1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
3
00:00:10,719 --> 00:00:15,849
Een zwart gat is vreemder dan alles wat
sciencefictionschrijvers hebben bedacht.
4
00:00:18,143 --> 00:00:21,938
Een deel van de ruimte
waar de zwaartekracht zo sterk is…
5
00:00:22,731 --> 00:00:24,607
…dat niets kan ontsnappen.
6
00:00:29,404 --> 00:00:31,406
Als je eenmaal over de rand bent…
7
00:00:32,615 --> 00:00:34,242
…is er geen weg meer terug.
8
00:00:37,245 --> 00:00:41,082
SERDAN, MEXICO
JANUARI 2017
9
00:01:16,659 --> 00:01:17,535
Wauw.
10
00:01:18,161 --> 00:01:21,790
Ik sta elke keer versteld
als ik deze twee bergen zie.
11
00:01:23,833 --> 00:01:25,043
Het is misleidend.
12
00:01:25,126 --> 00:01:28,046
Je lijkt er zo
naar boven te kunnen wandelen.
13
00:01:30,048 --> 00:01:33,885
Maar het ligt een stuk hoger
dan waar we nu zijn.
14
00:01:40,892 --> 00:01:45,188
Ik was als kind geen astronoom.
Ik had geen telescoop…
15
00:01:46,773 --> 00:01:49,484
…maar ik wist wel wat een zwart gat was.
16
00:01:50,652 --> 00:01:55,073
Ik dacht dat er interessante dingen
in het heelal te ontdekken waren.
17
00:02:00,870 --> 00:02:04,332
De Event Horizon Telescope
is een nieuw instrument…
18
00:02:04,415 --> 00:02:06,918
…dat door een mondiaal team wordt gemaakt.
19
00:02:08,086 --> 00:02:14,467
Het heeft de vergrotende kracht
om het gebied rond een zwart gat te zien.
20
00:02:16,261 --> 00:02:18,054
Dit is nooit eerder gebeurd.
21
00:02:24,185 --> 00:02:27,063
We jagen op iets
wat al zijn kracht gebruikt…
22
00:02:27,147 --> 00:02:29,524
…om onzichtbaar te blijven.
23
00:02:31,693 --> 00:02:34,112
En wij zeggen: 'We gaan je vangen.'
24
00:02:40,702 --> 00:02:45,165
Op ongeveer 4500 meter zit je
boven een groot deel van de atmosfeer.
25
00:02:49,711 --> 00:02:54,966
Je moet echt boven de atmosfeer zijn
om de leegte van de ruimte te zien.
26
00:03:09,564 --> 00:03:13,276
Het doel van de Event Horizon Telescope
is simpel:
27
00:03:15,778 --> 00:03:18,781
we gaan de eerste foto
van een zwart gat maken.
28
00:03:22,493 --> 00:03:24,954
{\an8}HOOGTE: 4640 METER
29
00:03:25,038 --> 00:03:28,041
{\an8}Ik zag gistermiddag…
30
00:03:28,124 --> 00:03:31,628
…dat de frontend van het systeem werkte…
31
00:03:32,378 --> 00:03:38,551
We zijn in januari naar de LMT gekomen
om te gaan proefdraaien.
32
00:03:39,344 --> 00:03:41,346
En we kwamen problemen tegen.
33
00:03:41,971 --> 00:03:45,475
Toen we de Gunn wilden vervangen,
viel de stroom uit.
34
00:03:45,558 --> 00:03:47,393
Dat gaan we nu oplossen.
35
00:03:47,477 --> 00:03:50,605
Vandaag wil ik de oude Gunn
weer aan de praat krijgen.
36
00:03:50,688 --> 00:03:56,361
Maar als we teruggaan naar de oude Gunn,
dan zijn we nog geschikt voor de EHT.
37
00:03:56,444 --> 00:04:00,156
Voor een verdubbelde conversie. Ja.
-In januari en april.
38
00:04:00,698 --> 00:04:04,786
In april hebben we alle telescopen
over de hele wereld…
39
00:04:04,869 --> 00:04:09,249
…de hele EHT werkt. Onze beste kans
om een zwart gat in beeld te brengen.
40
00:04:09,332 --> 00:04:12,377
Maar we moeten eerst
zeker weten dat alles werkt.
41
00:04:12,460 --> 00:04:17,340
We moeten eerst de 232,1 gigahertz
weer laten werken met de oude Gunn.
42
00:04:17,423 --> 00:04:20,551
Dat klopt.
-En als dat niet werkt?
43
00:04:20,635 --> 00:04:23,763
Mijn plan B is dat…
44
00:04:27,100 --> 00:04:31,813
Hoe groter de telescoop,
des te beter hij kleine objecten kan zien.
45
00:04:32,772 --> 00:04:36,317
Om het zwarte gat in het midden
van de Melkweg te zien…
46
00:04:36,401 --> 00:04:40,280
…of het grotere zwarte gat in M87…
47
00:04:40,363 --> 00:04:42,949
…moet de telescoop
bijna zo groot zijn als de aarde.
48
00:04:46,035 --> 00:04:51,165
Dat is onmogelijk.
Dus we kiezen voor het beste alternatief.
49
00:04:54,168 --> 00:04:56,838
We nemen telescopen
verspreid over de wereld…
50
00:04:56,921 --> 00:05:00,300
…en laten ze allemaal tegelijk
naar het zwarte gat kijken.
51
00:05:05,638 --> 00:05:10,560
Stel je voor dat je een spiegel
met een hamer kapot slaat…
52
00:05:11,144 --> 00:05:14,230
…en deze scherven
over de hele wereld verspreidt.
53
00:05:16,566 --> 00:05:19,360
Dan leg je vast
wat er op die scherven gebeurt…
54
00:05:19,444 --> 00:05:23,781
…je brengt ze samen en reconstrueert
die spiegel in een supercomputer.
55
00:05:24,282 --> 00:05:26,409
Dat doet de Event Horizon Telescope.
56
00:05:27,618 --> 00:05:31,456
Dus op elke locatie
moet alles perfect werken.
57
00:05:32,874 --> 00:05:34,542
Dit heeft een klap gekregen.
58
00:05:36,044 --> 00:05:37,128
Tijdens transport?
59
00:05:39,130 --> 00:05:42,258
Als het gaat roken, is er vast iets mis.
-Ja.
60
00:05:46,262 --> 00:05:48,056
We moeten nog wat testen doen.
61
00:05:48,556 --> 00:05:50,933
Morgen beginnen we met de observatie.
62
00:05:51,434 --> 00:05:57,607
En dat betekent dat de Zuidpool, Spanje,
Chili en hopelijk de LMT meedoen.
63
00:05:58,149 --> 00:05:59,776
De tijd dringt.
64
00:06:00,360 --> 00:06:03,404
Ik weet het.
Speel het Mission Impossible-deuntje.
65
00:06:05,865 --> 00:06:08,701
TESTOBSERVATIEDAG
27 JANUARI 2017
66
00:06:08,785 --> 00:06:12,246
Kijk, daaronder
zit de telescoop verborgen.
67
00:06:12,330 --> 00:06:15,708
Shit, als ik dat mag zeggen.
-Maar wat is hier gebeurd?
68
00:06:17,794 --> 00:06:20,129
Wat is er?
-Het komt door het weer.
69
00:06:22,173 --> 00:06:26,427
Wacht, dit meen je toch niet?
De afgelopen 16 uur was het mooi weer…
70
00:06:26,511 --> 00:06:29,180
…en als wij beginnen,
doen de weergoden dit?
71
00:06:32,767 --> 00:06:33,601
Verdorie.
72
00:06:34,477 --> 00:06:37,313
Met dit weer kunnen we
de telescoop niet richten.
73
00:06:37,897 --> 00:06:39,482
Volgens de planning…
74
00:06:39,565 --> 00:06:41,359
Beginnen we over 40 minuten.
75
00:06:42,693 --> 00:06:44,362
Nu over 35 minuten.
76
00:06:45,446 --> 00:06:50,410
Als we nog in de wolken zitten en het
echt koud wordt, dan krijgen we ijs.
77
00:06:50,493 --> 00:06:52,870
Ja. Dat is een mogelijkheid.
78
00:06:52,954 --> 00:06:56,833
Daar maak ik me zorgen over.
-Ja, daar ben ik echt bang voor.
79
00:06:56,916 --> 00:07:01,629
Doe allemaal je favoriete schietgebedje
en dan lossen we dit wel op.
80
00:07:02,255 --> 00:07:05,007
We stellen de waarden in
en dan zijn we klaar.
81
00:07:05,091 --> 00:07:07,260
Ik moet het vermogen iets aanpassen.
82
00:07:07,343 --> 00:07:11,639
Je weet toch wel dat we
over 14 minuten en 15 seconden beginnen?
83
00:07:11,722 --> 00:07:13,141
Ik weet het, maar…
84
00:07:18,688 --> 00:07:19,856
Jeetje.
85
00:07:25,862 --> 00:07:27,655
Zei je 65-73?
86
00:07:27,738 --> 00:07:31,159
Dus RCP en LCP hoog, toch?
-We hebben één minuut.
87
00:07:31,242 --> 00:07:33,786
Daar gaan we, houd je goed vast.
88
00:07:33,870 --> 00:07:34,996
Oké, we zijn klaar.
89
00:07:37,206 --> 00:07:42,336
Vier, drie, twee, één, nul.
90
00:07:42,420 --> 00:07:43,754
Lancering.
91
00:08:48,319 --> 00:08:49,278
O jee.
92
00:08:50,655 --> 00:08:51,989
Wat is een zwart gat?
93
00:08:54,075 --> 00:08:55,368
Het is zo diep.
94
00:08:55,952 --> 00:09:01,457
Het is lastig om te begrijpen
wat daar natuurkundig plaatsvindt.
95
00:09:02,375 --> 00:09:05,253
Je kunt het je hele leven bestuderen.
96
00:09:11,425 --> 00:09:15,680
Stel je een voorwerp voor waar
de zwaartekracht zo sterk is geworden…
97
00:09:16,514 --> 00:09:21,561
…dat het alles waarmee het begon,
heeft samengeperst op één punt.
98
00:09:25,648 --> 00:09:28,651
Dit object
ontwikkelt een waarnemingshorizon.
99
00:09:29,193 --> 00:09:33,447
En deze heeft de geweldige eigenschap
dat het eenrichtingsverkeer is.
100
00:09:33,531 --> 00:09:37,785
Je kunt van buiten naar binnen gaan,
maar er komt nooit iets uit.
101
00:09:40,871 --> 00:09:43,708
De zwaartekracht is er zo sterk…
102
00:09:44,542 --> 00:09:48,796
…dat alles wat er dichtbij komt
naar binnen verdwijnt.
103
00:09:53,884 --> 00:09:57,430
Als er iets verdwijnt over de horizon
is het weg.
104
00:09:58,097 --> 00:10:00,558
En we weten er niets meer van.
105
00:10:02,310 --> 00:10:05,313
Het is niet meer detecteerbaar.
106
00:10:07,857 --> 00:10:11,319
Het bestaat misschien nog,
maar dat weten we niet.
107
00:10:13,487 --> 00:10:18,075
We hebben contact met een fenomeen
dat we niet helemaal begrijpen.
108
00:10:25,458 --> 00:10:29,629
Het is een soort draaikolk
in het universum in de tijd en ruimte.
109
00:10:31,005 --> 00:10:35,760
Het donkerste object
dat we ons wiskundig kunnen voorstellen.
110
00:10:35,843 --> 00:10:38,095
Het straalt geen licht uit.
111
00:10:40,431 --> 00:10:42,224
Maar het wordt de motor…
112
00:10:42,308 --> 00:10:45,728
…van de krachtigste gebeurtenissen
in het heelal.
113
00:10:53,444 --> 00:10:55,321
Ze hebben iets…
114
00:10:56,822 --> 00:10:59,617
…wat je verstand prikkelt.
115
00:11:06,040 --> 00:11:07,249
Kunt u me horen?
116
00:11:08,209 --> 00:11:09,919
Ja.
117
00:11:12,797 --> 00:11:16,550
De werkelijkheid
is soms vreemder dan fictie…
118
00:11:16,634 --> 00:11:20,346
…maar dat geldt zeker voor zwarte gaten.
119
00:11:22,723 --> 00:11:26,977
Op dit moment werk ik met mijn collega
van Cambridge, Malcolm Perry…
120
00:11:27,061 --> 00:11:32,274
…en Andy Strominger van Harvard
aan een theorie om te verklaren…
121
00:11:32,358 --> 00:11:35,778
…hoe informatie
uit het zwarte gat terugkeert.
122
00:11:37,321 --> 00:11:38,823
Kijk naar de ruimte…
123
00:11:44,412 --> 00:11:46,372
Ik ontmoette Stephen in 1982.
124
00:11:47,707 --> 00:11:52,878
Door de jaren heen onderzochten we
veel dezelfde onderwerpen.
125
00:11:54,547 --> 00:11:59,468
Maar niks was zo intens als wat er
de laatste drie jaar is ontstaan.
126
00:11:59,552 --> 00:12:00,845
Drie jaar toch?
-Ja.
127
00:12:01,470 --> 00:12:07,226
Dit was iets
op een heel nieuw, geweldig niveau.
128
00:12:07,810 --> 00:12:10,104
En iets heel anders.
-Inderdaad.
129
00:12:12,273 --> 00:12:15,776
Het was een fantastische warme dag.
130
00:12:16,694 --> 00:12:20,698
Ongewoon in april in Engeland,
dus we hadden een lezing buiten.
131
00:12:22,074 --> 00:12:24,243
We waren in Great Brampton House.
132
00:12:25,161 --> 00:12:30,708
De afgelopen tien jaar organiseerden
Stephen en zijn vrienden een retraite.
133
00:12:32,835 --> 00:12:38,758
Ik had ideeën over de structuur
van de randen van het oneindige…
134
00:12:39,425 --> 00:12:42,052
…over hoe ze informatie konden opslaan.
135
00:12:42,970 --> 00:12:47,808
Ik luisterde naar deze lezing en ik voelde
dat het fenomeen dat hij beschreef…
136
00:12:47,892 --> 00:12:50,394
…op het oppervlak
van het gat kon gebeuren.
137
00:12:51,395 --> 00:12:53,898
Stephen zag dat meteen.
138
00:12:54,565 --> 00:12:58,652
Hij zei dat dit het stuk was
dat we nog misten.
139
00:12:59,779 --> 00:13:06,410
Hij wil graag de paradox ontrafelen
die hij in 1975 op de wereld losliet.
140
00:13:07,328 --> 00:13:09,747
De zogenoemde informatieparadox…
141
00:13:10,998 --> 00:13:14,376
{\an8}…die zegt
dat zwarte gaten informatie vernietigen…
142
00:13:14,460 --> 00:13:18,047
{\an8}…wat niet mogelijk moet zijn.
Dat is de paradox.
143
00:13:18,798 --> 00:13:23,177
Er is een een storing van natuurwetten
in de aanwezigheid van zwarte gaten.
144
00:13:24,887 --> 00:13:26,764
Daarom willen we dit oplossen.
145
00:13:26,847 --> 00:13:31,644
Als er informatie verloren gaat,
is dat in tegenspraak met de natuurwetten.
146
00:13:32,269 --> 00:13:35,648
Wij begrijpen niet goed
hoe zwarte gaten werken.
147
00:13:37,191 --> 00:13:41,487
Van buitenaf zie je niet
wat er in een zwart gat zit.
148
00:13:42,863 --> 00:13:45,991
Als je naar een zwart gat kijkt,
kun je iets zeggen…
149
00:13:46,075 --> 00:13:49,036
…over de massa, de lading en de rotatie.
150
00:13:49,537 --> 00:13:52,665
En dat geldt voor elk zwart gat
van elke materie.
151
00:13:53,249 --> 00:13:57,294
Dit betekent dat een zwart gat
veel informatie bevat…
152
00:13:57,378 --> 00:14:00,005
…die verborgen is voor de buitenwereld.
153
00:14:01,549 --> 00:14:04,927
Dat was iets heel raars
om grip op te krijgen.
154
00:14:05,010 --> 00:14:06,804
Stephen ontdekte iets groots:
155
00:14:06,887 --> 00:14:10,307
Hawkingstraling,
dat er iets uit een zwart gat komt.
156
00:14:11,100 --> 00:14:13,352
En daar begon het probleem.
157
00:14:17,731 --> 00:14:20,359
Ze zijn niet zwart, ze geven straling af.
158
00:14:21,735 --> 00:14:25,573
Als ze dat doen, verliezen ze massa
en verdwijnen ze uiteindelijk.
159
00:14:28,659 --> 00:14:31,412
Een massa olifanten
kan een zwart gat vormen…
160
00:14:31,495 --> 00:14:34,665
…en een massa encyclopedieën
kan een zwart gat vormen.
161
00:14:34,748 --> 00:14:38,711
Het zwarte gat verdampt en een zee
van Hawkingstraling blijft over.
162
00:14:40,880 --> 00:14:44,800
De informatie over wat erin viel,
lijkt verloren te zijn gegaan.
163
00:14:46,385 --> 00:14:51,307
De deeltjes die uit een zwart gat komen,
lijken compleet willekeurig te zijn…
164
00:14:51,390 --> 00:14:54,393
…en geen verband te houden
met wat erin viel.
165
00:14:58,981 --> 00:15:03,319
Als wat Hawking zei klopt,
kan het alles uitspugen.
166
00:15:03,944 --> 00:15:07,406
Het kan een piano uitspugen,
of een trombone.
167
00:15:07,489 --> 00:15:10,034
Er kan eigenlijk alles uitkomen.
168
00:15:16,248 --> 00:15:20,127
Dat betekent
dat de basis van het universum…
169
00:15:20,836 --> 00:15:22,922
…gewoon willekeurig is.
170
00:15:26,842 --> 00:15:31,388
Er zijn geen natuurwetten
die het hele universum beheersen.
171
00:15:33,515 --> 00:15:36,143
Dit is de nachtmerrie
van elke natuurkundige.
172
00:15:39,855 --> 00:15:44,234
Veel van onze kennis van het universum
is gebaseerd…
173
00:15:44,777 --> 00:15:48,614
…op ons geloof dat we iets
kunnen voorspellen met de natuurwetten.
174
00:15:49,740 --> 00:15:52,993
We hebben een fysische theorie
en voorspellen daarmee.
175
00:15:53,077 --> 00:15:57,498
We experimenteren of observeren
om te zien of die voorspellingen kloppen.
176
00:16:00,084 --> 00:16:03,921
We begrijpen het vroege heelal
door de natuurwetten toe te passen…
177
00:16:04,546 --> 00:16:08,258
…en voorspellen zo
hoe de wereld geweest moet zijn.
178
00:16:10,928 --> 00:16:13,389
Als die wetten wegvallen…
179
00:16:16,392 --> 00:16:19,603
…gaat het om de grenzen van onze kennis.
180
00:16:22,606 --> 00:16:26,110
Wat kunnen we nog over de wereld weten?
181
00:16:35,327 --> 00:16:40,040
Als de voorspelbaarheid van het heelal
wegvalt bij zwarte gaten…
182
00:16:40,124 --> 00:16:42,835
…kan het ook
in andere situaties wegvallen.
183
00:16:44,795 --> 00:16:48,007
Erger nog,
als er informatie verloren gaat…
184
00:16:48,090 --> 00:16:51,051
…kunnen we niet zeker zijn
van onze geschiedenis.
185
00:16:53,262 --> 00:16:56,890
Geschiedenisboeken en onze herinneringen
kunnen illusies zijn.
186
00:16:59,393 --> 00:17:02,187
Het verleden vertelt ons wie we zijn.
187
00:17:04,982 --> 00:17:07,776
Zonder dat verliezen we onze identiteit.
188
00:17:22,249 --> 00:17:29,173
Sinds ik afgestudeerd ben, staat bij mij
de informatieparadox centraal.
189
00:17:34,595 --> 00:17:36,722
Ik ben er de hele dag mee bezig.
190
00:17:39,266 --> 00:17:43,479
Ik sta op, maak een kop koffie
en ga zitten met een kladblok.
191
00:17:45,230 --> 00:17:48,442
Ik denk erover na
als ik mijn tanden poets.
192
00:17:49,193 --> 00:17:50,277
Ik droom erover.
193
00:17:55,407 --> 00:18:00,871
Het is de interessantste,
meest unieke vraag…
194
00:18:01,413 --> 00:18:03,040
…in de moderne natuurkunde.
195
00:18:06,710 --> 00:18:07,836
Zo interessant…
196
00:18:09,505 --> 00:18:13,467
…dat ik mijn leven wilde wijden
aan het proberen te begrijpen ervan.
197
00:18:26,105 --> 00:18:29,191
In de 40 jaar na Hawkings betoog…
198
00:18:29,691 --> 00:18:32,277
Trouwens, nu Malcolm het bord schoonveegt…
199
00:18:32,861 --> 00:18:35,656
…zijn er zeker duizenden papers geweest…
200
00:18:36,615 --> 00:18:40,911
…over hoe de paradox vermeden kan worden.
201
00:18:43,622 --> 00:18:47,835
Geen van hen is universeel aanvaard…
202
00:18:48,502 --> 00:18:52,881
…en ze zijn allemaal op de een
of andere manier problematisch.
203
00:18:54,800 --> 00:18:58,679
Dus de magische formule
kan ik heel gedetailleerd opschrijven.
204
00:18:58,762 --> 00:19:01,640
Dus terwijl Malcolm schrijft…
205
00:19:03,934 --> 00:19:07,688
…hebben wij eerst alles uitgewerkt.
206
00:19:07,771 --> 00:19:12,860
Maar nu hebben Stephen,
Malcolm en ik een mechanisme gevonden…
207
00:19:13,443 --> 00:19:19,158
…waardoor de informatieparadox
wellicht kan worden opgelost.
208
00:19:19,241 --> 00:19:20,909
Wauw. Dat lijkt me spannend.
209
00:19:21,743 --> 00:19:24,580
Het is het begin
van iets diepzinnigs, onbekends…
210
00:19:24,663 --> 00:19:27,875
Het onderzoek is nu gaande.
211
00:19:27,958 --> 00:19:29,251
Maar sommige termen…
212
00:19:29,334 --> 00:19:31,378
Wat is de superrotatie?
213
00:19:33,005 --> 00:19:36,884
Zo logisch als superrotatie
is voor de BMS-groep…
214
00:19:38,051 --> 00:19:43,265
Natuurkunde gaat over het vinden
van de waarheid over het universum.
215
00:19:44,641 --> 00:19:47,186
Misschien vinden we niet alles.
216
00:19:47,769 --> 00:19:49,354
Dit is een wet van behoud…
217
00:19:49,438 --> 00:19:55,903
Maar de kans is groot dat we dit nog
in mijn leven gaan ontdekken.
218
00:19:55,986 --> 00:20:00,282
En dus dat is het behoud
van de superrotatielading.
219
00:20:01,325 --> 00:20:04,995
Ik ga dit nu wegvegen…
220
00:20:18,133 --> 00:20:19,509
Zien is geloven.
221
00:20:21,929 --> 00:20:25,849
Dat is het meest geloofwaardige
en krachtige zintuig dat we hebben.
222
00:20:26,725 --> 00:20:28,060
We willen dingen zien.
223
00:20:28,936 --> 00:20:30,270
We moeten dingen zien.
224
00:20:33,941 --> 00:20:37,527
We weten al tien jaar zeker
dat er een zwart gat bestaat.
225
00:20:38,362 --> 00:20:42,324
Het moet kunnen.
Ik wil die stomme foto zien.
226
00:20:42,407 --> 00:20:43,408
Ik wil het zien.
227
00:20:49,206 --> 00:20:53,669
We hebben nog nooit
het teken van het zwarte gat gezien…
228
00:20:53,752 --> 00:20:58,882
…dat virtuele gebied, de horizon,
waar zelfs licht niet kan ontsnappen.
229
00:21:00,467 --> 00:21:04,471
Met de Event Horizon Telescope
gaan we inzoomen op de horizon…
230
00:21:05,097 --> 00:21:08,016
…om te zien of hij een schaduw werpt.
231
00:21:09,643 --> 00:21:13,730
De Event Horizon Telescope is
het resultaat van tientallen jaren werk.
232
00:21:17,067 --> 00:21:20,195
Toen we eenmaal beseften
dat we een foto konden maken…
233
00:21:21,029 --> 00:21:22,656
…werd dat fascinerend.
234
00:21:24,491 --> 00:21:27,244
De afgelopen jaren
zochten we nieuwe locaties…
235
00:21:27,327 --> 00:21:30,706
{\an8}…en hebben ze overtuigd
dat de wetenschap het waard is.
236
00:21:31,873 --> 00:21:37,337
Daarvoor moesten we speciale
en kostbare apparatuur installeren…
237
00:21:38,213 --> 00:21:40,173
{\an8}…op al die extreme plekken.
238
00:21:40,257 --> 00:21:42,843
CHILI
239
00:21:45,262 --> 00:21:51,101
We beginnen met onze eerste observatie
met de kans om een foto te maken.
240
00:21:53,312 --> 00:21:55,272
Dat is nog steeds een vraagteken…
241
00:21:55,355 --> 00:21:57,774
…maar lokaal kan het doorgaan.
242
00:21:57,858 --> 00:22:02,362
SPT, weer is goed, no-go voor richten.
243
00:22:02,988 --> 00:22:04,197
Richtproblemen.
244
00:22:04,281 --> 00:22:09,870
SMT technisch gereed. Weersvoorspelling:
mogelijk harde wind, maar geen probleem.
245
00:22:11,371 --> 00:22:14,333
Dus de nacht ziet er goed uit, toch?
-Ja.
246
00:22:15,500 --> 00:22:19,087
We zetten de telescopen klaar
die kunnen communiceren.
247
00:22:19,171 --> 00:22:21,340
Ze verzamelen parallel gegevens…
248
00:22:22,049 --> 00:22:25,135
…dus dan kunnen we de gegevens combineren…
249
00:22:25,218 --> 00:22:29,181
…en doen alsof het één telescoop is.
250
00:22:31,725 --> 00:22:37,314
Nu is de Event Horizon Telescope een serie
van acht schotels over de hele wereld.
251
00:22:38,398 --> 00:22:43,904
Van de Zuidpool tot de woestijn
van Arizona tot Hawaï tot Chili.
252
00:22:47,199 --> 00:22:50,827
Om zo een telescoop
zo groot als de aarde te creëren.
253
00:22:52,871 --> 00:22:54,706
{\an8}Het weer is goed voor Pico.
254
00:22:54,790 --> 00:22:57,417
{\an8}Het ziet er heel goed uit.
255
00:22:57,501 --> 00:22:59,836
{\an8}Inderdaad.
-Ik wijzig dit naar .2.
256
00:22:59,920 --> 00:23:04,466
Ik wil de LMT-waterdampkaart zien.
257
00:23:07,010 --> 00:23:08,762
Als je één faciliteit hebt…
258
00:23:08,845 --> 00:23:12,766
…moet het weer boven die ene telescoop
perfect voor een nacht zijn.
259
00:23:13,475 --> 00:23:17,354
Stel je voor dat je perfect weer
op elke locatie moet hebben.
260
00:23:18,188 --> 00:23:21,733
Tegen de tijd dat we gaan observeren,
is het voorbij…
261
00:23:21,817 --> 00:23:24,152
…maar we weten niet wat er nog komt.
262
00:23:24,236 --> 00:23:25,570
Het gaat sneller.
263
00:23:25,654 --> 00:23:28,365
Oké.
-Dus SMT wordt steeds erger.
264
00:23:29,449 --> 00:23:31,034
Wat zijn de knelpunten?
265
00:23:31,118 --> 00:23:33,412
Het gaat om LMT en SMT.
266
00:23:33,495 --> 00:23:36,832
We moeten een beslissing nemen
gebaseerd op de Zuidpool.
267
00:23:36,915 --> 00:23:39,626
Ze kunnen daar
problemen hebben met richten.
268
00:23:39,709 --> 00:23:42,546
LMT, hoe bezorgd ben je over de maser?
269
00:23:44,381 --> 00:23:48,218
Ik maak me zorgen over de maser
omdat we geen tests hebben gedaan…
270
00:23:49,970 --> 00:23:51,638
…om te zien hoe goed hij is.
271
00:23:52,722 --> 00:23:55,142
Het is half vier, we hebben een half uur.
272
00:23:55,225 --> 00:23:56,726
Ja.
-Moeten we het doen?
273
00:24:02,858 --> 00:24:05,777
Ik denk dat we het vanavond moeten doen.
274
00:24:05,861 --> 00:24:09,781
Beter weer krijgen we niet.
De techniek werkt mee.
275
00:24:09,865 --> 00:24:13,660
Van alle onzekere nachten op de Zuidpool
moeten we deze hebben.
276
00:24:13,743 --> 00:24:14,578
Ja.
277
00:24:17,289 --> 00:24:22,043
We krijgen hopelijk
wat goede M87-scans, toch?
278
00:24:24,254 --> 00:24:26,214
Laat het maar gebeuren.
279
00:24:26,673 --> 00:24:29,551
Ik zal de beslissing nemen
en het versturen.
280
00:24:29,634 --> 00:24:32,387
Nacht vijf, spoor D gaat door.
281
00:24:33,388 --> 00:24:35,807
Mogen alle nachten zo goed zijn als deze.
282
00:24:36,766 --> 00:24:39,394
En over de hele wereld…
283
00:24:40,479 --> 00:24:42,731
…draaien de telescopen tegelijkertijd…
284
00:24:43,940 --> 00:24:47,360
…en we gaan fotonen
uit het zwarte gat vastleggen.
285
00:24:59,372 --> 00:25:03,543
Hoe groot een zwart gat lijkt,
is een combinatie van zijn massa…
286
00:25:03,627 --> 00:25:05,170
…en hoe ver weg het is.
287
00:25:07,506 --> 00:25:11,218
Het zwarte gat in het centrum
van ons sterrenstelsel, Sgr A*…
288
00:25:11,301 --> 00:25:15,597
…heeft de grootste hoekgrootte
aan de hemel, gevolgd door M87.
289
00:25:16,681 --> 00:25:19,893
Het zwarte gat van de M87
is duizend keer groter…
290
00:25:19,976 --> 00:25:22,479
…maar is ongeveer duizend keer verder weg.
291
00:25:23,522 --> 00:25:27,108
Ze hebben
vergelijkbare afmetingen in de lucht.
292
00:25:30,946 --> 00:25:33,990
NACHT 3 VAN HET WAARNEMINGSVENSTER
293
00:25:34,074 --> 00:25:37,285
Dit is het centrale commando,
het is altijd bemand.
294
00:25:37,786 --> 00:25:41,206
Mensen melden dat er een probleem is…
295
00:25:41,289 --> 00:25:44,668
…met een van de recorders
of de ontvanger of zo.
296
00:25:44,751 --> 00:25:46,253
We hopen ons te vervelen.
297
00:25:47,045 --> 00:25:51,675
{\an8}We hopen dat er niets te doen is
en dat er niets misgaat.
298
00:25:52,676 --> 00:25:55,220
Maar we zijn hier voor het geval dat.
299
00:25:56,846 --> 00:26:00,934
We zijn net klaar met dag drie
van de EHT-observaties.
300
00:26:01,935 --> 00:26:03,353
Het is ongekend.
301
00:26:03,436 --> 00:26:07,524
We hebben drie nachten
achter elkaar kunnen observeren…
302
00:26:07,607 --> 00:26:09,901
…omdat het weer fenomenaal was.
303
00:26:10,485 --> 00:26:12,279
En het team is best moe…
304
00:26:12,362 --> 00:26:15,115
…omdat we drie dagen lang
hebben doorgewerkt.
305
00:26:15,198 --> 00:26:18,910
Iedereen zit op hoogte,
houdt alles nauwkeurig in de gaten…
306
00:26:18,994 --> 00:26:22,205
…heeft veel stress
en probeert problemen op te lossen.
307
00:26:22,289 --> 00:26:25,292
Iedereen moet nu tot het uiterste gaan.
308
00:26:30,213 --> 00:26:36,803
EINDE VAN NACHT VIJF EHT-OBSERVATIE
309
00:26:36,886 --> 00:26:38,888
Laatste scan van Sgr A* begint.
310
00:26:39,889 --> 00:26:43,810
Dus dit is het. De laatste scan…
311
00:26:44,769 --> 00:26:49,274
…van de observaties in 2017
van Sagittarius A*.
312
00:27:01,620 --> 00:27:07,542
ergens boven de regenboog
313
00:27:08,793 --> 00:27:11,713
vliegen bluebirds
314
00:27:11,796 --> 00:27:13,757
Heb je 'woehoe' genoteerd?
-Ja.
315
00:27:15,800 --> 00:27:18,595
dromen waar je van droomt
316
00:27:18,678 --> 00:27:24,643
{\an8}dromen komen echt uit
317
00:27:26,645 --> 00:27:29,481
{\an8}op een dag wil ik een wens doen
318
00:27:29,981 --> 00:27:36,946
{\an8}wakker worden
waar de wolken ver achter me liggen
319
00:27:38,031 --> 00:27:39,074
waar…
320
00:27:39,157 --> 00:27:44,788
Dit nummer beschrijft perfect
hoe goed het is om iets te bereiken…
321
00:27:44,871 --> 00:27:47,207
…waar je al jaren aan werkt.
322
00:27:49,584 --> 00:27:50,752
Hoelang al?
323
00:27:52,504 --> 00:27:56,257
Ik werk hier al ongeveer 20 jaar aan.
324
00:28:00,929 --> 00:28:05,600
Nu gaat iedereen op elke EHT-locatie
de harde schijven inpakken.
325
00:28:05,684 --> 00:28:11,356
Heel voorzichtig. En ze terugsturen
naar de centrale verwerkingsfaciliteit.
326
00:28:13,608 --> 00:28:15,026
Wacht. We zijn klaar.
327
00:28:16,861 --> 00:28:18,822
Zijn we overal klaar mee?
328
00:28:19,406 --> 00:28:21,324
We zijn klaar. Het is voorbij.
329
00:28:24,577 --> 00:28:27,122
We hebben de hele scan afgemaakt…
330
00:28:27,956 --> 00:28:31,710
…het hele schema en de hele campagne…
331
00:28:33,878 --> 00:28:36,756
…en alle Event Horizon Telescope…
332
00:28:38,258 --> 00:28:40,885
…observaties voor dit jaar.
333
00:28:43,096 --> 00:28:45,682
De grote uitdaging voor de EHT komt…
334
00:28:45,765 --> 00:28:51,271
…wanneer alle data terugkomt.
Dan weet je pas echt dat alles werkte.
335
00:28:52,105 --> 00:28:54,023
En dat duurt meer dan een maand.
336
00:28:55,316 --> 00:29:01,072
Tot die tijd is er altijd spanning
en onzekerheid dat je iets hebt gemist.
337
00:29:03,825 --> 00:29:08,663
Dus mei, lente, wedergeboorte,
zwarte gaten in beeld brengen.
338
00:29:10,415 --> 00:29:12,751
Het wordt me de zomer wel.
339
00:31:19,794 --> 00:31:22,755
Het is de eeuwige vraag
in de wetenschapsfilosofie.
340
00:31:24,090 --> 00:31:28,094
We zijn vooral geïnteresseerd
in fenomenen…
341
00:31:28,177 --> 00:31:31,014
…die door experimenten
kunnen worden vastgesteld.
342
00:31:33,933 --> 00:31:39,898
Hoe kunnen wij dan kennis verkrijgen
over niet-waarneembare entiteiten?
343
00:31:51,826 --> 00:31:58,666
{\an8}Ik voel me altijd al aangetrokken
tot het onzichtbare en het mysterieuze.
344
00:32:00,043 --> 00:32:03,004
Ik ben van nature aangetrokken
tot zwarte gaten.
345
00:32:06,382 --> 00:32:11,387
Maar een zwart gat is heel moeilijk
te begrijpen met alleen de formules.
346
00:32:19,604 --> 00:32:23,566
Als je echt iets wilt weten
op elk detailniveau…
347
00:32:24,442 --> 00:32:27,946
…dan doe je dat niet alleen
met pure wiskunde.
348
00:32:28,029 --> 00:32:31,741
Dat lukt niet.
Je moet het simuleren op een computer.
349
00:32:39,123 --> 00:32:43,336
Je hebt een zogenaamde accretieschijf
die rond het zwarte gat draait.
350
00:32:44,128 --> 00:32:45,129
Het is chaotisch.
351
00:32:48,132 --> 00:32:52,011
Het is geïoniseerd gas,
het heeft magnetische velden.
352
00:32:52,095 --> 00:32:53,763
Het hele ding draait rond.
353
00:32:55,390 --> 00:32:57,684
Het gas wordt heet en straalt uit.
354
00:33:02,480 --> 00:33:07,527
Dat is te ingewikkeld voor een theoreticus
om met potlood en papier uit te rekenen.
355
00:33:15,743 --> 00:33:20,456
{\an8}Simulaties helpen ons
om iets wat onzichtbaar is…
356
00:33:21,165 --> 00:33:24,502
{\an8}…wat je niet kunt zien,
zichtbaar te maken.
357
00:33:40,101 --> 00:33:43,021
10 SEPTEMBER 2017
358
00:33:43,688 --> 00:33:48,609
{\an8}BRINSOP COURT
ENGELAND
359
00:33:55,658 --> 00:33:57,785
Dat is vast Andy.
-Hoi.
360
00:33:59,037 --> 00:34:02,290
We hebben bijna ongelooflijk goed nieuws.
-Wat?
361
00:34:04,125 --> 00:34:05,251
Maar nog niet.
362
00:34:05,752 --> 00:34:07,754
Er is een ontbrekende schakel.
363
00:34:08,254 --> 00:34:10,673
Rustig, het juiste antwoord komt wel.
364
00:34:10,757 --> 00:34:12,717
Ik maak me nooit zorgen, dus…
365
00:34:13,551 --> 00:34:16,345
Eén keer per jaar
gaan Hawking en zijn vrienden…
366
00:34:16,846 --> 00:34:19,682
…ergens samen in een huis zitten.
367
00:34:20,349 --> 00:34:25,229
We kunnen ideeën uitwisselen,
plezier maken en in de bergen wandelen.
368
00:34:25,313 --> 00:34:26,647
Stephen is er.
369
00:34:26,731 --> 00:34:27,899
Stephen is er.
370
00:34:27,982 --> 00:34:30,735
Als je daarheen gaat,
kun je hem gedag zeggen.
371
00:34:33,029 --> 00:34:37,909
Stephen, Sasha, Malcolm en ik
vonden een zwakke plek…
372
00:34:38,576 --> 00:34:40,661
…of eigenlijk nog meer dan dat…
373
00:34:40,745 --> 00:34:44,749
…een enorm gat in de informatieparadox.
374
00:34:44,832 --> 00:34:47,168
Waarom gebruiken we het bord niet?
-Oké.
375
00:34:47,251 --> 00:34:48,711
We dachten eerder…
376
00:34:50,213 --> 00:34:53,883
…dat een zwart gat
geen informatie kon opslaan.
377
00:34:53,966 --> 00:34:55,676
Het was een gat in de ruimte.
378
00:34:57,762 --> 00:35:02,016
We hebben ontdekt dat de horizon
delen heeft die informatie coderen.
379
00:35:03,559 --> 00:35:07,105
En wel de supertranslatie
en de superrotatie vrijheidsgraden…
380
00:35:07,188 --> 00:35:08,898
…die we 'zacht haar' noemen.
381
00:35:08,981 --> 00:35:10,775
Oké.
-Maak maar rond.
382
00:35:12,777 --> 00:35:17,573
Het haar is verspreid
over de horizon van het zwarte gat.
383
00:35:18,282 --> 00:35:22,829
Als je iets in het zwarte gat gooit,
verander je het kapsel.
384
00:35:22,912 --> 00:35:25,957
Dus je gooit iets erin en dan gaat het zo.
385
00:35:27,667 --> 00:35:32,088
We ontdekten dat er informatie was
van wat er in het zwarte gat viel.
386
00:35:34,507 --> 00:35:37,969
Sommige informatie is zeker doorgegeven.
387
00:35:41,472 --> 00:35:43,683
We weten nog niet of dat alles is.
388
00:35:45,643 --> 00:35:49,856
En we doen nu ons best
om dat te onderzoeken.
389
00:35:49,939 --> 00:35:50,857
Zoiets.
-Ja.
390
00:35:50,940 --> 00:35:55,862
Het blijft alleen met twee afgeleiden
van epsilon, dus dat verdwijnt.
391
00:35:55,945 --> 00:35:59,073
We moeten zien
of dit zachte haar en deze deeltjes…
392
00:35:59,157 --> 00:36:01,367
…alle info in een zwart gat coderen.
393
00:36:01,450 --> 00:36:02,910
Die term is oké.
394
00:36:02,994 --> 00:36:04,745
Ja.
-Heb je die term bekeken?
395
00:36:05,246 --> 00:36:06,330
Er is een formule…
396
00:36:06,747 --> 00:36:10,835
{\an8}…van Bekenstein en Hawking
uit het begin van de jaren 70…
397
00:36:11,711 --> 00:36:14,255
…waarmee je kunt berekenen hoeveel…
398
00:36:15,256 --> 00:36:18,885
…gigabytes aan informatie
in een zwart gat wordt opgeslagen.
399
00:36:19,760 --> 00:36:24,515
Dus in de eerste test,
die we nog niet hebben afgerond…
400
00:36:25,975 --> 00:36:29,729
…tellen we de informatie
met behulp van het zachte haar.
401
00:36:30,396 --> 00:36:35,109
Er moet blijken dat we
op precies het juiste antwoord uitkomen.
402
00:36:38,571 --> 00:36:41,199
Als we de centrale lading
op 12J kunnen krijgen…
403
00:36:41,782 --> 00:36:45,328
…gaat er geen informatie verloren.
404
00:36:45,411 --> 00:36:49,207
We kunnen die informatie traceren
door naar de horizon te kijken.
405
00:36:50,166 --> 00:36:54,462
En we zaten drie maanden op nul,
en toen drie maanden op oneindig…
406
00:36:54,545 --> 00:36:59,300
…en daarna dacht Malcolm op 12 te zitten,
maar dat was weer fout.
407
00:37:00,176 --> 00:37:02,303
Vanaf vandaag hebben we 12…
408
00:37:02,386 --> 00:37:05,223
…maar met een twijfelachtige stap.
409
00:37:06,182 --> 00:37:10,645
Is er partiële integratie toegepast
om deze laatste formule te krijgen?
410
00:37:12,188 --> 00:37:13,522
Ik heb een voorgevoel.
411
00:37:14,023 --> 00:37:17,818
Ja, want er zijn geen termen
met de tweede afgeleide van zeta.
412
00:37:18,569 --> 00:37:21,405
We moesten juist
van die termen van zeta af.
413
00:37:22,990 --> 00:37:24,825
Maar misschien zijn ze er echt.
414
00:37:29,372 --> 00:37:30,373
Eens kijken.
415
00:37:32,291 --> 00:37:35,378
We moeten hier wat meer over nadenken.
416
00:37:39,173 --> 00:37:40,800
Stephen is er. Onze redder.
417
00:37:46,138 --> 00:37:49,475
Zullen we Stephen de samenvatting geven?
418
00:37:50,226 --> 00:37:51,936
Als alles klopt.
419
00:37:52,019 --> 00:37:55,147
Nog te bevestigen.
-Nee, denkt nooit dat alles klopt.
420
00:37:56,857 --> 00:37:59,527
Alles moet worden gecontroleerd.
-Ja.
421
00:38:00,027 --> 00:38:03,990
Het is de gebruikelijke achtbaan,
net waren we nog heel enthousiast…
422
00:38:04,073 --> 00:38:08,411
…omdat de centrale term naar voren kwam…
423
00:38:08,911 --> 00:38:14,750
…precies wat het moet zijn
om aan de oppervlaktewet te voldoen.
424
00:38:15,459 --> 00:38:19,463
En toen beseften we
dat we wat termen hadden gemist.
425
00:38:23,718 --> 00:38:25,928
Er lijkt iets goeds te gebeuren.
426
00:38:27,847 --> 00:38:29,640
Maar er is werk aan de winkel.
427
00:38:39,525 --> 00:38:42,486
Wellicht zijn we nog iets vergeten.
-Wat?
428
00:38:42,987 --> 00:38:45,364
Er was sprake van een F-plusminus-term.
429
00:38:46,449 --> 00:38:48,075
Ja, dat stoorde me.
430
00:38:48,576 --> 00:38:51,996
Dus het kan de F-plusminus-term zijn
die dit wegneemt.
431
00:38:52,788 --> 00:38:55,916
Wat gaan we daaraan doen, want…
432
00:38:56,000 --> 00:39:01,213
Ik dacht dat ik niets had geproduceerd
met drie afgeleiden van epsilon, maar…
433
00:39:01,297 --> 00:39:02,631
Dat moeten we checken.
434
00:39:05,885 --> 00:39:07,678
We willen een getal hebben.
435
00:39:08,679 --> 00:39:10,473
Twaalf keer het impulsmoment.
436
00:39:11,766 --> 00:39:12,933
Dus ik denk dat…
437
00:39:13,017 --> 00:39:14,393
Of een afgeleide van…
438
00:39:14,477 --> 00:39:17,730
Het is zo moeilijk
om op dat getal uit te komen.
439
00:39:18,773 --> 00:39:21,359
Als je het getal kunt krijgen…
440
00:39:22,360 --> 00:39:23,319
Hier.
441
00:39:23,402 --> 00:39:26,864
…dat aantoont dat zwarte gaten
iets op kunnen slaan…
442
00:39:28,324 --> 00:39:30,493
…alle informatie die verdwenen is.
443
00:39:30,576 --> 00:39:32,411
Hier is ergens een pad.
444
00:39:32,495 --> 00:39:36,415
Een flinke stap richting het oplossen
van de informatieparadox.
445
00:39:36,499 --> 00:39:39,377
En Malcolm kwam daarop
door partiële integratie.
446
00:39:40,461 --> 00:39:41,462
Onorthodox.
-Ja.
447
00:39:42,088 --> 00:39:45,341
Maar door de afgeleide van drie vormen…
448
00:39:45,424 --> 00:39:48,219
Kun je hetzelfde doen.
-Tot deze formule komen.
449
00:39:48,302 --> 00:39:49,637
En je hebt de ruimte…
450
00:39:49,720 --> 00:39:53,682
Hoeveel hoekgetrouwe Killing-vectoren
zijn er in de twee gebieden?
451
00:39:54,392 --> 00:39:55,935
Drie.
-Een oneindig aantal?
452
00:39:56,769 --> 00:39:57,895
Zes.
453
00:39:59,063 --> 00:40:01,982
Stephen is interessant om mee te werken…
454
00:40:02,691 --> 00:40:06,195
…want hij zegt weinig,
maar wat hij zegt, is belangrijk.
455
00:40:06,821 --> 00:40:10,616
Wereldwijd duidelijk bepaalde,
strikte Killing-vectoren.
456
00:40:10,699 --> 00:40:14,036
Er zijn er drie.
Wereldwijd duidelijk bepaald.
457
00:40:14,745 --> 00:40:19,041
Je denkt in eerste instantie
dat hij een toelichting wil…
458
00:40:19,125 --> 00:40:23,879
…maar vervolgens blijkt
dat hij een heel ander idee heeft…
459
00:40:24,922 --> 00:40:27,174
…of geeft hij wat eigen inzicht.
460
00:40:28,134 --> 00:40:32,972
Dat kan iedereen in de war brengen
en dan blijkt het heel belangrijk te zijn.
461
00:40:33,055 --> 00:40:34,765
Dus we zijn…
462
00:40:35,683 --> 00:40:39,019
We houden ons aan jouw instructies…
463
00:40:41,230 --> 00:40:43,274
…om oneindig te vergeten.
464
00:40:43,858 --> 00:40:49,280
Ik heb eerst een basis gelegd,
ik was nog zoekende.
465
00:40:49,363 --> 00:40:52,324
Ik zocht de juiste weg naar de top.
466
00:40:52,992 --> 00:40:57,621
En Stephen zei:
'Oké, we nemen nu deze weg.'
467
00:41:00,541 --> 00:41:01,876
Hij is moedig.
468
00:41:03,335 --> 00:41:06,505
Hij wil niet veel tijd besteden…
469
00:41:06,589 --> 00:41:09,967
…aan alle subcases
en verschillende mogelijkheden.
470
00:41:10,759 --> 00:41:13,095
Hij gaat recht op zijn doel af.
471
00:41:14,096 --> 00:41:16,765
Zou diffeomorfisme zorgen voor entropie?
472
00:41:16,849 --> 00:41:18,976
Welke zorgt voor entropie?
473
00:41:21,145 --> 00:41:22,813
Wat zijn de diffeomorfismes…
474
00:41:22,897 --> 00:41:25,441
Dit probleem los je niet alleen op…
475
00:41:25,524 --> 00:41:28,569
…maar iedereen denkt anders over dingen.
476
00:41:28,652 --> 00:41:33,866
En iedereen heeft zo zijn eigen inbreng.
477
00:41:33,949 --> 00:41:37,161
Het is van E tot i-n-phi rondom…
478
00:41:38,245 --> 00:41:39,413
Het is in feite…
479
00:41:39,497 --> 00:41:41,624
E tot i-n-phi, maar ergens…
480
00:41:42,124 --> 00:41:46,712
Ik ben geneigd om snel naar het eind
te gaan en dan de hiaten op te vullen.
481
00:41:46,795 --> 00:41:47,838
Echt waar?
482
00:41:47,922 --> 00:41:52,259
Dat is een methode
die vatbaar is voor fouten…
483
00:41:52,343 --> 00:41:55,387
…want je al hebt besloten
welk antwoord je wilt.
484
00:41:58,015 --> 00:42:00,559
Terwijl Malcolm eerder geneigd is…
485
00:42:01,268 --> 00:42:05,981
…om bij het begin te beginnen
en er systematisch doorheen te werken.
486
00:42:06,065 --> 00:42:09,527
Dat geeft een ander probleem,
als je de verkeerde kant opgaat…
487
00:42:09,610 --> 00:42:10,945
…kom je er nooit.
488
00:42:12,071 --> 00:42:14,490
Dus ik denk dat we elkaar goed aanvullen.
489
00:42:16,408 --> 00:42:19,578
Sasha is een fantastische toevoeging.
490
00:42:20,371 --> 00:42:23,415
Ze begon als Malcolms promovendus…
491
00:42:25,000 --> 00:42:29,755
…maar ze heeft zich heel snel
en spectaculair ontwikkeld.
492
00:42:33,217 --> 00:42:37,471
We hadden het even en toen was het weg
en tien dagen geleden weer…
493
00:42:37,555 --> 00:42:38,889
…maar het is weer weg.
494
00:42:42,768 --> 00:42:44,311
We zijn op de goede weg…
495
00:42:45,521 --> 00:42:48,232
…maar het blijkt
enorm ingewikkeld te zijn.
496
00:42:48,315 --> 00:42:50,317
Hierheen, denk ik.
-Die kant op.
497
00:42:50,401 --> 00:42:53,696
Een helikopter was handig geweest.
-Wil je die kant op?
498
00:42:53,779 --> 00:42:55,531
Deze, bedoel je?
-Nee.
499
00:42:58,492 --> 00:43:01,829
12 MEI 2017
500
00:43:04,582 --> 00:43:08,669
MIT HAYSTACK OBSERVATORIUM
GEGEVENSVERWERKINGSCENTRUM EHT
501
00:43:11,964 --> 00:43:16,927
Dit was een lastige internationale zending
door wat er in Chili gebeurde.
502
00:43:17,511 --> 00:43:19,930
Je weet dat deze data belangrijk is.
-Ja.
503
00:43:20,014 --> 00:43:24,768
Ik wil het woord 'lastig'
niet horen in deze context.
504
00:43:24,852 --> 00:43:26,645
Het werktuig van vernietiging.
505
00:43:27,688 --> 00:43:30,065
{\an8}Dit zijn nieuwe gegevens.
506
00:43:33,277 --> 00:43:37,406
Helemaal uit Chili,
recorder drie, slot twee, set twee.
507
00:43:38,616 --> 00:43:40,284
Mooi gelabeld.
-Vincent?
508
00:43:41,076 --> 00:43:44,496
Fotonen uit Chili. Bevroren.
509
00:43:45,873 --> 00:43:49,126
Als we de data
van al deze telescopen ontvangen…
510
00:43:49,710 --> 00:43:52,921
…is de hoeveelheid data enorm.
511
00:43:53,047 --> 00:43:55,591
We moeten elke golf meten.
512
00:43:55,674 --> 00:43:59,261
Elke trog en top van de golf
zoals ze bij de telescoop komen.
513
00:44:01,513 --> 00:44:06,560
We moeten dit correct vastleggen
en dan elk golffront matchen…
514
00:44:06,644 --> 00:44:11,023
…met die van een vergelijkbare telescoop
aan de andere kant van de wereld.
515
00:44:11,106 --> 00:44:14,777
Oké, de nieuwste aanvulling van ALMA.
Wat hebben we nog meer?
516
00:44:14,860 --> 00:44:19,406
We genereren anderhalve petabyte aan data
per observatienacht.
517
00:44:21,158 --> 00:44:22,993
Als we dit hebben opgelost…
518
00:44:23,077 --> 00:44:26,664
Veruit de grootste hoeveelheid data
per observatienacht…
519
00:44:27,164 --> 00:44:30,250
…uit de geschiedenis van de wetenschap.
520
00:44:30,751 --> 00:44:32,127
Ik wil zien…
521
00:44:32,628 --> 00:44:34,588
Oké, hier is een hele ALMA-set.
522
00:44:35,673 --> 00:44:37,675
We brengen alle data terug…
523
00:44:37,758 --> 00:44:40,552
…alle harde schijven
naar een supercomputer.
524
00:44:40,636 --> 00:44:43,722
Een in het MIT Haystack Observatorium…
525
00:44:44,640 --> 00:44:48,644
…en een in het Max Planck Instituut
voor Radioastronomie in Bonn.
526
00:44:48,727 --> 00:44:53,148
Tussen beide plekken verwerken
en bewerken we alle data.
527
00:44:53,232 --> 00:44:56,276
Zo maak je een telescoop
zo groot als de aarde.
528
00:44:56,360 --> 00:44:58,320
Dit is een soort wereldkaart.
529
00:44:58,404 --> 00:45:02,032
Hier hebben we modules
die in Mexico zijn opgenomen.
530
00:45:02,700 --> 00:45:05,744
Deze komen ook uit Mexico,
dit komt uit Arizona.
531
00:45:05,828 --> 00:45:07,955
Dit komt uit Spanje.
532
00:45:08,664 --> 00:45:10,249
Dit komt uit Hawaï.
533
00:45:10,916 --> 00:45:15,671
We kunnen niets van de Zuidpool verwerken.
Het station daar is nu gesloten.
534
00:45:16,588 --> 00:45:18,382
Niets kan landen of opstijgen.
535
00:45:19,675 --> 00:45:22,845
Alle gegevens
liggen tot oktober in de vriezer.
536
00:45:25,180 --> 00:45:29,852
Hier komen alle data samen
en komen we tot de eindproducten.
537
00:45:30,477 --> 00:45:34,732
Het gaat gebeuren.
Het is moeilijk te geloven na zo'n tijd.
538
00:45:34,815 --> 00:45:38,694
Laat maar zitten.
We zetten eerst de basis erin.
539
00:45:41,655 --> 00:45:45,534
Als je de manuele phase cals corrigeert,
dan verdwijnt dit…
540
00:45:47,286 --> 00:45:51,665
…en zelfs de signaal-ruisverhouding
en de amplitude zal stijgen.
541
00:45:52,374 --> 00:45:54,168
Dat is echt geweldig.
542
00:45:55,419 --> 00:45:57,880
We krijgen de sensitiviteit…
543
00:45:57,963 --> 00:46:02,301
…en de resolutie
waar we al tien jaar naar op zoek zijn.
544
00:46:04,970 --> 00:46:06,722
Voor mij persoonlijk…
545
00:46:08,015 --> 00:46:11,685
…is dit een moment van grote angst.
546
00:46:13,562 --> 00:46:16,565
We hebben lang voor dit resultaat gewerkt.
547
00:46:17,608 --> 00:46:21,653
En we weten nu niet eens wat we hebben.
548
00:46:37,544 --> 00:46:39,588
NATUURKUNDEGEBOUW
549
00:46:47,638 --> 00:46:50,599
ZWARTE GAT-LABORATORIUM
550
00:49:10,614 --> 00:49:12,532
Zwarte gaten zijn buiten bereik.
551
00:49:16,495 --> 00:49:19,790
We weten niet of de formules
die we gebruiken…
552
00:49:19,873 --> 00:49:21,875
…een zwart gat beschrijven.
553
00:49:23,168 --> 00:49:27,631
We kunnen dit niet direct testen,
dat is ons dilemma.
554
00:49:32,302 --> 00:49:37,724
In mijn laboratorium heb ik een model
dat kenmerken van zwarte gaten nabootst.
555
00:49:40,143 --> 00:49:43,271
Het is geen echt zwart gat.
Dat zou gevaarlijk zijn.
556
00:49:46,942 --> 00:49:50,153
We hebben een enorme plas water.
557
00:49:51,863 --> 00:49:55,033
Je krijgt
deze mooie draaikolk in het midden.
558
00:49:57,452 --> 00:50:02,416
Voor kleine schommelingen op het oppervlak
moet het lijken op een roterend zwart gat.
559
00:50:10,632 --> 00:50:13,760
Er is natuurkunde
aan de horizon verbonden:
560
00:50:15,429 --> 00:50:19,433
Diffractie,
Hawkingstraling, superstraling.
561
00:50:21,810 --> 00:50:24,771
En dit soort effecten kunnen we simuleren.
562
00:50:24,855 --> 00:50:27,524
Alle effecten
buiten de waarnemingshorizon.
563
00:50:31,570 --> 00:50:35,240
En uiteindelijk zie je een effect
dat al jaren voorspeld wordt…
564
00:50:35,323 --> 00:50:37,534
…zonder experimentele bevestiging.
565
00:50:40,328 --> 00:50:43,498
Dat is echte natuurkunde.
Het is vastgesteld.
566
00:50:48,670 --> 00:50:52,340
Er zijn grenzen
aan wat we nu weten over zwarte gaten…
567
00:50:52,841 --> 00:50:57,137
…maar ik ben een wetenschapper
en dit is de best mogelijke situatie.
568
00:51:01,099 --> 00:51:03,602
We hebben dit universum
in een petrischaal.
569
00:51:05,437 --> 00:51:11,109
En het heeft fantastische nieuwe inzichten
in zich die we nog moeten ontdekken.
570
00:51:19,785 --> 00:51:23,288
VIER MAANDEN NA DE HAWKING-RETRAITE
25 JANUARI 2018
571
00:51:25,707 --> 00:51:28,418
Dus zeta min zeta-tilda-Y.
572
00:51:28,919 --> 00:51:33,965
Deze bevat een epsilon dubbel priemgetal,
die een epsilon priemgetal bevat.
573
00:51:34,049 --> 00:51:35,926
Dus dit is één op W+.
574
00:51:36,009 --> 00:51:38,762
Dit dit is één op W+.
575
00:51:40,847 --> 00:51:45,018
Dus bereken je dit naar W+.
Maar is er niks anders?
576
00:51:46,186 --> 00:51:47,521
Nee hoor.
577
00:51:47,604 --> 00:51:52,234
Nee, want alleen de W+ term kan bijdragen.
578
00:51:54,402 --> 00:51:56,947
Juist.
-We hebben één op W+ nodig.
579
00:51:57,030 --> 00:52:00,408
Dus dit moet je berekenen voor W+?
-Nee.
580
00:52:00,492 --> 00:52:03,411
Nee, want je wilt
één op W+ in de integrand.
581
00:52:04,371 --> 00:52:06,998
Juist.
-Omdat het bereik van W+ nul is.
582
00:52:07,082 --> 00:52:10,377
Dus als we geen één op W+ hebben,
krijgen we nul.
583
00:52:13,964 --> 00:52:17,968
Dit begrepen we niet in Brinsop.
-Nee, dat begrepen we niet.
584
00:52:21,471 --> 00:52:26,351
Daar dachten we dat het vrij simpel was,
dat we niet zo veel hoefden na te denken.
585
00:52:26,434 --> 00:52:29,354
Maar sindsdien
hebben we andere dingen ontdekt…
586
00:52:29,437 --> 00:52:31,982
…die bijdragen en het ingewikkeld maken.
587
00:52:32,065 --> 00:52:35,402
In Brinsop dachten we
dat we het met de hand konden doen.
588
00:52:36,361 --> 00:52:38,572
Je weet wel, op tien pagina's.
589
00:52:42,492 --> 00:52:44,995
Het blijkt uiteindelijk toch…
590
00:52:46,496 --> 00:52:50,750
…een van de langste berekeningen te zijn
die we ooit hebben gemaakt.
591
00:52:50,834 --> 00:52:53,086
Dat klopt helemaal.
592
00:52:57,090 --> 00:52:58,675
Duizendvijftig termen.
593
00:52:58,758 --> 00:53:04,347
Zo veel?
Je kunt geen 1050 termen toevoegen…
594
00:53:04,848 --> 00:53:06,766
…zonder één fout te maken.
595
00:53:07,642 --> 00:53:08,768
Of ik kan het niet.
596
00:53:08,852 --> 00:53:10,312
Zelfs Malcom niet.
597
00:53:10,395 --> 00:53:12,981
Ik denk dat ik ongeveer de helft kan,
maar…
598
00:53:14,733 --> 00:53:16,610
Een maand geleden…
599
00:53:17,194 --> 00:53:20,989
…beseften we
dat we computers moesten gebruiken.
600
00:53:23,408 --> 00:53:26,578
Eigenlijk moeten duizenden termen kloppen…
601
00:53:26,912 --> 00:53:31,499
…en uiteindelijk op 12J uitkomen.
602
00:53:31,583 --> 00:53:34,377
Dat betekent
dat het haar op het zwarte gat…
603
00:53:35,003 --> 00:53:38,882
…iets kan herstellen
naar de oorspronkelijke vorm.
604
00:53:38,965 --> 00:53:41,635
Een stap naar
de oplossing van de informatieparadox.
605
00:53:42,761 --> 00:53:44,971
Dat hebben we nog niet zien gebeuren.
606
00:53:45,472 --> 00:53:49,809
Wat betekent dat er
een fout zit in ons computerprogramma…
607
00:53:49,893 --> 00:53:51,353
…een fout in onze input…
608
00:53:51,436 --> 00:53:54,814
…of een fout in onze conceptuele analyse
van het probleem.
609
00:53:55,857 --> 00:53:59,110
Soms zijn we optimistisch
en dan weer niet.
610
00:54:00,195 --> 00:54:04,866
We moeten geloven dat het goed
gaat uitpakken om de simpele reden…
611
00:54:04,950 --> 00:54:08,912
…dat we anders
niet zoveel moeite zouden doen.
612
00:54:11,081 --> 00:54:13,917
We doen ons best.
-Ja.
613
00:54:14,000 --> 00:54:17,420
En dat doen we omdat we erin geloven.
614
00:54:18,713 --> 00:54:21,091
Als we er niet in zouden geloven…
615
00:54:22,968 --> 00:54:25,512
Hadden we het opgegeven.
-Van moedeloosheid.
616
00:54:27,013 --> 00:54:28,348
Ik ben optimistisch.
617
00:54:30,350 --> 00:54:32,352
Maar we missen iets belangrijks.
618
00:54:33,311 --> 00:54:34,938
We missen een term.
619
00:54:36,982 --> 00:54:37,816
Of een idee.
620
00:54:37,899 --> 00:54:42,028
Of een idee of zo. We hebben het
niet goed bij elkaar opgeteld.
621
00:54:45,156 --> 00:54:50,495
De informatieparadox zegt
dat vanwege zwarte gaten…
622
00:54:50,578 --> 00:54:57,502
…het universum niet te beschrijven is
volgens de natuurwetten.
623
00:55:00,171 --> 00:55:06,303
Ik durf te wedden dat er natuurwetten zijn
en dat we die kunnen achterhalen.
624
00:55:08,847 --> 00:55:10,724
Maar het is nog niet voorbij.
625
00:55:23,570 --> 00:55:30,035
Ik vind het interessant
als observaties niet voldoen…
626
00:55:30,118 --> 00:55:33,246
…aan ons standaardbeeld
van hoe dingen zich gedragen.
627
00:55:33,330 --> 00:55:38,543
En dan gaan mensen
op zoek naar meer exotische verklaringen.
628
00:55:40,962 --> 00:55:43,631
En dat gebeurde ook met zwarte gaten.
629
00:55:46,593 --> 00:55:50,055
Zwarte gaten
waren aanvankelijk erg esoterisch…
630
00:55:50,138 --> 00:55:53,183
…wiskundig en moeilijk te aanvaarden.
631
00:55:53,933 --> 00:55:59,731
En toch waren er gaandeweg
steeds meer observaties die niet klopten.
632
00:56:01,441 --> 00:56:04,944
Zwarte gaten waren de beste verklaring
voor die observaties.
633
00:56:05,987 --> 00:56:09,240
De supermassieve zwarte gaten
waren wel controversieel.
634
00:56:09,324 --> 00:56:12,243
Gaten tot een miljard keer groter
dan de zon.
635
00:56:15,413 --> 00:56:18,625
Wellicht zitten ze in de kern
van alle sterrenstelsels.
636
00:56:19,334 --> 00:56:21,086
Zelfs in dat van ons.
637
00:56:22,087 --> 00:56:24,005
Dat was nogal controversieel…
638
00:56:24,839 --> 00:56:28,802
…en dat is het idee
waarin ik erg geïnteresseerd ben.
639
00:56:31,429 --> 00:56:35,934
{\an8}En ik werkte aan een techniek
met mijn groep en de groep in Duitsland…
640
00:56:36,017 --> 00:56:39,646
{\an8}…dat dit in principe uit kon zoeken.
641
00:56:41,606 --> 00:56:44,943
Toen werd net
het Keck Observatorium in Hawaï geopend.
642
00:56:48,530 --> 00:56:53,785
Het is geweldig dat een grote telescoop
ons met alle apparatuur liet spelen.
643
00:56:56,704 --> 00:56:57,997
En toch werkte het.
644
00:56:58,081 --> 00:57:01,334
Je zag het centrum van de Melkweg,
alle sterren daar.
645
00:57:05,422 --> 00:57:08,716
Als er een zwart gat is
dat veel groter is dan de zon…
646
00:57:08,800 --> 00:57:11,386
…dan gaan deze dingen heel snel.
647
00:57:13,388 --> 00:57:15,640
in 1995 hadden we onze eerste meeting.
648
00:57:15,723 --> 00:57:19,352
In 1996 zagen we een tweede foto
en o mijn hemel.
649
00:57:20,979 --> 00:57:23,940
Die dingen lagen
absoluut niet op dezelfde plek.
650
00:57:25,233 --> 00:57:26,985
Die dingen waren verplaatst.
651
00:57:28,486 --> 00:57:34,117
In 1998 en 1999 was het duidelijk
dat degenen dichtbij, begonnen te krommen.
652
00:57:36,327 --> 00:57:39,038
De kromming wijst naar het zwarte gat.
653
00:57:39,122 --> 00:57:42,834
En we hadden drie sterren,
dus het waren net drie pijlen…
654
00:57:43,960 --> 00:57:46,796
…die elkaar kruisten op dezelfde plek.
655
00:57:50,675 --> 00:57:56,139
Je hebt iets enorms nodig
om te zorgen voor zo'n korte omlooptijd.
656
00:58:01,102 --> 00:58:06,149
Het is moeilijk om iets anders
voor te stellen in het centrum…
657
00:58:06,232 --> 00:58:09,110
…iets anders
dan een supermassief zwart gat.
658
00:58:13,031 --> 00:58:15,033
Wij zijn op weg naar binnen.
659
00:58:17,952 --> 00:58:19,329
Het gaat gebeuren.
660
00:58:27,962 --> 00:58:30,715
{\an8}EHT-FOTOHACKATHON
12 OKTOBER 2017
661
00:58:30,798 --> 00:58:31,925
345.
662
00:58:32,008 --> 00:58:33,968
{\an8}Nee, Kazu vertelde me…
663
00:58:34,052 --> 00:58:38,348
{\an8}Ik moest gisteren van Kazu naar 120 kijken
en daarom doen we dat nu.
664
00:58:38,431 --> 00:58:40,308
Dus dit is 3C345?
665
00:58:40,391 --> 00:58:41,226
Ja.
-Oké.
666
00:58:41,309 --> 00:58:43,645
De lat ligt zo hoog met de EHT.
667
00:58:43,728 --> 00:58:46,356
We willen iets zien
wat niemand heeft gezien.
668
00:58:46,439 --> 00:58:49,192
Daarom moeten we nieuwe tools ontwikkelen.
669
00:58:49,275 --> 00:58:52,111
Je kunt beter starten
met een groot gezichtsveld…
670
00:58:52,195 --> 00:58:56,574
We moeten beelden reconstrueren
zodat we vertrouwen wat we zien.
671
00:58:56,658 --> 00:58:58,660
…dat geeft een rare structuur.
672
00:58:58,743 --> 00:59:02,372
Ik heb ze niet
op dezelfde lineaire schaal geladen…
673
00:59:02,455 --> 00:59:05,083
Als we een foto maken met onze camera…
674
00:59:05,166 --> 00:59:08,461
…dan denk je dat die foto
de realiteit is, toch?
675
00:59:08,545 --> 00:59:12,799
Je zag dat met je eigen ogen
en je ziet dat het overeenkomt.
676
00:59:12,882 --> 00:59:16,386
Als we een foto
van een zwart gat maken met de EHT…
677
00:59:16,469 --> 00:59:17,971
…dan zien we dat niet.
678
00:59:18,054 --> 00:59:22,225
We weten niet of het zwarte gat
er zo uitziet als op die foto.
679
00:59:22,934 --> 00:59:25,144
Hoe weten we wat waarheidsgetrouw is?
680
00:59:26,312 --> 00:59:28,940
Dus welke is juist?
Ik vraag dus eigenlijk:
681
00:59:29,023 --> 00:59:32,360
'Welke is juist?'
Jullie weten dat er gepubliceerd…
682
00:59:32,443 --> 00:59:37,574
We proberen het op te lossen door in teams
te werken die geen contact hebben.
683
00:59:38,074 --> 00:59:41,286
We genereren data
van veel verschillende beelden.
684
00:59:41,369 --> 00:59:45,123
Realistische data
zoals we die zouden krijgen van de EHT.
685
00:59:45,206 --> 00:59:48,167
Dan geven we deze data vrij
zonder het echte beeld…
686
00:59:48,710 --> 00:59:52,380
…en moeten ze
het beste beeld uit deze data halen.
687
00:59:52,463 --> 00:59:56,718
Wat er in de kamer van Team Eén gebeurt,
blijft in deze kamer, toch?
688
00:59:57,385 --> 00:59:59,637
Als ik de foto van een ander team zie…
689
00:59:59,721 --> 01:00:02,640
…stuur ik mijn algoritmes
wellicht al die kant op…
690
01:00:02,724 --> 01:00:05,810
…ook al zou dat onbewust zijn.
691
01:00:05,893 --> 01:00:07,687
Kijk naar die amplitudefouten.
692
01:00:08,855 --> 01:00:13,568
We willen veel imaging-rondes
en het beeldproces verfijnen…
693
01:00:14,611 --> 01:00:16,821
…voordat we de beelden vergelijken
694
01:00:16,904 --> 01:00:20,325
Je kijkt naar die verschillende dingen
uit dezelfde data.
695
01:00:20,408 --> 01:00:22,118
Een liefdevol gevecht.
696
01:00:22,201 --> 01:00:26,205
We gaan de verschillende algoritmes
tussen de teams vergelijken.
697
01:00:26,289 --> 01:00:28,499
Als er sprake is van convergentie…
698
01:00:28,583 --> 01:00:32,253
…dan kunnen we
hetzelfde doen voor Sag-A* en M87.
699
01:00:32,337 --> 01:00:35,256
En hier is de lage sluitingsamplitude.
700
01:00:35,340 --> 01:00:37,175
Er is een groot verschil.
701
01:00:37,258 --> 01:00:41,095
Er zit drie dagen tussen.
-Maar de bron is niet veel veranderd.
702
01:00:41,804 --> 01:00:44,015
De lichtsnelheid verandert niet.
703
01:00:44,098 --> 01:00:49,937
Maar weet je, oranje en blauw,
dat is hetzelfde tijdstip op dezelfde dag.
704
01:00:50,438 --> 01:00:54,067
In Team Twee hebben we het lastig.
705
01:00:55,318 --> 01:00:59,405
Ik denk dat de data nog niet klaar zijn…
706
01:01:00,073 --> 01:01:03,951
…nog niet goed gekalibreerd voor imaging.
707
01:01:04,035 --> 01:01:06,788
Dus er is nog werk aan de winkel.
708
01:01:15,171 --> 01:01:17,840
Ik keek toevallig
op de site van The Guardian…
709
01:01:17,924 --> 01:01:21,886
…rond middernacht in de nacht van de 13e…
710
01:01:22,512 --> 01:01:23,846
…en daar stond het.
711
01:01:25,348 --> 01:01:26,182
Dat was het.
712
01:01:26,265 --> 01:01:28,851
DE GROOTSTE STER VAN DE MODERNE KOSMOLOGIE
713
01:01:28,935 --> 01:01:32,605
{\an8}We hadden het erover
om bij hem op bezoek te gaan.
714
01:01:32,689 --> 01:01:33,773
STERFT OP ZIJN 76E
715
01:01:33,856 --> 01:01:35,692
{\an8}Omdat we ons zorgen maakten…
716
01:01:36,484 --> 01:01:40,488
…en omdat we wisten
dat het werk hem zou opvrolijken.
717
01:01:42,573 --> 01:01:47,203
Als we iets zouden ontdekken,
zouden we direct naar Engeland vliegen…
718
01:01:47,286 --> 01:01:50,206
…om de volgende stap met hem te bespreken.
719
01:01:50,748 --> 01:01:55,294
Hij zou zo blij zijn geweest dat we
met dit project iets hadden bereikt.
720
01:01:55,878 --> 01:01:59,590
En helaas waren we er niet op tijd.
721
01:02:01,759 --> 01:02:03,803
We denken allemaal anders.
-Ja.
722
01:02:03,886 --> 01:02:07,014
En hij heeft
zijn eigen unieke manier van denken…
723
01:02:08,307 --> 01:02:12,687
…en we krijgen
geen toegang meer tot zijn geest.
724
01:02:13,229 --> 01:02:14,731
Dat is een groot verlies.
725
01:02:16,065 --> 01:02:18,192
Een bijzondere soort vriendschap…
726
01:02:19,026 --> 01:02:24,657
…ontstaat
uit wetenschappelijke samenwerking.
727
01:02:24,741 --> 01:02:28,786
Die kun je nergens mee vergelijken.
728
01:02:30,163 --> 01:02:34,375
En om…
729
01:02:36,127 --> 01:02:40,506
…een productieve,
wetenschappelijke interactie…
730
01:02:41,924 --> 01:02:46,012
…met iemand te hebben
voor tientallen jaren…
731
01:02:47,221 --> 01:02:48,639
…en dan te verliezen…
732
01:02:49,682 --> 01:02:51,100
…is heel verdrietig.
733
01:02:52,393 --> 01:02:56,606
Op een andere manier verdrietig
dan bij het verliezen van familie.
734
01:02:57,565 --> 01:02:58,399
Het is…
735
01:03:02,278 --> 01:03:05,323
Het is bijzonder
en heel triest om te verliezen.
736
01:03:44,445 --> 01:03:49,075
Beeld je in dat je zweeft bij
twee zwarte gaten die op elkaar botsen.
737
01:03:50,868 --> 01:03:54,914
Doordat ze om elkaar heen draaien,
begint de ruimtetijd te galmen.
738
01:03:56,457 --> 01:04:00,837
Het zijn net drumstokken op een trommel.
Het trommelvlies is de ruimtetijd.
739
01:04:01,712 --> 01:04:03,089
Die begint te galmen.
740
01:04:04,131 --> 01:04:07,218
Gravitatiegolven duwen
en trekken aan de ruimte.
741
01:04:09,053 --> 01:04:12,098
Ze zouden ook
op je trommelvlies kunnen tokkelen.
742
01:04:12,765 --> 01:04:16,143
Je zou ze kunnen horen,
ook al zit je in een vacuüm.
743
01:04:21,691 --> 01:04:26,487
Gravitatiegolven kun je vergelijken
met geluidsgolven in het ruimtetijdmedium.
744
01:04:33,536 --> 01:04:37,456
En dat was
de grootste ontdekking van 2015.
745
01:04:38,040 --> 01:04:43,045
Het experiment LIGO legde de botsing vast
tussen twee volledig donkere zwarte gaten.
746
01:04:47,758 --> 01:04:51,846
{\an8}De laatste een vijfde seconde
voordat de gaten samenvloeiden…
747
01:04:51,929 --> 01:04:54,098
{\an8}…en stil werden als een groter gat.
748
01:04:54,932 --> 01:04:56,183
{\an8}Dat is verbluffend.
749
01:04:56,267 --> 01:05:01,355
Het enige bewijs voor zwarte gaten
was wat ze met hun omgeving doen.
750
01:05:02,189 --> 01:05:06,277
{\an8}Dit was direct bewijs.
Het eerste directe bewijs…
751
01:05:06,360 --> 01:05:09,113
{\an8}…van niet alleen
het bestaan van zwarte gaten…
752
01:05:09,196 --> 01:05:11,824
…maar het bestaan
van een paar zwarte gaten.
753
01:05:12,408 --> 01:05:15,953
Dit signaal heeft
meer dan een miljard jaar gereisd…
754
01:05:16,037 --> 01:05:20,917
{\an8}…en ze hebben het opgenomen.
Echt een spectaculaire ontdekking.
755
01:05:22,668 --> 01:05:26,672
Mijn werk was vooral theoretisch
over hoe zwarte gaten botsen.
756
01:05:26,756 --> 01:05:28,966
We simuleerden het geluid…
757
01:05:29,050 --> 01:05:32,261
…en we wilden
de banen van zwarte gaten begrijpen.
758
01:05:36,849 --> 01:05:40,227
{\an8}Gravitatiegolven zijn zo stil
als ze de aarde bereiken…
759
01:05:41,854 --> 01:05:46,108
{\an8}…dat onze experimenten
alleen de laatste banen oppikken.
760
01:05:48,361 --> 01:05:50,905
Om dieper te graven
en de aanloop te horen…
761
01:05:50,988 --> 01:05:55,701
…heeft mijn groep de laatste minuten
proberen te benaderen.
762
01:05:57,370 --> 01:05:59,288
Als je naar de aanloop luistert…
763
01:05:59,372 --> 01:06:02,792
…weten we of de zwarte gaten
een interessantere dynamiek hadden…
764
01:06:02,875 --> 01:06:04,877
…een ingewikkeldere beweging.
765
01:06:06,879 --> 01:06:10,508
In dit geval
verschillen de zwarte gaten in massa…
766
01:06:10,591 --> 01:06:15,262
…hebben ze een gecompliceerde baan,
en draaien ze ook nog.
767
01:06:18,849 --> 01:06:21,852
Het stelsel begint
in de ruimte te draaien…
768
01:06:24,271 --> 01:06:28,734
…en je hoort het stiller worden als
de gravitatiegolven worden weggestraald…
769
01:06:28,818 --> 01:06:31,529
…en luider als ze
naar je toe worden gestraald.
770
01:06:32,363 --> 01:06:38,077
Deze details kunnen we uit het geluid
van de gravitatiegolven halen.
771
01:06:39,787 --> 01:06:43,290
En dan worden ze luider, sneller,
vlak voor ze samensmelten.
772
01:06:44,792 --> 01:06:47,294
Dan wordt het stil
als één groot zwart gat.
773
01:06:49,005 --> 01:06:50,548
Het is een genot…
774
01:06:51,090 --> 01:06:56,804
…om zo'n opname te kunnen ervaren.
775
01:06:57,471 --> 01:07:00,057
In zekere zin
maken ze zwarte gaten echter.
776
01:07:01,892 --> 01:07:04,145
Wat een opmerkelijke tijd om te leven…
777
01:07:05,187 --> 01:07:10,026
…om op dat keerpunt te staan
van niet weten en het dan te ontdekken.
778
01:07:13,237 --> 01:07:17,491
DATA ZWART GAT M87
KLAAR VOOR IMAGING 5 JUNI 2018
779
01:07:27,001 --> 01:07:29,712
Oké jongens, we gaan de data vrijgeven.
780
01:07:30,921 --> 01:07:32,840
Belangrijk moment, we doen het.
781
01:07:33,424 --> 01:07:37,261
Oké, ik neem iedereen mee
uit het hele samenwerkingsverband.
782
01:07:38,637 --> 01:07:43,476
We willen een snapshot van de realiteit:
hoe een zwart gat eruitziet.
783
01:07:44,560 --> 01:07:48,689
Zwarte gaten in het centrum
van sterrenstelsels baden in heet plasma…
784
01:07:48,773 --> 01:07:53,652
…en daardoor komt er licht van achter
het gat, en van voren en rondom.
785
01:07:53,736 --> 01:07:58,074
Ze krommen de ruimtetijd zo erg
dat zelfs licht vanachter het zwarte gat…
786
01:07:58,157 --> 01:08:01,160
…om het gat heen buigt
en zo de waarnemer bereikt.
787
01:08:04,663 --> 01:08:08,834
Zo kunnen fotonen die ver weg zijn
jou toch bereiken.
788
01:08:08,918 --> 01:08:12,713
Andere zijn dicht bij de horizon
en worden naar binnen afgebogen…
789
01:08:13,214 --> 01:08:17,051
…en sommige zijn te dichtbij
en vallen in het zwarte gat.
790
01:08:18,302 --> 01:08:21,263
De schaduw van het zwarte gat
is dit ronde gebied…
791
01:08:21,347 --> 01:08:24,642
…dat minder helder is
met een schitterende ring eromheen.
792
01:08:25,518 --> 01:08:30,523
{\an8}Deze concrete voorstelling is bijzonder
voor iets wat niemand ooit heeft gezien.
793
01:08:31,315 --> 01:08:34,610
Als je een beeld maakt,
ga dan naar de andere kamer.
794
01:08:34,693 --> 01:08:38,364
We beginnen allemaal tegelijk.
-Team Eén imagers.
795
01:08:38,989 --> 01:08:42,827
Welke dag heeft de beste data?
-Ik kies 3601.
796
01:08:42,910 --> 01:08:45,371
Ik wilde 3601 doen.
-Idem.
797
01:08:45,454 --> 01:08:47,790
Oké, zijn we klaar?
-Het duizelt me.
798
01:08:47,873 --> 01:08:50,417
Moet de deur niet dicht?
Kunnen we beginnen?
799
01:08:50,501 --> 01:08:53,170
Wacht, wat gebeurt er?
800
01:08:53,254 --> 01:08:57,883
We proberen een beeld te maken.
-Kunnen we even rustig aan doen?
801
01:08:58,592 --> 01:09:00,261
Nou nee, om mee te beginnen.
802
01:09:01,053 --> 01:09:03,347
Shep, doe de deur dicht.
-O, mijn God.
803
01:09:03,931 --> 01:09:05,933
Beginnen we? Jij hoeft niet te…
804
01:09:06,016 --> 01:09:07,351
We wachten op Michael.
805
01:09:07,434 --> 01:09:12,273
Kunnen we met onze trajecten beginnen
en over 20 minuten weer afspreken?
806
01:09:12,982 --> 01:09:16,026
Nee.
-Dit is een belangrijk moment.
807
01:09:16,110 --> 01:09:20,114
En ik denk dat het leuk zou zijn…
808
01:09:21,031 --> 01:09:23,325
…als we de eerste samen doen…
809
01:09:23,409 --> 01:09:27,830
…om de shit te zien
en het dan verder zelf op te lossen.
810
01:09:27,913 --> 01:09:31,000
Dit is zo spannend.
Willen jullie het alleen doen?
811
01:09:31,083 --> 01:09:34,879
Ik wil alles samen zien
zodat we een beeld krijgen van de data.
812
01:09:34,962 --> 01:09:36,922
Zijn we er klaar voor?
-Ja.
813
01:09:37,006 --> 01:09:38,841
Het werkt helemaal niet.
814
01:09:38,924 --> 01:09:40,634
Verscherpen.
815
01:09:41,218 --> 01:09:43,304
Klaar?
-Voor de start.
816
01:09:43,804 --> 01:09:44,638
Af
-Af.
817
01:09:44,722 --> 01:09:47,099
O, mijn God. We zijn begonnen.
818
01:09:48,934 --> 01:09:50,394
Het is gewoon een wafel.
819
01:09:52,438 --> 01:09:54,815
Dit ziet er heel interessant uit.
820
01:09:58,819 --> 01:10:00,404
Hoe gaat het met de wafel?
821
01:10:00,487 --> 01:10:04,825
Die van Andrew ziet er mooi uit
en er is nog niks getweakt.
822
01:10:06,535 --> 01:10:08,621
Ik heb de compactheid hoog gezet.
823
01:10:10,748 --> 01:10:13,667
Daniel en ik kregen allebei zoiets, met…
824
01:10:15,044 --> 01:10:16,879
Dit is met alleen sluiting.
825
01:10:16,962 --> 01:10:20,049
Alleen sluiting?
-Kijk naar de chikwadraten.
826
01:10:20,132 --> 01:10:22,343
Dat is goed.
-En een betere dekking.
827
01:10:22,426 --> 01:10:25,054
En dit is na nog een paar iteraties.
828
01:10:25,137 --> 01:10:28,224
Het is gladgestreken
en de rommel is verwijderd.
829
01:10:28,307 --> 01:10:29,934
Alles op de lage-band?
-Ja.
830
01:10:30,017 --> 01:10:32,770
Is dit maar één dag?
-Ja.
831
01:10:33,437 --> 01:10:35,731
Dat is nogal suggestief.
832
01:10:36,315 --> 01:10:40,611
Heb je al die uitschieters verwijderd?
-Ik heb niets aangeraakt.
833
01:10:41,195 --> 01:10:45,449
Dat is heel cool, jongens.
834
01:10:45,532 --> 01:10:47,743
Van wie is die?
-Van Katie.
835
01:10:48,369 --> 01:10:50,371
Het ziet er toch anders uit…
836
01:10:50,454 --> 01:10:53,749
…want jullie hebben
meer licht aan deze kant.
837
01:10:53,832 --> 01:10:55,376
Oké, serieus?
838
01:10:55,459 --> 01:10:59,672
Kijk, we krijgen allemaal
een soort halvemaan van die grootte…
839
01:11:00,965 --> 01:11:04,802
Hoe groot is hij dan daarop?
-Ongeveer 40.
840
01:11:04,885 --> 01:11:06,011
We krijgen het wel.
841
01:11:06,095 --> 01:11:10,849
Dat verwacht je
als M87 zes miljard zonnemassa's heeft.
842
01:11:10,933 --> 01:11:12,184
Dat is veel massa.
843
01:11:12,268 --> 01:11:15,813
Dit is een schaal
om zwarte gaten te wegen.
844
01:11:15,896 --> 01:11:19,692
Als alle dagen
maar een beetje op deze dag lijken…
845
01:11:19,775 --> 01:11:23,821
Je komt deze kamer alleen uit
als je daar gaat staan voor de foto.
846
01:11:23,904 --> 01:11:27,950
Het had erg kunnen zijn.
-Ben ik klein genoeg om hier zo te staan?
847
01:11:30,494 --> 01:11:31,996
En pak dat ding mee.
848
01:11:33,497 --> 01:11:38,085
We zijn nu op een punt waarop dingen
per ongeluk fout kunnen gaan.
849
01:11:38,877 --> 01:11:43,299
Oké, ik nam een foto op mijn telefoon
van iets op het scherm.
850
01:11:43,382 --> 01:11:45,634
Morgen bewerken we meer beelden.
851
01:11:45,718 --> 01:11:50,973
Als je van deze beelden
een foto naar de verkeerde persoon stuurt…
852
01:11:51,056 --> 01:11:54,268
…zullen mensen kijken
en het opmeten van het scherm.
853
01:11:54,351 --> 01:11:57,354
Ik weet zeker
dat ze direct een paper schrijven.
854
01:11:58,147 --> 01:12:01,400
Er geldt een absoluut embargo.
855
01:12:02,776 --> 01:12:05,904
Niemand buiten de EHT-samenwerking
mag iets zien.
856
01:12:07,031 --> 01:12:08,574
Alles wat hier gebeurt…
857
01:12:09,575 --> 01:12:11,577
…blijft binnen Team Eén.
858
01:12:13,287 --> 01:12:14,997
Dit is best heftig.
859
01:12:15,581 --> 01:12:19,251
Het is vast allemaal fout,
maar als het goed uitpakt…
860
01:12:19,877 --> 01:12:22,129
…is het geweldig.
861
01:12:49,656 --> 01:12:50,991
Het gaat goed.
862
01:12:52,785 --> 01:12:56,872
We denken dat
dit deel van het project is gelukt.
863
01:12:58,290 --> 01:13:02,878
BRINSOP COURT, ENGELAND
16 SEPTEMBER 2018
864
01:13:03,379 --> 01:13:08,133
We hebben de gewenste uitkomst
van 12J gekregen.
865
01:13:11,178 --> 01:13:12,971
Er is nog wat te doen.
866
01:13:24,817 --> 01:13:29,029
Het enige wat telt is 3,5.
867
01:13:29,613 --> 01:13:31,031
3,5?
-Ja.
868
01:13:36,036 --> 01:13:36,995
Goed je te zien.
869
01:13:38,580 --> 01:13:41,250
Hé, Sasha.
-Je bent er al.
870
01:13:41,333 --> 01:13:44,420
Ja, we hebben
al vijf pagina's doorgerekend.
871
01:13:44,503 --> 01:13:45,462
Je bent te laat.
872
01:13:50,300 --> 01:13:52,803
Zet je spullen weg en ga naar de wc.
873
01:13:53,303 --> 01:13:55,514
Dat komt wel, jullie hebben me nodig.
874
01:13:55,597 --> 01:13:57,307
Daar is geen tijd voor.
-Nee.
875
01:14:01,728 --> 01:14:05,107
Dus hoe ver zijn we nu?
Wat staat ons nog te doen?
876
01:14:06,066 --> 01:14:09,153
Het enige wat ik nu zie…
877
01:14:09,236 --> 01:14:13,365
…is dit begrijpen:
G plus minus tot de Pde.
878
01:14:13,449 --> 01:14:15,784
Ja.
-Ja. En de horizon uit het verleden.
879
01:14:15,868 --> 01:14:18,829
Ja. Ziet iemand nog iets?
-Nee, dat was het.
880
01:14:22,499 --> 01:14:27,463
Een jaar later, terug in Brinsop.
Vorig jaar dachten we dat het simpel was.
881
01:14:27,546 --> 01:14:31,925
We dachten binnen een paar weken
het antwoord te krijgen dat we zochten.
882
01:14:32,009 --> 01:14:36,513
En in de loop van vorig jaar beseften we
dat het veel ingewikkelder is.
883
01:14:36,597 --> 01:14:39,016
T-links op T-rechts plus T-links.
884
01:14:39,099 --> 01:14:42,478
Er waren miljoenen termen
en dat lukt niet in twee weken.
885
01:14:42,561 --> 01:14:45,689
We gebruikten computers,
maar dat werkte ook niet.
886
01:14:46,773 --> 01:14:47,941
Eén op Y.
887
01:14:48,984 --> 01:14:52,196
We beseften dat we
deze formule konden opsplitsen.
888
01:14:52,279 --> 01:14:55,782
In een integreerbaar deel
en een niet-integreerbaar deel.
889
01:14:55,866 --> 01:14:57,367
Dat was de doorbraak.
890
01:14:58,410 --> 01:15:01,830
We moesten realiseerden ons
dat we bijna alles hadden…
891
01:15:01,914 --> 01:15:05,334
…maar er waren ergens
een paar termen verloren gegaan.
892
01:15:05,417 --> 01:15:06,585
N, D, hier.
893
01:15:06,668 --> 01:15:12,257
We ontdekten dat de vergelijking de som is
van de verandering in lading…
894
01:15:12,341 --> 01:15:16,094
…en de verandering van de draaiimpuls
van de waarnemingshorizon.
895
01:15:16,178 --> 01:15:19,223
Als je die in rekening brengt,
krijg je 12J.
896
01:15:20,432 --> 01:15:24,353
We hadden maar een paar termen
over de draaiimpuls van de horizon.
897
01:15:24,853 --> 01:15:27,814
En zonder de hele reeks
was het niet integreerbaar.
898
01:15:29,858 --> 01:15:34,655
Nu hebben we een leuk fysisch plaatje
en een goede manier om aan 12J te komen.
899
01:15:34,738 --> 01:15:39,284
Nu nog de laatste details,
zodat we het echt geloven.
900
01:15:42,538 --> 01:15:46,542
Ik ben heel verdrietig dat Stephen
dit niet meer kan meemaken.
901
01:15:46,625 --> 01:15:48,710
Hij was heel enthousiast geweest.
902
01:15:52,714 --> 01:15:54,424
Het is apart hoe persoonlijk…
903
01:15:55,676 --> 01:15:57,094
…natuurkunde kan worden.
904
01:15:58,804 --> 01:16:03,433
Het is treurig dat Stephen
tijdens dit proces is gestorven.
905
01:16:04,476 --> 01:16:06,311
Hij weet niet als het ons lukt.
906
01:16:07,104 --> 01:16:08,355
Eén fles erbij…
907
01:16:12,568 --> 01:16:13,402
Op Stephen.
908
01:16:14,194 --> 01:16:15,237
Op Stephen.
909
01:16:15,320 --> 01:16:19,950
Een van de indrukwekkende
en geweldige dingen van Stephen…
910
01:16:20,033 --> 01:16:21,660
…was hoeveel hij echt…
911
01:16:22,619 --> 01:16:26,999
…om deze vragen gaf.
912
01:16:31,086 --> 01:16:34,381
We weten dat het
in een zwart gat heel anders is.
913
01:16:34,881 --> 01:16:38,844
En dus is de prijs erg groot
als je erachter komt.
914
01:16:41,888 --> 01:16:43,307
De aard van ruimtetijd.
915
01:16:47,394 --> 01:16:48,520
Dat klopt.
916
01:16:51,815 --> 01:16:55,819
Hawking gaf ons
de grootste aanwijzing die we hebben.
917
01:16:58,488 --> 01:17:01,241
Als dit project nu lukt…
918
01:17:02,993 --> 01:17:08,415
…is het net een enorme wegwijzer:
'voor goud, deze kant op'.
919
01:17:10,917 --> 01:17:13,170
Je kijkt naar de nachtelijke hemel…
920
01:17:13,962 --> 01:17:16,298
…en je ziet ze natuurlijk niet.
921
01:17:18,300 --> 01:17:20,093
Maar je weet dat ze daar zijn.
922
01:17:21,386 --> 01:17:22,763
Bijna spottend:
923
01:17:24,848 --> 01:17:26,558
'Probeer ons maar te vinden.'
924
01:17:32,272 --> 01:17:34,316
{\an8}NEROC HAYSTACK OBSERVATORIUM
925
01:17:34,399 --> 01:17:36,526
{\an8}TWEE WEKEN TOT VERGELIJKING FOTO'S
926
01:17:36,610 --> 01:17:38,403
{\an8}Ik wil m'n geluid controleren.
927
01:17:38,487 --> 01:17:39,529
Kun je me horen?
928
01:17:39,613 --> 01:17:41,114
Ja, ik hoor je.
929
01:17:41,198 --> 01:17:42,949
{\an8}Hoor je ons?
-Ja. Hallo.
930
01:17:43,033 --> 01:17:44,576
{\an8}Oké, ik wil beginnen.
931
01:17:44,660 --> 01:17:50,040
{\an8}De eerste call waarbij de eerste foto's
van de M87 worden getoond.
932
01:17:50,624 --> 01:17:52,959
{\an8}Alle foto's zijn heel consistent.
933
01:17:53,043 --> 01:17:54,878
{\an8}Er is een soort schaduw.
934
01:17:55,671 --> 01:17:57,881
Echt bemoedigende resultaten.
935
01:18:00,008 --> 01:18:03,011
Wauw, het is echt gelukt.
936
01:18:04,054 --> 01:18:05,013
We zien de ring…
937
01:18:06,598 --> 01:18:09,893
…en dan moet je heel sceptisch zijn.
938
01:18:09,976 --> 01:18:13,689
Ik zou dat ding graag zien
en dat maakt me erg achterdochtig…
939
01:18:13,772 --> 01:18:15,607
…over mezelf en wat ik zie.
940
01:18:15,691 --> 01:18:20,737
Ik vind het prima om dat in het midden
een soort schaduw te noemen.
941
01:18:20,821 --> 01:18:24,408
Maar we moeten voorzichtig zijn
met wat we denken te zien.
942
01:18:24,491 --> 01:18:27,953
Gaan we de foto's van andere teams zien?
-Nee.
943
01:18:28,036 --> 01:18:33,208
Toen we elkaar zagen
om elkaars beelden te inspecteren…
944
01:18:33,291 --> 01:18:36,503
Ik kon vannacht niet slapen
omdat ik zo opgewonden was.
945
01:18:36,586 --> 01:18:40,549
Ik heb acht jaar
op deze data en deze foto gewacht.
946
01:18:41,049 --> 01:18:44,219
{\an8}Ik ben blij
dat we consistente resultaten krijgen…
947
01:18:44,803 --> 01:18:47,431
…en ik ben benieuwd
wat de andere teams doen.
948
01:18:47,514 --> 01:18:50,142
We hebben het allemaal
goed geheim gehouden.
949
01:18:52,144 --> 01:18:57,149
{\an8}Imaging-team Drie heeft vooral
de standaardtechniek toegepast…
950
01:18:57,232 --> 01:18:59,860
{\an8}…waarbij we het algoritme Clean gebruiken.
951
01:19:01,862 --> 01:19:06,199
We hebben zes mensen
in het team die de beelden maken.
952
01:19:07,242 --> 01:19:10,746
Over het centrale deel van het beeld
zijn we het wel eens.
953
01:19:12,664 --> 01:19:16,543
Wat zou de rest met maximale entropie
of andere methodes doen?
954
01:19:17,377 --> 01:19:19,045
Wat hebben ze volgende week?
955
01:19:20,213 --> 01:19:22,466
We hopen dat ze consistent zijn.
956
01:19:23,216 --> 01:19:25,343
We willen heel voorzichtig zijn.
957
01:19:25,427 --> 01:19:29,681
Het zou erg zijn om te zeggen
dat we de schaduw van het gat zien…
958
01:19:29,765 --> 01:19:32,267
…en dat later blijkt dat het bewerkt was.
959
01:19:34,770 --> 01:19:39,733
We hebben nu binnen Team Eén
vertrouwen in de verkregen structuren.
960
01:19:40,817 --> 01:19:43,236
We zijn blij met de consistente beelden…
961
01:19:43,320 --> 01:19:46,823
…maar we hebben niets
van de andere teams gezien…
962
01:19:46,907 --> 01:19:51,369
…dus het kan nog een zooitje worden
als we alle teams gaan vergelijken.
963
01:19:51,453 --> 01:19:54,956
En ik ben een beetje bang
voor wat ons plan wordt…
964
01:19:55,040 --> 01:19:57,459
…als we verschillende foto's krijgen?
965
01:20:03,924 --> 01:20:05,175
Goedemorgen.
966
01:20:05,258 --> 01:20:06,635
Hoe gaat het?
-Goed.
967
01:20:21,066 --> 01:20:22,442
Oké, ik ben benieuwd.
968
01:20:24,361 --> 01:20:26,321
Leuk je te ontmoeten.
-Insgelijks.
969
01:20:26,404 --> 01:20:28,490
Ik ben Katie.
-Aangenaam.
970
01:20:29,032 --> 01:20:30,534
Bedankt voor je komst.
971
01:20:41,294 --> 01:20:43,380
Dit is een spannend moment.
972
01:20:43,463 --> 01:20:47,175
We gaan kijken of alle teams
dezelfde basisstructuur hebben.
973
01:20:47,259 --> 01:20:49,719
Ik heb nog niks anders gezien.
974
01:20:49,803 --> 01:20:53,598
Dus dit is echt
een soort kerstmoment, toch?
975
01:20:53,682 --> 01:20:57,686
Dit is het moment
waarop je de cadeaus mag uitpakken.
976
01:20:57,769 --> 01:20:59,521
Krijg je een pony? Geen idee.
977
01:20:59,604 --> 01:21:03,275
Dit heb ik gekalibreerd
en toen amplitude plus sluitingsfase.
978
01:21:03,358 --> 01:21:04,359
Oké.
979
01:21:04,442 --> 01:21:06,736
Ik had een beetje kippenvel.
980
01:21:07,529 --> 01:21:11,783
{\an8}Ik wacht al
ongeveer tien jaar op dit moment.
981
01:21:12,492 --> 01:21:15,120
{\an8}Ik modelleer al tien jaar zwarte gaten…
982
01:21:15,954 --> 01:21:18,623
…en nu wordt het eindelijk echt.
983
01:21:19,124 --> 01:21:23,628
Wat kunnen we doen
als we hetzelfde script zouden gebruiken?
984
01:21:23,712 --> 01:21:28,300
Wat zal er gebeuren
zonder aanpassingen en zonder finetuning?
985
01:21:28,383 --> 01:21:30,343
Dat zou heel interessant zijn.
986
01:21:30,427 --> 01:21:33,763
Ik ben benieuwd of we
met één script kunnen komen…
987
01:21:33,847 --> 01:21:36,683
…dat consistent is op de microboogseconde.
988
01:21:36,766 --> 01:21:40,520
Er lijkt wel een soort opvulling
in het vacuüm te zitten.
989
01:21:41,563 --> 01:21:45,400
Dus we hebben twee opties
voor een nulmeting.
990
01:21:45,483 --> 01:21:48,695
In beide gevallen
hebben we toch bijna hetzelfde beeld?
991
01:21:48,778 --> 01:21:51,698
Het heeft geen zin
om dat hier te gebruiken.
992
01:21:51,781 --> 01:21:55,285
Jawel, het brengt
extra informatie met zich mee.
993
01:21:55,368 --> 01:21:57,871
Maar die informatie kan irrelevant zijn.
994
01:21:57,954 --> 01:22:02,125
Ik heb nog geen foto van Team Drie,
moet ik ze lastigvallen?
995
01:22:04,753 --> 01:22:07,172
Dan wordt het veel erger.
-Oké.
996
01:22:07,255 --> 01:22:11,176
Oké, heel snel. Hoelang duurt het nog
voordat jullie klaar zijn?
997
01:22:12,469 --> 01:22:15,430
Ik weet het niet.
-Een kwartier?
998
01:22:15,513 --> 01:22:17,182
Oké, als alles goed gaat.
999
01:22:17,265 --> 01:22:21,269
Hoelang heeft Team Drie nodig?
-Een paar minuten als het werkt.
1000
01:22:21,353 --> 01:22:24,189
Je kunt de cijfers zien en als je ze goed…
1001
01:22:35,367 --> 01:22:37,369
Hé.
-Ik ben klaar, ja.
1002
01:22:44,417 --> 01:22:49,005
We hebben eerst een genormaliseerde
kruiscorrelatie gemaakt…
1003
01:22:49,089 --> 01:22:50,799
…tussen alle foto's.
1004
01:22:50,882 --> 01:22:55,637
Een waarde van één is
een perfecte consistentie tussen foto's.
1005
01:22:55,720 --> 01:22:56,846
Nul is slecht.
1006
01:22:57,931 --> 01:23:00,308
Dit is het moment van de waarheid.
1007
01:23:03,186 --> 01:23:05,230
Ik zal naar beneden scrollen.
1008
01:23:05,313 --> 01:23:06,481
O, mijn God.
1009
01:23:06,564 --> 01:23:07,732
Moet je zien.
1010
01:23:07,816 --> 01:23:09,317
Wauw.
1011
01:23:13,279 --> 01:23:14,364
Het is M87.
1012
01:23:16,616 --> 01:23:21,204
We hebben de foto's
pixel voor pixel vergeleken.
1013
01:23:23,498 --> 01:23:28,378
Er was geen contact tussen de teams,
maar deze cijfers geven ondanks dat aan…
1014
01:23:28,461 --> 01:23:32,799
…dat we allemaal dezelfde structuur zien.
Dat is veelbelovend.
1015
01:23:38,722 --> 01:23:40,515
Het was verrassend emotioneel.
1016
01:23:41,683 --> 01:23:43,935
Je weet het vanuit wiskundig oogpunt…
1017
01:23:44,019 --> 01:23:47,063
…en we zagen foto's
die lijken op onze modellen.
1018
01:23:47,647 --> 01:23:51,609
Maar als je het ziet en beseft
dat het echte data zijn…
1019
01:23:51,693 --> 01:23:55,989
…dat je geen simulatie ziet,
maar een zwart gat.
1020
01:23:56,072 --> 01:23:59,743
Ik heb urenlang
naar mijn mobieltje gestaard.
1021
01:24:02,120 --> 01:24:06,833
Nu moet iedereen van de samenwerking
bij elkaar komen en het eens worden.
1022
01:24:11,755 --> 01:24:13,757
Het is dezelfde latitude als ALMA.
1023
01:24:15,133 --> 01:24:18,136
Dit is een zeer cruciale fase
van het project.
1024
01:24:18,636 --> 01:24:21,473
We moeten mensen
met verschillende achtergronden…
1025
01:24:21,556 --> 01:24:23,767
…samenbrengen om het eens te worden…
1026
01:24:24,809 --> 01:24:29,981
…over het werk van 200 à 250 mensen.
1027
01:24:31,066 --> 01:24:34,611
Dat is een goede vraag.
Het zou het beste zijn…
1028
01:24:35,153 --> 01:24:37,572
Je bent zo je geloofwaardigheid kwijt.
1029
01:24:37,655 --> 01:24:41,242
En met de jaren
werd de EHT steeds geloofwaardiger.
1030
01:24:42,869 --> 01:24:44,412
We moeten dit goed doen.
1031
01:24:47,165 --> 01:24:50,210
Hoe bepaal je wat de essentie is?
1032
01:24:51,044 --> 01:24:52,670
Waar zijn we het over eens?
1033
01:24:53,171 --> 01:24:55,924
Dit was een discussie
en het was omstreden.
1034
01:24:56,424 --> 01:24:58,635
En we zijn er nog niet helemaal uit.
1035
01:24:58,718 --> 01:25:00,845
SPLINTERSESSIE:
PAPER 2 + 4
1036
01:25:00,929 --> 01:25:07,018
Ja, we willen één foto, maar we willen
ook de variaties laten zien.
1037
01:25:07,102 --> 01:25:09,020
Er moet een compromis komen.
1038
01:25:09,104 --> 01:25:12,440
Iets wat werkt.
1039
01:25:12,524 --> 01:25:18,279
Het gaat niet om wat we willen laten zien,
maar we moeten voor de beste data kiezen.
1040
01:25:18,363 --> 01:25:24,369
En het beste beeld hiervan moet makkelijk
te reproduceren zijn voor anderen.
1041
01:25:24,911 --> 01:25:29,457
De gewone foto is mooi, maar omdat
die niet consistent is met de data…
1042
01:25:29,541 --> 01:25:33,753
…gaan we deze foto gebruiken
voor bijvoorbeeld een parameterschatting?
1043
01:25:37,549 --> 01:25:41,386
Iedereen kwam met zijn eigen subsidie,
zijn eigen verwachtingen.
1044
01:25:41,469 --> 01:25:46,224
We moeten elkaar overtuigen
en samen vooruitgang boeken.
1045
01:25:46,307 --> 01:25:52,355
Zit er niet-gemodelleerde systematiek
in de synthetische data…
1046
01:25:52,438 --> 01:25:55,692
Het is heel democratisch,
maar het is niet makkelijk.
1047
01:25:56,234 --> 01:25:57,819
Ik zal niet liegen.
1048
01:26:11,875 --> 01:26:15,378
Elke natuurkundige
die zwarte gaten bestudeert…
1049
01:26:16,671 --> 01:26:20,300
…wil door de horizon
naar de andere kant gaan
1050
01:26:26,848 --> 01:26:28,516
Als ik deze reis kon maken…
1051
01:26:30,351 --> 01:26:33,313
…en had besloten
dat ik genoeg had van deze wereld…
1052
01:26:34,981 --> 01:26:36,232
…wat zou ik dan zien?
1053
01:26:45,742 --> 01:26:48,620
Net als ontdekkingsreizigers
de zee op wilden…
1054
01:26:49,746 --> 01:26:51,414
…willen wij naar de horizon.
1055
01:26:55,001 --> 01:26:58,171
We worden altijd
tot het uiterste aangetrokken.
1056
01:27:03,676 --> 01:27:05,470
De horizon van een zwart gat…
1057
01:27:07,222 --> 01:27:10,391
…is de grens van onze kennis…
1058
01:27:11,476 --> 01:27:14,103
…van ons begrip van het universum.
1059
01:27:17,023 --> 01:27:21,444
En het is een grote uitdaging
om over die grens te gaan.
1060
01:27:27,992 --> 01:27:29,244
Dat is het ultieme.
1061
01:27:29,869 --> 01:27:33,456
Dat is de plek
waar je niet meer verder kunt.
1062
01:27:40,880 --> 01:27:42,590
Het is iets wat niet bestaat…
1063
01:27:42,674 --> 01:27:46,469
…als een fysiek,
meetbaar deel van het universum.
1064
01:27:48,137 --> 01:27:51,516
{\an8}Maar je kunt er persoonlijk heen gaan
en het ervaren.
1065
01:27:54,560 --> 01:27:56,562
{\an8}Maar je kunt het niet navertellen.
1066
01:27:58,690 --> 01:28:01,234
{\an8}Je bestaat niet meer voor de buitenwereld.
1067
01:28:05,238 --> 01:28:08,199
{\an8}Mensen leggen altijd intuïtief
de link met de dood.
1068
01:28:18,001 --> 01:28:21,462
5 OKTOBER 2018
1069
01:28:42,608 --> 01:28:45,194
Daar zijn ze. Lachend.
1070
01:28:45,278 --> 01:28:49,240
Leuk jullie weer te zien.
Ik mis jullie, jongens.
1071
01:28:49,324 --> 01:28:51,409
Dus we zijn vrij.
1072
01:28:53,036 --> 01:28:55,204
We zijn klaar met onze paper.
1073
01:28:57,123 --> 01:28:59,042
Daarom lacht iedereen.
1074
01:28:59,792 --> 01:29:01,210
Ik voel me goed.
1075
01:29:01,294 --> 01:29:03,796
Ik moet zeggen dat ik me geweldig voel.
1076
01:29:03,880 --> 01:29:08,301
Simpelweg omdat het ontzettend lang
heeft geduurd om het te doen.
1077
01:29:08,384 --> 01:29:10,136
Het is een grote opluchting.
1078
01:29:10,636 --> 01:29:14,891
Het is fijn om over het grotere geheel
na te kunnen denken.
1079
01:29:14,974 --> 01:29:18,269
Ik ben veel tijd verloren
aan het vastlopen…
1080
01:29:18,353 --> 01:29:19,562
Je voelt je bevrijd.
1081
01:29:19,645 --> 01:29:22,815
Ja, ik voel me bevrijd
om meer te weten te komen…
1082
01:29:22,899 --> 01:29:26,402
…en het resultaat dat we hebben,
is heel overtuigend.
1083
01:29:27,653 --> 01:29:32,325
We hebben laten zien
dat het zachte haar verantwoordelijk is…
1084
01:29:33,117 --> 01:29:37,205
…voor alle informatie
die in een zwart gat is opgeslagen.
1085
01:29:38,831 --> 01:29:42,210
Maar we moeten goed nadenken
over wat we nu gaan doen.
1086
01:29:42,960 --> 01:29:44,420
Je hebt gelijk.
1087
01:29:44,504 --> 01:29:47,465
De grote uitdaging
is om niet alleen te laten zien…
1088
01:29:48,132 --> 01:29:49,717
…dat dit kan gebeuren…
1089
01:29:49,801 --> 01:29:52,720
…maar dat het gebeurt.
Dat er een mechanisme is…
1090
01:29:53,388 --> 01:29:57,392
…voor de stroom van informatie
in en uit het zwarte gat.
1091
01:29:58,851 --> 01:30:01,437
Dat is een veel ingewikkelder probleem.
1092
01:30:01,979 --> 01:30:04,649
Dat zou Stephen willen dat we doen.
1093
01:30:06,943 --> 01:30:10,863
Kom je naar de persconferentie op de 15e?
1094
01:30:15,368 --> 01:30:16,744
Ik twijfel nog.
1095
01:30:34,137 --> 01:30:35,263
Goedemiddag.
1096
01:30:35,763 --> 01:30:40,143
Welkom bij de perslancering
van het laatste boek van Stephen Hawking.
1097
01:30:40,643 --> 01:30:44,772
Tot zijn dood bleef hij zoeken
naar antwoorden in zijn laatste paper.
1098
01:30:44,856 --> 01:30:47,483
Een project met zijn trouwe collega's…
1099
01:30:47,567 --> 01:30:50,236
…professoren Malcolm Perry
en Andy Strominger…
1100
01:30:50,319 --> 01:30:55,074
…over een van de meest raadselachtige
problemen van de hedendaagse wetenschap.
1101
01:30:55,158 --> 01:30:56,993
…de informatieparadox.
1102
01:30:57,827 --> 01:31:01,664
Dus Malcolm, Andy, geef ons
een samenvatting van jullie paper.
1103
01:31:01,747 --> 01:31:07,295
Het is een groot probleem,
waar Stephen ons mee opzadelde.
1104
01:31:07,920 --> 01:31:10,381
Het duurde 50 jaar om te begrijpen…
1105
01:31:10,465 --> 01:31:13,801
…wat een zwart gat was
voordat we ons druk maakten over…
1106
01:31:13,885 --> 01:31:19,515
Het duurt tien jaar voor we weten
of dit pad ons brengt waar we heen willen.
1107
01:31:20,600 --> 01:31:22,560
Misschien brengt het ons nergens.
1108
01:31:23,311 --> 01:31:28,065
En ik moet ook bekennen,
niet erg wetenschappelijk van mij…
1109
01:31:29,025 --> 01:31:30,735
…dat het goed voelt.
1110
01:31:32,987 --> 01:31:37,074
Ik ben heel blij dat ik deel uitmaak
van dit grote avontuur.
1111
01:31:42,038 --> 01:31:44,999
Op Stephen.
-Op Stephen.
1112
01:31:45,082 --> 01:31:47,418
Op zacht haar.
-Op zacht haar.
1113
01:31:48,669 --> 01:31:51,756
En op de ondergang
van de informatieparadox.
1114
01:31:53,049 --> 01:31:54,467
En op de volgende paper.
1115
01:31:57,678 --> 01:31:59,013
Het leven is geweldig.
1116
01:31:59,847 --> 01:32:01,557
Hier draait het leven om.
1117
01:32:03,309 --> 01:32:08,231
10 APRIL 2019
1118
01:32:13,361 --> 01:32:15,154
LOGAN LUCHTHAVEN
1119
01:32:25,998 --> 01:32:27,875
NATIONAAL PERSGEBOUW
1120
01:32:38,427 --> 01:32:39,637
{\an8}ALLEEN VOOR PERS
1121
01:32:55,194 --> 01:32:56,737
Ik had precies hetzelfde.
1122
01:33:06,831 --> 01:33:08,791
Welkom bij de persconferentie.
1123
01:33:08,874 --> 01:33:12,670
Mogelijk gemaakt door
de National Science Foundation en de EHT…
1124
01:33:12,753 --> 01:33:14,088
{\an8}Goedemiddag.
1125
01:33:14,171 --> 01:33:17,883
{\an8}We hebben maar weinig tijd
voor de aankondiging…
1126
01:33:17,967 --> 01:33:21,887
{\an8}…live gaat over de hele wereld
in zes persconferenties, dus ik…
1127
01:33:21,971 --> 01:33:25,933
{\an8}Buenos dias a todos. Vandaag is
een speciale dag voor de astronomie.
1128
01:33:27,018 --> 01:33:30,313
TOKIO, JAPAN
1129
01:33:30,396 --> 01:33:36,527
{\an8}Wat u hier ziet, is het resultaat
van een groot samenwerkingsverband.
1130
01:33:37,820 --> 01:33:41,115
Bedankt, gasten, zwarte gat-liefhebbers.
1131
01:33:41,198 --> 01:33:44,744
Zwarte gaten zijn
de mysterieuste objecten in het heelal.
1132
01:33:45,453 --> 01:33:47,913
We hebben een groot samenwerkingsverband.
1133
01:33:47,997 --> 01:33:51,751
We hebben 200 leden,
we hebben 60 instituten…
1134
01:33:51,876 --> 01:33:54,378
…in meer dan 20 landen en regio's.
1135
01:33:54,879 --> 01:33:56,505
Na meer dan tien jaar werk…
1136
01:33:56,589 --> 01:34:00,009
…hebben we een onzichtbaar deel
van het heelal blootgelegd.
1137
01:34:00,926 --> 01:34:04,221
En we zijn verheugd
om vandaag te kunnen melden…
1138
01:34:04,305 --> 01:34:07,642
…dat we hebben gezien
wat onzichtbaar leek.
1139
01:34:08,768 --> 01:34:12,855
We hebben
een zwart gat gezien en gefotografeerd.
1140
01:34:15,232 --> 01:34:16,150
Dit is het.
1141
01:34:19,987 --> 01:34:23,658
We hebben nu visueel bewijs
voor het bestaan van een zwart gat.
1142
01:34:24,533 --> 01:34:28,829
Dit zwarte gat is 6,5 miljard keer
zwaarder dan onze zon…
1143
01:34:28,913 --> 01:34:31,165
…en bestaat in het centrum van M87.
1144
01:34:33,334 --> 01:34:35,461
En dit is pas het begin.
1145
01:34:50,935 --> 01:34:52,687
EERSTE FOTO VAN EEN ZWART GAT
1146
01:34:56,107 --> 01:34:57,983
ZWART GAT WORDT ONTHULD
1147
01:35:02,071 --> 01:35:06,117
{\an8}EEN MYSTERIE MINDER
IN ONS UITGESTREKTE UNIVERSUM
1148
01:38:40,164 --> 01:38:44,418
Ondertiteld door: Miel Cuppen