróć go.

384
00:34:50,880 --> 00:34:52,000
Delikatnie.

385
00:34:52,080 --> 00:34:53,400
Witaj!

386
00:34:53,480 --> 00:34:54,320
Patrz!

387
00:34:55,640 --> 00:34:56,960
Pysk, narysowany!

388
00:34:58,080 --> 00:35:00,520
Oczy i nos…

389
00:35:01,680 --> 00:35:02,880
i uszy też.

390
00:35:04,600 --> 00:35:06,320
Arcydzieło!

391
00:35:08,360 --> 00:35:12,800
Czy jakieś zwierzę w naszym kraju

392
00:35:13,480 --> 00:35:15,200
choć trochę przypomina to?

393
00:35:15,280 --> 00:35:16,120
Nie.

394
00:35:17,720 --> 00:35:20,560
Co byś zrobił z takim dużym kotem?

395
00:35:21,160 --> 00:35:23,000
Straszyłbym nim dzieci!

396
00:35:38,160 --> 00:35:39,640
Czy to może być kot?

397
00:35:53,600 --> 00:35:55,680
Gdzie to wszystko będziemy trzymać?

398
00:35:55,760 --> 00:35:56,800
Nie wiem.

399
00:36:00,400 --> 00:36:03,520
- I to wszystko koty?
- Nie.

400
00:36:03,600 --> 00:36:04,640
Boże.

401
00:36:05,680 --> 00:36:07,160
To nie jest kot.

402
00:36:07,240 --> 00:36:08,600
To mangusta?

403
00:36:12,200 --> 00:36:14,480
Popatrz na ogon! Ten kształt.

404
00:36:17,040 --> 00:36:18,520
To krokodyl, szefie.

405
00:36:20,000 --> 00:36:22,920
Ghareeb, trzymaj to z dala ode mnie.

406
00:36:23,000 --> 00:36:25,600
- Jasne.
- To coś zupełnie innego.

407
00:36:26,240 --> 00:36:28,000
To mumia krokodyla, szefie.

408
00:36:32,360 --> 00:36:34,000
Kończymy, Ghareeb.

409
00:36:35,120 --> 00:36:39,840
Wyciągniemy je
i zaczerpniemy świeżego powietrza.

410
00:36:41,360 --> 00:36:43,920
Spuśćcie skrzynię i dwa haki!

411
00:36:49,320 --> 00:36:51,560
Coś ci powiem.

412
00:36:51,640 --> 00:36:54,120
Od kiedy pracuję w kociej nekropolii…

413
00:36:56,600 --> 00:36:59,200
koty koło mojego domu
na mój widok czmychają.

414
00:36:59,960 --> 00:37:01,240
Boją się mnie!

415
00:37:01,320 --> 00:37:04,080
Przy mnie nie zachowują się jak pupile.

416
00:37:08,200 --> 00:37:12,000
Kiedy uciekają, mówię im:
„Chyba macie rację.

417
00:37:17,200 --> 00:37:20,000
Wyciągam waszych przodków z ziemi…

418
00:37:21,560 --> 00:37:22,720
i daję do magazynu”.

419
00:37:28,680 --> 00:37:31,760
Boją się, że im też to zrobię!

420
00:37:35,400 --> 00:37:39,760
Ludzie raczej nie składali w ofierze
swoich kocich pupili.

421
00:37:44,040 --> 00:37:48,560
Te składane w ofierze
były kupowane od kapłanów.

422
00:37:49,560 --> 00:37:51,200
Ten jest wspaniały.

423
00:37:52,200 --> 00:37:55,280
To wyjątkowy okaz Bubasteionu.

424
00:37:57,160 --> 00:38:00,840
Sądzimy, że kapłani je hodowali

425
00:38:00,920 --> 00:38:03,920
i pewnie wśród ludności wiejskiej Sakkary

426
00:38:04,000 --> 00:38:05,680
mieli podwykonawców,

427
00:38:05,760 --> 00:38:10,320
którzy zakładali hodowle kotów.

428
00:38:16,560 --> 00:38:19,760
Kult świętych zwierząt działał tak,

429
00:38:19,840 --> 00:38:23,280
że w świątyni było jedno zwierzę,

430
00:38:23,360 --> 00:38:29,240
które miało być
manifestacją bogini lub boga.

431
00:38:30,240 --> 00:38:34,080
Za życia to zwierzę
było traktowane jak bóg.

432
00:38:34,760 --> 00:38:37,040
Karmione, myte, modlono się do niego.

433
00:38:39,240 --> 00:38:41,560
Ludzie składali dary temu stworzeniu.

434
00:38:46,040 --> 00:38:47,560
Piękna głowa z brązu!

435
00:38:49,160 --> 00:38:53,080
Dawali mu amulety i figurki
zrobione z drewna,

436
00:38:53,160 --> 00:38:55,600
kamienia, z brązu, fajansowe.

437
00:38:59,960 --> 00:39:04,160
Ale dawali też mumie zwierząt,
bo oczywiście sądzono,

438
00:39:04,240 --> 00:39:06,400
że ofiarowanie bogu ofiary krwi

439
00:39:06,480 --> 00:39:11,000
będzie bardziej wartościowe
niż ofiara z drewna czy kamienia.

440
00:39:11,080 --> 00:39:16,520
Ale jest w bardzo dobrym stanie
po 2500 latach.

441
00:39:17,080 --> 00:39:20,000
Bubasteion wybudowano
przy starych grobowcach,

442
00:39:20,080 --> 00:39:23,680
które powstały wcześniej
w dwutysiącletniej historii Egiptu.

443
00:39:24,200 --> 00:39:26,760
Kapłani zabierali je do starych grobowców

444
00:39:26,840 --> 00:39:29,520
i zakopywali w masowych mogiłach.

445
00:39:30,280 --> 00:39:32,040
I to znajdujemy dzisiaj.

446
00:39:32,920 --> 00:39:34,400
Jak idzie?

447
00:39:40,400 --> 00:39:44,600
Tak jak inni
widywałem koty o różnych rozmiarach.

448
00:39:45,960 --> 00:39:49,920
Ale taki ogromny kot jak ten?

449
00:39:50,000 --> 00:39:51,360
Tego jeszcze nie było.

450
00:39:53,400 --> 00:39:58,000
Musimy zbadać kości,
by przekonać się, co to.

451
00:40:16,480 --> 00:40:21,520
Badanie ścian w grobowcu dobiega końca.

452
00:40:25,840 --> 00:40:26,760
Teza,

453
00:40:27,520 --> 00:40:33,040
że grobowiec zawiera zagadkę,

454
00:40:33,120 --> 00:40:34,520
jest zasadna.

455
00:40:35,080 --> 00:40:38,760
- Coś tu jest.
- A to co? Niezwykłe! Patrz, Nermeen.

456
00:40:40,280 --> 00:40:42,680
To pojawia się tylko w tym miejscu.

457
00:40:43,680 --> 00:40:50,080
Obok ślepych wrót jest scena
ze stołem ofiarnym…

458
00:40:51,800 --> 00:40:56,160
Właściciel grobowca i piękna kobieta
siedzą po przeciwnych stronach stołu.

459
00:40:59,000 --> 00:41:00,640
To wygląda niecodziennie.

460
00:41:01,440 --> 00:41:04,600
To wszystko jest niecodzienne.
Wszystko, naprawdę.

461
00:41:05,160 --> 00:41:08,760
Zwykle jest to mężczyzna i jego żona.

462
00:41:09,400 --> 00:41:13,800
Więc myśleliśmy,
że to Wahtye i jego żona, Ptah-Weret.

463
00:41:14,640 --> 00:41:18,400
Ale kiedy odczytaliśmy inskrypcje…

464
00:41:19,440 --> 00:41:21,400
Napisano: „Jego żona, Merit-Min”.

465
00:41:23,240 --> 00:41:25,360
Staliśmy tam…

466
00:41:26,200 --> 00:41:27,760
zdumieni!

467
00:41:28,800 --> 00:41:30,120
Bo Merit-Min…

468
00:41:31,280 --> 00:41:33,760
to jego matka.

469
00:41:33,840 --> 00:41:37,480
Więc pomyśleliśmy:
„Ożenił się ze swoją matką?”.

470
00:41:37,560 --> 00:41:40,760
To była jakaś sprzeczność. To niemożliwe!

471
00:41:41,680 --> 00:41:44,240
Imiona zostały zmienione.

472
00:41:45,040 --> 00:41:48,400
- Ktoś chyba przy tym majstrował.
- Zamienił je.

473
00:41:48,480 --> 00:41:51,040
Imiona zostały zdrapane.

474
00:41:51,760 --> 00:41:55,120
Przesuwając dłonią po ścianie,

475
00:41:56,000 --> 00:41:58,280
można wyczuć, że coś jest nie tak.

476
00:42:00,960 --> 00:42:02,280
To nie jest Wahtye.

477
00:42:03,000 --> 00:42:06,120
Cały grobowiec aż krzyczy „Wahtye”.

478
00:42:06,200 --> 00:42:09,200
- A tu jest coś innego.
- To złodziej?

479
00:42:10,040 --> 00:42:11,320
To złodziej!

480
00:42:12,240 --> 00:42:13,200
Jasny gwint.

481
00:42:14,520 --> 00:42:16,400
Czy to wszystko? Nie!

482
00:42:16,480 --> 00:42:17,720
Główny posąg!

483
00:42:18,840 --> 00:42:20,920
Rysy tego posągu…

484
00:42:22,600 --> 00:42:24,040
Ten posąg jest inny.

485
00:42:24,120 --> 00:42:27,320
Nie przypomina pozostałych.

486
00:42:29,840 --> 00:42:32,800
To inna osoba niż te pozostałe.

487
00:42:34,880 --> 00:42:38,160
Co jeszcze bardziej mnie przekonuje,

488
00:42:38,240 --> 00:42:40,640
że doszło do spisku.

489
00:42:40,720 --> 00:42:44,960
Myślę, że Wahtye przejął ten grobowiec.

490
00:42:46,080 --> 00:42:49,200
I że pierwotnie nie należał do Wahtyego.

491
00:42:50,000 --> 00:42:51,240
Kto padł jego ofiarą?

492
00:42:51,840 --> 00:42:53,280
Tego nie wiemy.

493
00:42:54,440 --> 00:42:55,680
Ale mamy teorię.

494
00:42:55,760 --> 00:42:58,120
Tak. Mamy kilka wskazówek.

495
00:42:58,200 --> 00:43:00,600
Wspomniany jest brat.

496
00:43:00,680 --> 00:43:01,680
Brat Wahtyego.

497
00:43:02,240 --> 00:43:04,000
Jest na wschodniej ścianie.

498
00:43:05,920 --> 00:43:08,720
Wahtye dedykuje mu piosenkę:

499
00:43:08,800 --> 00:43:12,000
„Dla duszy mojego brata”.

500
00:43:14,120 --> 00:43:15,720
Nie wspomina jego imienia?

501
00:43:15,800 --> 00:43:17,840
Myślę, że dedykacja piosenki

502
00:43:17,920 --> 00:43:20,400
miała uspokoić jego sumienie…

503
00:43:20,480 --> 00:43:21,880
Czuje się winny!

504
00:43:22,880 --> 00:43:25,280
- Więc to nie jest Wahtye?
- To nie on.

505
00:43:25,360 --> 00:43:26,840
Ale może to jego brat.

506
00:43:31,120 --> 00:43:32,760
Wszystko wskazuje na to…

507
00:43:34,400 --> 00:43:38,840
że Wahtye odebrał grobowiec swojemu bratu.

508
00:43:40,120 --> 00:43:43,120
Więc jeśli Wahtye ukradł bratu grobowiec…

509
00:43:44,040 --> 00:43:48,120
„NIE KRADŁEM”

510
00:43:49,440 --> 00:43:51,840
…czy zostałby ukarany w zaświatach?

511
00:43:55,320 --> 00:43:57,600
Nie. Sądzę, że miał plan.

512
00:43:59,600 --> 00:44:03,240
Na ostatniej odczytanej ścianie,
południowej ścianie…

513
00:44:04,800 --> 00:44:07,440
znaleźliśmy duży napis o treści…

514
00:44:08,560 --> 00:44:10,400
„Jestem z sędziami”.

515
00:44:13,600 --> 00:44:17,080
Więc umieścił siebie pośród sądzących.

516
00:44:18,000 --> 00:44:22,560
W taki sposób mógł uwolnić się od grzechu.

517
00:44:23,160 --> 00:44:27,440
„NIE KRADŁEM”

518
00:44:31,800 --> 00:44:34,160
Chyba naprawdę był przekonany,

519
00:44:34,240 --> 00:44:37,160
że uniknie kary i będzie żyć wiecznie.

520
00:44:42,520 --> 00:44:45,760
Ale są pytania,
na które odpowiedzieć może tylko Wahtye.

521
00:44:47,480 --> 00:44:49,720
Co do szybów pogrzebowych.

522
00:44:50,280 --> 00:44:53,800
Może tam znajdziemy odpowiedzi
na wszystkie pytania

523
00:44:53,880 --> 00:44:57,440
i zagadki w grobowcu Wahtyego.

524
00:45:04,480 --> 00:45:06,280
Gotowi na niespodziankę?

525
00:45:07,120 --> 00:45:08,000
Tak.

526
00:45:09,600 --> 00:45:10,480
O mój Boże!

527
00:45:10,560 --> 00:45:12,600
Proszę.

528
00:45:12,680 --> 00:45:13,560
Niewiarygodne!

529
00:45:14,160 --> 00:45:17,280
- Popatrzcie na twarz.
- Niesamowite.

530
00:45:17,360 --> 00:45:18,360
Słodziaku.

531
00:45:21,200 --> 00:45:22,520
Mój Boże.

532
00:45:23,760 --> 00:45:24,680
Naprawdę duży.

533
00:45:24,760 --> 00:45:28,000
To niewiarygodne, że był taki duży kot.

534
00:45:28,720 --> 00:45:30,720
Jest niesamowity.

535
00:45:30,800 --> 00:45:34,080
To największa kocia mumia,
jaką znaleźliśmy.

536
00:45:34,160 --> 00:45:35,960
Widzę wąsy.

537
00:45:38,120 --> 00:45:39,080
Jak u Hamady!

538
00:45:39,160 --> 00:45:40,840
Tak! Jak u Hamady!

539
00:45:43,800 --> 00:45:45,160
To naprawdę ciekawe.

540
00:45:45,240 --> 00:45:47,600
Na głowach pozostałych kocich mumii

541
00:45:47,680 --> 00:45:49,400
pojawiał się tu skarabeusz.

542
00:45:49,480 --> 00:45:51,520
To tak nie wygląda. A powinno.

543
00:45:51,600 --> 00:45:54,640
Pozostałe mają
namalowane na głowach skarabeusze.

544
00:45:54,720 --> 00:45:57,200
Ten wygląda bardziej na pszczołę,

545
00:45:57,280 --> 00:45:59,040
to dziwne, niezwykłe.

546
00:45:59,120 --> 00:46:01,560
I jest ten odcinek…

547
00:46:01,640 --> 00:46:02,840
Cześć, mały!

548
00:46:02,920 --> 00:46:04,560
…widać sierść.

549
00:46:04,640 --> 00:46:05,840
Widać sierść!

550
00:46:08,160 --> 00:46:10,040
Widać pozostałości sierści.

551
00:46:10,120 --> 00:46:11,520
Dobrze.

552
00:46:11,600 --> 00:46:13,800
Złotożółta, piękna.

553
00:46:15,400 --> 00:46:16,880
Niemożliwe.

554
00:46:21,960 --> 00:46:23,400
Zaraz się przekonamy.

555
00:46:33,640 --> 00:46:34,640
Gotowe?

556
00:46:39,400 --> 00:46:40,800
To jest głowa.

557
00:46:42,080 --> 00:46:45,680
Nie jestem do końca pewna, na co patrzymy,

558
00:46:45,760 --> 00:46:49,480
bo niestety głowa
już się prawie rozłożyła.

559
00:46:49,560 --> 00:46:52,480
Jest naprawdę duży.

560
00:46:53,360 --> 00:46:54,440
Możesz powiększyć?

561
00:46:57,400 --> 00:46:59,920
Widać, że to młode…

562
00:47:00,720 --> 00:47:06,120
bo zęby są głęboko osadzone w dziąsłach.

563
00:47:06,200 --> 00:47:07,440
Duże kły?

564
00:47:07,520 --> 00:47:08,640
- Tak.
- Wyrastają…

565
00:47:08,720 --> 00:47:14,400
Zęby dopiero zaczęły rosnąć. Zjedź w dół.

566
00:47:15,120 --> 00:47:17,600
Kręgosłup. Popatrz na kręgosłup.

567
00:47:18,600 --> 00:47:21,880
Kręgosłup. Bez zrostów.

568
00:47:21,960 --> 00:47:26,880
To na pewno młode.
I kręgosłup jest wygięty w łuk.

569
00:47:26,960 --> 00:47:32,960
Gdyby go rozciągnąć, miałby jakiś metr.

570
00:47:33,040 --> 00:47:34,080
- Tak.
- Taki.

571
00:47:34,160 --> 00:47:36,880
Od głowy do podstawy ogona.

572
00:47:37,480 --> 00:47:40,200
To nie jest domowy kot.

573
00:47:40,760 --> 00:47:42,760
Jest za duży na rysia.

574
00:47:42,840 --> 00:47:45,680
To nie lampart ani nie gepard.

575
00:47:46,240 --> 00:47:49,840
Więc może budowa anatomiczna jest inna,
bo to inny gatunek.

576
00:47:49,920 --> 00:47:51,160
Popatrzcie na to.

577
00:47:51,960 --> 00:47:53,440
Sprawdźmy.

578
00:47:53,520 --> 00:47:55,840
Tylko sprawdźmy. Może się mylę.

579
00:47:55,920 --> 00:48:01,320
Widzicie?
Pamiętacie, jak lwy marszczą brwi?

580
00:48:01,400 --> 00:48:03,560
Może to raczej coś takiego

581
00:48:03,640 --> 00:48:05,160
i namalowali skrzydła,

582
00:48:05,240 --> 00:48:07,680
bo zwykle jest tu… skarabeusz.

583
00:48:08,760 --> 00:48:12,200
Spójrzmy na lwiątko. To jest długi nos…

584
00:48:12,280 --> 00:48:14,400
Tak! Dlatego nos jest taki długi!

585
00:48:14,480 --> 00:48:16,440
- Na pewno?
- Tak! I ten kolor.

586
00:48:17,720 --> 00:48:24,400
Po raz pierwszy w historii mumifikacji
znaleźliśmy lwa. W Sakkarze!

587
00:48:24,480 --> 00:48:25,600
Mam taką nadzieję!

588
00:48:25,680 --> 00:48:29,200
Po znakach na pysku sądzimy,

589
00:48:29,280 --> 00:48:34,040
że to może być młody lew. Lwiątko.

590
00:48:34,120 --> 00:48:36,120
To niezwykłe,

591
00:48:36,200 --> 00:48:40,160
bo istnieją opowieści o lwich katakumbach

592
00:48:40,240 --> 00:48:44,720
i część z nas przez lata
szukała jakiegoś śladu.

593
00:48:44,800 --> 00:48:47,360
Teraz możemy sądzić, że to był Bubasteion.

594
00:48:47,440 --> 00:48:49,960
Niesamowite, jak wiele dzięki temu lwu

595
00:48:50,040 --> 00:48:54,120
możemy się dowiedzieć

596
00:48:54,680 --> 00:48:58,080
o kulturze, ekonomii
i religii starożytnego Egiptu.

597
00:48:58,680 --> 00:49:00,640
Teraz inaczej patrzymy na to,

598
00:49:00,720 --> 00:49:05,120
jak starożytni Egipcjanie
traktowali dzikie zwierzęta.

599
00:49:05,200 --> 00:49:08,080
Że być może je hodowali, oswajali,

600
00:49:08,160 --> 00:49:10,200
robili z nich obiekty kultu.

601
00:49:10,280 --> 00:49:13,480
I podobnie jak w przypadku innych zwierząt

602
00:49:13,560 --> 00:49:17,160
hodowali je i potem składali w ofiarach.

603
00:49:17,240 --> 00:49:19,600
To takie ekscytujące.

604
00:49:19,680 --> 00:49:23,680
Powiem Ghareebowi,
że to mały lew, a nie kot!

605
00:49:23,760 --> 00:49:26,920
Zespół na pewno dostanie nagrodę.

606
00:49:32,760 --> 00:49:39,360
MUMIFIKOWANE LWIĄTKO
OKOŁO 600 LAT P.N.E.

607
00:49:42,000 --> 00:49:44,520
KWIECIEŃ 2019

608
00:49:44,600 --> 00:49:49,160
CZTERY TYGODNIE PRZED RAMADANEM

609
00:49:56,840 --> 00:50:00,920
Po miesiącach czekania
na prace wykopaliskowe

610
00:50:01,000 --> 00:50:05,280
odbywa się
kontrola pękającego stropu grobowca.

611
00:50:11,320 --> 00:50:15,200
W tym miejscu się zapadał,
więc go wzmocniliśmy.

612
00:50:15,280 --> 00:50:17,720
Świetnie.

613
00:50:17,800 --> 00:50:18,640
Tak.

614
00:50:18,720 --> 00:50:22,160
Tak długo czekaliśmy,
że chcemy już zacząć.

615
00:50:22,240 --> 00:50:23,640
Możecie zaczynać.

616
00:50:25,240 --> 00:50:28,320
Od kiedy tylko weszliśmy do grobowca…

617
00:50:30,240 --> 00:50:32,440
przyglądałem się piaskowi w szybach.

618
00:50:33,200 --> 00:50:35,000
Daj znać robotnikom.

619
00:50:36,240 --> 00:50:40,200
Myślałem, co tam znajdziemy.
Wahtyego, jego sekrety, jego zagadki,

620
00:50:40,280 --> 00:50:42,280
czy coś po nich jeszcze zostało?

621
00:50:43,480 --> 00:50:46,600
Codziennie marzę,
że będziemy pracować przy Wahtyem.

622
00:50:48,160 --> 00:50:49,520
Chyba oszaleję.

623
00:50:50,560 --> 00:50:51,800
Słuchajcie!

624
00:50:51,880 --> 00:50:53,600
Pan kierownik!

625
00:50:53,680 --> 00:50:56,000
Możemy zacząć prace w grobowcu.

626
00:50:56,080 --> 00:50:59,960
Renowacja się zakończyła
i wszystko jest zabezpieczone.

627
00:51:00,040 --> 00:51:02,520
Potrzebujemy ciężko pracujących mężczyzn!

628
00:51:03,240 --> 00:51:04,160
Rozumiecie?

629
00:51:05,040 --> 00:51:06,040
Chodźmy!

630
00:51:12,080 --> 00:51:15,920
Gdybyśmy po tylu latach
znaleźli pierwotnie pochowane osoby,

631
00:51:16,000 --> 00:51:17,400
byłoby wspaniale.

632
00:51:17,480 --> 00:51:21,640
To się nie zdarzyło
w ciągu ostatnich 60 – 70 lat.

633
00:51:21,720 --> 00:51:24,560
A teraz dzięki postępom technologicznym

634
00:51:24,640 --> 00:51:28,600
najważniejszym elementem bioarcheologii
są same ciała.

635
00:51:30,000 --> 00:51:35,360
Poznanie budowy szkieletów czy chorób,
na które być może chorowali ludzie.

636
00:51:36,560 --> 00:51:38,800
Stopnia spokrewnienia.

637
00:51:39,720 --> 00:51:41,040
Postawcie tutaj.

638
00:51:42,160 --> 00:51:44,720
To byłby prawdziwy skarb.

639
00:51:46,320 --> 00:51:49,800
Zaczniemy od szybu,
na którym stoi Ghareeb.

640
00:51:49,880 --> 00:51:53,720
W imię Allaha i niech Bóg nas błogosławi.

641
00:52:01,600 --> 00:52:03,520
Potrzebujemy informacji, nie ciał.

642
00:52:07,360 --> 00:52:09,800
Zróbcie łańcuch.

643
00:52:09,880 --> 00:52:10,840
Zostań tutaj.

644
00:52:10,920 --> 00:52:13,560
Zarzuć na ramię i zabierz na zewnątrz.

645
00:52:13,640 --> 00:52:16,160
Mamy posągi, piękne ściany. To wystarczy.

646
00:52:16,240 --> 00:52:19,800
Ale potrzebujemy więcej informacji o nim,

647
00:52:20,840 --> 00:52:24,560
by rozwiązać tajemnice
zapisane na ścianach.

648
00:52:26,600 --> 00:52:29,680
Aby zrozumieć, co się działo w jego życiu.

649
00:52:30,560 --> 00:52:32,240
Zbierajcie odłamki…

650
00:52:33,320 --> 00:52:38,240
Dwa mniejsze szyby bliżej wejścia
zostaną wykopane jako pierwsze.

651
00:52:39,160 --> 00:52:41,040
SZYB 1 – SZYB 2

652
00:52:41,120 --> 00:52:45,160
Ich głębokość nie jest znana.

653
00:52:46,040 --> 00:52:48,120
Zbieraj odłamki, Ghareeb.

654
00:52:56,560 --> 00:52:59,000
Trwają wykopaliska. Zbliża się Ramadan.

655
00:52:59,080 --> 00:53:01,840
Polowanie na kolejny grobowiec
nabiera tępa.

656
00:53:07,280 --> 00:53:09,440
Czasami podczas pracy robotników…

657
00:53:15,680 --> 00:53:20,200
ma się wrażenie, jakbyśmy cofnęli się
do czasów starożytnego Egiptu.

658
00:53:25,440 --> 00:53:30,200
Pracuje się tymi samymi narzędziami,
których używali starożytni Egipcjanie.

659
00:53:37,960 --> 00:53:42,000
Czasami odkrywamy te same kosze
używane przez starożytnych Egipcjan.

660
00:53:52,760 --> 00:53:54,800
Czasami odkrywamy dłuta…

661
00:53:56,320 --> 00:53:59,200
małe dłuta, które używamy do dzisiaj.

662
00:54:02,000 --> 00:54:03,320
To kontynuacja.

663
00:54:03,880 --> 00:54:05,880
Życie zmierza w tę samą stronę.

664
00:54:15,240 --> 00:54:17,200
- Panie Ahmedzie!
- Tak, Osama?

665
00:54:17,280 --> 00:54:18,680
Coś tu jest.

666
00:54:18,760 --> 00:54:19,840
Co takiego?

667
00:54:25,400 --> 00:54:26,320
Tak!

668
00:54:27,040 --> 00:54:28,600
Chyba drewniana trumna.

669
00:54:32,640 --> 00:54:35,680
Głowa jest… na zachód.

670
00:54:43,560 --> 00:54:47,640
Odsłońmy stopy
i kontynuujmy w tym kierunku.

671
00:54:47,720 --> 00:54:49,920
Osama, musisz bardzo uważać.

672
00:55:26,960 --> 00:55:29,920
Coś pięknego. Cudowny sarkofag!

673
00:55:31,360 --> 00:55:34,320
To najlepiej zachowany sarkofag,
jaki znaleźliśmy.

674
00:55:51,400 --> 00:55:58,000
ZDOBIONY SARKOFAG
OKOŁO 800-600 LAT P.N.E.

675
00:56:15,720 --> 00:56:19,400
W ramach swojej pracy
na stanowisku sekretarza generalnego

676
00:56:19,480 --> 00:56:23,080
odwiedzam większość
stanowisk archeologicznych w Egipcie.

677
00:56:30,240 --> 00:56:32,960
Ta misja prowadzi ważne prace badawcze.

678
00:56:40,440 --> 00:56:43,800
Otwieramy sarkofag. Co w nim jest?

679
00:56:48,480 --> 00:56:51,760
Czasami znajdujemy
drewniany sarkofag z mumią…

680
00:56:52,760 --> 00:56:54,840
doskonale zachowaną.

681
00:56:56,920 --> 00:56:58,720
Czasami nie znajdujemy nic.

682
00:57:00,280 --> 00:57:04,000
Może starożytni Egipcjanie
przygotowali tylko sam sarkofag.

683
00:57:06,240 --> 00:57:09,560
Więc nikt nie wie, co w niej jest.

684
00:57:11,160 --> 00:57:12,880
Powoli.

685
00:57:45,080 --> 00:57:48,600
Proces mumifikacji
ma zachować wizerunek osoby.

686
00:57:49,840 --> 00:57:51,320
Co tu się stało, Ashraf?

687
00:57:52,480 --> 00:57:53,960
Wygląda jak spalona.

688
00:57:54,840 --> 00:58:00,080
Egipcjanie wkładali coś do nosa
i przebijali czaszkę,

689
00:58:00,160 --> 00:58:02,840
by dostać się do mózgu i wyjmowali go.

690
00:58:02,920 --> 00:58:05,520
Robili nacięcie na lewym boku

691
00:58:05,600 --> 00:58:07,640
i wyjmowali organy wewnętrzne:

692
00:58:07,720 --> 00:58:10,920
wątrobę, płuca, żołądek, wnętrzności.

693
00:58:12,760 --> 00:58:16,920
Po usunięciu organów wewnętrznych

694
00:58:17,000 --> 00:58:19,200
ciało suszono, używając natronu,

695
00:58:19,280 --> 00:58:22,040
mieszaniny sody oczyszczonej i soli.

696
00:58:23,000 --> 00:58:25,000
Czemu wygląda na spaloną?

697
00:58:27,280 --> 00:58:31,640
Może to przez natron
używany do mumifikacji.

698
00:58:32,160 --> 00:58:34,160
Więc jakaś…

699
00:58:34,960 --> 00:58:37,360
nastąpiła reakcja chemiczna?

700
00:58:38,360 --> 00:58:42,200
A potem zawijali ciało w lniane bandaże…

701
00:58:42,800 --> 00:58:44,360
Chyba kobieta.

702
00:58:45,960 --> 00:58:49,920
Recytowali zaklęcia, modlili się,
palili kadzidła.

703
00:58:50,000 --> 00:58:53,120
Dół jest w lepszym stanie.
Lniany bandaż trzyma mocno.

704
00:58:54,000 --> 00:58:58,920
Chodziło o to,
żeby przemienić ziemskie stworzenie

705
00:58:59,000 --> 00:59:00,200
w świętą istotę.

706
00:59:05,440 --> 00:59:08,320
To byłby koniec życia na ziemi.

707
00:59:10,480 --> 00:59:13,320
Ale początek życia w zaświatach.

708
00:59:33,960 --> 00:59:37,160
Pomysł mumifikacji ciał
podobno zainspirowała

709
00:59:37,240 --> 00:59:38,960
historia Ozyrysa i Izydy…

710
00:59:41,280 --> 00:59:46,560
W ogromnym stopniu wpłynęła na to,
jak Egipcjanie traktowali swoich zmarłych.

711
00:59:48,800 --> 00:59:50,960
Izyda i Ozyrys byli rodzeństwem.

712
00:59:53,760 --> 00:59:55,880
Ozyrys rządził światem,

713
00:59:57,080 --> 00:59:59,560
dopóty nie zamordował go brat, Set.

714
00:59:59,640 --> 01:00:03,000
Set poćwiartował jego ciało
i rozrzucił po całym Egipcie.

715
01:00:03,560 --> 01:00:05,000
Izyda była czarownicą.

716
01:00:05,600 --> 01:00:07,920
Zebrała rozrzucone po Egipcie fragmenty

717
01:00:08,000 --> 01:00:11,400
i złączyła lnianym bandażem.
To była pierwsza mumifikacja.

718
01:00:12,320 --> 01:00:16,280
W ten sposób przywróciła mu życie,

719
01:00:17,760 --> 01:00:19,960
potem rodząc mu jeszcze syna, Horusa.

720
01:00:20,520 --> 01:00:23,760
Horus miał poprzysiąc zemstę mordercy ojca

721
01:00:24,280 --> 01:00:26,840
i rządzić Egiptem
jako król życia na Ziemi.

722
01:00:27,680 --> 01:00:30,600
Ozyrys został królem podziemia,

723
01:00:31,640 --> 01:00:33,720
bogiem śmierci i zmartwychwstania.

724
01:00:43,640 --> 01:00:47,120
To przekonanie, że mumifikacja
pokonuje śmierć…

725
01:00:49,320 --> 01:00:52,680
było kluczowe
dla wiary starożytnych Egipcjan.

726
01:01:14,200 --> 01:01:16,960
Powiedz dr. Mohammadowi,
że kierownik go woła.

727
01:01:20,480 --> 01:01:21,440
Panie Ahmedzie!

728
01:01:32,920 --> 01:01:35,440
Dotarli do dna szybu.

729
01:01:36,000 --> 01:01:38,120
To zła wiadomość.

730
01:01:39,160 --> 01:01:41,960
Nie wiem czemu. Szyb jest duży,

731
01:01:42,040 --> 01:01:43,960
metr na metr.

732
01:01:46,400 --> 01:01:49,760
Zwykle takie szyby są głębsze,

733
01:01:49,840 --> 01:01:53,280
tak na sześć czy siedem metrów.

734
01:01:53,360 --> 01:01:57,920
Ale niestety szybko okazało się,
że jest płytki.

735
01:01:58,600 --> 01:02:02,080
Nie wiemy czemu. Znaleźli też…

736
01:02:03,400 --> 01:02:06,240
fragmenty wyrobów garncarskich.

737
01:02:06,320 --> 01:02:08,360
- To wszystko tam było?
- Tak.

738
01:02:08,440 --> 01:02:11,280
- Te kości też?
- Tak, luźne kości.

739
01:02:13,360 --> 01:02:16,480
Więc kontynuują w drugim szybie.
Ale… to zły znak.

740
01:02:19,280 --> 01:02:21,560
Proszę zobaczyć, rozczarowujące.

741
01:02:22,960 --> 01:02:25,960
To już dno szybu.

742
01:02:26,040 --> 01:02:29,280
Głęboki tylko na 60 centymetrów. I tyle.

743
01:02:30,160 --> 01:02:31,280
SZYB 1 – SZYB 2

744
01:02:31,360 --> 01:02:38,240
Drugi szyb nie jest skończony,
ale trwają prace w szybie pierwszym

745
01:02:53,320 --> 01:02:55,520
Nazywam się
Ghareeb Ali Mohammed Abushousha.

746
01:02:57,120 --> 01:02:59,480
Pracuję jako kopacz.

747
01:03:06,800 --> 01:03:11,040
Pracuję tu od dawna.
Wcześniej pracował tu mój ojciec.

748
01:03:12,120 --> 01:03:15,080
Czterdzieści… może pięćdziesiąt lat temu.

749
01:03:20,880 --> 01:03:24,960
W czasie mojej pracy
skupiam się na tym, co widzę.

750
01:03:26,560 --> 01:03:29,880
Nie kopię bez sensu.

751
01:03:31,280 --> 01:03:35,240
Trzeba umieć posługiwać się motyką.

752
01:03:37,280 --> 01:03:40,240
Być gotowym na to,
że może zaraz coś się znajdzie.

753
01:03:40,320 --> 01:03:45,120
Może to będzie mumia,
kość lub fragment czegoś.

754
01:03:45,200 --> 01:03:47,120
Trzeba być na to gotowym.

755
01:03:48,560 --> 01:03:51,280
Ktoś bez doświadczenia
mógłby to zniszczyć.

756
01:03:53,120 --> 01:03:54,120
Mahmoud!

757
01:03:55,600 --> 01:03:56,800
Mahmoud, podejdź!

758
01:04:08,280 --> 01:04:10,080
Siadaj tutaj, Mahmoud.

759
01:04:12,160 --> 01:04:13,920
Obok mnie. Napij się herbaty.

760
01:04:16,160 --> 01:04:17,720
To jest Mahmoud, mój syn.

761
01:04:19,000 --> 01:04:21,960
Przyprowadziłem go tu,
by nauczył się fachu.

762
01:04:24,400 --> 01:04:28,640
Kiedy kierownik będzie go potrzebował,
będzie miał już doświadczenie.

763
01:04:33,040 --> 01:04:37,560
Gdyby został w domu,
niczego by się nie nauczył.

764
01:04:37,640 --> 01:04:40,760
Nie byłbym zadowolony.

765
01:04:44,280 --> 01:04:46,960
Cieszę się, że mam go przy sobie.

766
01:05:05,960 --> 01:05:07,280
Co widzisz?

767
01:05:07,360 --> 01:05:10,920
To chyba ściana z cegły suszonej.

768
01:05:11,520 --> 01:05:12,600
Po której stronie?

769
01:05:12,680 --> 01:05:14,920
Po wschodniej.

770
01:05:15,000 --> 01:05:17,400
- Wschodniej?
- Czy to nie dziwne?

771
01:05:18,120 --> 01:05:20,040
Powinna być na zachodzie.

772
01:05:20,120 --> 01:05:22,960
- Żartujesz, Ghareeb?
- Przysięgam, poważnie.

773
01:05:24,080 --> 01:05:26,880
Pewnie niedowidzi.

774
01:05:26,960 --> 01:05:28,160
Nie ufam mu!

775
01:05:29,320 --> 01:05:30,680
Ostrożnie, uważaj.

776
01:05:30,760 --> 01:05:33,200
Jeśli okaże się, że mnie wkręcasz…

777
01:05:34,760 --> 01:05:35,720
W porządku.

778
01:05:48,640 --> 01:05:49,560
Niewiarygodne!

779
01:05:51,040 --> 01:05:52,560
To naprawdę mur.

780
01:05:53,280 --> 01:05:55,520
Jak mur blokujący wejście do grobowca.

781
01:05:55,600 --> 01:05:57,800
Czyli mówiłem prawdę?

782
01:05:57,880 --> 01:06:00,000
Tak, należy ci się nagroda!

783
01:06:00,080 --> 01:06:00,920
Dobra.

784
01:06:05,000 --> 01:06:07,360
- Jest coś drewnianego.
- Co?

785
01:06:07,440 --> 01:06:09,680
Pokazało się coś drewnianego.

786
01:06:10,360 --> 01:06:13,160
Jakieś trzy centymetry czegoś z drewna.

787
01:06:33,800 --> 01:06:35,520
Widzę teraz…

788
01:06:36,520 --> 01:06:37,360
pokrywę.

789
01:06:40,760 --> 01:06:42,680
To wspaniałe uczucie

790
01:06:42,760 --> 01:06:46,040
rozbierać coś sprzed 4 tysięcy lat.

791
01:06:47,880 --> 01:06:51,280
Ostatni raz dotykali tego
starożytni Egipcjanie.

792
01:06:53,040 --> 01:06:55,800
To niesamowite uczucie,
że robię to akurat ja.

793
01:06:58,040 --> 01:07:00,320
Jest zadziwiająco dobrze zasklepiona.

794
01:07:00,400 --> 01:07:05,600
Jakby ten, kto tu to umieścił, mówił:
„Nie zbliżajcie się do tego”.

795
01:07:10,800 --> 01:07:12,760
Pokój z wami!

796
01:07:12,840 --> 01:07:15,160
Jak idzie?

797
01:07:15,240 --> 01:07:17,080
Dobrze, dzięki Bogu.

798
01:07:17,920 --> 01:07:19,320
Hamada walczy na dole.

799
01:07:20,360 --> 01:07:23,320
Jest tu ciasno i gorąco. Strasznie!

800
01:07:24,400 --> 01:07:27,640
Ale pan pierwszy to otworzysz,
panie Hamada!

801
01:07:27,720 --> 01:07:29,480
To moja jedyna pociecha.

802
01:07:36,680 --> 01:07:38,840
Przyjrzyj się dobrze. Co to?

803
01:07:38,920 --> 01:07:40,720
Błoto czy co?

804
01:07:40,800 --> 01:07:41,840
Tak, błoto.

805
01:07:42,520 --> 01:07:43,840
To przez wodę.

806
01:07:44,680 --> 01:07:47,240
Deszcz wdziera się
przez pęknięcia w stropie

807
01:07:47,320 --> 01:07:51,000
i błoto wypełniło też trumnę.

808
01:07:51,920 --> 01:07:54,720
Nie wyciągniemy jej w jednym kawałku.

809
01:07:55,920 --> 01:07:57,880
Nie wydostaniemy jej w całości.

810
01:07:57,960 --> 01:08:00,640
To niemożliwe! Zacznij od ściany po lewej.

811
01:08:00,720 --> 01:08:02,880
- Tej?
- Zrobisz sobie miejsce.

812
01:08:02,960 --> 01:08:04,200
Tak.

813
01:08:12,800 --> 01:08:15,200
Mówiłem, nie dotykaj tego.

814
01:08:15,280 --> 01:08:17,800
Nawet tego nie tknąłem!

815
01:08:27,520 --> 01:08:30,800
Patrz, co jest przed nim,
jak betonowa ściana.

816
01:08:31,760 --> 01:08:34,200
Tak się z czasem sprasowała ziemia.

817
01:08:34,280 --> 01:08:36,200
Jak lita skała, szefie.

818
01:08:36,280 --> 01:08:39,320
Trumna jest pełna błota,
nie ma w niej miejsca.

819
01:08:42,160 --> 01:08:45,440
- Widzę szkielet!
- Chwała Bogu!

820
01:08:46,000 --> 01:08:47,440
Pozbieram kości.

821
01:08:48,000 --> 01:08:49,080
Niewiarygodne…

822
01:08:50,000 --> 01:08:53,720
Długo czekaliśmy,
by czegoś się o nim dowiedzieć,

823
01:08:55,360 --> 01:08:56,600
Podaj drewno.

824
01:09:04,720 --> 01:09:06,720
Tylko 32 centymetry.

825
01:09:07,360 --> 01:09:09,520
To pewnie małe dziecko.

826
01:09:11,200 --> 01:09:12,600
Doktorze!

827
01:09:15,640 --> 01:09:16,920
Pan zobaczy.

828
01:09:17,000 --> 01:09:18,000
To trzonowiec.

829
01:09:22,760 --> 01:09:24,200
Praca na tym stanowisku…

830
01:09:25,400 --> 01:09:28,520
to normalne, że bywa makabryczna.

831
01:09:29,560 --> 01:09:30,640
Ząb.

832
01:09:31,640 --> 01:09:32,920
To świat zmarłych.

833
01:09:33,760 --> 01:09:34,760
Są nawet zgniłe.

834
01:09:36,120 --> 01:09:38,120
Na przykład pochowane dzieci.

835
01:09:38,200 --> 01:09:41,600
Serce mi pęka,
kiedy widzę szczątki dziecka.

836
01:09:42,160 --> 01:09:45,360
Te zęby pochodzą od mumii na dole.

837
01:09:45,440 --> 01:09:47,240
To trzonowce, ale bardzo małe.

838
01:09:47,840 --> 01:09:48,720
Ile miało lat?

839
01:09:49,280 --> 01:09:51,600
Może 14, 15, mniej więcej.

840
01:09:53,680 --> 01:09:55,600
Myśleliśmy, że to dziecko…

841
01:09:56,320 --> 01:09:59,440
ale nie jedno, więcej niż jedno dziecko.

842
01:09:59,960 --> 01:10:01,560
Zebraliśmy wszystkie kości

843
01:10:01,640 --> 01:10:03,480
i poprosiliśmy antropologa

844
01:10:03,560 --> 01:10:05,760
o zbadanie ich dla nas.

845
01:10:44,480 --> 01:10:47,080
Każdy fragment kości
może coś nam powiedzieć.

846
01:10:50,160 --> 01:10:52,040
Nie tylko o przyczynie śmierci.

847
01:10:54,080 --> 01:10:57,360
Bardziej interesuje nas ich życie.

848
01:10:58,440 --> 01:10:59,560
Jak żyli?

849
01:11:00,080 --> 01:11:01,560
Pięć…

850
01:11:02,200 --> 01:11:05,080
Czy był zdrowy? Szczęśliwy?

851
01:11:06,840 --> 01:11:08,120
Smutny?

852
01:11:09,680 --> 01:11:12,840
Tylko kości mogą to powiedzieć.

853
01:11:17,040 --> 01:11:20,880
Nazywam się Amira Shaheen.
Jestem profesorem reumatologii

854
01:11:20,960 --> 01:11:23,560
na wydziale medycyny
Uniwersytetu Kairskiego.

855
01:11:25,400 --> 01:11:31,840
Badam kości,
które znajdują ekspedycje archeologiczne.

856
01:11:34,480 --> 01:11:38,480
Rozłożę je i zbadam fragmenty.

857
01:11:42,800 --> 01:11:45,440
Kiedy dr Sabry mnie tu zaprosił,

858
01:11:46,080 --> 01:11:50,000
powiedział, że znaleźli kości dzieci,
ale nie wiedzą ilu.

859
01:11:50,080 --> 01:11:51,000
To wszystko.

860
01:11:52,520 --> 01:11:55,920
Chcemy poznać liczbę osób,

861
01:11:56,000 --> 01:12:00,760
ich wspólne cechy i właściwości kości.

862
01:12:06,440 --> 01:12:09,000
Najpierw mówię: „As-salamu alaykum”.

863
01:12:10,320 --> 01:12:15,680
Czuję, że powinnam się przedstawić osobie,
która siedzi przede mną.

864
01:12:17,400 --> 01:12:20,200
Nawet jeśli pozostały po niej
tylko szczątki.

865
01:12:21,400 --> 01:12:24,000
Te małe fragmenty to…

866
01:12:24,680 --> 01:12:28,360
Jakbym rozmawiała z przyjacielem.

867
01:12:28,880 --> 01:12:32,280
To prawa kość ramienna. Położę ją tu.

868
01:12:38,640 --> 01:12:40,880
Nie wiem, co można czuć do kości,

869
01:12:40,960 --> 01:12:43,120
ale mnie one poruszają.

870
01:12:46,800 --> 01:12:50,280
To prawy obojczyk jednego z nich.

871
01:12:56,440 --> 01:13:01,040
Szyb znajdujący się najbliżej wejścia
zawierał kości dwóch nastoletnich dzieci.

872
01:13:03,920 --> 01:13:07,440
Kość krzyżowa i druga większa.

873
01:13:08,240 --> 01:13:11,840
Obie nie są jeszcze zrośnięte…

874
01:13:12,640 --> 01:13:14,560
Jedno nie miało jeszcze 20 lat,

875
01:13:14,640 --> 01:13:17,880
drugie miało mniej niż 18.

876
01:13:18,440 --> 01:13:20,160
Po porównaniu rozmiaru kości

877
01:13:20,240 --> 01:13:25,720
sądzę, że jedne należą do osoby,
między 18 a 20 rokiem życia…

878
01:13:27,640 --> 01:13:30,240
A to jest młodsza osoba.

879
01:13:32,720 --> 01:13:35,200
Były też fragmenty kości…

880
01:13:35,280 --> 01:13:40,200
należące prawdopodobnie do młodszej osoby,
mogła mieć z sześć lat.

881
01:13:41,320 --> 01:13:42,560
Kręgi szyjne…

882
01:13:44,080 --> 01:13:45,480
Starsza osoba.

883
01:13:51,480 --> 01:13:56,280
Jedno pudło zawierało
szkielety trzech osób.

884
01:13:56,360 --> 01:14:00,040
Sytuacja tej rodziny jest dziwna,

885
01:14:00,120 --> 01:14:03,640
troje dzieci zmarło w tym samym czasie.

886
01:14:05,920 --> 01:14:07,320
Co tu się stało?

887
01:14:23,200 --> 01:14:26,840
Według inskrypcji w grobowcu znajdują się:

888
01:14:26,920 --> 01:14:30,080
Wahtye, jego matka,
jego żona i czworo dzieci.

889
01:14:31,800 --> 01:14:33,720
Znaleźliśmy troje dzieci.

890
01:14:34,680 --> 01:14:38,000
Więc zaczęliśmy szukać
pozostałych członków rodziny.

891
01:14:38,080 --> 01:14:40,880
Dobra, ten szyb już sprawdziliśmy.

892
01:14:40,960 --> 01:14:44,840
Teraz robotnicy mają tu ułatwioną pracę.

893
01:14:45,440 --> 01:14:48,280
Dawaj, Hashem, kopiemy w tym szybie.

894
01:14:53,160 --> 01:14:57,960
SZYB 2 – SZYB 2 – SZYB 3

895
01:15:18,840 --> 01:15:23,320
TRZY TYGODNIE PRZED RAMADANEM

896
01:15:28,600 --> 01:15:29,800
Co znalazłeś?

897
01:15:30,520 --> 01:15:32,000
Piękny.

898
01:15:32,520 --> 01:15:33,920
Co to za śliczność?

899
01:15:35,680 --> 01:15:39,760
Pochówek z późnego okresu,
około 600 lat p.n.e.

900
01:15:39,840 --> 01:15:41,760
Może mieć 2600 lat.

901
01:15:42,360 --> 01:15:44,720
Kości… zapadł się.

902
01:15:45,400 --> 01:15:48,240
Zachowały się przedmioty
do życia pozagrobowego.

903
01:15:50,400 --> 01:15:52,000
Pudełko? Panie Ahmedzie?

904
01:15:52,600 --> 01:15:54,960
Tak! Piękne pudełko, kierowniku Mustafa.

905
01:15:55,640 --> 01:15:57,680
Wyjątkowy okaz, panie Ahmedzie.

906
01:16:05,280 --> 01:16:07,080
To gra?

907
01:16:07,160 --> 01:16:09,840
Tak, to senet. Przypomina szachy.

908
01:16:11,120 --> 01:16:13,200
Bardzo lubili grać w te ich szachy.

909
01:16:17,480 --> 01:16:19,080
Zobacz, co jest w środku.

910
01:16:19,760 --> 01:16:20,960
To kość.

911
01:16:21,040 --> 01:16:23,320
Pewnie pełniła jakąś funkcję w grze.

912
01:16:27,040 --> 01:16:29,320
Patrz, możemy je ustawić i grać,

913
01:16:29,400 --> 01:16:30,560
pan ze mną.

914
01:16:31,880 --> 01:16:36,800
Służy do grania tak jak dziś szachy.

915
01:16:36,880 --> 01:16:38,680
Nazywali ją senet.

916
01:16:39,280 --> 01:16:42,080
Nie wiem, jak się w nią gra.

917
01:16:42,160 --> 01:16:47,160
Nie rozumiem, bo zwykle mamy 20 pól.

918
01:16:47,240 --> 01:16:48,640
A ta ma 30.

919
01:16:48,720 --> 01:16:50,960
Nie znam zasad.

920
01:16:54,720 --> 01:17:00,360
…14, 15, 17, 19.

921
01:17:00,440 --> 01:17:02,080
To są kości.

922
01:17:02,160 --> 01:17:03,520
Jak kręgi z kręgosłupa.

923
01:17:03,600 --> 01:17:05,880
Gdzie się je stawia?

924
01:17:06,400 --> 01:17:10,080
- Nie wiem.
- Nikt nie wie, jak je rozłożyć.

925
01:17:12,000 --> 01:17:14,000
Postaw je obok siebie.

926
01:17:22,160 --> 01:17:28,960
GLINIANY ZESTAW Z KOŚCIANYMI PIONKAMI
DO GRY W SENET – OKOŁO 600 LAT P.N.E.

927
01:17:38,720 --> 01:17:39,760
Panie Sabry!

928
01:17:41,840 --> 01:17:43,000
Co takiego, Osama?

929
01:17:44,000 --> 01:17:46,320
Kierowniku, dziura w skale!

930
01:17:46,400 --> 01:17:47,360
Panie Sabry!

931
01:18:16,200 --> 01:18:17,880
Masz latarkę?

932
01:18:19,200 --> 01:18:20,480
Mahdi, daj latarkę!

933
01:18:22,640 --> 01:18:23,920
Szybciej, Mahdi!

934
01:18:40,880 --> 01:18:42,200
Widzę czaszkę.

935
01:18:43,080 --> 01:18:45,240
Dwie czaszki.

936
01:18:46,000 --> 01:18:49,360
Wygląda jak zbiorowa mogiła.

937
01:18:49,440 --> 01:18:50,640
Proszę spojrzeć.

938
01:18:57,840 --> 01:19:01,120
Jest tam coś wspaniałego.

939
01:19:02,160 --> 01:19:03,400
Gdzie?

940
01:19:03,480 --> 01:19:05,080
Tam! Widzi pan?

941
01:19:05,160 --> 01:19:06,240
Tutaj!

942
01:19:14,920 --> 01:19:19,120
Wyłom ma ze trzy metry.

943
01:19:19,920 --> 01:19:21,040
Wydaje mi się,

944
01:19:22,000 --> 01:19:26,400
że pochodzi może z XII – XIII wieku p.n.e.

945
01:19:29,840 --> 01:19:34,280
Oczyśćmy to, żeby znaleźć wejście.

946
01:19:34,360 --> 01:19:36,000
Musi być gdzieś w pobliżu.

947
01:19:41,760 --> 01:19:43,600
Pozbądźmy się tego.

948
01:19:46,760 --> 01:19:48,120
Daj rękę, Osama.

949
01:19:53,600 --> 01:19:55,120
Wspaniałe, dr. Mohammad!

950
01:19:58,920 --> 01:20:01,200
Oczyśćcie ścieżkę.

951
01:20:03,040 --> 01:20:04,640
To komora grobowa.

952
01:20:05,400 --> 01:20:08,120
Odkryliśmy w niej drewniane trumny…

953
01:20:11,440 --> 01:20:12,760
i trochę kości.

954
01:20:15,680 --> 01:20:18,880
Tutaj jest chyba drugie wejście,
dr. Mohammad.

955
01:20:21,000 --> 01:20:23,240
I pod nią znaleźliśmy kolejną dziurę.

956
01:20:24,440 --> 01:20:26,000
Jest tu duża wnęka.

957
01:20:27,920 --> 01:20:31,440
Z pomocą dr. Mostafy
znaleźliśmy trumnę, drewniany sarkofag.

958
01:20:34,520 --> 01:20:36,360
Zaczynamy! Raz… dwa… trzy!

959
01:20:37,000 --> 01:20:38,600
Podnoś, Hamada!

960
01:20:48,720 --> 01:20:50,520
Na Boga, piękne kolory.

961
01:20:55,840 --> 01:20:58,960
Zbierzcie siły i bierzcie to na plecy!

962
01:20:59,040 --> 01:21:00,320
Idźcie prosto!

963
01:21:00,400 --> 01:21:02,520
Podnieście!

964
01:21:03,200 --> 01:21:04,560
Spokojnie!

965
01:21:08,960 --> 01:21:10,280
Zostań z nimi, Ashraf!

966
01:21:26,440 --> 01:21:29,960
Dla mnie i dla całej Sakkary
to coś wyjątkowego.

967
01:21:30,560 --> 01:21:33,480
Inni archeolodzy
pracowali po trzy miesiące

968
01:21:33,560 --> 01:21:34,760
i nic nie znaleźli.

969
01:21:34,840 --> 01:21:36,320
A tutaj, jak widać,

970
01:21:36,400 --> 01:21:39,120
coś nowego znajdujemy co chwilę.

971
01:21:39,200 --> 01:21:43,440
Więc w ciągu jednego roku,
od kwietnia do kwietnia,

972
01:21:43,520 --> 01:21:46,800
zapełniliśmy cudami trzy magazyny,

973
01:21:47,320 --> 01:21:52,120
laboratorium dr Ashraf
też będzie nimi wypełnione.

974
01:21:53,240 --> 01:21:56,760
To wszystko znaleźliśmy w Sakkarze,
na naszym stanowisku.

975
01:22:00,240 --> 01:22:07,160
DREWNIANY SARKOFAG
OKOŁO 1295 – 1186 LAT P.N.E.

976
01:22:13,720 --> 01:22:17,640
Trzeci szyb ma już dwa metry głębokości

977
01:22:18,200 --> 01:22:19,920
- Panie Mohammad?
- Tak?

978
01:22:22,640 --> 01:22:24,600
Są tu kości.

979
01:22:26,880 --> 01:22:28,360
- Co to?
- Czaszka.

980
01:22:29,920 --> 01:22:34,360
Sama czaszka? Bez reszty?

981
01:22:36,280 --> 01:22:38,920
Dobra, panie Osama. Proszę się trzymać!

982
01:22:40,000 --> 01:22:41,480
Ostrożnie, panie Osama.

983
01:22:48,520 --> 01:22:50,160
Jest głowa…

984
01:22:50,920 --> 01:22:52,680
- Czaszka?
- Czaszka, tak.

985
01:22:52,760 --> 01:22:54,920
Wszystkie kości są w tym rogu.

986
01:22:55,800 --> 01:22:58,560
To chyba nie jest jedna osoba.

987
01:23:00,680 --> 01:23:03,040
Ten szyb wydał nam się dziwny.

988
01:23:03,920 --> 01:23:07,440
Nie znaleźliśmy w nim komory grobowej.

989
01:23:08,600 --> 01:23:10,840
Po prostu kończy się po dwóch metrach.

990
01:23:12,000 --> 01:23:14,960
Ale znaleźliśmy pozostałości
dwóch szkieletów.

991
01:23:18,520 --> 01:23:24,160
Chyba pogrzebano ich w pozycji stojącej,
bo kości są ułożone od góry do dołu.

992
01:23:24,880 --> 01:23:29,120
Niektóre są obrócone, ale też są małe.

993
01:23:30,480 --> 01:23:32,640
Czemu tak pochowano tych ludzi?

994
01:23:35,400 --> 01:23:37,760
Czemu nie zrobiono dla nich trumien?

995
01:23:38,720 --> 01:23:42,560
Sądzę, że chowano ich w tym szybie
w pośpiechu.

996
01:23:46,960 --> 01:23:49,360
Wszystko w jednym miejscu.

997
01:23:51,760 --> 01:23:55,120
Może rodzinie Wahtyego
coś się przytrafiło.

998
01:24:17,000 --> 01:24:19,280
Gładzizna…

999
01:24:22,000 --> 01:24:26,360
jest gładka, nie jest… tak uwypuklona,

1000
01:24:26,440 --> 01:24:27,840
więc to kobieta.

1001
01:24:30,360 --> 01:24:32,120
Pewnie całkiem miła kobieta.

1002
01:24:33,720 --> 01:24:35,400
Ale nie znamy jej wieku.

1003
01:24:37,840 --> 01:24:43,920
Kości w koszu ze środkowego szybu
były bardzo zniszczone

1004
01:24:44,560 --> 01:24:46,200
i pokryte błotem.

1005
01:24:49,320 --> 01:24:50,600
Są bardzo delikatne.

1006
01:24:52,280 --> 01:24:56,400
Ta żuchwa jest wysunięta do przodu.

1007
01:24:56,480 --> 01:24:59,360
Chyba błotnista ziemia ją tak wypchnęła.

1008
01:25:02,040 --> 01:25:06,000
Musimy oczyścić zęby, by poznać jej wiek.

1009
01:25:07,120 --> 01:25:09,480
Znalazłam czaszkę starszej kobiety,

1010
01:25:10,160 --> 01:25:11,880
sądzę, że miała ponad 55 lat.

1011
01:25:13,080 --> 01:25:19,800
Próbuję dowiedzieć się,
jak umarła ta kobieta.

1012
01:25:20,440 --> 01:25:24,720
Starsza kobieta miała obrzęk, tutaj,

1013
01:25:24,800 --> 01:25:27,360
w żuchwie, po wewnętrznej stronie.

1014
01:25:27,880 --> 01:25:34,280
Kość była rozdęta od wewnątrz
z torbielowatym obrzękiem.

1015
01:25:37,160 --> 01:25:40,080
Chyba usunęłam większość błota.

1016
01:25:41,640 --> 01:25:45,880
To cud, że udało nam się to znaleźć,
bo kość jest w bardzo złym stanie.

1017
01:25:50,240 --> 01:25:51,200
Tutaj nie ma.

1018
01:26:01,880 --> 01:26:03,280
To druga osoba.

1019
01:26:05,080 --> 01:26:06,320
Różnią się.

1020
01:26:07,600 --> 01:26:09,400
Bardzo młoda.

1021
01:26:10,320 --> 01:26:11,560
Mała.

1022
01:26:13,800 --> 01:26:15,320
Nie, to prawa skroń.

1023
01:26:19,560 --> 01:26:21,240
To chyba trzy osoby.

1024
01:26:26,680 --> 01:26:28,840
Ta żuchwa należy chyba…

1025
01:26:30,680 --> 01:26:32,160
do dorosłej kobiety.

1026
01:26:32,240 --> 01:26:35,000
W tym szybie były dwie kobiet i dziecko.

1027
01:26:40,280 --> 01:26:44,720
Starsza kobieta,
młodsza kobieta i dziecko.

1028
01:27:09,240 --> 01:27:10,680
W szybie numer trzy?

1029
01:27:11,440 --> 01:27:12,840
Dwie kobiety.

1030
01:27:14,520 --> 01:27:15,560
Ile miały lat?

1031
01:27:16,320 --> 01:27:17,480
Jedna ponad 50 lat.

1032
01:27:18,720 --> 01:27:20,000
Pewnie jego matka.

1033
01:27:21,760 --> 01:27:26,240
A druga, sądząc po starciu zębów,
była po trzydziestce.

1034
01:27:26,760 --> 01:27:28,520
Może jego żona.

1035
01:27:29,640 --> 01:27:31,240
Dziękujemy, pani doktor.

1036
01:27:31,320 --> 01:27:32,960
Coś jeszcze?

1037
01:27:33,040 --> 01:27:34,480
Tak, kości dziecka.

1038
01:27:35,120 --> 01:27:37,160
Trudno określić wiek.

1039
01:27:37,240 --> 01:27:39,680
Kości dziecka, wiek nieznany.

1040
01:27:40,320 --> 01:27:42,480
Naprawdę? Czwarte dziecko?

1041
01:27:42,560 --> 01:27:43,640
Być może.

1042
01:27:44,680 --> 01:27:46,400
Ahmed, mamy czworo dzieci.

1043
01:27:46,480 --> 01:27:49,160
- Tak jak na ścianach?
- Tak, są cztery.

1044
01:27:51,040 --> 01:27:53,000
Trzech chłopców i dziewczynka.

1045
01:27:58,400 --> 01:28:02,720
Trzech chłopców było w tym szybie,
a tu były dwie panie i dziewczynka.

1046
01:28:03,760 --> 01:28:05,800
Pochowali kobiety razem?

1047
01:28:05,880 --> 01:28:08,280
Córkę z matką i z jego żoną.

1048
01:28:08,360 --> 01:28:09,520
Spójna teoria.

1049
01:28:14,800 --> 01:28:17,840
To jego rodzina złożona razem.

1050
01:28:21,200 --> 01:28:24,640
Sądząc po ich wieku i stanie kości,

1051
01:28:24,720 --> 01:28:26,960
przypuszczamy,

1052
01:28:27,040 --> 01:28:31,200
że śmierć tych wszystkich osób
jest jakoś powiązana.

1053
01:28:45,560 --> 01:28:47,960
Życie Wahtyego było skomplikowane.

1054
01:28:50,440 --> 01:28:52,120
Co się stało z jego rodziną?

1055
01:28:53,920 --> 01:28:56,800
Zmarli jednocześnie? Jedno po drugim?

1056
01:29:00,640 --> 01:29:03,400
Czemu umarli tak młodo?

1057
01:29:09,720 --> 01:29:11,280
Nie wyobrażam sobie tego.

1058
01:29:13,040 --> 01:29:17,320
Mam szczęście. Mam trzy córki i syna.

1059
01:29:22,880 --> 01:29:24,520
Rawda jest najmłodsza.

1060
01:29:24,600 --> 01:29:26,680
Ma cztery latka. Kocham ją.

1061
01:29:29,920 --> 01:29:32,800
Gdybym miał stracić syna i córki…

1062
01:29:35,040 --> 01:29:37,240
Próbuję postawić się na jego miejscu…

1063
01:29:38,080 --> 01:29:39,120
i nie wierzę.

1064
01:29:43,280 --> 01:29:44,480
To bardzo smutne.

1065
01:29:45,440 --> 01:29:49,080
Stracić całą rodzinę? To okropne.

1066
01:29:56,080 --> 01:30:00,960
DWA TYGODNIE PRZED RAMADANEM

1067
01:30:05,920 --> 01:30:11,600
Sądzę, że na ostatnim etapie życia
Wahtyego spotkała jakaś tragedia.

1068
01:30:13,800 --> 01:30:17,040
Ale co się stało? Tego na razie nie wiemy.

1069
01:30:17,880 --> 01:30:19,440
Nie rozwiązaliśmy zagadki.

1070
01:30:20,440 --> 01:30:22,800
Musimy znaleźć Wahtyego,
by się tego dowiedzieć.

1071
01:30:23,360 --> 01:30:25,760
Pozostało tylko jedno miejsce.

1072
01:30:26,400 --> 01:30:28,360
SZYB 1 – SZYB 2 – SZYB 3

1073
01:30:28,440 --> 01:30:31,160
SZYB 4

1074
01:30:38,720 --> 01:30:40,240
Przyłóżcie się!

1075
01:30:40,320 --> 01:30:42,880
Kopcie, gdzie chcecie, ale nie zapeszcie!

1076
01:30:42,960 --> 01:30:46,080
Rano macie czytać Koran!

1077
01:30:47,120 --> 01:30:48,120
Tak będzie!

1078
01:30:48,200 --> 01:30:51,720
Zobaczymy Ghareeb, lubię cię,
ale przestań zapeszać!

1079
01:30:51,800 --> 01:30:54,640
Nie, doktorze! Nie wiem, co powiedzieć.

1080
01:30:54,720 --> 01:30:59,360
- Gdybyś bardziej dbał o swoich ludzi…
- A da się?

1081
01:30:59,440 --> 01:31:01,120
Mam im kupić po czekoladzie?

1082
01:31:02,440 --> 01:31:05,120
Bóg się z tobą policzy, Mustafa.

1083
01:31:17,560 --> 01:31:19,880
Panie Sabry, piękna rzeźba wapienna!

1084
01:31:22,280 --> 01:31:25,600
To pęknięcie jest stare.
Odpadła dawno temu.

1085
01:31:26,440 --> 01:31:28,520
To górna część kamiennego posągu.

1086
01:31:28,600 --> 01:31:29,760
Piękna.

1087
01:31:29,840 --> 01:31:32,080
Wspaniałe włosy.

1088
01:31:32,160 --> 01:31:34,040
Wspaniale oddane detale.

1089
01:31:35,560 --> 01:31:36,800
- Panie Ahmedzie.
- Tak?

1090
01:31:36,880 --> 01:31:39,240
- Co to?
- Od razu po pana posłałem.

1091
01:31:39,320 --> 01:31:42,920
Pamięta pan te płaskorzeźby
znalezione kilka dni temu?

1092
01:31:43,000 --> 01:31:44,400
Faraona Ramzesa II?

1093
01:31:44,480 --> 01:31:46,720
To raczej nie przypadek.

1094
01:31:46,800 --> 01:31:49,640
Tak. Pochodzą z kaplicy na górze, chyba.

1095
01:31:51,960 --> 01:31:56,640
Trzy dni temu znaleźliśmy
piękne płaskorzeźby…

1096
01:31:57,360 --> 01:32:00,560
z okresu Ramzesów,
kartusz z faraonem Ramzesem II.

1097
01:32:00,640 --> 01:32:01,800
Tak wyglądały.

1098
01:32:03,040 --> 01:32:07,760
A dziś znajdujemy to,
też w stylu ramzesowskim.

1099
01:32:08,680 --> 01:32:12,120
Ma ponad 3300 lat.

1100
01:32:13,120 --> 01:32:16,720
Grobowiec tego człowieka
musi być gdzieś w pobliżu.

1101
01:32:16,800 --> 01:32:21,520
Może jest po naszej stronie wzgórza,
obok ściany, tam.

1102
01:32:23,000 --> 01:32:24,440
Pękła tak.

1103
01:32:25,760 --> 01:32:28,480
Panie Ahmedzie, ciekawe czy…

1104
01:32:28,560 --> 01:32:31,200
Pamiętasz te dwa znalezione
fragmenty posągu?

1105
01:32:31,280 --> 01:32:34,440
- W pierwszym sezonie?
- I po części w drugim.

1106
01:32:35,560 --> 01:32:37,680
Myślisz, że to może pasować?

1107
01:32:38,800 --> 01:32:40,240
Mam nadzieję, szefie.

1108
01:33:10,240 --> 01:33:11,840
As-salamu alaykum.

1109
01:33:13,600 --> 01:33:17,200
Doktorze Medhat. Pamięta pan ten postument
z zeszłego sezonu?

1110
01:33:19,160 --> 01:33:22,240
- Posąg w kilku kawałkach?
- W dwóch…

1111
01:33:22,320 --> 01:33:23,680
- Złożyliśmy go!
- Tak?

1112
01:33:24,520 --> 01:33:26,520
- Gdzie jest?
- Proszę zobaczyć.

1113
01:33:29,200 --> 01:33:31,080
Tędy… Bóg zapłać.

1114
01:33:31,160 --> 01:33:32,520
Możemy sprawdzić?

1115
01:33:33,480 --> 01:33:35,160
Pan poda, panie Ahmedzie.

1116
01:33:36,040 --> 01:33:42,480
Tę część znaleźliśmy w maju
na szczycie naszego stanowiska.

1117
01:33:42,560 --> 01:33:46,160
A tę część znaleźliśmy w październiku
u podnóża szybu.

1118
01:33:47,680 --> 01:33:48,880
Podaj dr. Ashrafowi.

1119
01:33:48,960 --> 01:33:51,400
Bardziej do tyłu.

1120
01:33:52,000 --> 01:33:53,920
Niżej. Chwileczkę.

1121
01:33:55,040 --> 01:33:57,000
Trochę do tyłu.

1122
01:33:57,080 --> 01:33:59,680
- Proszę puścić.
- Nie, trzymać!

1123
01:33:59,760 --> 01:34:01,160
Sama stoi…

1124
01:34:01,240 --> 01:34:02,240
Podeprzyjcie ją!

1125
01:34:02,880 --> 01:34:04,280
Idealnie!

1126
01:34:06,040 --> 01:34:07,280
Tak jest.

1127
01:34:08,200 --> 01:34:10,360
Wiedziałem. Jak tylko ją zobaczyłem.

1128
01:34:12,440 --> 01:34:14,160
Piękna, naprawdę.

1129
01:34:19,760 --> 01:34:22,800
Czyli jeszcze
nie pomieszało nam się w głowach.

1130
01:34:27,080 --> 01:34:29,200
To niewiarygodne, że ten posąg…

1131
01:34:29,920 --> 01:34:33,120
że te trzy części
stały się jednym posągiem.

1132
01:34:34,720 --> 01:34:40,560
Jesteśmy pewni,
że te piaski skrywają coś jeszcze.

1133
01:34:41,640 --> 01:34:44,560
Musimy znaleźć grobowiec
właściciela posągu.

1134
01:34:47,360 --> 01:34:50,040
Z Bożą pomocą znajdziemy go w tym sezonie.

1135
01:34:54,560 --> 01:35:01,480
WAPIENNY POSĄG ARYSTOKRATY
Z OKRESU RAMZESÓW, 1279 – 1213 P.N.E.

1136
01:35:07,360 --> 01:35:11,960
SZYB 1 – SZYB 2 – SZYB 3 – SZYB 4

1137
01:35:40,280 --> 01:35:43,280
Co tu mamy?
Wyrzuć gruz z południa. Ostrożnie.

1138
01:35:44,320 --> 01:35:46,960
- Powoli!
- Zaczekaj.

1139
01:35:48,280 --> 01:35:50,240
Pan Hamada tam zejdzie.

1140
01:35:52,000 --> 01:35:54,680
Schodząc na dół do szybów…

1141
01:35:57,440 --> 01:36:01,520
mamy świadomość, że w grobowcu Wahtyego
skała jest bardzo krucha.

1142
01:36:07,080 --> 01:36:09,200
Ale dla mnie to drzwi do raju.

1143
01:36:12,120 --> 01:36:15,040
Chcę go zobaczyć. Chcę się mu przyjrzeć.

1144
01:36:18,600 --> 01:36:22,040
Na zachodzie przed sobą widzę otwór.

1145
01:36:23,160 --> 01:36:26,600
Ma długość szybu.

1146
01:36:27,160 --> 01:36:28,040
Jakiś metr?

1147
01:36:28,120 --> 01:36:29,160
Tak.

1148
01:36:37,760 --> 01:36:39,560
Teraz zrobił się szerszy?

1149
01:36:40,320 --> 01:36:41,200
Tak.

1150
01:36:41,280 --> 01:36:43,000
- Widać coś więcej?
- Tak.

1151
01:36:43,080 --> 01:36:44,560
Co tam widzisz?

1152
01:36:47,600 --> 01:36:48,720
Moment.

1153
01:36:54,120 --> 01:36:57,160
Upewnię się, zanim się podekscytują.

1154
01:36:59,400 --> 01:37:01,400
- Co?
- Dajcie mi chwilę.

1155
01:37:08,880 --> 01:37:10,200
To Wahtye, kierowniku!

1156
01:37:10,280 --> 01:37:11,760
Wahtye! Znaleźliśmy go!

1157
01:37:11,840 --> 01:37:14,360
Dzięki Bogu. Co tam pan widzi?

1158
01:37:14,440 --> 01:37:17,160
- Drewnianą trumnę!
- Wreszcie go znaleźliśmy!

1159
01:37:18,680 --> 01:37:19,600
Wspaniale!

1160
01:37:19,680 --> 01:37:20,720
Dzięki Bogu!

1161
01:37:20,800 --> 01:37:24,080
Gratulacje, szefie!
Gratulacje, panie Hamada!

1162
01:37:26,640 --> 01:37:28,720
Pierwszy raz ujrzy światło dzienne.

1163
01:37:34,200 --> 01:37:35,920
Ale z pana szczęściarz.

1164
01:37:36,000 --> 01:37:37,720
Wielki!

1165
01:37:37,800 --> 01:37:41,320
Pan pierwszy zobaczy komorę pogrzebową.

1166
01:37:41,400 --> 01:37:43,320
Pan pierwszy zobaczy Wahtyego.

1167
01:37:45,040 --> 01:37:46,480
Dr. Mohammad!

1168
01:37:46,560 --> 01:37:47,720
Tak, szefie?

1169
01:37:49,080 --> 01:37:51,600
Znaleźliśmy szkielet Wahtyego.

1170
01:37:51,680 --> 01:37:52,600
Świetnie.

1171
01:37:52,680 --> 01:37:55,520
Trochę oczyściłem i znalazłem czaszkę.

1172
01:38:02,640 --> 01:38:03,640
Pan Hamada?

1173
01:38:03,720 --> 01:38:06,440
Są tam wszystkie kości?

1174
01:38:06,520 --> 01:38:07,840
Tak, są wszystkie.

1175
01:38:20,400 --> 01:38:21,640
Chwała Bogu.

1176
01:38:22,560 --> 01:38:25,760
To dziwne, że w pełnym przepychu grobowcu

1177
01:38:25,840 --> 01:38:27,840
po odkopaniu wszystkich szybów

1178
01:38:28,480 --> 01:38:33,000
znajdujemy tylko dwie komory grobowe.

1179
01:38:33,080 --> 01:38:34,560
A w głównym szybie…

1180
01:38:36,760 --> 01:38:39,160
jest tylko drewniana trumna.

1181
01:38:39,240 --> 01:38:42,040
Nadal nie znamy historii tego człowieka.

1182
01:38:46,120 --> 01:38:50,760
Pewnie utrata dzieci
w każdym ojcu pozostawia bliznę.

1183
01:38:54,440 --> 01:38:58,120
Ale w jego posągach wyczuwaliśmy

1184
01:38:58,680 --> 01:39:00,520
odrobinę pogody ducha.

1185
01:39:01,800 --> 01:39:07,880
Więc może grobowiec był już skończony,
kiedy zmarły mu dzieci.

1186
01:39:09,960 --> 01:39:13,080
Bo jedynym miejscem,
w którym czułem prawdziwy smutek,

1187
01:39:13,840 --> 01:39:17,760
była jego komora pogrzebowa.

1188
01:39:22,200 --> 01:39:25,800
Nie było w niej śladu luksusu
i pobłażania sobie.

1189
01:39:28,600 --> 01:39:30,440
Ot zwykła drewniana trumna…

1190
01:39:32,360 --> 01:39:36,040
nawet go dobrze nie zmumifikowano.

1191
01:39:37,280 --> 01:39:40,480
Może to przez szok
wywołany śmiercią dzieci.

1192
01:39:48,720 --> 01:39:50,480
- Kierowniku!
- Tak, szefie?

1193
01:39:51,160 --> 01:39:52,160
Twarz Wahtyego!

1194
01:39:52,240 --> 01:39:54,280
- Tak?
- Jest przede mną.

1195
01:40:00,320 --> 01:40:03,040
Wreszcie pokazał się Wahtye!
- Wspaniale!

1196
01:40:03,120 --> 01:40:06,680
- Jest w bardzo dobrym stanie.
- Dzięki Bogu.

1197
01:40:22,440 --> 01:40:26,240
Myśleliśmy, że wszystko będzie jasne,
gdy znajdziemy komorę.

1198
01:40:26,320 --> 01:40:28,040
Ale to nie był koniec.

1199
01:40:34,800 --> 01:40:37,760
Musimy się dowiedzieć, jak zginął.

1200
01:40:39,240 --> 01:40:41,600
Ale to coś pięknego,

1201
01:40:41,680 --> 01:40:44,040
aż serce się raduje…

1202
01:40:47,600 --> 01:40:49,760
że odsłoniliśmy oblicze Wahtyego.

1203
01:40:51,560 --> 01:40:53,200
Możemy odetchnąć z ulgą,

1204
01:40:55,080 --> 01:40:56,960
bo dotarliśmy do Wahtyego.

1205
01:40:58,640 --> 01:41:01,080
To jego grobowiec i to jego właściciel.

1206
01:41:03,840 --> 01:41:05,520
Teraz obraz jest kompletny.

1207
01:41:06,160 --> 01:41:07,400
Przyszedł już?

1208
01:41:07,480 --> 01:41:09,200
- Jest.
- Dzięki Bogu!

1209
01:41:27,400 --> 01:41:32,840
Ten szkielet jest w lepszym stanie
niż pozostałe.

1210
01:41:35,840 --> 01:41:41,240
I choć to mężczyzna,
jego czaszka ma pewne cechy kobiecości.

1211
01:41:42,320 --> 01:41:45,240
Wydaje się delikatnym człowiekiem.

1212
01:41:46,280 --> 01:41:49,120
Ma około 35 lat.

1213
01:41:55,360 --> 01:41:57,000
Taki chyba był Wahtye.

1214
01:42:01,120 --> 01:42:03,240
Wreszcie go poznałam.

1215
01:42:06,240 --> 01:42:10,280
Nie ma za mocnego przyczepu mięśnia,

1216
01:42:10,360 --> 01:42:14,560
co sugeruje, że był delikatnym człowiekiem
z lekką pracą.

1217
01:42:15,520 --> 01:42:17,320
Może dlatego, że był panem.

1218
01:42:18,520 --> 01:42:20,480
Był panem tych wszystkich rzeczy.

1219
01:42:25,520 --> 01:42:29,280
Czaszka Wahtyego posiadała zgrubienia.

1220
01:42:31,360 --> 01:42:33,000
Położę go tutaj.

1221
01:42:33,080 --> 01:42:34,920
To może sugerować,

1222
01:42:35,000 --> 01:42:38,840
że coś działo się z jego kośćmi.

1223
01:42:47,200 --> 01:42:49,720
To bardzo ciekawe być blisko nich

1224
01:42:49,800 --> 01:42:54,680
i wczuwać się w ich ból i cierpienie.

1225
01:42:54,760 --> 01:42:56,160
Próbuję to robić.

1226
01:42:56,240 --> 01:42:59,360
To niełatwe, ale próbuję to poczuć.

1227
01:42:59,440 --> 01:43:00,480
Dobrze.

1228
01:43:03,600 --> 01:43:08,120
Kształt jego kości kończyn wskazuje,
że nie są za zdrowe,

1229
01:43:08,200 --> 01:43:11,640
ponieważ kolano jest skręcone do wewnątrz.

1230
01:43:12,640 --> 01:43:16,200
To powinno być tak, a to tak.

1231
01:43:19,200 --> 01:43:24,120
Kąt powinien być skierowany na zewnątrz,

1232
01:43:24,200 --> 01:43:28,080
ale u tego człowieka nie jest tak,

1233
01:43:28,840 --> 01:43:31,040
tylko tak.

1234
01:43:31,120 --> 01:43:33,720
Jakby chodził tak.

1235
01:43:35,560 --> 01:43:37,760
Chyba był osłabiony.

1236
01:43:39,120 --> 01:43:41,440
Te kości nie były zdrowe.

1237
01:43:43,880 --> 01:43:45,840
Może bardzo cierpiał.

1238
01:43:48,240 --> 01:43:51,480
Te kości łaknęły krwi…

1239
01:43:54,120 --> 01:43:56,280
i dlatego są tak rozdęte.

1240
01:43:58,160 --> 01:44:04,400
Być może ta osoba
cierpiała na jakąś anemię.

1241
01:44:06,280 --> 01:44:10,400
Tę samą opuchliznę znalazłam u jego matki.

1242
01:44:11,760 --> 01:44:14,160
Występują wrodzone postacie anemii.

1243
01:44:14,760 --> 01:44:20,720
Ale to tylko teza,
bo zmarli w innym wieku.

1244
01:44:22,000 --> 01:44:24,200
Więc to nie jest takie częste,

1245
01:44:24,280 --> 01:44:27,720
ale zestawiając ze sobą wszystko,
co wiemy,

1246
01:44:27,800 --> 01:44:31,640
można pomyśleć o jakiejś chorobie…

1247
01:44:32,640 --> 01:44:34,320
lub epidemii.

1248
01:44:34,400 --> 01:44:36,880
Najprawdopodobniej malarii.

1249
01:44:38,000 --> 01:44:40,760
Co mogło dotknąć całą rodzinę.

1250
01:44:42,520 --> 01:44:46,600
Jeśli to prawda, to odmieniłoby
historię starożytnego Egiptu.

1251
01:45:01,640 --> 01:45:03,000
Dzięki Allachowi.

1252
01:45:05,280 --> 01:45:07,200
Dzięki wielkiemu Allachowi…

1253
01:45:08,960 --> 01:45:11,600
Boże miłosierdzie jest dla miłosiernych.

1254
01:45:11,680 --> 01:45:14,880
Bądźcie miłosierni dla tych,
którzy chodzą po ziemi.

1255
01:45:15,680 --> 01:45:19,080
To jeden z rzadkich przypadków,

1256
01:45:19,160 --> 01:45:24,360
kiedy udaje się znaleźć wszystkich ludzi
ukazanych na ścianach grobowca.

1257
01:45:25,960 --> 01:45:28,880
A życie doczesne to tylko gra i zabawa…

1258
01:45:30,960 --> 01:45:37,520
Dziękujemy Bogu za poznanie w całości
historii tej rodziny.

1259
01:45:44,400 --> 01:45:46,240
Wahtye byłby z nas dumny,

1260
01:45:46,960 --> 01:45:48,680
a my jesteśmy dumni z niego.

1261
01:45:49,600 --> 01:45:52,000
To komunikacja. Współpraca.

1262
01:45:53,560 --> 01:45:57,800
Rozsławiliśmy imię Wahtyego
po 4500 latach.

1263
01:45:57,880 --> 01:46:00,000
Jeśli Wahtye by się teraz pojawił,

1264
01:46:00,640 --> 01:46:03,720
podziękowałby nam za to,
co dla niego zrobiliśmy.

1265
01:46:06,360 --> 01:46:09,080
Ale to my dziękujemy Wahtyemu,
bo bez niego

1266
01:46:10,200 --> 01:46:13,320
nasza praca szybko zostałaby zapomniana.

1267
01:46:30,440 --> 01:46:32,640
Pomyliliśmy się.

1268
01:46:34,200 --> 01:46:37,320
To są ich marzenia.
To nie jest rzeczywistość.

1269
01:46:40,160 --> 01:46:43,440
Myśleliśmy,
że na ścianach umieszczają swoje zdjęcia.

1270
01:46:44,080 --> 01:46:46,040
Nie, oni wcale w to nie wierzyli.

1271
01:46:47,800 --> 01:46:48,920
Nie są jak my.

1272
01:46:49,000 --> 01:46:53,000
My wstawiamy zdjęcia na Facebooka.
A to nie jest ich Facebook.

1273
01:46:54,080 --> 01:46:55,560
To ich marzenia.

1274
01:46:56,400 --> 01:46:58,040
Wierzyli w inne życie

1275
01:46:58,120 --> 01:47:00,800
dużo mocniej niż w pierwsze życie.

1276
01:47:01,320 --> 01:47:05,000
Więc marzenia o innym życiu
umieszczali na ścianach,

1277
01:47:05,080 --> 01:47:07,160
a to jest ich pierwsze życie.

1278
01:47:08,240 --> 01:47:11,760
Dlatego w historii
popełniamy wiele błędów.

1279
01:47:11,840 --> 01:47:14,880
Widzimy wielkie świątynie, piękne posągi

1280
01:47:15,720 --> 01:47:18,200
i myślimy, że historia była doskonała.

1281
01:47:21,360 --> 01:47:24,800
A kiedy widzisz tych ludzi,
odkrywasz, że są tacy jak my.

1282
01:47:25,840 --> 01:47:27,080
Tacy sami.

1283
01:47:28,680 --> 01:47:30,240
To prawdziwa historia.

1284
01:47:49,120 --> 01:47:53,800
TYDZIEŃ PRZED RAMADANEM

1285
01:48:01,560 --> 01:48:04,040
Po skończeniu prac w grobowcu Wahtyego

1286
01:48:04,960 --> 01:48:09,640
cały zespół liczył na to,
że znajdziemy coś jeszcze

1287
01:48:09,720 --> 01:48:11,920
i wrócimy tu w przyszłym sezonie.

1288
01:48:14,040 --> 01:48:16,160
Ale przyjechał szef misji…

1289
01:48:17,640 --> 01:48:19,560
i przekazał nam złe wieści.

1290
01:48:24,680 --> 01:48:28,040
Musimy skończyć w tym sezonie
w ciągu zaledwie dwóch dni.

1291
01:48:30,600 --> 01:48:32,560
Wyczerpał się rządowy budżet.

1292
01:48:34,920 --> 01:48:36,400
Musimy dokończyć prace.

1293
01:48:40,760 --> 01:48:42,000
I wszystko zebrać…

1294
01:48:44,560 --> 01:48:46,960
bo za dwa dni ma nas tu nie być.

1295
01:48:57,680 --> 01:49:00,440
Zwykle w ostatnim tygodniu pracy

1296
01:49:00,520 --> 01:49:03,760
zabezpiecza się stanowisko
i wszystko zabiera.

1297
01:49:06,000 --> 01:49:07,200
Ghareeb, pomóż mu.

1298
01:49:14,280 --> 01:49:15,960
Ale zdarzają się niespodzianki.

1299
01:49:16,680 --> 01:49:18,440
Czoło klifu wygląda dobrze.

1300
01:49:18,520 --> 01:49:22,120
Bo kiedy sprząta się stanowisko…

1301
01:49:22,200 --> 01:49:23,840
Dajcie motykę, szybko!

1302
01:49:23,920 --> 01:49:26,560
…czasem znajduje się coś ważnego.

1303
01:49:34,760 --> 01:49:36,480
Gdzie są puste wiadra?

1304
01:49:36,560 --> 01:49:38,960
Chodź! Weź to przy twojej nodze.

1305
01:49:46,040 --> 01:49:47,840
Tędy, panie doktorze.

1306
01:50:10,960 --> 01:50:12,200
„To-Bi-Mis…”

1307
01:50:14,080 --> 01:50:15,360
„Ben To-Bi-Mis”.

1308
01:50:17,480 --> 01:50:19,720
„Ben To-Bi-Mis”.

1309
01:50:20,800 --> 01:50:24,680
Patrzcie. „Sędzia”, „wielki sędzia”.

1310
01:50:45,480 --> 01:50:48,680
Nekropola Bubasteionu, muszę to przyznać…

1311
01:50:51,520 --> 01:50:53,720
to bardzo dziwne miejsce.

1312
01:51:00,760 --> 01:51:03,760
Zawsze nas zaskakuje…

1313
01:51:20,120 --> 01:51:21,720
i dlatego jest cudowna.

1314
01:51:27,480 --> 01:51:32,440
W zaledwie jeden sezon
Egipski zespół w Bubasteionie

1315
01:51:32,520 --> 01:51:36,440
znalazł ponad 3100 niezwykłych artefaktów.

1316
01:51:38,440 --> 01:51:42,360
Jeśli potwierdzi się teoria Amiry
o śmierci rodziny Wahtyego,

1317
01:51:42,440 --> 01:51:46,720
to będzie najwcześniej odnotowany
przypadek malarii w historii,

1318
01:51:46,800 --> 01:51:49,800
bo o ponad 1000 lat.

1319
01:51:51,880 --> 01:51:55,760
Badania potwierdziły,
że Hamada i Ghareeb znaleźli lwiątko.

1320
01:51:55,840 --> 01:52:00,320
Po raz pierwszy znaleziono
zmumifikowanego lwa.

1321
01:53:16,960 --> 01:53:18,960
Napisy: Paweł Zatryb