1 00:00:02,000 --> 00:00:07,000 Downloaded from YTS.MX 2 00:00:08,000 --> 00:00:13,000 Official YIFY movies site: YTS.MX 3 00:00:20,520 --> 00:00:26,160 NEKROPOLIS BUBASTEION SAQQARA, MESIR 4 00:00:29,680 --> 00:00:32,160 - Encik Hamada! - Ya, bos? 5 00:00:32,240 --> 00:00:34,800 Ada sesuatu bawah sana. 6 00:00:35,480 --> 00:00:37,320 Sekejap, Ghareeb. Saya turun. 7 00:00:39,800 --> 00:00:41,200 Di sana. 8 00:00:42,960 --> 00:00:44,120 Apa ini? 9 00:00:44,720 --> 00:00:47,560 Sana… Ada sesuatu yang muncul. 10 00:00:48,240 --> 00:00:50,480 Oh, Tuhan. Banyaknya habuk! 11 00:00:50,560 --> 00:00:52,280 Sebab itu saya berhenti tadi. 12 00:00:52,360 --> 00:00:53,800 Entah apa bendanya. 13 00:00:53,880 --> 00:00:55,240 Di timbunan tanah itu. 14 00:00:56,240 --> 00:00:57,720 Okey, beri ruang sikit. 15 00:01:14,800 --> 00:01:16,360 Dengan nama Tuhan… 16 00:01:16,440 --> 00:01:17,560 Apa ini? 17 00:01:23,720 --> 00:01:25,840 Ini sangat tak disangka… 18 00:01:28,440 --> 00:01:30,520 Ini dewi singa, Ghareeb! 19 00:01:32,480 --> 00:01:33,520 Ya Tuhan. 20 00:01:34,840 --> 00:01:37,680 Dengan nama Tuhan… Kenapa ini ada di sini? 21 00:01:41,880 --> 00:01:44,160 DOKUMENTARI NETFLIX ASLI 22 00:01:53,560 --> 00:01:58,160 Pada November 2018, sekumpulan ahli kaji purba Mesir 23 00:02:04,320 --> 00:02:07,520 yang sedang mencari makam di tanah perkuburan purba 24 00:02:14,400 --> 00:02:20,360 membuat sebuah penemuan yang terunggul seumur hidup. 25 00:02:30,280 --> 00:02:32,800 Bila dapat jumpa makam yang lengkap… 26 00:02:33,720 --> 00:02:35,320 Memang luar biasa. 27 00:02:39,280 --> 00:02:42,160 Semasa saya mula-mula masuk, saya rasa 28 00:02:42,240 --> 00:02:44,280 nak pitam sebab terlalu gembira. 29 00:02:47,680 --> 00:02:50,120 Ia tersembunyi selama ribuan tahun! 30 00:02:51,960 --> 00:02:53,600 Tidak disentuh sebelum ini. 31 00:02:55,840 --> 00:02:57,520 Ia tidak tercapai akal! 32 00:02:59,160 --> 00:03:01,120 Ini sangat luar biasa. 33 00:03:02,040 --> 00:03:06,680 Ini kisah purba yang dirungkai dari bawah padang pasir di barat Kaherah. 34 00:03:06,760 --> 00:03:10,320 Ini merupakan penemuan  yang pertama seumpamanya di Mesir. 35 00:03:10,400 --> 00:03:12,600 …makam ini masih terpelihara baik 36 00:03:12,680 --> 00:03:16,000 hingga dikatakan penemuan terpenting dalam puluhan tahun. 37 00:03:16,080 --> 00:03:20,000 Masih kekal tidak disentuh dan dirompak selama 4,400 tahun. 38 00:03:20,080 --> 00:03:22,480 Akhbar, majalah, televisyen. 39 00:03:23,240 --> 00:03:26,400 Seluruh dunia heboh tentang makam ini. 40 00:03:26,480 --> 00:03:27,760 Penemuan unik Mesir. 41 00:03:27,840 --> 00:03:30,800 Menteri Antikuiti berkata makam peribadi itu 42 00:03:30,880 --> 00:03:34,440 milik seorang pegawai tinggi semasa dinasti firaun kelima. 43 00:03:34,520 --> 00:03:37,120 Ini antara penemuan besar terbaru di Mesir. 44 00:03:37,200 --> 00:03:41,240 Ketua Majlis Antikuiti Mesir berkata lebih banyak penemuan dijangka… 45 00:03:41,320 --> 00:03:44,680 …terpelihara dengan baik dan bakal memberi maklumat 46 00:03:44,760 --> 00:03:46,200 tentang hidup zaman itu. 47 00:04:00,400 --> 00:04:04,480 MOHAMMAD 48 00:04:08,520 --> 00:04:09,680 Makam ini 49 00:04:10,560 --> 00:04:11,960 sangat unik. 50 00:04:25,000 --> 00:04:26,200 Warna seterang ini… 51 00:04:29,800 --> 00:04:31,720 Ukiran sejelas ini… 52 00:04:32,720 --> 00:04:35,480 Sebegitu banyak patung dalam makam peribadi… 53 00:04:37,840 --> 00:04:40,320 Ini tidak pernah dilihat di Mesir. 54 00:04:45,080 --> 00:04:47,040 Saya Mohammad Mohammad Yousef. 55 00:04:47,120 --> 00:04:48,960 Saya pakar kaji purba Mesir. 56 00:04:53,200 --> 00:04:56,000 Sejak kami mula-mula menemui makam ini 57 00:04:56,480 --> 00:04:58,080 kami jumpa nama Wahtye. 58 00:04:59,520 --> 00:05:02,320 Wahtye pemilik makam ini. 59 00:05:02,960 --> 00:05:05,640 Tapi kami tak tahu apa-apa tentang dia. 60 00:05:11,400 --> 00:05:13,840 Kami mesti baca hieroglif untuk mengetahui 61 00:05:15,840 --> 00:05:16,720 siapa Wahtye. 62 00:05:17,440 --> 00:05:20,760 Siapa dia sebenarnya sehingga ada makam semewah ini? 63 00:05:21,960 --> 00:05:23,040 Ini satu misteri. 64 00:05:26,640 --> 00:05:29,280 Biasanya bila kami jumpa sebuah makam 65 00:05:30,400 --> 00:05:33,800 liang lahadnya sudahpun dikorek pada masa lampau. 66 00:05:35,080 --> 00:05:37,640 Tapi kadang-kadang tidak juga. 67 00:05:42,000 --> 00:05:43,440 Bila lantai dibersihkan 68 00:05:44,920 --> 00:05:48,400 kami jumpa empat liang lahad berisi pasir. 69 00:05:55,040 --> 00:05:57,960 Hari itu, semua orang tak tidur. 70 00:05:58,040 --> 00:05:59,240 Tapi masih bermimpi. 71 00:06:01,960 --> 00:06:08,600 Mungkin kami akan jumpa satu keluarga terkebumi dalam sana selepas 4,500 tahun. 72 00:06:09,400 --> 00:06:12,000 Itu lebih baik daripada menemui emas. 73 00:06:14,280 --> 00:06:17,360 Ini khabar gembira buat kami. 74 00:06:23,400 --> 00:06:27,480 RAHSIA MAKAM SAQQARA 75 00:07:05,200 --> 00:07:08,360 HAMADA 76 00:07:10,360 --> 00:07:11,960 Saya Hamada Mansour. 77 00:07:12,880 --> 00:07:14,760 Saya ahli kaji purba 78 00:07:15,720 --> 00:07:20,120 merangkap anggota kumpulan projek Mesir di nekropolis Bubasteion. 79 00:07:28,920 --> 00:07:32,320 AHMED 80 00:07:36,440 --> 00:07:38,880 Encik Ahmed Zikrey penyelia saya. 81 00:07:40,520 --> 00:07:44,200 Dia cikgu sejarah saya di sekolah rendah. 82 00:07:46,160 --> 00:07:48,240 - Awak lambat. - Maaf, bos. 83 00:07:50,960 --> 00:07:52,920 Setiap hari kami mula perjalanan 84 00:07:55,280 --> 00:07:56,840 dari dunia orang hidup 85 00:07:58,480 --> 00:08:00,480 ke dunia orang mati 86 00:08:03,080 --> 00:08:04,080 iaitu Saqqara. 87 00:08:15,280 --> 00:08:16,560 Bekerja di Saqqara… 88 00:08:17,760 --> 00:08:20,400 Saya bertuah sebab saya suka sejarah. 89 00:08:21,960 --> 00:08:26,960 Mula-mula kita dikelilingi kehijauan dan orang ramai, lepas itu 90 00:08:29,920 --> 00:08:31,640 tahu-tahu saja kita di gurun. 91 00:08:32,840 --> 00:08:33,960 Sungguh luar biasa. 92 00:08:51,160 --> 00:08:52,760 Saqqara tempat penuh ajaib. 93 00:08:54,200 --> 00:08:56,520 Rahsia tarikannya adalah 94 00:08:57,560 --> 00:09:01,160 ada harta karun berusia lebih 5,000 tahun tertanam di sana. 95 00:09:05,360 --> 00:09:07,840 Ia terletak berhampiran Piramid Djoser 96 00:09:07,920 --> 00:09:10,000 piramid batu tertua di dunia. 97 00:09:17,160 --> 00:09:22,120 Bagi saya, Saqqara merupakan tapak kaji purba terpenting di Mesir. 98 00:09:24,120 --> 00:09:27,480 Semua ahli kaji purba Mesir mesti datang ke Saqqara 99 00:09:27,560 --> 00:09:30,360 untuk belajar sejarah dari awal hingga akhir. 100 00:09:39,840 --> 00:09:43,080 Nekropolis Bubasteion, tempat kami jumpa makam Wahtye 101 00:09:43,760 --> 00:09:47,480 merupakan tapak perkuburan kuno di cenuram timur 102 00:09:48,600 --> 00:09:51,240 sejauh kurang 1 km dari Piramid Djoser. 103 00:09:52,160 --> 00:09:57,200 Kami mulakan penggalian di sini pada musim bunga tahun 2018. 104 00:10:06,800 --> 00:10:08,640 Kami semua orang Mesir 105 00:10:12,240 --> 00:10:14,440 tapi kami pun lelah dalam keadaan ini. 106 00:10:22,800 --> 00:10:28,040 Kalau suhu di bandar adalah 26 darjah Celsius 107 00:10:29,400 --> 00:10:32,360 di sini 32 atau 33 darjah Celsius. 108 00:10:41,200 --> 00:10:43,080 Memang memenatkan… 109 00:10:44,440 --> 00:10:47,040 Debunya juga banyak! 110 00:10:50,440 --> 00:10:53,840 Tapi kamilah yang layak beri suara pada nenek moyang kami. 111 00:10:53,920 --> 00:10:55,520 Kami keturunan mereka. 112 00:10:55,600 --> 00:10:58,400 Kamilah yang lebih layak berbanding orang asing. 113 00:11:00,760 --> 00:11:02,920 Encik Sabry ialah Pengurus Besar. 114 00:11:03,800 --> 00:11:06,480 Dia kendalikan seluruh projek. 115 00:11:06,560 --> 00:11:08,840 Dia dan keluarganya tinggal terus sini! 116 00:11:16,560 --> 00:11:22,600 Mandur Mustafa mengurus para pekerja. 117 00:11:24,480 --> 00:11:27,160 - Letak satu kumpulan di sini, Mandur. - Baik. 118 00:11:27,240 --> 00:11:28,360 Kumpulan satu. 119 00:11:31,640 --> 00:11:33,920 Dr. Mohammad Yousef pengarah projek. 120 00:11:35,480 --> 00:11:38,560 Saya mengagumi reputasi dia sebagai pakar kaji purba 121 00:11:38,640 --> 00:11:42,920 jadi saya sentiasa rapat dengan dia untuk belajar daripada dia. 122 00:11:49,200 --> 00:11:52,800 Sejak menemui makam ini kami menunggu untuk menggali liang itu 123 00:11:52,880 --> 00:11:56,160 bagi melengkapkan kisah untuk Wahtye serta keluarganya. 124 00:11:57,720 --> 00:12:02,120 Tapi sehingga kini, kami tak dapat menggali dalam makam itu. 125 00:12:03,960 --> 00:12:07,880 Sebelum itu, kami mesti menyiasat kisah hidup Wahtye 126 00:12:07,960 --> 00:12:10,200 melalui ukiran di dindingnya. 127 00:12:16,760 --> 00:12:20,160 Sejak ditemui, pakar sibuk menterjemah tulisan dalam makam 128 00:12:20,240 --> 00:12:23,520 untuk mendapatkan petunjuk bagi Wahtye dan keluarganya. 129 00:12:25,280 --> 00:12:27,600 Kita mula dari bingkainya. 130 00:12:30,640 --> 00:12:34,920 Setelah siasatan ini selesai, baru liang lahad itu boleh digali. 131 00:12:38,600 --> 00:12:40,720 Sudah tiga bulan kami tunggu 132 00:12:41,320 --> 00:12:43,560 tapi kami tetap bekerja di luarnya. 133 00:12:44,240 --> 00:12:46,760 Matlamat kami adalah menemui makam baru. 134 00:12:49,640 --> 00:12:51,160 Kami jumpa Wahtye 135 00:12:51,240 --> 00:12:54,400 jadi mungkin ada makam lain di sekitar kawasan ini. 136 00:12:55,440 --> 00:12:58,280 Ini teori saja. Mungkin betul, mungkin tidak. 137 00:13:01,040 --> 00:13:05,360 Tapi kami mesti selesaikan projek di kawasan ini 138 00:13:05,840 --> 00:13:07,680 sebelum penghujung musim. 139 00:13:15,160 --> 00:13:18,840 Enam minggu lagi, semasa bulan suci Ramadan bermula 140 00:13:18,920 --> 00:13:22,480 pembiayaan projek ini dijangka akan tamat. 141 00:13:24,080 --> 00:13:26,680 Ratusan orang bekerja di projek ini. 142 00:13:27,880 --> 00:13:30,240 Ini satu-satunya pendapatan mereka. 143 00:13:33,320 --> 00:13:36,720 Mereka semua berharap dapat menyambung musim hadapan. 144 00:13:38,520 --> 00:13:42,120 Mereka tidak pasti sama ada mereka dapat kembali atau tidak. 145 00:13:42,720 --> 00:13:45,960 Sebab mungkin pembiayaan kerajaan tidak akan diteruskan. 146 00:13:52,280 --> 00:13:54,160 Untuk meneruskan pembiayaan 147 00:13:54,240 --> 00:13:58,840 mereka mesti buat satu lagi penemuan besar sebelum musim ini tamat. 148 00:14:02,760 --> 00:14:04,440 Kami pasti tentu ada. 149 00:14:05,280 --> 00:14:07,080 Tapi masa sudah suntuk. 150 00:14:07,160 --> 00:14:08,160 Nanti Ramadan. 151 00:14:08,240 --> 00:14:11,720 Kami mesti cari sesuatu untuk selesaikan projek. 152 00:14:16,080 --> 00:14:18,560 MAC 2019 153 00:14:18,640 --> 00:14:23,000 ENAM MINGGU SEBELUM RAMADAN 154 00:14:43,520 --> 00:14:44,720 Ada apa, Mahrous? 155 00:14:48,320 --> 00:14:49,720 Biar saya tengok. 156 00:14:52,320 --> 00:14:53,520 Awak jumpa sesuatu? 157 00:14:57,680 --> 00:15:00,040 Ketepikan tangan, Mahrous. Ke tepi. 158 00:15:00,120 --> 00:15:02,840 - Pegang dari atas! - Cepat, Tamer! Sapu! 159 00:15:22,720 --> 00:15:24,160 Tapak patung. 160 00:15:26,000 --> 00:15:27,960 "Semoga Ptah memanjangkan… 161 00:15:28,560 --> 00:15:29,800 - "Usia…" - usia…" 162 00:15:29,880 --> 00:15:32,680 "Memanjangkan usia… Memberi kesihatan… 163 00:15:33,280 --> 00:15:35,280 "Panjangkan usia…" 164 00:15:35,360 --> 00:15:36,400 Kepada nama ini. 165 00:15:36,480 --> 00:15:39,080 Nama… Pangkal nama ini tak jelas. 166 00:15:41,040 --> 00:15:43,400 Saya rasa ini bukan manusia pun. 167 00:15:45,160 --> 00:15:47,160 Mungkin dewi Sekhmet. 168 00:15:47,960 --> 00:15:50,080 Perlu bahagian lain untuk lengkapkan. 169 00:15:50,160 --> 00:15:51,360 Ya, betul. 170 00:15:52,840 --> 00:15:55,440 - Itu tugas awak, Encik Hamada! - Baik, bos! 171 00:16:08,680 --> 00:16:10,200 Cantiknya! 172 00:16:16,520 --> 00:16:18,800 Dr. Mohammad, patung ini luar biasa. 173 00:16:18,880 --> 00:16:23,560 Kita jumpa tapaknya dahulu, baru badannya. 174 00:16:24,240 --> 00:16:25,280 Memang sepadan. 175 00:16:25,960 --> 00:16:28,200 Kami terus menggali dan jumpa kepala. 176 00:16:30,600 --> 00:16:32,520 Banyak patung cantik di sini. 177 00:16:32,600 --> 00:16:34,520 Kita sudah menghampiri kuilnya. 178 00:16:37,600 --> 00:16:40,600 Kami sudah lama tahu cenuram timur di Saqqara 179 00:16:40,680 --> 00:16:44,440 merupakan tapak beberapa kuil kultus haiwan yang besar. 180 00:16:46,320 --> 00:16:49,320 Salah satu tapak terbesar ialah Bubasteion. 181 00:16:52,000 --> 00:16:54,880 SALIMA 182 00:16:54,960 --> 00:16:56,240 Saya Salima Ikram. 183 00:16:56,320 --> 00:16:59,920 Saya pakar kaji purba pemakaman dan pakar zoologi purba. 184 00:17:00,720 --> 00:17:02,920 Ini penting. Tapi ini tak penting. 185 00:17:04,040 --> 00:17:06,320 Antara kepakaran saya, mumia haiwan. 186 00:17:11,480 --> 00:17:13,720 Pusing sini sikit. 187 00:17:14,280 --> 00:17:17,200 Bubasteion merupakan kuil dan pusat kultus 188 00:17:17,280 --> 00:17:19,400 yang memuja dewi Bastet. 189 00:17:25,800 --> 00:17:28,680 Bastet dewi keibuan, kecantikan, dan kasih sayang 190 00:17:28,760 --> 00:17:32,600 yang berada dalam bentuk kucing atau wanita berkepala kucing. 191 00:17:33,560 --> 00:17:36,040 Saya suka kucing-kucing kecil ini. 192 00:17:36,120 --> 00:17:37,640 Sebab cantik, En. Ahmed. 193 00:17:40,680 --> 00:17:46,360 Seperti mana-mana dewi Mesir, Bastet ada sisi penyayang dan sisi menakutkan. 194 00:17:47,000 --> 00:17:50,960 Bastet boleh jadi macam kucing, manja dan suka main-main 195 00:17:51,040 --> 00:17:52,920 dan menjaga anak kucingnya. 196 00:17:54,200 --> 00:17:56,800 - Ini anak kucing. - Ya. 197 00:17:56,880 --> 00:18:00,280 Tulang humerus, ada dua… 198 00:18:00,400 --> 00:18:04,600 Itu radius. Itu tulang radius di sana. 199 00:18:06,200 --> 00:18:08,440 Tapi dia boleh juga jadi singa betina. 200 00:18:11,000 --> 00:18:14,760 Bastet juga dewi wabak dan pembalasan dendam. 201 00:18:14,840 --> 00:18:17,160 Untuk itu, dia dikenali sebagai Sekhmet. 202 00:18:18,800 --> 00:18:20,480 Hati-hati guna beliung itu. 203 00:18:21,040 --> 00:18:22,520 Apa itu? Sekhmet? 204 00:18:24,280 --> 00:18:25,360 Harap-haraplah. 205 00:18:53,640 --> 00:18:55,600 Wah, sampel yang bagus! 206 00:19:08,240 --> 00:19:13,480 Jadi tulisan ini adalah "Kepada Sekhmet, kesayangan dewa Ptah… 207 00:19:13,560 --> 00:19:18,280 Semoga dipanjangkan usia 208 00:19:18,400 --> 00:19:20,360 dan dikurniakan kebahagiaan 209 00:19:20,440 --> 00:19:22,800 oleh Ra untuk selamanya." 210 00:19:24,320 --> 00:19:25,360 Indah sungguh. 211 00:19:31,520 --> 00:19:34,640 Bila jadi orang pertama memegang sesuatu seperti ini 212 00:19:34,720 --> 00:19:36,400 selepas ribuan tahun… 213 00:19:37,240 --> 00:19:39,960 Ini memang kerja impian jutaan orang. 214 00:19:43,880 --> 00:19:47,880 PATUNG TEMBIKAR BERSADUR DEWI SEKHMET 215 00:19:47,960 --> 00:19:50,400 KIRA-KIRA 500 - 300 TAHUN SEBELUM MASIHI 216 00:19:54,400 --> 00:19:58,640 Kami sedang giat bekerja di luar tapi kami juga sentiasa bersedia 217 00:19:58,720 --> 00:20:00,480 untuk masuk makam itu. 218 00:20:02,480 --> 00:20:05,400 Kami ingin merungkai kisah Wahtye. 219 00:20:06,280 --> 00:20:07,520 Siapa dia? 220 00:20:13,320 --> 00:20:17,680 NERMEEN DAN NABIL 221 00:20:19,280 --> 00:20:20,840 "Pendeta Tersuci Raja." 222 00:20:22,080 --> 00:20:24,720 "Pendeta Tersuci Raja." Raja mana? 223 00:20:30,920 --> 00:20:32,840 "Raja" di situ. Nampak? 224 00:20:32,920 --> 00:20:34,120 Tapi dah terhakis. 225 00:20:34,800 --> 00:20:36,520 - Yalah. - Nampak tak? 226 00:20:36,600 --> 00:20:38,000 Betul. Tajam mata awak. 227 00:20:40,960 --> 00:20:43,400 Semasa membaca tulisan hieroglif 228 00:20:43,480 --> 00:20:45,960 kami berpandukan beberapa peraturan. 229 00:20:48,240 --> 00:20:50,800 Rasanya ini sisa simbol "Kawasan Tanah Dewa" 230 00:20:50,880 --> 00:20:53,800 - atau sebenarnya bukan? - Ini sisa… 231 00:20:53,880 --> 00:20:56,360 - Untuk "Tanah Dewa". - Ya. "Tanah Dewa". 232 00:20:57,720 --> 00:21:00,440 Ia dibaca kanan ke kiri, kiri ke kanan 233 00:21:00,520 --> 00:21:03,480 atas ke bawah ataupun sebaliknya. 234 00:21:05,960 --> 00:21:10,800 Selepas baris hieroglif mengufuk ini 235 00:21:10,880 --> 00:21:14,560 sambung ke bingkai utara dan lakaran menegak ini. 236 00:21:15,360 --> 00:21:18,840 Jadi sekarang kita mesti fikir mahu baca dari arah mana. 237 00:21:20,320 --> 00:21:24,160 Satu petua mudah adalah mencari simbol burung. 238 00:21:25,480 --> 00:21:27,800 Kalau ia pandang kanan, mula dari kanan. 239 00:21:28,600 --> 00:21:32,800 Kalau ia pandang kiri, mula dari kiri. Kemudian kami cuba fahamkan. 240 00:21:35,320 --> 00:21:37,040 Rasanya ini "dipuja"… 241 00:21:37,120 --> 00:21:39,880 Sebab ini pun simbol fonetik 242 00:21:39,960 --> 00:21:42,240 untuk "dipuja", ketiga-tiga simbol ini. 243 00:21:43,120 --> 00:21:46,000 - Diikuti "Dewa Maha Besar". - Betul. 244 00:21:46,080 --> 00:21:47,800 Okey, cuba gabungkan. 245 00:21:48,840 --> 00:21:49,800 "Wahtye 246 00:21:50,680 --> 00:21:52,160 Pendeta Tersuci Raja 247 00:21:53,200 --> 00:21:57,800 Pengawas Tanah Dewa 248 00:21:57,880 --> 00:22:00,880 Pengawas Kapal Suci 249 00:22:02,440 --> 00:22:03,520 Dipuja di samping 250 00:22:04,720 --> 00:22:08,240 Dewa Maha Besar, Wahtye." 251 00:22:11,960 --> 00:22:13,000 Ini sangat jelas. 252 00:22:13,880 --> 00:22:15,360 Awak yang tulis itu? 253 00:22:15,440 --> 00:22:19,200 Cuba tulis elok-elok sikit? Tolonglah. 254 00:22:19,280 --> 00:22:21,640 Ini cara saya. Orang genius tulis begini. 255 00:22:21,720 --> 00:22:24,360 - Macam mana nak baca? - Saya saja boleh. 256 00:22:25,600 --> 00:22:27,280 Inilah kepuasan kami. 257 00:22:27,360 --> 00:22:32,480 Setiap usaha penterjemahan kami akan mendedahkan siapa Wahtye sebenarnya. 258 00:22:33,240 --> 00:22:37,480 Pada dasarnya, kami mesti andaikan Wahtye seorang pendeta. 259 00:22:40,160 --> 00:22:46,480 Pada zaman itu, golongan pendeta dianggap sebagai pegawai atasan tinggi. 260 00:22:47,360 --> 00:22:48,800 Pendeta orang tengah 261 00:22:48,880 --> 00:22:52,680 antara raja dan rakyat serta antara raja dan dewa. 262 00:22:53,360 --> 00:22:56,960 Sebab itulah makamnya mewah seperti ini. 263 00:22:59,520 --> 00:23:02,040 Mengikut tanggapan saya, Wahtye… 264 00:23:02,120 --> 00:23:03,360 Saya suka dia! 265 00:23:04,480 --> 00:23:07,560 Pada saya, dia memang sedikit riak. 266 00:23:10,160 --> 00:23:12,560 Dia banyak kali sebut namanya sendiri. 267 00:23:15,920 --> 00:23:18,040 Ada banyak tugu mirip dia. 268 00:23:20,360 --> 00:23:22,480 55 tugu, itu bukan calang-calang! 269 00:23:23,920 --> 00:23:25,320 Dia menyanjung dirinya. 270 00:23:26,840 --> 00:23:29,360 Seolah-olah dia mahu tunjuk 271 00:23:29,440 --> 00:23:32,120 "Saya orang penting, saya orang besar." 272 00:23:35,080 --> 00:23:38,760 Dia mahu dibawa ke alam barzakh 273 00:23:40,160 --> 00:23:41,720 dengan gilang-gemilang 274 00:23:42,480 --> 00:23:43,920 dan dengan semua harta. 275 00:23:46,400 --> 00:23:48,560 Dia memaparkan pelbagai kegiatan. 276 00:23:51,960 --> 00:23:55,720 Ada beberapa gambaran yang menunjukkan kegiatan seharian 277 00:23:56,840 --> 00:23:59,680 dan adegan upacara keagamaan 278 00:24:02,040 --> 00:24:03,400 di alam barzakh. 279 00:24:06,600 --> 00:24:08,880 Semua ini macam filem. Memang cantik. 280 00:24:08,960 --> 00:24:10,160 Gambarannya hebat. 281 00:24:11,000 --> 00:24:14,120 Dia memaparkan segalanya dengan penuh terperinci. 282 00:24:18,240 --> 00:24:19,640 Dia mahu segalanya. 283 00:24:20,520 --> 00:24:23,640 Dia mahu bawa semua ini ke alam barzakh 284 00:24:23,720 --> 00:24:27,200 dan dia mahu kekal menjadi pemilik abadinya. 285 00:24:34,680 --> 00:24:37,760 Orang Mesir purba begitu menikmati hidup mereka 286 00:24:37,840 --> 00:24:39,960 dan mereka nak hidup mewah lepas mati 287 00:24:40,040 --> 00:24:42,440 jadi mereka pun buat makam yang mewah. 288 00:24:43,360 --> 00:24:48,920 MAKAM PENDETA WAHTYE KIRA-KIRA 2415 - 2405 SEBELUM MASIHI 289 00:24:49,000 --> 00:24:51,800 Mereka bina kuil kecil di atas tanah. 290 00:24:51,880 --> 00:24:54,600 MAKAM KUIL KECIL 291 00:24:54,720 --> 00:24:58,400 Kemudian ada lubang mengarah ke dasar bawah tanah… 292 00:24:58,480 --> 00:25:00,120 …dan dia dikebumikan situ. 293 00:25:00,200 --> 00:25:02,960 Mereka ingin memelihara jasad 294 00:25:03,040 --> 00:25:05,040 agar boleh ditempati roh semula. 295 00:25:06,600 --> 00:25:09,440 Kuil di atas tanah dihias indah 296 00:25:09,520 --> 00:25:12,440 dengan gambaran hidup yang sempurna 297 00:25:12,520 --> 00:25:14,600 yang ingin dinikmati selamanya. 298 00:25:17,120 --> 00:25:19,800 Ada juga struktur "pintu palsu" 299 00:25:19,880 --> 00:25:22,360 agar roh kita boleh keluar masuk. 300 00:25:23,360 --> 00:25:26,880 Mungkin sebahagian roh kita boleh pergi ke alam barzakh 301 00:25:26,960 --> 00:25:29,480 dan sebahagian lagi tinggal dalam makam 302 00:25:30,400 --> 00:25:33,760 dan kalau ada orang datang melawat, kita boleh tengok. 303 00:25:35,800 --> 00:25:41,560 Seluruh makam ini bertindak seperti mesin kelahiran semula 304 00:25:41,640 --> 00:25:46,480 yang dijamin dapat membawa roh dari dunia ini ke dunia seterusnya 305 00:25:46,560 --> 00:25:50,120 dan hidup mewah seperti itu untuk selamanya. 306 00:25:51,480 --> 00:25:52,320 Hebatnya! 307 00:25:55,240 --> 00:25:56,840 Ini makam istimewa. 308 00:25:57,480 --> 00:25:59,520 Tapi pada pandangan peribadi saya 309 00:26:00,960 --> 00:26:05,040 makam ini padat dengan teka-teki. 310 00:26:06,640 --> 00:26:10,480 Ini makam keluarga, dan kami lihat beberapa figura 311 00:26:11,160 --> 00:26:13,080 seperti Wahtye dan ibunya 312 00:26:14,040 --> 00:26:15,360 empat orang anaknya 313 00:26:16,600 --> 00:26:17,680 dan isterinya. 314 00:26:18,720 --> 00:26:20,960 Tapi ada orang yang hilang. 315 00:26:22,760 --> 00:26:23,920 Dia ada abang? 316 00:26:25,080 --> 00:26:27,320 Nama Wahtye disebut banyak kali. 317 00:26:27,880 --> 00:26:28,960 Kenapa sebenarnya? 318 00:26:32,720 --> 00:26:35,960 Dia seperti mahu menegaskan "Ini makam saya!" 319 00:26:36,080 --> 00:26:38,040 "Makam ini milik saya seorang!" 320 00:26:39,120 --> 00:26:41,040 Macam keterlaluan pula. 321 00:26:43,000 --> 00:26:45,760 Saya rasa ada sesuatu yang tak kena di sini. 322 00:27:08,800 --> 00:27:12,480 MUSTAFA 323 00:27:12,840 --> 00:27:15,680 Nama saya Mandur Mustafa Abdo Sadek Mahmoud. 324 00:27:16,560 --> 00:27:19,000 Saya mandur tapak penggalian di Saqqara. 325 00:27:25,920 --> 00:27:29,040 Saya jadi mandur sebab ini kerja turun-temurun saya. 326 00:27:35,320 --> 00:27:38,960 Ayah, datuk, moyang saya, mereka semua jadi mandur. 327 00:27:45,640 --> 00:27:48,560 Ia diwariskan dari generasi ke generasi. 328 00:28:10,040 --> 00:28:12,160 Ini tanah kami. 329 00:28:21,040 --> 00:28:22,720 Lepas kerja, saya ke sini. 330 00:28:28,760 --> 00:28:32,280 Pokok kurma ini sudah ada di sini sejak zaman firaun dulu. 331 00:28:33,960 --> 00:28:36,520 Saya bercucuk tanam macam orang Mesir purba. 332 00:28:38,680 --> 00:28:43,320 Ada kerja harian saya yang tertera di dinding makam Wahtye juga. 333 00:29:05,080 --> 00:29:07,880 Kita bayangkan orang purba duduk tengah pasir 334 00:29:07,960 --> 00:29:10,160 sebab kita temui mereka di sana. 335 00:29:17,720 --> 00:29:20,800 Tetapi inilah rupa Mesir yang didiami Wahtye dulu 336 00:29:24,960 --> 00:29:28,400 dan dia percaya dia boleh bawa semua ini ke kubur. 337 00:29:29,480 --> 00:29:32,720 Dia habiskan hayatnya bersiap untuk hayat seterusnya. 338 00:29:43,680 --> 00:29:46,120 Orang Mesir purba berharap selepas mati 339 00:29:46,200 --> 00:29:49,520 mereka akan hidup selamanya di Padang Rumput Tinggi 340 00:29:51,200 --> 00:29:53,640 iaitu mirip dengan Mesir yang mereka kenal 341 00:29:53,720 --> 00:29:54,760 cuma lebih baik. 342 00:29:56,840 --> 00:29:58,360 Namun untuk ke sana 343 00:29:58,440 --> 00:30:02,280 mereka perlu melalui beberapa ujian di alam barzakh. 344 00:30:09,320 --> 00:30:11,960 Osiris, dewa maut dan kelahiran semula 345 00:30:12,040 --> 00:30:14,320 mengadili mereka di Dewan Penghakiman. 346 00:30:17,600 --> 00:30:22,160 Sebelum masuk syurga, roh itu mesti tampil di hadapan 42 hakim 347 00:30:22,240 --> 00:30:24,880 dan bersumpah tidak berbuat dosa tertentu. 348 00:30:28,080 --> 00:30:29,120 "Aku tidak menipu 349 00:30:29,680 --> 00:30:30,880 aku tidak mencuri 350 00:30:30,960 --> 00:30:32,120 aku tidak membunuh" 351 00:30:32,200 --> 00:30:33,280 dan sebagainya. 352 00:30:34,160 --> 00:30:36,680 Selepas itu, sesi menimbang jantung. 353 00:30:39,200 --> 00:30:43,080 Jantung akan ditimbang dengan pelepah kebenaran dan keadilan. 354 00:30:45,760 --> 00:30:47,720 Jika jantung itu lebih berat 355 00:30:47,800 --> 00:30:50,080 ia akan dibaham iblis berkepala buaya 356 00:30:50,160 --> 00:30:51,840 dan roh itu akan hilang. 357 00:30:57,480 --> 00:31:01,000 Tetapi jika jantung itu seimbang dengan pelepah itu 358 00:31:01,080 --> 00:31:03,200 roh itu disahkan "bercakap benar" 359 00:31:04,600 --> 00:31:07,520 lalu dibenarkan belayar ke Padang Rumput Tinggi. 360 00:31:18,480 --> 00:31:20,960 Okey. Esok sama juga, bos? 361 00:31:21,040 --> 00:31:22,160 Baik. 362 00:31:22,680 --> 00:31:24,800 Jangan lambat, bos! 363 00:31:30,400 --> 00:31:34,480 LIMA MINGGU SEBELUM RAMADAN 364 00:31:59,640 --> 00:32:03,800 10 meter dari arah barat makam Wahtye, terletaknya liang lahad tertua 365 00:32:03,880 --> 00:32:05,760 dan terdalam di tapak itu. 366 00:32:07,440 --> 00:32:10,360 Semua kerja bahaya adalah kerja saya 367 00:32:11,400 --> 00:32:14,280 sebab saya saja orang muda di sini. 368 00:32:23,280 --> 00:32:26,280 Saya memang suka kerja mencabar, bukan kerja mudah. 369 00:32:38,680 --> 00:32:41,880 Pada saya, nekropolis Bubasteion adalah 370 00:32:47,400 --> 00:32:49,120 tempat yang sangat aneh. 371 00:32:52,320 --> 00:32:55,480 Ia sentiasa memberikan kami sesuatu yang tidak diduga. 372 00:33:02,600 --> 00:33:04,120 Itulah yang hebatnya. 373 00:33:06,120 --> 00:33:08,360 Tengok, Ghareeb! Oh Tuhan. 374 00:33:09,560 --> 00:33:11,800 - Apa semua ini? - Sangat pelik! 375 00:33:13,520 --> 00:33:15,040 Oh Tuhan! 376 00:33:22,160 --> 00:33:24,240 Tidak… 377 00:33:24,320 --> 00:33:25,200 Apa ini? 378 00:33:28,600 --> 00:33:30,440 Masih terbalut lagi. 379 00:33:36,240 --> 00:33:38,320 Ini masih elok lagi, Ghareeb. 380 00:33:43,240 --> 00:33:46,440 Jadi mumia di depan saya ini adalah mumia… kucing! 381 00:33:50,840 --> 00:33:53,160 - Tengok ada berapa, Ghareeb? - Sekejap. 382 00:33:53,760 --> 00:33:55,480 Ada banyak! 383 00:34:02,280 --> 00:34:03,280 Semua ini kucing? 384 00:34:05,920 --> 00:34:08,400 - Mana mereka dapat? - Entahlah. 385 00:34:08,480 --> 00:34:11,560 Banyaknya kucing di sini. Tak sangka betul. 386 00:34:14,840 --> 00:34:15,720 Oh Tuhan. 387 00:34:16,240 --> 00:34:17,400 Apa pula ini? 388 00:34:18,440 --> 00:34:21,160 Jangan kata ini pun kucing, Ghareeb? Tengok! 389 00:34:22,040 --> 00:34:23,520 Besarnya. 390 00:34:25,200 --> 00:34:28,800 Oh, Tuhan. Ini bukan kucing, Ghareeb! 391 00:34:30,600 --> 00:34:32,120 Cuba tengok bawah cahaya. 392 00:34:32,200 --> 00:34:33,240 Ini sangat… 393 00:34:33,320 --> 00:34:34,920 Sangat mengejutkan! 394 00:34:38,600 --> 00:34:40,080 Ada kucing sebesar ini? 395 00:34:40,920 --> 00:34:42,600 Sebesar hidung saya! 396 00:34:45,600 --> 00:34:46,960 Oh, Tuhan. 397 00:34:48,960 --> 00:34:50,120 Terbalikkan. 398 00:34:50,880 --> 00:34:52,000 Perlahan-lahan. 399 00:34:52,080 --> 00:34:53,000 Tengok! 400 00:34:53,480 --> 00:34:54,320 Situ! 401 00:34:55,640 --> 00:34:56,960 Mulutnya dilukis! 402 00:34:58,080 --> 00:35:00,520 Mata dan muncungnya… 403 00:35:01,680 --> 00:35:02,880 Telinganya juga. 404 00:35:04,600 --> 00:35:06,320 Sungguh luar biasa! 405 00:35:08,360 --> 00:35:12,800 Negara kita ada sebarang haiwan 406 00:35:13,480 --> 00:35:15,200 yang menyerupai haiwan ini? 407 00:35:15,280 --> 00:35:16,120 Tak ada. 408 00:35:17,720 --> 00:35:20,560 Kalau ada kucing sebesar ini, awak buat apa? 409 00:35:21,160 --> 00:35:23,000 Saya akan sakat budak-budak! 410 00:35:38,160 --> 00:35:39,640 Mungkin ini bukan kucing? 411 00:35:53,600 --> 00:35:55,680 Mana nak letak semua ini, Ghareeb? 412 00:35:55,760 --> 00:35:56,800 Tak tahulah. 413 00:36:00,400 --> 00:36:03,480 - Jadi semua ini kucing? - Tidak. 414 00:36:03,600 --> 00:36:04,640 Tuhan Maha Besar! 415 00:36:05,680 --> 00:36:07,160 Ini bukan kucing. 416 00:36:07,240 --> 00:36:08,600 Mungkin itu cerpelai? 417 00:36:12,200 --> 00:36:14,480 Tengok ekornya. Tengok bentuknya. 418 00:36:17,040 --> 00:36:18,520 Ini buaya, bos. 419 00:36:20,000 --> 00:36:22,920 Ghareeb, ambil ini. Ketepikan dulu. 420 00:36:23,000 --> 00:36:25,600 - Ya. - Ini lain daripada yang lain. 421 00:36:26,240 --> 00:36:28,000 Ini mumia buaya, bos. 422 00:36:32,360 --> 00:36:34,000 Rasanya sudah, Ghareeb. 423 00:36:35,120 --> 00:36:39,840 Kita bawa keluar dan ambil udara segar dulu. 424 00:36:41,360 --> 00:36:43,920 Turunkan kotak dengan dua cangkuk! 425 00:36:49,320 --> 00:36:51,560 Saya nak ceritakan sesuatu. 426 00:36:51,640 --> 00:36:54,120 Sejak saya kerja di perkuburan kucing ini 427 00:36:56,600 --> 00:36:59,480 setiap kali kucing nampak saya, mereka lari. 428 00:36:59,960 --> 00:37:01,240 Mereka takut! 429 00:37:01,320 --> 00:37:04,080 Mereka sudah tak manja macam dulu. 430 00:37:08,200 --> 00:37:12,000 Tapi bila itu terjadi, saya fikir, "Memang patutlah. 431 00:37:17,200 --> 00:37:20,000 Saya keluarkan nenek moyang awak dari kubur 432 00:37:21,560 --> 00:37:22,720 dan masuk gudang!" 433 00:37:28,680 --> 00:37:31,760 Mereka takut saya sumbat mereka dalam gudang juga! 434 00:37:35,400 --> 00:37:39,760 Setahu kami, kucing belaan tidak dipersembahkan di kuil. 435 00:37:44,040 --> 00:37:48,560 Kucing yang dipersembahkan dibeli terlebih dahulu daripada pendeta. 436 00:37:49,560 --> 00:37:51,200 Yang ini cantik. 437 00:37:52,200 --> 00:37:55,280 Ini mumia khas Bubasteion yang masih elok. 438 00:37:57,160 --> 00:38:00,840 Kami rasa para pendeta memang menternak kucing 439 00:38:00,920 --> 00:38:03,160 dan mereka mengupah 440 00:38:03,240 --> 00:38:05,680 orang kampung sekitar Saqqara 441 00:38:05,760 --> 00:38:10,320 untuk menternak kucing dan mungkin ada kandang anak kucing juga. 442 00:38:16,560 --> 00:38:19,240 Beginilah cara sebuah kultus haiwan suci. 443 00:38:19,320 --> 00:38:23,280 Kuil mereka akan memuja seekor haiwan suci 444 00:38:23,360 --> 00:38:26,920 yang dianggap sebagai penzahiran 445 00:38:27,000 --> 00:38:29,240 dewa atau dewi mereka di bumi. 446 00:38:30,240 --> 00:38:34,080 Semasa hidup, haiwan ini akan disembah seperti menyembah Tuhan. 447 00:38:34,760 --> 00:38:37,040 Diberi makan, air, dan dipuja. 448 00:38:39,240 --> 00:38:41,560 Orang akan persembahkan macam-macam. 449 00:38:46,040 --> 00:38:47,560 Kepala gangsa yang elok! 450 00:38:49,160 --> 00:38:51,640 Mereka persembahkan tangkal dan patung 451 00:38:51,720 --> 00:38:55,600 yang dibuat daripada kayu, batu, tembikar sadur, dan gangsa. 452 00:38:59,960 --> 00:39:03,160 Tapi mereka juga akan beri mumia haiwan sebab 453 00:39:03,240 --> 00:39:06,400 mereka percaya kalau mereka beri korban darah 454 00:39:06,480 --> 00:39:11,000 sudah tentu itu lebih berharga daripada patung kayu atau batu. 455 00:39:11,080 --> 00:39:16,520 Walaupun sudah berusia lebih 2,500 tahun, keadaannya masih baik lagi. 456 00:39:16,600 --> 00:39:18,440 Semasa Bubasteion dibina 457 00:39:18,520 --> 00:39:21,000 sudah ada banyak makam lama terbina 458 00:39:21,080 --> 00:39:23,520 sepanjang 2,000 tahun sebelum itu. 459 00:39:24,200 --> 00:39:26,760 Jadi pendeta bawa mereka ke makam-makam itu 460 00:39:26,840 --> 00:39:29,520 dan ditanam dalam satu lubang kubur besar. 461 00:39:30,280 --> 00:39:32,040 Itulah yang kita jumpa kini. 462 00:39:32,920 --> 00:39:34,400 Macam mana? 463 00:39:40,400 --> 00:39:44,600 Saya pun dah pernah lihat macam-macam jenis kucing. 464 00:39:45,960 --> 00:39:49,880 Tapi kucing yang sebesar ini? 465 00:39:50,000 --> 00:39:51,360 Memang tak pernah. 466 00:39:53,400 --> 00:39:58,000 Kita boleh cuba buat pengecaman melalui tulang. 467 00:40:16,480 --> 00:40:21,520 Di dalam makam, siasatan maklumat daripada dindingnya sudah hampir siap. 468 00:40:25,840 --> 00:40:27,040 Ada banyak bukti 469 00:40:27,520 --> 00:40:33,040 yang menunjukkan makam ini memang sangat padat 470 00:40:33,120 --> 00:40:34,520 dengan teka-teki. 471 00:40:35,080 --> 00:40:38,760 - Ada sesuatu. - Apa ini? Wah! Tengok, Nermeen. 472 00:40:40,280 --> 00:40:42,720 Tak ada ukiran lain macam ini di sini. 473 00:40:43,680 --> 00:40:50,080 Di sebelah pintu palsu pertama, ada satu ukiran meja persembahan 474 00:40:51,800 --> 00:40:56,160 yang menunjukkan pemilik makam ini duduk di hadapan seorang wanita cantik. 475 00:40:59,000 --> 00:41:00,640 Ada beberapa benda aneh. 476 00:41:01,440 --> 00:41:03,160 - Semua ini aneh. - Ya? 477 00:41:03,240 --> 00:41:04,600 Betul, semua ini aneh. 478 00:41:05,160 --> 00:41:08,760 Biasanya lelaki akan duduk bersama isterinya. 479 00:41:09,400 --> 00:41:13,800 Jadi kami ingatkan itu Wahtye bersama isterinya, Ptah-Weret. 480 00:41:14,640 --> 00:41:18,400 Tapi bila kami baca tulisan yang diukir di sana… 481 00:41:19,440 --> 00:41:21,400 Tertulis "Isterinya, Merit-Min." 482 00:41:23,240 --> 00:41:25,360 Jadi kami terus terpaku 483 00:41:26,200 --> 00:41:27,760 kerana terkejut! 484 00:41:28,800 --> 00:41:30,120 Sebab Merit-Min 485 00:41:31,160 --> 00:41:33,720 ialah ibu dia. 486 00:41:33,840 --> 00:41:37,480 Kami fikir, "Jangan kata dia kahwin mak dia?" 487 00:41:37,560 --> 00:41:40,760 Tapi itu memang mustahil. Mustahil sama sekali! 488 00:41:41,680 --> 00:41:44,240 Namanya telah ditukar. 489 00:41:45,040 --> 00:41:48,400 - Rasanya ada yang usik. - Dia sendiri yang ubah. 490 00:41:48,480 --> 00:41:51,040 Nama-nama itu ada kesan kikis. 491 00:41:51,760 --> 00:41:55,120 Kalau kita cuba raba dinding ini, kita dapat rasa 492 00:41:56,000 --> 00:41:58,280 "Ada sesuatu yang tak kena." 493 00:42:00,960 --> 00:42:02,280 Ini bukan Wahtye. 494 00:42:03,000 --> 00:42:06,120 Keseluruhan makam ini dipenuhi nama Wahtye. 495 00:42:06,200 --> 00:42:09,200 - Tiba-tiba ada nama lain. - Jadi dia mencuri? 496 00:42:10,040 --> 00:42:11,320 Dia pencuri! 497 00:42:12,240 --> 00:42:13,200 Tak sangka. 498 00:42:14,520 --> 00:42:16,400 Setakat itu saja? Bukan. 499 00:42:16,480 --> 00:42:17,720 Tugu utama itu! 500 00:42:18,840 --> 00:42:20,960 Bila tengok wajah tugu itu… 501 00:42:22,600 --> 00:42:24,040 Memang nampak lain. 502 00:42:24,120 --> 00:42:27,320 Rupanya tak nampak macam tugu lain dalam makam ini. 503 00:42:29,840 --> 00:42:32,800 Maknanya ini orang lain, bukan tugu Wahtye. 504 00:42:34,880 --> 00:42:37,840 Ini membuat saya rasa lebih yakin 505 00:42:38,240 --> 00:42:40,640 ada sesuatu yang jahat terjadi di sini. 506 00:42:40,720 --> 00:42:44,960 Saya rasa Wahtye merampas makam ini. 507 00:42:46,080 --> 00:42:49,200 Makam ini bukannya dibuat untuk Wahtye. 508 00:42:50,040 --> 00:42:51,240 Siapa mangsanya? 509 00:42:51,840 --> 00:42:53,280 Mangsanya tak dikenali. 510 00:42:54,440 --> 00:42:55,680 Tapi kami ada teori. 511 00:42:55,760 --> 00:42:58,120 Ya. Kami ada beberapa petunjuk. 512 00:42:58,200 --> 00:43:00,600 Dia ada sebut tentang seorang abang. 513 00:43:00,680 --> 00:43:01,680 Abang Wahtye. 514 00:43:02,240 --> 00:43:04,000 Ada namanya di dinding timur. 515 00:43:05,920 --> 00:43:08,720 Wahtye mendedikasikan lagu 516 00:43:08,800 --> 00:43:12,000 "untuk roh abangku". 517 00:43:14,120 --> 00:43:15,720 Kenapa tak sebut namanya? 518 00:43:15,800 --> 00:43:17,840 Saya rasa dia dedikasikan lagu itu 519 00:43:17,920 --> 00:43:20,400 sebagai tanda kesal… 520 00:43:20,480 --> 00:43:21,880 - Dia rasa… - Bersalah! 521 00:43:22,880 --> 00:43:25,280 - Jadi ini bukan Wahtye? - Bukan Wahtye. 522 00:43:25,360 --> 00:43:26,840 Mungkin ini abang dia. 523 00:43:31,120 --> 00:43:32,760 Semua petunjuk ini 524 00:43:34,400 --> 00:43:38,840 mengarah kepada kemungkinan Wahtye merampas makam abang dia. 525 00:43:40,120 --> 00:43:43,120 Tapi kalau Wahtye curi makam ini daripada abang dia… 526 00:43:44,040 --> 00:43:48,120 "AKU TIDAK MENCURI" 527 00:43:49,440 --> 00:43:51,840 …adakah dia dihukum di alam itu? 528 00:43:55,320 --> 00:43:57,600 Tak, rasanya dia ada rancangan. 529 00:43:59,600 --> 00:44:03,240 Di dinding terakhir yang kami baca, iaitu dinding selatan… 530 00:44:04,800 --> 00:44:07,440 kami jumpa tulisan yang bermaksud 531 00:44:08,560 --> 00:44:10,400 "Aku dalam kalangan hakim." 532 00:44:13,600 --> 00:44:17,080 Maknanya dia samakan diri dia dengan barisan hakim. 533 00:44:18,000 --> 00:44:22,560 Jadi sudah tentu dia boleh ampunkan dosanya sendiri. 534 00:44:23,160 --> 00:44:27,440 "AKU TIDAK MENCURI" 535 00:44:31,800 --> 00:44:34,160 Dia betul-betul yakin dengan cara ini 536 00:44:34,240 --> 00:44:37,160 dia mengelak daripada dihukum di alam barzakh. 537 00:44:42,520 --> 00:44:45,760 Namun ada jawapan yang cuma boleh diberi Wahtye sendiri. 538 00:44:47,480 --> 00:44:49,720 Dalam liang lahad itu pula 539 00:44:50,280 --> 00:44:53,800 mungkin ada penemuan yang akan menjawab persoalan 540 00:44:53,880 --> 00:44:57,440 dan semua teka-teki dalam makam Wahtye. 541 00:45:04,480 --> 00:45:06,280 Ada kejutan besar untuk semua! 542 00:45:07,120 --> 00:45:08,000 Okey. 543 00:45:09,600 --> 00:45:10,480 Oh, Tuhan! 544 00:45:10,560 --> 00:45:12,600 Kita ada ini. 545 00:45:12,680 --> 00:45:13,560 Hebatnya! 546 00:45:14,160 --> 00:45:15,120 Tengok mukanya! 547 00:45:15,200 --> 00:45:16,920 - Tak sangka. - Tengok muka! 548 00:45:17,360 --> 00:45:18,360 Comelnya. 549 00:45:21,600 --> 00:45:22,560 Oh, Tuhan. 550 00:45:23,760 --> 00:45:24,680 Besarnya. 551 00:45:24,760 --> 00:45:28,000 Besar sungguh. Rasanya tak ada kucing sebesar ini. 552 00:45:28,720 --> 00:45:30,680 Oh, Tuhan. Hebatnya. 553 00:45:30,800 --> 00:45:34,080 Ini mumia kucing terbesar yang kami jumpa. 554 00:45:34,160 --> 00:45:35,960 Saya nampak ada misai. 555 00:45:38,120 --> 00:45:39,080 Macam Hamada! 556 00:45:39,160 --> 00:45:40,840 Ya, macam misai Hamada! 557 00:45:43,800 --> 00:45:45,160 Ini sangat menarik. 558 00:45:45,240 --> 00:45:47,560 Kalau kepala mumia kucing lain 559 00:45:47,680 --> 00:45:49,400 ada kumbang scarab di sini. 560 00:45:49,480 --> 00:45:51,520 Tapi ini tak nampak macam kumbang. 561 00:45:51,600 --> 00:45:54,640 Mumia lain memang ada lukisan kumbang atas dahi. 562 00:45:54,720 --> 00:45:57,200 Tapi yang ini nampak macam lebah. 563 00:45:57,280 --> 00:45:59,040 Memang aneh. Agak pelik. 564 00:45:59,120 --> 00:46:01,560 Malah ada bahagian ini… 565 00:46:01,640 --> 00:46:02,840 Si comel… 566 00:46:02,920 --> 00:46:04,520 Bulunya terkeluar. 567 00:46:04,640 --> 00:46:05,840 Ada bulu! 568 00:46:08,160 --> 00:46:10,040 - Ada bulu. - Saki-baki bulu. 569 00:46:10,120 --> 00:46:11,520 Okey. 570 00:46:11,600 --> 00:46:13,800 Kuning emas. Cantiknya warna. 571 00:46:15,400 --> 00:46:16,880 Macam tak percaya. 572 00:46:21,960 --> 00:46:23,400 Sekarang kita tengok. 573 00:46:33,640 --> 00:46:34,640 Dapat? 574 00:46:39,840 --> 00:46:40,800 Itu kepalanya. 575 00:46:42,080 --> 00:46:45,680 Saya tak berapa pasti tentang gambar yang kita tengok ini 576 00:46:45,760 --> 00:46:49,480 sebab malangnya kepalanya sudah hancur. 577 00:46:49,560 --> 00:46:52,480 Cuma ia sangat besar. 578 00:46:53,360 --> 00:46:54,440 Tolong zum masuk? 579 00:46:57,400 --> 00:47:00,080 Okey, ini anak haiwan. 580 00:47:00,560 --> 00:47:05,840 Sebab kebanyakan giginya masih tertanam dalam gusi. 581 00:47:06,200 --> 00:47:07,440 Gigi taringnya besar. 582 00:47:07,520 --> 00:47:08,640 - Ya. - Sepanjang… 583 00:47:08,720 --> 00:47:14,400 Giginya baru mula tumbuh. Okey, bawah lagi. Tengok bawah lagi. 584 00:47:15,120 --> 00:47:17,600 Tengok tulang belakangnya. 585 00:47:18,600 --> 00:47:21,880 Tulang belakangnya. Tak ada tulang bercantum lagi. 586 00:47:21,960 --> 00:47:23,680 Ini memang anak haiwan. 587 00:47:24,160 --> 00:47:26,880 Tulang belakangnya melengkung. 588 00:47:26,960 --> 00:47:32,960 Kalau diregangkan, tentu ia sepanjang lebih satu meter. 589 00:47:33,040 --> 00:47:34,080 - Ya. - Macam ini… 590 00:47:34,160 --> 00:47:36,880 Dari kepala ke pangkal ekor. 591 00:47:37,480 --> 00:47:40,200 Yang pasti ini bukan kucing rumah. 592 00:47:40,760 --> 00:47:42,760 Lynx bukan sebesar ini. 593 00:47:42,840 --> 00:47:45,680 Ini bukan harimau bintang atau cheetah. 594 00:47:46,240 --> 00:47:49,840 Mungkin rupanya berbeza sebab ia spesies yang berbeza. 595 00:47:49,920 --> 00:47:51,160 Ya. Tengok ini. 596 00:47:51,960 --> 00:47:53,440 Okey, cuba tengok ini. 597 00:47:53,520 --> 00:47:55,840 Ini teori saya. Mungkin saya salah. 598 00:47:55,920 --> 00:48:00,920 Okey, tengok ini. Dahi singa selalunya berkerut, bukan? 599 00:48:01,400 --> 00:48:03,560 Mungkin ini sepatutnya kerutan dahi 600 00:48:03,640 --> 00:48:05,160 cuma mereka tambah sayap 601 00:48:05,240 --> 00:48:07,680 sebab mereka biasa tengok kumbang scarab. 602 00:48:08,760 --> 00:48:12,200 Cuba tengok anak singa ini. Muncungnya panjang. 603 00:48:12,280 --> 00:48:14,400 Ya! Sebab itu muncungnya panjang! 604 00:48:14,480 --> 00:48:16,440 - Betul? - Ya! Tengok warnanya! 605 00:48:17,720 --> 00:48:21,680 Ini kali pertama sepanjang sejarah pemumiaan yang diketahui 606 00:48:21,760 --> 00:48:24,400 - kita jumpa singa di Saqqara! - Mumia singa! 607 00:48:24,480 --> 00:48:25,600 Harap-haraplah! 608 00:48:25,680 --> 00:48:29,200 Berdasarkan lakaran atas muka ini, kami berpendapat 609 00:48:29,280 --> 00:48:34,040 ini mumia singa. Lebih tepat lagi, anak singa. 610 00:48:34,120 --> 00:48:36,120 Ini sangat luar biasa sebab 611 00:48:36,200 --> 00:48:40,160 memang ada cerita tentang perkuburan singa 612 00:48:40,240 --> 00:48:44,720 dan ada segelintir orang habiskan masa bertahun-tahun untuk mencari ini. 613 00:48:44,800 --> 00:48:47,360 Kebarangkalian besar ia ada di Bubasteion. 614 00:48:47,440 --> 00:48:49,960 Ini memberi impak yang sangat besar 615 00:48:50,040 --> 00:48:54,120 terhadap cara kita memahami maksud kewujudan singa ini 616 00:48:54,680 --> 00:48:58,080 dalam budaya, ekonomi, dan agama orang Mesir purba. 617 00:48:58,640 --> 00:49:00,640 Ia juga mengubah cara kita fikir 618 00:49:00,720 --> 00:49:05,120 tentang cara orang Mesir purba berinteraksi dengan haiwan liar. 619 00:49:05,200 --> 00:49:08,080 Mungkin mereka menternak atau menjinakkan singa 620 00:49:08,160 --> 00:49:10,200 mungkin digunakan untuk penyembahan 621 00:49:10,280 --> 00:49:13,480 tetapi mungkin juga seperti haiwan-haiwan lain 622 00:49:13,560 --> 00:49:17,160 ia diternak sebagai persembahan kepada dewa. 623 00:49:17,240 --> 00:49:19,360 Ini sangat mengujakan. 624 00:49:19,680 --> 00:49:23,680 Saya akan beritahu Ghareeb, "Ini anak singa! Bukan kucing, Ghareeb!" 625 00:49:23,760 --> 00:49:26,920 Mereka akan dapat ganjaran besar untuk penemuan ini. 626 00:49:32,760 --> 00:49:39,360 MUMIA ANAK SINGA KIRA-KIRA 600 TAHUN SEBELUM MASIHI 627 00:49:42,000 --> 00:49:44,520 APRIL 2019 628 00:49:44,600 --> 00:49:49,160 EMPAT MINGGU SEBELUM RAMADAN 629 00:49:56,800 --> 00:49:58,800 Selepas berbulan-bulan menunggu 630 00:49:58,880 --> 00:50:02,760 pemeriksaan keselamatan akhir ke atas siling makam yang retak itu 631 00:50:02,840 --> 00:50:05,280 dibuat sebelum penggalian. 632 00:50:11,320 --> 00:50:15,200 Kawasan ini hampir runtuh, jadi ia perlu distabilkan. 633 00:50:15,280 --> 00:50:17,720 Bagus. 634 00:50:17,800 --> 00:50:18,640 Ya. 635 00:50:18,720 --> 00:50:22,160 Kami dah tunggu lama. Kami nak mulakan kerja. 636 00:50:22,240 --> 00:50:23,640 Awak boleh mula. 637 00:50:25,240 --> 00:50:28,320 Sejak hari pertama kami memasuki makam ini 638 00:50:30,240 --> 00:50:32,440 saya tenung pasir liang lahad itu. 639 00:50:33,200 --> 00:50:35,000 Maklumkan pekerja. 640 00:50:36,240 --> 00:50:40,160 Saya fikir, apa kami akan jumpa? Wahtye, rahsianya, teka-tekinya? 641 00:50:40,280 --> 00:50:42,280 Adakah semuanya sudah selesai? 642 00:50:43,480 --> 00:50:46,720 Setiap hari saya berharap kami dapat gali keluar Wahtye. 643 00:50:48,160 --> 00:50:49,520 Saya dah tak sabar! 644 00:50:50,560 --> 00:50:51,800 Dengar sini, semua! 645 00:50:51,880 --> 00:50:53,560 Ya, mandur! 646 00:50:53,680 --> 00:50:55,960 Kita dah sedia menggali dalam makam. 647 00:50:56,080 --> 00:50:59,760 Kawasannya sudah diperiksa dan dipastikan selamat untuk awak. 648 00:51:00,040 --> 00:51:02,400 Kami perlu orang yang kuat dan rajin! 649 00:51:03,240 --> 00:51:04,160 Faham, semua? 650 00:51:05,040 --> 00:51:06,040 Ayuh! 651 00:51:12,080 --> 00:51:15,920 Kalau dapat jumpa penghuni asal sebuah makam Kerajaan Lama 652 00:51:16,000 --> 00:51:17,400 itu memang luar biasa. 653 00:51:17,480 --> 00:51:21,640 Tapi sudah 60 atau 70 tahun kami tak buat penemuan begitu. 654 00:51:21,720 --> 00:51:24,560 Kini teknologi sudah semakin canggih 655 00:51:24,640 --> 00:51:28,600 dan kita boleh buat macam-macam untuk mengkaji mayat itu sendiri. 656 00:51:30,000 --> 00:51:32,040 Boleh memahami rangka itu 657 00:51:32,120 --> 00:51:35,360 lihat jika mereka pernah menghidap sebarang penyakit. 658 00:51:36,560 --> 00:51:38,800 Mencari jika ada hubungan kekeluargaan. 659 00:51:39,720 --> 00:51:41,040 Letak bawah sini. 660 00:51:42,160 --> 00:51:44,720 Itu boleh jadi lubuk harta berharga. 661 00:51:46,320 --> 00:51:49,800 Mula dengan liang ini, dan liang tempat Ghareeb berdiri itu. 662 00:51:49,880 --> 00:51:53,720 Dengan nama Tuhan, semoga usaha kita diberkati Tuhan. 663 00:52:01,600 --> 00:52:03,520 Kami nak maklumat, bukan objek. 664 00:52:07,360 --> 00:52:09,800 Buat rantaian. 665 00:52:09,880 --> 00:52:10,840 Awak duduk sini. 666 00:52:10,920 --> 00:52:13,560 Pikul dan bawa ke luar. 667 00:52:13,640 --> 00:52:16,160 Kami dah ada banyak tugu dan tembok cantik. 668 00:52:16,240 --> 00:52:19,800 Tapi kami perlu lebih maklumat tentang dia sendiri 669 00:52:20,840 --> 00:52:24,560 untuk menyelesaikan misteri atas dinding makamnya. 670 00:52:26,600 --> 00:52:29,680 Untuk memahami apa yang berlaku dalam hidupnya. 671 00:52:30,560 --> 00:52:32,240 Kutip sebarang cebisan… 672 00:52:33,280 --> 00:52:38,240 Dua liang terkecil berhampiran pintu masuk akan digali dahulu. 673 00:52:39,160 --> 00:52:41,000 LIANG LAHAD 1 LIANG LAHAD 2 674 00:52:41,120 --> 00:52:45,160 Tidak ada sebarang cara untuk mengetahui kedalaman liang tersebut. 675 00:52:46,040 --> 00:52:48,120 Kutip sebarang cebisan, Ghareeb. 676 00:52:56,480 --> 00:52:59,240 Penggalian dimulakan, Ramadan kian menjelma. 677 00:52:59,320 --> 00:53:01,840 Pencarian makam lain turut digiatkan. 678 00:53:07,280 --> 00:53:09,440 Kadang-kadang bila lihat mereka kerja 679 00:53:15,680 --> 00:53:20,200 kita rasa seperti kita kembali ribuan tahun ke zaman Mesir purba. 680 00:53:25,440 --> 00:53:30,200 Kita guna bahan-bahan yang sama yang digunakan orang Mesir purba. 681 00:53:37,960 --> 00:53:42,000 Kadang-kadang jumpa bakul purba yang sama dengan bakul kami sekarang. 682 00:53:52,760 --> 00:53:54,800 Kadang-kadang kami jumpa pahat 683 00:53:56,320 --> 00:53:59,200 dan rupanya sama dengan pahat kami guna sekarang. 684 00:54:02,000 --> 00:54:03,320 Sebuah kesinambungan. 685 00:54:03,840 --> 00:54:05,880 Hidup berjalan dalam arah sama. 686 00:54:15,240 --> 00:54:17,200 - Encik Ahmed! - Ya, Osama? 687 00:54:17,280 --> 00:54:18,680 Ada sesuatu di sini. 688 00:54:18,760 --> 00:54:19,840 Apa dia? 689 00:54:24,640 --> 00:54:26,320 Ya! 690 00:54:27,040 --> 00:54:28,600 Nampak macam keranda kayu. 691 00:54:32,640 --> 00:54:35,680 Kepalanya mengarah ke barat. 692 00:54:43,560 --> 00:54:47,640 Bersihkan bahagian kakinya sambil tarik keluar perlahan-lahan. 693 00:54:47,720 --> 00:54:49,920 Osama, hati-hati, ya. 694 00:55:26,960 --> 00:55:29,920 Cantiknya. Keranda yang masih bagus! 695 00:55:31,360 --> 00:55:34,320 Ini keranda paling elok pernah kami jumpa. 696 00:55:51,400 --> 00:55:58,120 KERANDA BALUTAN BERWARNA KIRA-KIRA 800 - 600 TAHUN SEBELUM MASIHI 697 00:56:11,920 --> 00:56:14,840 WAZIRI 698 00:56:15,720 --> 00:56:19,400 Sebagai Setiausaha Agung, sebahagian daripada tugas saya 699 00:56:19,480 --> 00:56:23,080 adalah melawat sebahagian besar tapak penggalian di Mesir. 700 00:56:30,240 --> 00:56:32,960 Projek ini penting daripada segi sains. 701 00:56:40,440 --> 00:56:43,800 Bila buka keranda, apa yang ada di dalamnya? 702 00:56:48,480 --> 00:56:51,760 Kadang-kadang kami jumpa keranda kayu dengan mumia 703 00:56:52,760 --> 00:56:54,840 yang masih terpelihara baik. 704 00:56:56,920 --> 00:56:58,720 Kadang-kadang tak ada apa. 705 00:57:00,280 --> 00:57:04,000 Orang Mesir purba buat keranda tapi tak letak apa-apa. 706 00:57:06,240 --> 00:57:09,560 Tiada siapa tahu apa yang ada dalam sana. 707 00:57:11,160 --> 00:57:12,880 Perlahan-lahan. 708 00:57:45,080 --> 00:57:48,600 Kita memumiakan tubuh untuk mengekalkan bentuk diri kita. 709 00:57:49,840 --> 00:57:51,320 Kenapa ini, Ashraf? 710 00:57:52,480 --> 00:57:54,440 Macam rentung pun ada. 711 00:57:54,840 --> 00:57:58,280 Orang Mesir purba akan jolok sesuatu dalam hidung mayat 712 00:57:58,360 --> 00:58:02,440 pecahkan tulang di sini untuk masuk ke otak, cedok otak keluar 713 00:58:02,920 --> 00:58:05,520 kemudian kelar sikit di belah kiri 714 00:58:05,600 --> 00:58:07,320 dan keluarkan organ dalaman. 715 00:58:07,400 --> 00:58:10,920 Mereka akan keluarkan hati, paru-paru, perut, dan usus. 716 00:58:12,760 --> 00:58:16,920 Selepas semua organ dalaman telah dikeluarkan 717 00:58:17,000 --> 00:58:19,200 mayat kita dikeringkan dengan natron 718 00:58:19,280 --> 00:58:22,040 iaitu campuran soda penaik dan garam. 719 00:58:23,000 --> 00:58:25,000 Kenapa ia nampak macam terbakar? 720 00:58:27,280 --> 00:58:31,640 Mungkin sebab garam natron yang digunakan untuk keringkan mayat. 721 00:58:32,160 --> 00:58:34,160 Maksud awak, ada… 722 00:58:34,960 --> 00:58:37,360 Macam ada tindak balas kimia? 723 00:58:38,360 --> 00:58:42,200 Selepas itu, mayat akan dibungkus dengan pembalut kain linen… 724 00:58:42,800 --> 00:58:44,360 Rasanya ini perempuan. 725 00:58:45,960 --> 00:58:49,920 …sambil membaca jampi serapah dan membakar kemenyan. 726 00:58:50,000 --> 00:58:53,120 Bahagian bawah tak nampak rentung sangat. Kain utuh. 727 00:58:54,000 --> 00:58:58,920 Semua proses ini menukarkan kita daripada makhluk duniawi kepada 728 00:58:59,000 --> 00:59:00,200 makhluk syurgawi. 729 00:59:05,440 --> 00:59:08,320 Ia pengakhiran hayat kita di dunia 730 00:59:10,480 --> 00:59:13,320 tetapi permulaan hayat kita di alam barzakh. 731 00:59:33,960 --> 00:59:37,160 Amalan memumiakan mayat dikatakan bermula berdasarkan 732 00:59:37,240 --> 00:59:38,960 kisah Osiris dan Isis. 733 00:59:41,280 --> 00:59:46,560 Itu mempengaruhi cara orang Mesir purba mengendalikan mayat dan kematian. 734 00:59:48,800 --> 00:59:50,960 Isis dan Osiris adik-beradik. 735 00:59:53,760 --> 00:59:55,880 Osiris merajai dunia 736 00:59:57,160 --> 00:59:59,160 sebelum dibunuh adiknya, Seth 737 00:59:59,480 --> 01:00:03,000 dan mayatnya dipotong lalu ditabur di seluruh tanah Mesir. 738 01:00:03,560 --> 01:00:05,120 Isis seorang pawang. 739 01:00:05,600 --> 01:00:07,800 Dia kutip cebisan mayat abangnya 740 01:00:07,880 --> 01:00:11,400 dan membalutnya dengan kain. Itulah pemumiaan pertama. 741 01:00:12,320 --> 01:00:16,280 Dengan ini, abangnya dihidupkan semula 742 01:00:17,760 --> 01:00:19,800 dan mereka mendapat anak, Horus. 743 01:00:20,520 --> 01:00:23,760 Bila dewasa, Horus menuntut bela atas kematian ayahnya 744 01:00:24,280 --> 01:00:26,680 dan merajai Mesir sebagai raja di dunia. 745 01:00:27,680 --> 01:00:30,600 Osiris pula merajai alam barzakh sebagai 746 01:00:31,640 --> 01:00:33,720 dewa maut dan kelahiran semula. 747 01:00:43,640 --> 01:00:47,120 Keyakinan kuasa pemumiaan untuk melangkaui kematian 748 01:00:49,320 --> 01:00:52,680 adalah teras kepercayaan masyarakat Mesir purba. 749 01:01:14,200 --> 01:01:16,960 Cari Dr. Mohammad. Mandur panggil dia. 750 01:01:20,480 --> 01:01:21,440 Encik Ahmed! 751 01:01:32,920 --> 01:01:35,440 Mereka dah sampai ke dasar liang. 752 01:01:36,000 --> 01:01:38,120 Ini berita buruk. 753 01:01:39,160 --> 01:01:41,960 Entahlah. Liangnya nampak besar. 754 01:01:42,040 --> 01:01:43,960 Satu meter kali satu meter. 755 01:01:46,400 --> 01:01:49,760 Biasanya kalau seluas itu, liangnya patut lebih dalam lagi 756 01:01:49,840 --> 01:01:53,240 kira-kira enam atau tujuh meter dari lantai makam. 757 01:01:53,360 --> 01:01:57,920 Tapi malangnya liang ini macam cetek pula. 758 01:01:58,600 --> 01:02:02,080 Entah kenapa. Tapi kami ada jumpa… 759 01:02:03,400 --> 01:02:06,240 Serpihan pasu tembikar. 760 01:02:06,320 --> 01:02:08,320 - Semua ini dari bawah sana? - Ya. 761 01:02:08,440 --> 01:02:11,280 - Tulang juga? - Ya. Tulang-temulang juga. 762 01:02:13,360 --> 01:02:16,480 Mereka dah gali sampai ke dasar. Ini menghampakan. 763 01:02:19,280 --> 01:02:21,560 Bos, kecewalah macam ini. 764 01:02:22,960 --> 01:02:25,920 Dah sampai ke dasar liang. 765 01:02:26,040 --> 01:02:29,280 Cuma 60 sentimeter dalam saja. 766 01:02:30,160 --> 01:02:31,280 LIANG 1 LIANG 2 767 01:02:31,360 --> 01:02:38,240 Liang Lahad 2 sudah selesai dikorek tetapi Liang Lahad 1 masih digali. 768 01:02:47,760 --> 01:02:51,080 GHAREEB 769 01:02:53,320 --> 01:02:55,360 Saya Ghareeb Ali Mohammed Abushousha. 770 01:02:57,120 --> 01:02:59,480 Saya penggali. 771 01:03:06,800 --> 01:03:11,040 Sudah lama saya kerja di sini. Sebelum ini, ayah saya kerja di sini. 772 01:03:12,120 --> 01:03:15,080 Dalam 30 atau 40… Mungkin 50 tahun lalu. 773 01:03:20,880 --> 01:03:24,960 Semasa menggali, saya beri tumpuan kepada tanah di depan saya. 774 01:03:26,560 --> 01:03:29,880 Saya bukan gali membabi buta. Bukan. 775 01:03:31,280 --> 01:03:33,480 Bila kita pegang cangkul 776 01:03:33,560 --> 01:03:35,240 kita mesti ada sasaran. 777 01:03:37,280 --> 01:03:40,240 Adakah kita akan jumpa sesuatu? Kita mesti sedia. 778 01:03:40,320 --> 01:03:45,120 Mungkin kita akan jumpa mumia, tulang, atau cebisan sesuatu. 779 01:03:45,200 --> 01:03:47,120 Kita mesti sedia untuk itu. 780 01:03:48,560 --> 01:03:51,280 Penggali muda mungkin akan memecahkannya. 781 01:03:53,120 --> 01:03:54,120 Mahmoud! 782 01:03:55,600 --> 01:03:56,800 Mahmoud, mari sini. 783 01:04:08,280 --> 01:04:10,080 Duduk sini, Mahmoud. 784 01:04:12,160 --> 01:04:13,920 Duduk sini. Minum teh. 785 01:04:16,160 --> 01:04:17,720 Ini Mahmoud, anak saya. 786 01:04:19,000 --> 01:04:21,960 Saya bawa dia ke sini agar dia dapat mula belajar. 787 01:04:24,400 --> 01:04:27,080 Nanti bila mandur panggil dia kerja 788 01:04:27,200 --> 01:04:28,640 dia dah ada pengalaman. 789 01:04:33,040 --> 01:04:37,520 Kalau dia duduk rumah saja, dia bukannya akan belajar apa-apa. 790 01:04:37,640 --> 01:04:40,760 Saya tak mahu itu. 791 01:04:44,280 --> 01:04:46,960 Saya lebih suka dia ada dengan saya. 792 01:05:05,960 --> 01:05:07,280 Awak nampak apa? 793 01:05:07,360 --> 01:05:10,920 Macam ada dinding. Dinding lumpur dan bata. 794 01:05:11,520 --> 01:05:12,600 Belah mana? 795 01:05:12,680 --> 01:05:14,920 Belah timur. 796 01:05:15,000 --> 01:05:17,400 - Belah timur? - Agak pelik, bukan? 797 01:05:18,120 --> 01:05:19,240 Patutnya barat. 798 01:05:20,120 --> 01:05:22,960 - Awak main-main, Ghareeb? - Bukanlah. 799 01:05:24,080 --> 01:05:26,880 Risau pula saya. Sudahlah matanya rabun. 800 01:05:26,960 --> 01:05:28,160 Tak boleh haraplah. 801 01:05:29,320 --> 01:05:30,680 Hati-hati. 802 01:05:30,760 --> 01:05:33,200 Kalau awak beri harapan palsu, Ghareeb… 803 01:05:34,760 --> 01:05:35,720 Boleh turun. 804 01:05:48,640 --> 01:05:49,560 Biar betul? 805 01:05:51,040 --> 01:05:52,560 Memang ada dinding. 806 01:05:53,280 --> 01:05:55,520 Macam tembok penghalang makam Wahtye. 807 01:05:55,600 --> 01:05:57,800 Maknanya cakap saya betul? 808 01:05:57,880 --> 01:06:00,000 Ya, ada imbuhan untuk awak nanti! 809 01:06:00,080 --> 01:06:00,920 Baik. 810 01:06:05,000 --> 01:06:07,360 - Ada benda kayu. - Apa? 811 01:06:07,440 --> 01:06:09,880 Ada benda kayu terkeluar. 812 01:06:10,360 --> 01:06:13,160 Kira-kira setebal tiga sentimeter. 813 01:06:33,800 --> 01:06:35,520 Saya nampak sebuah 814 01:06:36,520 --> 01:06:37,360 penutup. 815 01:06:40,760 --> 01:06:42,680 Sukar untuk gambarkan perasaan 816 01:06:42,760 --> 01:06:46,040 memegang sesuatu yang berusia 4,000 tahun. 817 01:06:47,880 --> 01:06:51,280 Tangan pertama yang sentuh lepas tangan orang Mesir purba. 818 01:06:53,040 --> 01:06:55,800 Kita orang pertama yang menyentuhnya. 819 01:06:58,040 --> 01:06:59,800 Ia tertutup sangat rapat! 820 01:07:00,400 --> 01:07:02,200 Orang yang buat ini dulu fikir 821 01:07:02,280 --> 01:07:05,600 "Jangan sesiapa datang dekat! Jangan sesiapa sentuh pun!" 822 01:07:10,800 --> 01:07:12,760 Selamat sejahtera. 823 01:07:12,840 --> 01:07:14,800 Jadi macam mana? 824 01:07:15,240 --> 01:07:17,080 Baik, syukurlah. 825 01:07:17,920 --> 01:07:19,880 Hamada berjuang bawah sana. 826 01:07:20,360 --> 01:07:23,320 Liang itu sempit dan sangat panas! 827 01:07:24,400 --> 01:07:27,640 Tapi awak orang pertama yang turun ke liang itu, Hamada! 828 01:07:27,720 --> 01:07:29,480 Itu yang beri saya semangat. 829 01:07:36,680 --> 01:07:38,840 Hamada, tengok itu. Apa itu? 830 01:07:38,920 --> 01:07:40,720 Itu lumpur atau apa? 831 01:07:40,800 --> 01:07:41,840 Ya, lumpur. 832 01:07:42,520 --> 01:07:43,840 Sebab ada air. 833 01:07:44,720 --> 01:07:47,120 Tentu hujan tiris dari siling yang retak 834 01:07:47,200 --> 01:07:51,000 dan bercampur dengan tanah lalu meresap masuk keranda itu. 835 01:07:51,920 --> 01:07:54,720 Tentu ia akan keluar dengan berserpih. 836 01:07:55,920 --> 01:07:57,880 Tak, ia akan keluar sepenuhnya. 837 01:07:57,960 --> 01:08:00,640 Tak mungkin. Ambil bongkah belah kiri dulu. 838 01:08:00,720 --> 01:08:02,880 - Yang ini? - Baru awak tak sempit. 839 01:08:02,960 --> 01:08:04,200 Ya. 840 01:08:12,800 --> 01:08:15,200 Saya dah kata jangan pegang. 841 01:08:15,280 --> 01:08:17,800 Saya tak pegang pun! Saya tak dekat pun. 842 01:08:27,520 --> 01:08:30,800 Tengok. Di depan dia macam ada dinding konkrit. 843 01:08:31,760 --> 01:08:34,200 Sebab itu tanah yang dimampatkan. 844 01:08:34,280 --> 01:08:36,200 Dah jadi macam dinding padat. 845 01:08:36,280 --> 01:08:39,320 Keranda itu dipenuhi lumpur sehingga ia jadi padat. 846 01:08:42,160 --> 01:08:45,440 - Ada tulang rangka! - Syukur kepada Tuhan! 847 01:08:46,000 --> 01:08:47,440 Saya kutip tulang dulu. 848 01:08:48,000 --> 01:08:49,080 Tak sangka… 849 01:08:50,000 --> 01:08:53,720 Sudah lama kami tunggu untuk mengetahui tentang dia. 850 01:08:55,360 --> 01:08:56,600 Beri kami kayu dulu. 851 01:09:04,720 --> 01:09:06,720 Tengok, 32 sentimeter saja. 852 01:09:07,360 --> 01:09:09,520 Mesti keranda budak. 853 01:09:11,200 --> 01:09:12,600 Doktor! 854 01:09:15,640 --> 01:09:16,920 Cuba tengok ini. 855 01:09:17,000 --> 01:09:18,000 Ada gigi geraham. 856 01:09:22,760 --> 01:09:24,200 Bila kerja tempat begini 857 01:09:25,320 --> 01:09:28,520 sudah tentulah ada rasa seram sikit. 858 01:09:29,560 --> 01:09:30,640 Ini gigi. 859 01:09:31,640 --> 01:09:33,280 Ini dunia orang mati. 860 01:09:33,760 --> 01:09:34,760 Sudah reput. 861 01:09:36,120 --> 01:09:38,120 Lebih-lebih lagi kubur budak. 862 01:09:38,200 --> 01:09:41,600 Bila tengok tulang kanak-kanak, saya rasa pilu. 863 01:09:42,160 --> 01:09:45,360 Gigi-gigi ini tentu milik mumia bawah sana. 864 01:09:45,440 --> 01:09:47,400 Gigi geraham yang kecil. 865 01:09:47,840 --> 01:09:48,840 Dalam berapa? 866 01:09:49,280 --> 01:09:51,600 Mungkin 14 atau 15 tahun. 867 01:09:53,680 --> 01:09:55,200 Kami ingat seorang saja. 868 01:09:56,320 --> 01:09:57,760 Rupanya ada lebih. 869 01:09:57,840 --> 01:09:59,440 Lebih daripada seorang. 870 01:09:59,960 --> 01:10:01,560 Kami kutip semua tulang ini 871 01:10:01,640 --> 01:10:03,480 dan panggil ahli antropologi 872 01:10:03,560 --> 01:10:05,760 bagi membantu memeriksa tulang ini. 873 01:10:44,480 --> 01:10:47,080 Setiap cebis tulang menceritakan sesuatu. 874 01:10:50,160 --> 01:10:51,760 Bukan hanya punca kematian. 875 01:10:54,080 --> 01:10:57,360 Cerita yang lebih menarik adalah cerita hidup mereka. 876 01:10:58,440 --> 01:10:59,560 Bagaimana hidupnya? 877 01:11:00,080 --> 01:11:01,560 Ada lima… 878 01:11:02,200 --> 01:11:05,080 Adakah dia sihat? Dia hidup bahagia? 879 01:11:06,800 --> 01:11:08,120 Dia hidup derita? 880 01:11:09,680 --> 01:11:12,840 Semua itu boleh diketahui daripada tulangnya saja. 881 01:11:17,040 --> 01:11:20,880 Saya Amira Shaheen. Saya profesor reumatologi 882 01:11:20,960 --> 01:11:23,560 di Fakulti Perubatan Universiti Kaherah. 883 01:11:25,400 --> 01:11:28,160 Tugas saya adalah memeriksa tulang 884 01:11:28,240 --> 01:11:31,840 yang ditemui di projek-projek penggalian. 885 01:11:34,480 --> 01:11:38,480 Saya akan agihkan dulu sebelum mengkaji setiap cebisan. 886 01:11:42,800 --> 01:11:45,440 Bila Dr. Sabry panggil saya ke sini 887 01:11:46,080 --> 01:11:48,440 dia kata ada tulang-tulang budak kecil. 888 01:11:48,520 --> 01:11:50,000 Bilangannya tak pasti. 889 01:11:50,080 --> 01:11:51,000 Itu saja. 890 01:11:52,520 --> 01:11:55,920 Kita mesti tahu dulu berapa orang yang ada di sini 891 01:11:56,000 --> 01:12:00,760 dan kita perlu cari persamaan atau perbezaan antara semua tulang itu. 892 01:12:06,440 --> 01:12:09,000 Mula-mula saya akan beri salam. 893 01:12:10,320 --> 01:12:15,680 Saya rasa seolah-olah saya menyapa orang yang duduk depan saya. 894 01:12:17,400 --> 01:12:20,200 Walaupun dia sudah hancur. 895 01:12:21,400 --> 01:12:24,320 Semua kepingan kecil ini dari… 896 01:12:24,680 --> 01:12:28,360 Begitulah cara saya menyapa seorang rakan. 897 01:12:28,880 --> 01:12:32,280 Ini tulang humerus kanan. Letak sini. 898 01:12:38,640 --> 01:12:40,880 Tulang memang tak dapat beri rasa. 899 01:12:40,960 --> 01:12:43,120 Tapi saya memang dapat rasa sesuatu. 900 01:12:46,800 --> 01:12:50,280 Ini tulang klavikel salah seorang daripada mereka. 901 01:12:56,480 --> 01:13:01,040 Liang berhampiran pintu mengandungi tulang tiga remaja muda. 902 01:13:03,920 --> 01:13:07,440 Ini tulang sakrum, ada satu lagi yang lebih besar 903 01:13:08,240 --> 01:13:12,160 dan masih tak bercantum penuh… 904 01:13:12,640 --> 01:13:14,560 Seorang berusia kurang 20 tahun 905 01:13:14,640 --> 01:13:17,880 dan seorang lagi berusia kurang daripada 18 tahun. 906 01:13:18,440 --> 01:13:20,160 Bila bandingkan saiz tulang 907 01:13:20,240 --> 01:13:25,720 saya rasa tulang-tulang ini milik remaja berusia antara 18 ke 20 tahun itu. 908 01:13:27,640 --> 01:13:30,240 Ini pula milik remaja yang lebih muda itu. 909 01:13:32,720 --> 01:13:35,200 Ada juga cebisan tulang 910 01:13:35,280 --> 01:13:40,200 daripada seseorang yang jauh lebih muda. Mungkin bawah usia enam tahun. 911 01:13:41,320 --> 01:13:42,560 Tulang servikal… 912 01:13:44,080 --> 01:13:45,480 Untuk budak pertama. 913 01:13:51,480 --> 01:13:56,280 Saya diberi satu kotak yang mengandungi rangka tiga orang. 914 01:13:56,360 --> 01:14:00,040 Keluarga ini mengalami sesuatu yang pelik. 915 01:14:00,120 --> 01:14:03,640 Tiga orang anak mereka mati serentak. 916 01:14:05,920 --> 01:14:07,320 Apa yang sudah terjadi? 917 01:14:23,200 --> 01:14:25,560 Menurut ukiran dalam makam itu 918 01:14:26,240 --> 01:14:30,080 ada Wahtye, ibunya, isterinya, dan empat anaknya. 919 01:14:31,800 --> 01:14:33,720 Kami dah jumpa tiga budak. 920 01:14:34,680 --> 01:14:38,000 Sekarang kami akan mula cari ahli keluarga yang lain. 921 01:14:38,080 --> 01:14:40,880 Baik, liang ini sudah selesai. 922 01:14:40,960 --> 01:14:44,840 Sekarang lebih mudah untuk pekerja menggali di sana. 923 01:14:45,440 --> 01:14:48,280 Mari, Hashem. Kita gali sini pula. 924 01:14:53,160 --> 01:14:57,960 LIANG 1 - LIANG 2 - LIANG 3 925 01:15:18,840 --> 01:15:23,320 TIGA MINGGU SEBELUM RAMADAN 926 01:15:28,600 --> 01:15:29,800 Awak jumpa apa? 927 01:15:30,520 --> 01:15:32,000 Hebatnya. 928 01:15:32,520 --> 01:15:33,920 Apa ini? 929 01:15:35,680 --> 01:15:39,760 Sebuah pengebumian lengkap, mungkin 600 tahun Sebelum Masihi. 930 01:15:39,840 --> 01:15:41,760 Usianya lebih 2,600 tahun. 931 01:15:42,360 --> 01:15:44,920 Tulang-temulangnya dah hancur. Tengok. 932 01:15:45,400 --> 01:15:48,240 Masih ada kelengkapan untuk hidup alam barzakh. 933 01:15:50,400 --> 01:15:52,000 Ada kotak, Encik Ahmed? 934 01:15:52,640 --> 01:15:54,960 Ya! Kotak masih elok, Mandur Mustafa. 935 01:15:55,640 --> 01:15:57,680 Nampak unik, Encik Ahmed. 936 01:16:05,280 --> 01:16:07,080 Papan permainan, Encik Ahmed? 937 01:16:07,160 --> 01:16:09,840 Ya, senet. Ia macam catur. 938 01:16:11,160 --> 01:16:13,200 Hebat, dari dulu dah main catur. 939 01:16:17,480 --> 01:16:19,080 Cuba buka di dalam. 940 01:16:19,760 --> 01:16:20,960 Ini tulang. 941 01:16:21,040 --> 01:16:23,320 Tentu ada kegunaan dalam permainan. 942 01:16:27,040 --> 01:16:29,320 Encik Ahmed, kita boleh susun begini 943 01:16:29,400 --> 01:16:30,560 dan terus main. 944 01:16:31,880 --> 01:16:36,800 Ini permainan yang menyerupai catur pada masa kini. 945 01:16:36,880 --> 01:16:38,680 Dulu, namanya senet. 946 01:16:39,280 --> 01:16:42,080 Saya tak tahu cara mainnya. 947 01:16:42,160 --> 01:16:47,160 Saya tak berapa faham. Di sini ada 20 petak. 948 01:16:47,240 --> 01:16:48,640 Itu pula ada 30 petak. 949 01:16:48,720 --> 01:16:50,960 Saya tak tahu cara mainnya. 950 01:16:54,720 --> 01:17:00,360 …14, 15, 17, 19. 951 01:17:00,440 --> 01:17:02,080 Ini tulang. 952 01:17:02,160 --> 01:17:03,520 Macam tulang belakang. 953 01:17:03,600 --> 01:17:05,880 Patutnya letak di mana? 954 01:17:06,400 --> 01:17:10,080 - Entah. - Tiada siapa tahu cara susunnya. 955 01:17:12,000 --> 01:17:14,000 Letak sebelah-menyebelah. 956 01:17:22,160 --> 01:17:28,960 PERMAINAN SENET TANAH LIAT DAN TULANG KIRA-KIRA 600 TAHUN SEBELUM MASIHI 957 01:17:38,720 --> 01:17:39,760 Encik Sabry! 958 01:17:41,840 --> 01:17:43,000 Kenapa, Osama? 959 01:17:44,000 --> 01:17:46,320 Mandur, ada lubang di cenuram! 960 01:17:46,400 --> 01:17:47,360 Encik Sabry! 961 01:18:16,200 --> 01:18:17,880 Ada lampu suluh? 962 01:18:19,200 --> 01:18:20,480 Mahdi, cari lampu! 963 01:18:22,640 --> 01:18:23,920 Cepat sikit, Mahdi! 964 01:18:40,880 --> 01:18:42,200 Saya nampak tengkorak. 965 01:18:43,080 --> 01:18:45,240 Ada dua ke tiga tengkorak. 966 01:18:46,000 --> 01:18:49,360 Macam ada mayat bertindan-tindan. 967 01:18:49,440 --> 01:18:50,640 Cuba tengok, bos. 968 01:18:57,840 --> 01:19:01,120 Tengok, ada sesuatu yang sangat cantik. 969 01:19:02,160 --> 01:19:03,000 Mana? 970 01:19:03,480 --> 01:19:05,080 Sana! Tengok. Nampak tak? 971 01:19:05,160 --> 01:19:06,240 Dalam sana! 972 01:19:14,920 --> 01:19:19,120 Ini nampak macam rongga seluas sekitar tiga meter. 973 01:19:19,920 --> 01:19:21,040 Saya rasa 974 01:19:22,000 --> 01:19:26,400 lubang ini dibuat sekitar abad ke-12 atau ke-13 Sebelum Masihi. 975 01:19:29,840 --> 01:19:34,280 Sekarang kami mesti cari pintu masuk ke dalam lubang ini. 976 01:19:34,360 --> 01:19:36,000 Ia mesti ada sekitar sini. 977 01:19:41,760 --> 01:19:43,600 Cuba runtuhkan semua. 978 01:19:46,760 --> 01:19:48,120 Hulur tangan, Osama. 979 01:19:53,600 --> 01:19:55,120 Hebatnya, Dr. Mohammad! 980 01:19:58,920 --> 01:20:01,200 Cuba buat jalan. 981 01:20:03,040 --> 01:20:04,640 Ini bilik pengebumian. 982 01:20:05,400 --> 01:20:08,120 Dalam sana, kami jumpa keranda kayu 983 01:20:11,440 --> 01:20:12,760 dan serpihan tulang. 984 01:20:15,680 --> 01:20:18,880 Rasanya ada pintu masuk lain di sini, Dr. Mohammad. 985 01:20:21,000 --> 01:20:23,240 Di sebelahnya ada satu lagi lubang. 986 01:20:24,440 --> 01:20:26,000 Ada rongga besar di sini. 987 01:20:27,920 --> 01:20:31,440 Lepas Dr. Mostafa datang, kami jumpa sebuah keranda kayu. 988 01:20:34,520 --> 01:20:36,560 Sedia! Satu, dua, tiga! 989 01:20:37,000 --> 01:20:38,600 Angkat, Hamada! 990 01:20:48,720 --> 01:20:50,520 Wah, warnanya terang lagi. 991 01:20:55,840 --> 01:20:58,960 Semua orang angkat! Angkat sama-sama! 992 01:20:59,040 --> 01:21:00,320 Alihkan sekarang! 993 01:21:00,400 --> 01:21:02,520 Cepat angkat! Tinggi lagi! Lagi! 994 01:21:03,200 --> 01:21:04,560 Perlahan-lahan! 995 01:21:08,960 --> 01:21:10,240 Ikut mereka, Ashraf! 996 01:21:26,440 --> 01:21:29,960 Ini semua… Ini unik bagi saya dan bagi Saqqara. 997 01:21:30,560 --> 01:21:33,480 Ada projek yang berjalan selama dua ke tiga bulan 998 01:21:33,560 --> 01:21:34,760 tanpa jumpa apa-apa. 999 01:21:34,840 --> 01:21:36,320 Tapi kalau di sini 1000 01:21:36,400 --> 01:21:39,120 ada-ada saja benda baru yang ditemui. 1001 01:21:39,200 --> 01:21:43,440 Dalam masa setahun genap, dari April hingga April 1002 01:21:43,520 --> 01:21:45,520 ada tiga bilik stor penuh 1003 01:21:45,600 --> 01:21:49,400 dengan barang penemuan, ditambah makmal Dr. Ashraf 1004 01:21:49,480 --> 01:21:52,120 yang juga penuh dengan barang penemuan. 1005 01:21:53,240 --> 01:21:56,760 Semua ini ditemui di Saqqara, di tapak penggalian kami. 1006 01:22:00,240 --> 01:22:07,160 KERANDA UKIRAN BERWARNA KIRA-KIRA 1295 - 1186 SEBELUM MASIHI 1007 01:22:13,720 --> 01:22:17,640 Liang 3 kini sudah digali sedalam dua meter. 1008 01:22:18,200 --> 01:22:19,920 - Dr. Mohammad? - Ya? 1009 01:22:22,640 --> 01:22:24,600 Saya jumpa tulang. 1010 01:22:26,880 --> 01:22:28,360 - Apa itu? - Tengkorak. 1011 01:22:29,920 --> 01:22:34,360 Tengkorak saja? Tak ada tulang atau benda lain? 1012 01:22:36,280 --> 01:22:38,920 Okey, Osama. Tengok. Tolong capai! 1013 01:22:40,000 --> 01:22:41,480 Hati-hati, Osama. 1014 01:22:48,520 --> 01:22:50,160 Ada kepala… 1015 01:22:50,920 --> 01:22:52,680 - Tengkorak? - Ya, tengkorak. 1016 01:22:52,760 --> 01:22:54,920 Semua tulang ditimbunkan sekali. 1017 01:22:56,240 --> 01:22:58,560 Rasanya lebih daripada seorang. 1018 01:23:00,680 --> 01:23:03,040 Kami rasa liang ini pelik. 1019 01:23:03,920 --> 01:23:07,440 Tak ada ruang pengebumian dalam liang lahad ini. 1020 01:23:08,600 --> 01:23:10,760 Ia sedalam dua meter saja. 1021 01:23:12,000 --> 01:23:14,960 Tapi ada serpihan tulang rangka dua orang. 1022 01:23:18,520 --> 01:23:22,080 Mereka nampak macam berdiri sebab tulang mereka ditemui 1023 01:23:23,040 --> 01:23:24,160 dari atas ke bawah. 1024 01:23:24,880 --> 01:23:29,120 Ada juga serpihan lain tapi nampak kecil saja. 1025 01:23:30,480 --> 01:23:32,640 Kenapa mereka dikebumikan begini? 1026 01:23:35,360 --> 01:23:37,760 Kenapa tak ada keranda berasingan? 1027 01:23:38,720 --> 01:23:42,560 Mereka macam ditanam cepat-cepat dalam sini. 1028 01:23:46,960 --> 01:23:49,360 Semuanya disumbat terus. 1029 01:23:51,760 --> 01:23:55,120 Mungkin ada sesuatu terjadi kepada keluarga Wahtye. 1030 01:24:17,000 --> 01:24:19,280 Jadi tulang glabella ini… 1031 01:24:22,000 --> 01:24:26,360 Ia licin, tidak begitu mengunjur. 1032 01:24:26,440 --> 01:24:27,840 Jadi ini perempuan. 1033 01:24:30,360 --> 01:24:32,120 Mungkin wanita baik. 1034 01:24:33,720 --> 01:24:35,400 Tapi tak tahu usianya. 1035 01:24:37,840 --> 01:24:43,920 Liang tengah ada sekotak penuh tulang-temulang yang hancur 1036 01:24:44,560 --> 01:24:46,200 dan berlumuran lumpur. 1037 01:24:49,320 --> 01:24:50,600 Sangat rapuh. 1038 01:24:52,280 --> 01:24:56,400 Tulang rahang ini tertolak ke depan. 1039 01:24:56,480 --> 01:24:59,360 Mungkin sebab aliran lumpur. 1040 01:25:02,040 --> 01:25:06,000 Giginya mesti dibersihkan untuk menentukan usianya. 1041 01:25:07,120 --> 01:25:09,480 Saya jumpa tengkorak wanita berusia 1042 01:25:10,160 --> 01:25:11,640 lebih 55 tahun. 1043 01:25:13,080 --> 01:25:19,800 Saya sedang cuba siasat punca kematian wanita ini. 1044 01:25:20,440 --> 01:25:24,400 Wanita berusia ini ada mengalami bengkak 1045 01:25:24,480 --> 01:25:27,360 di belah dalam tulang rahangnya. 1046 01:25:27,880 --> 01:25:34,280 Tulangnya nampak berlekuk, mungkin sebab bengkak seperti sista. 1047 01:25:37,160 --> 01:25:40,080 Rasanya semua lumpur dah tak ada. 1048 01:25:41,640 --> 01:25:45,880 Kita dikira bernasib baik dapat jumpa ini sebab keadaannya rapuh. 1049 01:25:50,240 --> 01:25:51,200 Bukan di sini. 1050 01:26:01,880 --> 01:26:03,280 Ini orang lain. 1051 01:26:05,080 --> 01:26:06,320 Bukan orang sama. 1052 01:26:07,600 --> 01:26:09,400 Yang ini sangat muda. 1053 01:26:10,320 --> 01:26:11,560 Tubuh kecil. 1054 01:26:13,800 --> 01:26:15,320 Bukan, ini dahi kanan. 1055 01:26:19,560 --> 01:26:21,240 Rasanya ada tiga orang. 1056 01:26:26,680 --> 01:26:28,840 Ini pula tulang rahang… 1057 01:26:30,680 --> 01:26:32,160 Mungkin wanita dewasa. 1058 01:26:32,240 --> 01:26:35,000 Liang ini ada dua dewasa dan satu budak. 1059 01:26:40,280 --> 01:26:44,720 Wanita dewasa, wanita berusia, kanak-kanak perempuan. 1060 01:27:09,240 --> 01:27:10,680 Dalam liang nombor tiga? 1061 01:27:11,440 --> 01:27:12,840 - Ada dua. - Dua wanita. 1062 01:27:14,520 --> 01:27:15,560 Usia? 1063 01:27:16,320 --> 01:27:17,480 Ada lebih 50 tahun. 1064 01:27:18,720 --> 01:27:20,000 Mungkin si ibu. 1065 01:27:21,760 --> 01:27:23,120 Seorang lagi pula… 1066 01:27:23,200 --> 01:27:26,240 Mungkin dalam usia 30-an berdasarkan kehausan gigi. 1067 01:27:26,760 --> 01:27:28,520 Mungkin itu si isteri. 1068 01:27:29,640 --> 01:27:30,720 Baik, Doktor. 1069 01:27:31,320 --> 01:27:32,960 Ada sesiapa lagi? 1070 01:27:33,040 --> 01:27:34,640 Ya. Ada tulang budak. 1071 01:27:35,120 --> 01:27:37,160 Usianya tidak dapat dipastikan. 1072 01:27:37,240 --> 01:27:39,680 Tulang kanak-kanak, usia tidak diketahui. 1073 01:27:40,320 --> 01:27:42,480 Ini anak yang keempat? 1074 01:27:42,560 --> 01:27:43,640 Mungkin juga. 1075 01:27:44,680 --> 01:27:46,400 Ahmed, dah ada empat anak. 1076 01:27:46,480 --> 01:27:49,160 - Ada ukiran empat anak? - Ya, empat anak. 1077 01:27:51,040 --> 01:27:53,000 Tiga lelaki, satu perempuan. 1078 01:27:58,400 --> 01:28:00,640 Tiga budak lelaki dalam liang sana. 1079 01:28:00,720 --> 01:28:02,720 Budak perempuan dengan wanita lain. 1080 01:28:03,760 --> 01:28:05,760 Semua perempuan dikebumi bersama? 1081 01:28:05,880 --> 01:28:08,280 Budak itu dengan ibu dan neneknya. 1082 01:28:08,360 --> 01:28:09,520 Kemungkinan besar. 1083 01:28:14,800 --> 01:28:17,840 Semua ahli keluarganya terbaring sebelah-menyebelah. 1084 01:28:21,200 --> 01:28:24,640 Berdasarkan usia dan keadaan tulang ini 1085 01:28:24,720 --> 01:28:26,960 kami benar-benar mengesyaki 1086 01:28:27,040 --> 01:28:31,200 cara kematian ketiga-tiga orang ini saling berkaitan. 1087 01:28:45,560 --> 01:28:47,960 Hidup Wahtye nampaknya sangat rumit. 1088 01:28:50,440 --> 01:28:52,120 Apa jadi kepada keluarganya? 1089 01:28:53,920 --> 01:28:56,800 Mereka mati serentak? Atau seorang demi seorang? 1090 01:29:00,640 --> 01:29:03,400 Kenapa mereka mati semuda itu? 1091 01:29:09,720 --> 01:29:10,880 Saya pun tak tahu. 1092 01:29:13,040 --> 01:29:17,320 Saya bertuah. Saya ada tiga anak perempuan dan seorang anak lelaki. 1093 01:29:22,880 --> 01:29:24,520 Rawda yang paling bongsu. 1094 01:29:24,600 --> 01:29:26,680 Empat tahun. Saya sayang dia. 1095 01:29:29,920 --> 01:29:32,800 Kalau saya kehilangan anak-anak saya… 1096 01:29:35,040 --> 01:29:37,120 Kalau saya jadi Wahtye… 1097 01:29:38,080 --> 01:29:39,120 Tak terbayang. 1098 01:29:43,280 --> 01:29:44,480 Meruntun hati. 1099 01:29:45,440 --> 01:29:49,080 Dia kehilangan seluruh keluarganya. itu sangat dahsyat. 1100 01:29:56,080 --> 01:30:00,960 DUA MINGGU SEBELUM RAMADAN 1101 01:30:05,920 --> 01:30:11,600 Saya rasa ada bencana berlaku semasa penghujung hayat Wahtye. 1102 01:30:13,800 --> 01:30:17,040 Tapi bencana apa? Kami masih tak tahu. 1103 01:30:17,880 --> 01:30:19,400 Ia masih lagi teka-teki. 1104 01:30:20,520 --> 01:30:22,800 Mesti jumpa Wahtye untuk mengetahuinya. 1105 01:30:23,360 --> 01:30:25,760 Tinggal satu tempat saja lagi. 1106 01:30:26,400 --> 01:30:28,360 LIANG 1 - LIANG 2 - LIANG 3 1107 01:30:28,440 --> 01:30:31,160 LIANG 4 1108 01:30:38,720 --> 01:30:40,240 Bersemangat sikit! 1109 01:30:40,320 --> 01:30:42,880 - Ya, bos! - Awak asyik bawa malang saja! 1110 01:30:42,960 --> 01:30:46,080 Awak mesti banyak mengaji setiap pagi. 1111 01:30:47,120 --> 01:30:48,120 Saya ada mengaji! 1112 01:30:48,200 --> 01:30:51,720 Tengoklah. Ghareeb, saya suka awak tapi awak bawa malang! 1113 01:30:51,800 --> 01:30:54,640 Mana ada, Doktor! Saya pun tak tahu. 1114 01:30:54,720 --> 01:30:59,360 - Kalau awak jaga orang-orang awak… - Nak jaga macam mana lagi? 1115 01:30:59,440 --> 01:31:00,920 Nak belikan coklat? 1116 01:31:02,440 --> 01:31:05,120 Itu antara awak dan Tuhan saja, Mustafa. 1117 01:31:17,560 --> 01:31:19,880 Encik Sabry, batu kapur ini elok! 1118 01:31:22,280 --> 01:31:25,600 Ini dah lama patah. Bukan baru patah. Tengok? 1119 01:31:26,440 --> 01:31:28,520 Ini bahagian atas tugu batu kapur. 1120 01:31:28,600 --> 01:31:29,760 Ya, nampak cantik. 1121 01:31:29,840 --> 01:31:32,080 Ukiran rambut palsunya juga halus. 1122 01:31:32,160 --> 01:31:34,040 Butirannya terperinci. 1123 01:31:35,560 --> 01:31:36,800 - Encik Ahmed. - Ya! 1124 01:31:36,880 --> 01:31:39,240 - Ada apa? - Saya terus panggil awak. 1125 01:31:39,320 --> 01:31:42,920 Ingat tak ukiran yang kita jumpa tempoh hari? 1126 01:31:43,000 --> 01:31:44,400 Ukiran Raja Rameses II? 1127 01:31:44,480 --> 01:31:46,720 Takkan ini semua hanya kebetulan? 1128 01:31:46,800 --> 01:31:49,640 Yalah. Rasanya dari kuil di atas itu. 1129 01:31:51,960 --> 01:31:56,640 Tiga hari lalu, kami jumpa beberapa ukiran yang elok daripada 1130 01:31:57,360 --> 01:32:00,600 Zaman Ramses yang sama, dengan kartusy Raja Ramesses II. 1131 01:32:00,680 --> 01:32:01,800 Sangat jelas. 1132 01:32:03,040 --> 01:32:07,760 Hari ini kami jumpa yang ini pula, gaya ukiran Zaman Ramses juga. 1133 01:32:08,680 --> 01:32:12,120 Maknanya lebih 3,300 tahun lalu. 1134 01:32:13,120 --> 01:32:16,720 Makam lelaki ini tentu berhampiran sini. 1135 01:32:16,800 --> 01:32:21,520 Mungkin di bahagian bukit ini, dekat tembok di sana. 1136 01:32:23,000 --> 01:32:24,440 Ia patah macam ini. 1137 01:32:25,760 --> 01:32:28,480 Saya terfikir sesuatu, Ahmed. 1138 01:32:28,560 --> 01:32:31,200 Ingat tak dua keping tugu yang kita jumpa? 1139 01:32:31,280 --> 01:32:34,440 - Dalam musim pertama? - Serta musim kedua juga. 1140 01:32:35,560 --> 01:32:37,680 Awak rasa muat dengan yang ini? 1141 01:32:38,800 --> 01:32:40,240 Yalah. Harap-harap muat. 1142 01:33:10,240 --> 01:33:11,840 Selamat sejahtera. 1143 01:33:13,600 --> 01:33:17,200 Dr. Medhat. Ingat tak tugu kita jumpa musim lepas? 1144 01:33:19,160 --> 01:33:22,240 - Yang pecah banyak itu? - Pecah dua. 1145 01:33:22,320 --> 01:33:24,160 - Ia dah lengkap! - Apa? 1146 01:33:24,520 --> 01:33:26,520 - Di mana? - Mari tengok sini. 1147 01:33:29,200 --> 01:33:31,080 Tengok sini. Bagus. 1148 01:33:31,160 --> 01:33:32,520 Cuba beri kepingan itu? 1149 01:33:33,480 --> 01:33:35,160 Bawa sini, Encik Ahmed. 1150 01:33:36,040 --> 01:33:42,480 Ini bahagian yang kami jumpa Mei lepas di atas tapak penggalian. 1151 01:33:42,560 --> 01:33:46,160 Ini ditemui Oktober lepas di dasar sebuah liang di bawahnya. 1152 01:33:47,680 --> 01:33:48,880 Beri Dr. Ashraf. 1153 01:33:48,960 --> 01:33:51,400 Tengok. Undur sikit. 1154 01:33:52,000 --> 01:33:53,920 Rendah lagi. Sekejap. 1155 01:33:55,040 --> 01:33:57,000 Tak, naik sikit. 1156 01:33:57,080 --> 01:33:58,200 - Pegang! - Lepas. 1157 01:33:58,280 --> 01:33:59,680 - Lepas! - Pegang! 1158 01:33:59,760 --> 01:34:01,160 Sudah berdiri sendiri. 1159 01:34:01,240 --> 01:34:02,240 Tahan! 1160 01:34:02,880 --> 01:34:04,280 Bagus! Muat! 1161 01:34:06,360 --> 01:34:07,280 Baik. 1162 01:34:08,200 --> 01:34:10,360 Saya dah agak ia tentu muat. 1163 01:34:12,440 --> 01:34:14,160 Ia sangat cantik. 1164 01:34:19,760 --> 01:34:22,800 Syukurlah otak kita masih berjalan! 1165 01:34:27,080 --> 01:34:29,200 Tiada siapa sangka tugu ini 1166 01:34:29,920 --> 01:34:33,120 yang telah pecah tiga, kini sudah lengkap. 1167 01:34:34,720 --> 01:34:40,560 Jadi kami pasti tentu ada benda lain tersorok bawah semua pasir itu. 1168 01:34:41,640 --> 01:34:44,560 Kita mesti cari makam pemilik tugu ini. 1169 01:34:47,360 --> 01:34:50,040 Mudah-mudahan kami akan jumpa musim ini. 1170 01:34:54,560 --> 01:35:01,480 TUGU BATU KAPUR BANGSAWAN ZAMAN RAMSES KIRA-KIRA 1279 - 1213 SEBELUM MASIHI 1171 01:35:07,360 --> 01:35:11,960 LIANG 1 - LIANG 2 LIANG 3 - LIANG 4 1172 01:35:40,280 --> 01:35:43,280 Jumpa apa? Bawa tanah ke arah selatan. Hati-hati. 1173 01:35:44,320 --> 01:35:46,960 - Perlahan-lahan! - Sekejap. 1174 01:35:48,280 --> 01:35:50,240 Encik Hamada nak turun. 1175 01:35:52,000 --> 01:35:54,680 Sambil kami menuruni liang itu… 1176 01:35:57,440 --> 01:36:01,520 Lebih-lebih lagi liang lahad makam Wahtye, kami tahu batunya rapuh. 1177 01:36:07,080 --> 01:36:09,200 Tapi pada saya, ini pintu syurga. 1178 01:36:12,120 --> 01:36:15,040 Saya nak jumpa dia, mendekati dia. 1179 01:36:18,600 --> 01:36:22,040 Ada bukaan di belah barat di hadapan saya. 1180 01:36:23,160 --> 01:36:26,600 Kelebarannya sama dengan lebar liang ini sendiri. 1181 01:36:27,160 --> 01:36:28,040 Dalam semeter? 1182 01:36:28,120 --> 01:36:29,160 Lebih kurang, ya. 1183 01:36:37,760 --> 01:36:39,560 Pintunya lebar sikit? 1184 01:36:40,320 --> 01:36:41,200 Ya. 1185 01:36:41,280 --> 01:36:43,000 - Sudah makin jelas? - Ya. 1186 01:36:43,080 --> 01:36:44,560 Awak nampak apa di dalam? 1187 01:36:47,600 --> 01:36:48,720 Sekejap. 1188 01:36:54,120 --> 01:36:57,160 Saya nak pastikan dulu sebelum apa-apa. 1189 01:36:59,400 --> 01:37:01,400 - Apa? - Sekejap, ya. 1190 01:37:08,920 --> 01:37:10,200 Ini Wahtye, Pengurus! 1191 01:37:10,280 --> 01:37:11,720 Wahtye! Kita dah jumpa! 1192 01:37:11,840 --> 01:37:14,360 Syukurlah! Apa lagi yang ada? Cakaplah! 1193 01:37:14,440 --> 01:37:17,160 - Ada keranda kayu! - Akhirnya Wahtye ditemui. 1194 01:37:18,680 --> 01:37:19,600 Bagus! 1195 01:37:19,680 --> 01:37:20,680 Syukurlah! 1196 01:37:20,800 --> 01:37:24,080 Tahniah, bos! Setinggi-tinggi tahniah, Hamada! 1197 01:37:26,640 --> 01:37:28,720 Ini kali pertama dia lihat cahaya. 1198 01:37:34,200 --> 01:37:35,920 Awak bertuah, Encik Hamada. 1199 01:37:36,000 --> 01:37:37,720 Sangat bertuah! 1200 01:37:37,800 --> 01:37:41,320 Orang pertama yang melihat bilik pengebumian itu. 1201 01:37:41,400 --> 01:37:43,320 Orang pertama yang lihat Wahtye. 1202 01:37:45,040 --> 01:37:46,480 Dr. Mohammad! 1203 01:37:46,560 --> 01:37:47,720 Ya, bos? 1204 01:37:49,080 --> 01:37:51,600 Kami jumpa rangka Wahtye. 1205 01:37:51,680 --> 01:37:52,600 Bagus. 1206 01:37:52,680 --> 01:37:55,520 - Saya ada jumpa tengkoraknya. - Syukur. 1207 01:38:02,640 --> 01:38:03,640 Encik Hamada? 1208 01:38:03,720 --> 01:38:06,440 Tulangnya lengkap? 1209 01:38:06,520 --> 01:38:07,840 Ya, lengkap. 1210 01:38:20,400 --> 01:38:21,640 Syukur kepada Tuhan. 1211 01:38:22,560 --> 01:38:25,760 Cuma yang peliknya, makam ini begitu mewah 1212 01:38:25,840 --> 01:38:27,840 tapi bila liang dah digali 1213 01:38:28,480 --> 01:38:32,680 ada dua bilik pengebumian saja. 1214 01:38:33,080 --> 01:38:34,560 Liang lahad utamanya pula 1215 01:38:36,760 --> 01:38:39,160 ada keranda kayu biasa. 1216 01:38:39,240 --> 01:38:42,040 Kisah hidup dia semakin membingungkan. 1217 01:38:46,120 --> 01:38:48,400 Saya rasa bila bapa kehilangan anaknya 1218 01:38:48,480 --> 01:38:50,760 parutnya tentu kekal selamanya. 1219 01:38:54,440 --> 01:38:58,120 Tapi kami lihat semua tugu dan ukiran dalam makam dia 1220 01:38:58,680 --> 01:39:00,520 memaparkan keriangan. 1221 01:39:01,800 --> 01:39:07,880 Kami rasa mungkin makam ini sudah siap sebelum kematian anak-anaknya. 1222 01:39:09,960 --> 01:39:13,080 Satu-satunya tempat saya dapat rasa perasaan sedih 1223 01:39:13,840 --> 01:39:17,760 adalah tempat dia dikebumikan. 1224 01:39:22,200 --> 01:39:25,800 Tak ada sebarang kemewahan atau persiapan. 1225 01:39:28,600 --> 01:39:30,440 Kerandanya hanya kayu biasa 1226 01:39:32,360 --> 01:39:36,040 dan dia pun dikafankan ala kadar saja. 1227 01:39:37,280 --> 01:39:40,480 Dia terlalu hiba sehingga dia sudah tak peduli lagi. 1228 01:39:48,720 --> 01:39:50,480 - Pengurus! - Ya, bos! 1229 01:39:51,160 --> 01:39:52,160 Ini muka Wahtye! 1230 01:39:52,240 --> 01:39:54,280 - Ya? - Depan saya sekarang! 1231 01:40:00,320 --> 01:40:03,040 - Akhirnya Wahtye muncul! - Bagus! 1232 01:40:03,120 --> 01:40:06,680 - Syukurlah ia masih dalam keadaan baik. - Syukurlah. 1233 01:40:22,440 --> 01:40:26,240 Kami ingat semuanya akan jelas bila jumpa tempat dia dikebumi. 1234 01:40:26,320 --> 01:40:28,040 Tapi ada banyak soalan lagi. 1235 01:40:34,800 --> 01:40:37,760 Kita masih perlu tahu cara dia mati 1236 01:40:39,240 --> 01:40:41,600 tapi penemuan indah seperti ini 1237 01:40:41,680 --> 01:40:44,040 membuat hati kita begitu girang 1238 01:40:47,600 --> 01:40:49,760 kerana kami sudah lihat muka Wahtye. 1239 01:40:51,560 --> 01:40:53,200 Kami menghembus nafas lega 1240 01:40:55,080 --> 01:40:56,960 kerana kami sudah jumpa Wahtye. 1241 01:40:58,640 --> 01:41:01,080 Ada makam dan ada pemiliknya. 1242 01:41:03,840 --> 01:41:05,520 Gambarnya sudah lengkap. 1243 01:41:06,160 --> 01:41:07,400 Dia sudah naik? 1244 01:41:07,480 --> 01:41:09,200 - Sudah. - Syukur. 1245 01:41:27,400 --> 01:41:32,840 Rangka ini terpelihara lebih baik berbanding yang lain. 1246 01:41:35,840 --> 01:41:41,240 Walaupun dia lelaki, tengkoraknya masih ada ciri keperempuanan. 1247 01:41:42,320 --> 01:41:45,240 Mungkin dia lelaki lemah-lembut. 1248 01:41:46,280 --> 01:41:49,120 Usianya kira-kira 35 tahun. 1249 01:41:55,360 --> 01:41:57,000 Saya rasa ini Wahtye. 1250 01:42:01,120 --> 01:42:03,240 Akhirnya saya bersemuka dengan dia. 1251 01:42:06,240 --> 01:42:10,280 Dia tidak ada pautan otot yang kuat atau kasar. 1252 01:42:10,360 --> 01:42:14,560 Jadi mungkin dia lelaki bangsawan dengan kerja yang bagus. 1253 01:42:15,240 --> 01:42:17,320 Mungkin dialah pakarnya. 1254 01:42:18,520 --> 01:42:20,480 Dia pakar yang reka semua ini. 1255 01:42:25,520 --> 01:42:29,280 Tengkorak Wahtye menunjukkan penebalan tulang. 1256 01:42:31,360 --> 01:42:33,000 Letak dulu di sini. 1257 01:42:33,080 --> 01:42:34,920 Ini boleh memberi petunjuk 1258 01:42:35,000 --> 01:42:38,840 tentang sesuatu yang berlaku di dalam tulangnya. 1259 01:42:47,200 --> 01:42:49,720 Memang menarik. Saya ada dekat dengannya 1260 01:42:49,800 --> 01:42:54,680 dan merasa semua kesakitan dan penderitaannya. 1261 01:42:54,760 --> 01:42:55,800 Saya sedang cuba. 1262 01:42:56,280 --> 01:42:59,360 Memang tak mudah, tapi saya sedang cuba merasainya. 1263 01:42:59,440 --> 01:43:00,480 Okey. 1264 01:43:03,600 --> 01:43:08,120 Bentuk tulang anggota bawahnya tidak begitu bagus. 1265 01:43:08,200 --> 01:43:11,640 Lututnya terpusing masuk dalam. 1266 01:43:12,640 --> 01:43:16,200 Sepatutnya tulang ini macam ini. Tetapi ia macam ini. 1267 01:43:19,200 --> 01:43:24,120 Sepatutnya sudut tulang ini terpusing ke arah luar 1268 01:43:24,200 --> 01:43:28,080 tetapi lelaki ini bukannya berdiri macam ini 1269 01:43:28,840 --> 01:43:31,040 tetapi dia berdiri macam ini. 1270 01:43:31,120 --> 01:43:33,720 Seperti berjalan senget. 1271 01:43:35,560 --> 01:43:37,760 Saya rasa tulangnya jadi lemah. 1272 01:43:39,120 --> 01:43:41,440 Ini bukan tulang orang sihat. 1273 01:43:43,880 --> 01:43:45,840 Dia banyak sakit-sakit. 1274 01:43:48,240 --> 01:43:51,480 Tulangnya macam kekeringan darah. 1275 01:43:54,120 --> 01:43:56,280 Sebab itu tulangnya mengembang. 1276 01:43:58,160 --> 01:44:04,400 Ini menunjukkan ada kemungkinan orang ini menghidap sejenis penyakit anemia. 1277 01:44:06,280 --> 01:44:10,400 Bengkak yang sama boleh dilihat di tulang si ibu. 1278 01:44:11,760 --> 01:44:14,160 Memang ada anemia sejak lahir. 1279 01:44:14,760 --> 01:44:20,720 Tapi rasanya bukan itu sebab mereka mati pada usia-usia yang berbeza. 1280 01:44:22,000 --> 01:44:24,200 Ini memang jarang dilihat 1281 01:44:24,280 --> 01:44:27,720 tapi kalau kita ambil kira semua kebarangkalian 1282 01:44:27,800 --> 01:44:31,640 mungkin mereka mati sebab penyakit 1283 01:44:32,640 --> 01:44:34,320 atau wabak. 1284 01:44:34,400 --> 01:44:36,880 Kemungkinan besar malaria. 1285 01:44:38,000 --> 01:44:40,760 Itu boleh membunuh seluruh keluarganya. 1286 01:44:42,520 --> 01:44:46,600 Jika ini benar, ini akan merombak seluruh sejarah Mesir purba. 1287 01:45:01,640 --> 01:45:03,000 Syukur kepada Allah. 1288 01:45:05,280 --> 01:45:07,200 Syukur kepada Allah… 1289 01:45:08,960 --> 01:45:11,200 Tuhan melimpah rahmat kepada hamba-Nya. 1290 01:45:11,680 --> 01:45:14,880 Tunjukkan ihsan kepada semua makhluk di muka bumi ini. 1291 01:45:15,680 --> 01:45:19,080 Ini sesuatu yang sangat jarang berlaku. 1292 01:45:19,160 --> 01:45:22,560 Kami jumpa semua orang yang dipaparkan di dinding makam 1293 01:45:22,640 --> 01:45:25,000 dalam liang lahad makam itu sendiri. 1294 01:45:25,960 --> 01:45:28,880 Dunia ini hanya tempat persinggahan… 1295 01:45:30,960 --> 01:45:35,640 Kami bersyukur kepada Tuhan kerana kami dapat kisah penuh 1296 01:45:35,720 --> 01:45:37,520 tentang keluarga ini. 1297 01:45:44,400 --> 01:45:46,240 Wahtye gembira dengan kami. 1298 01:45:46,960 --> 01:45:48,680 Kami gembira dengan Wahtye. 1299 01:45:49,600 --> 01:45:52,000 Ini sebuah komunikasi. Satu kerjasama. 1300 01:45:53,560 --> 01:45:57,400 Kami buat nama Wahtye terkenal selepas 4,500 tahun. 1301 01:45:57,880 --> 01:46:00,360 Kalau Wahtye muncul sekarang 1302 01:46:00,640 --> 01:46:03,720 dia akan berterima kasih untuk semua usaha kami. 1303 01:46:06,360 --> 01:46:09,080 Kami pun berterima kasih sebab tanpa dia 1304 01:46:10,200 --> 01:46:13,320 usaha kami pun akan dilupakan begitu saja. 1305 01:46:30,440 --> 01:46:32,640 Kita sudah salah sangka. 1306 01:46:34,200 --> 01:46:37,320 Ini hanya angan-angan mereka. Bukan kenyataan mereka. 1307 01:46:40,160 --> 01:46:43,440 Kita ingat mereka macam tayangkan gambar mereka. 1308 01:46:44,080 --> 01:46:46,040 Tidak, bukan macam itu. 1309 01:46:47,800 --> 01:46:48,920 Bukan macam kita. 1310 01:46:49,000 --> 01:46:53,000 Kita ambil gambar, letak di Facebook. Ini bukan macam Facebook. 1311 01:46:54,080 --> 01:46:55,560 Ini impian mereka. 1312 01:46:56,400 --> 01:46:58,040 Mereka percaya hayat depan 1313 01:46:58,120 --> 01:47:00,800 berbanding hayat pertama mereka di dunia. 1314 01:47:01,320 --> 01:47:05,000 Jadi mereka paparkan angan-angan mereka bagi hayat itu 1315 01:47:05,080 --> 01:47:07,160 dan ini hayat pertama mereka. 1316 01:47:08,240 --> 01:47:11,760 Sebab itu kita banyak silap tentang sejarah. 1317 01:47:11,840 --> 01:47:14,880 Bila tengok kuil-kuil gah, tugu-tugu mewah 1318 01:47:15,720 --> 01:47:18,200 kita ingat hidup mereka sempurna. 1319 01:47:21,440 --> 01:47:24,560 Tapi bila kita tahu kisah mereka, mereka macam kita. 1320 01:47:25,840 --> 01:47:27,080 Tak jauh beza. 1321 01:47:28,680 --> 01:47:30,240 Ini kisah sebenar mereka. 1322 01:47:49,120 --> 01:47:53,800 SATU MINGGU SEBELUM RAMADAN 1323 01:48:01,560 --> 01:48:04,040 Selepas makam Wahtye selesai 1324 01:48:04,960 --> 01:48:09,640 seluruh pasukan yakin kami akan menemui sesuatu yang menjamin 1325 01:48:09,720 --> 01:48:11,920 kami akan kembali musim depan. 1326 01:48:14,040 --> 01:48:16,160 Tapi ketua projek datang melawat 1327 01:48:17,640 --> 01:48:19,560 dan dia bawa berita buruk. 1328 01:48:24,680 --> 01:48:28,040 Musim ini mesti ditamatkan dua hari lagi. 1329 01:48:30,600 --> 01:48:32,560 Dana kerajaan sudah habis. 1330 01:48:34,920 --> 01:48:36,400 Kami mesti siapkan kerja. 1331 01:48:40,760 --> 01:48:42,000 Kemaskan segalanya 1332 01:48:44,560 --> 01:48:46,960 sebab kami mesti keluar dua hari lagi. 1333 01:48:57,680 --> 01:49:00,440 Biasanya dalam minggu terakhir projek 1334 01:49:00,520 --> 01:49:03,760 kami akan mengepung dan menutup tapak. 1335 01:49:06,000 --> 01:49:07,200 Ghareeb, tolong dia. 1336 01:49:14,320 --> 01:49:15,960 Tapi ada kejutan juga. 1337 01:49:16,680 --> 01:49:18,440 Cenuram ini nampak kukuh. 1338 01:49:18,520 --> 01:49:22,120 Sebab bila kita bersihkan suatu tempat… 1339 01:49:22,200 --> 01:49:23,840 Cepat ambil cangkul! 1340 01:49:23,920 --> 01:49:26,560 …kadang-kadang kita buat penemuan penting. 1341 01:49:34,760 --> 01:49:36,480 Mana timba kosong lain? 1342 01:49:36,560 --> 01:49:38,960 Cepat! Ambil sebelah kaki awak itu! 1343 01:49:46,040 --> 01:49:47,840 Ikut sini, Doktor. 1344 01:50:10,960 --> 01:50:12,200 "To-Bi-Mis..." 1345 01:50:14,080 --> 01:50:15,360 "Ben To-Bi-Mis." 1346 01:50:17,480 --> 01:50:19,720 "Ben To-Bi-Mis." 1347 01:50:20,800 --> 01:50:24,680 Tengok, "Hakim". "Hakim yang Agung." 1348 01:50:45,480 --> 01:50:48,680 Pada saya, nekropolis Bubasteion 1349 01:50:51,520 --> 01:50:53,720 adalah tempat yang aneh. 1350 01:51:00,760 --> 01:51:03,760 Ia sentiasa memberi kami sesuatu yang tidak diduga 1351 01:51:20,120 --> 01:51:21,600 tetapi itulah yang hebat. 1352 01:51:27,480 --> 01:51:29,920 Dalam masa hanya satu musim 1353 01:51:30,000 --> 01:51:36,440 pasukan Mesir di Bubasteion menemui lebih 3,100 artifak unik. 1354 01:51:38,440 --> 01:51:42,720 Jika teori Amira tentang kematian keluarga Wahtye terbukti 1355 01:51:42,800 --> 01:51:46,720 ia akan menjadi kes malaria pertama yang direkodkan dalam sejarah 1356 01:51:46,800 --> 01:51:49,800 1000 tahun lebih awal. 1357 01:51:51,880 --> 01:51:55,760 Anak singa yang ditemui Hamada dan Ghareeb telah disahkan 1358 01:51:55,840 --> 01:52:00,320 sebagai mumia singa pertama yang ditemui. 1359 01:53:16,960 --> 01:53:19,080 Terjemahan sari kata oleh: Nursyazela