1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
3
00:00:10,719 --> 00:00:14,014
Nawet autorzy science fiction
nie potrafiliby wymyślić
4
00:00:14,097 --> 00:00:16,224
nic dziwniejszego od czarnej dziury.
5
00:00:18,143 --> 00:00:19,477
To miejsce w kosmosie,
6
00:00:20,061 --> 00:00:22,188
w którym grawitacja jest tak silna,
7
00:00:22,731 --> 00:00:24,607
że nic nie może z niego uciec.
8
00:00:29,404 --> 00:00:31,406
Gdy przekroczysz granicę,
9
00:00:32,657 --> 00:00:34,242
nie ma już powrotu.
10
00:00:37,245 --> 00:00:41,082
SERDÁN, MEKSYK
STYCZEŃ 2017 ROK
11
00:01:16,659 --> 00:01:17,535
Rany.
12
00:01:18,161 --> 00:01:21,790
Widok tych gór
zawsze wprawia mnie w osłupienie.
13
00:01:23,792 --> 00:01:25,043
To trochę zwodnicze.
14
00:01:25,126 --> 00:01:28,046
Wydaje się, że można wejść na nie
w kilka godzin.
15
00:01:30,048 --> 00:01:33,885
Ale to ogromna różnica wysokości.
16
00:01:40,892 --> 00:01:44,938
Jako dziecko nie bawiłem się w astronoma.
Nie miałem teleskopu.
17
00:01:46,773 --> 00:01:49,484
Ale wiedziałem o czarnych dziurach.
18
00:01:50,652 --> 00:01:55,406
Uważałem, że należałoby je zbadać,
bo to bardzo ciekawe zjawisko.
19
00:02:00,870 --> 00:02:04,332
Teleskop Horyzontu Zdarzeń
to nowe narzędzie
20
00:02:04,415 --> 00:02:06,626
tworzone przez światowy zespół.
21
00:02:08,086 --> 00:02:10,213
Będzie miał moc powiększania,
22
00:02:10,296 --> 00:02:14,467
żeby zobrazować obszar
wokół czarnej dziury.
23
00:02:16,136 --> 00:02:18,096
Nigdy wcześniej tego nie robiono.
24
00:02:24,185 --> 00:02:26,104
Próbujemy uchwycić coś,
25
00:02:26,187 --> 00:02:29,524
co z całych sił
stara się być niewidzialne.
26
00:02:31,693 --> 00:02:34,112
Stwierdziliśmy, że dorwiemy to.
27
00:02:40,702 --> 00:02:42,912
Na wysokości powyżej 4500 metrów
28
00:02:42,996 --> 00:02:45,165
znajdujesz się już ponad atmosferą.
29
00:02:49,711 --> 00:02:54,716
Trzeba być powyżej atmosfery,
żeby widzieć przez kosmiczną pustkę.
30
00:03:09,522 --> 00:03:13,234
Zadanie Teleskopu Horyzontu Zdarzeń
jest banalnie proste.
31
00:03:15,778 --> 00:03:18,781
Chcemy zrobić
pierwsze zdjęcie czarnej dziury.
32
00:03:22,202 --> 00:03:25,580
{\an8}LMT (WIELKI TELESKOP MILIMETROWY)
WYSOKOŚĆ: 4600 M N.P.M.
33
00:03:25,663 --> 00:03:28,041
{\an8}Stan na wczoraj w południe był taki,
34
00:03:28,124 --> 00:03:31,628
że każda część systemu
na frontendzie działa…
35
00:03:32,378 --> 00:03:34,923
Przyjechaliśmy do LMT w styczniu
36
00:03:35,423 --> 00:03:38,551
z myślą o próbnym rozruchu.
37
00:03:39,344 --> 00:03:41,346
Zidentyfikowaliśmy problemy.
38
00:03:41,971 --> 00:03:45,475
Potem próbowaliśmy wymienić gunna
i straciliśmy zasilanie.
39
00:03:45,558 --> 00:03:47,393
Staramy się to rozwiązać.
40
00:03:47,477 --> 00:03:50,521
Dziś postaram się znów
uruchomić starego gunna…
41
00:03:50,605 --> 00:03:53,191
- Jeśli wrócimy do niego…
- Tak.
42
00:03:53,983 --> 00:03:56,361
nadal będziemy zgodni z THZ…
43
00:03:56,444 --> 00:04:00,156
- Dzięki podwójnej konwersji.
- W styczniu i kwietniu.
44
00:04:00,615 --> 00:04:04,535
W kwietniu teleskopy z całego świata
45
00:04:04,661 --> 00:04:06,204
będą pracować dla THZ.
46
00:04:06,287 --> 00:04:09,374
Nie będzie lepszej okazji,
by uchwycić czarną dziurę.
47
00:04:09,457 --> 00:04:12,377
Najpierw musimy się upewnić,
że wszystko działa.
48
00:04:12,460 --> 00:04:16,214
Pierwszym celem
jest próba uzyskania 232,1 gigaherca
49
00:04:16,297 --> 00:04:18,007
- na starym gunnie.
- Tak.
50
00:04:18,091 --> 00:04:20,551
A co jeśli to nie zadziała?
51
00:04:20,635 --> 00:04:21,511
Mój plan B,
52
00:04:22,136 --> 00:04:23,763
czyli…
53
00:04:27,100 --> 00:04:31,813
Im większy teleskop,
tym lepiej widać malutkie rzeczy.
54
00:04:32,772 --> 00:04:36,234
{\an8}By zarejestrować czarną dziurę
w centrum naszej galaktyki
55
00:04:36,401 --> 00:04:38,903
{\an8}lub większą czarną dziurę w M87…
56
00:04:38,987 --> 00:04:40,446
{\an8}RADIOASTRONOM / THZ
57
00:04:40,530 --> 00:04:42,949
{\an8}…potrzebujemy teleskopu wielkości Ziemi.
58
00:04:46,035 --> 00:04:51,165
Jest to niemożliwe,
więc wykorzystamy drugą najlepszą opcję.
59
00:04:54,168 --> 00:04:56,838
Na całym świecie ustawiamy teleskopy,
60
00:04:56,921 --> 00:05:00,216
żeby w tym samym czasie
obserwowały czarną dziurę.
61
00:05:05,638 --> 00:05:10,560
Wyobraźcie sobie,
że rozbijacie lustro młotkiem.
62
00:05:11,144 --> 00:05:14,230
Te odłamki rozpowszechniacie
po całym świecie.
63
00:05:16,566 --> 00:05:19,360
Potem rejestruje się obraz
na tych elementach,
64
00:05:19,444 --> 00:05:20,778
po czym łączy się je,
65
00:05:20,862 --> 00:05:24,157
żeby zrekonstruować lustro
w superkomputerze.
66
00:05:24,240 --> 00:05:26,409
Tak robi Teleskop Horyzontu Zdarzeń.
67
00:05:27,618 --> 00:05:31,456
Wszystko musi działać idealnie
w każdym obiekcie.
68
00:05:32,874 --> 00:05:34,500
Musiało się porządnie obić.
69
00:05:36,044 --> 00:05:37,211
Podczas transportu?
70
00:05:39,130 --> 00:05:42,342
Zaraz zobaczymy,
czy zacznie coś dymić po włączenie.
71
00:05:46,262 --> 00:05:50,850
Musimy jeszcze przeprowadzić badania.
Jutro zaczniemy prawdziwą obserwację.
72
00:05:51,434 --> 00:05:55,271
Z udziałem bieguna południowego,
Hiszpanii, Chile
73
00:05:55,772 --> 00:05:57,607
oraz – miejmy nadzieję – LMT.
74
00:05:58,149 --> 00:05:59,776
Zegar tyka.
75
00:06:00,360 --> 00:06:03,404
Wiem. Czas na motyw przewodni
Mission Impossible.
76
00:06:05,865 --> 00:06:08,701
DZIEŃ OBSERWACJI TESTOWEJ
27 STYCZNIA 2017 ROKU
77
00:06:08,785 --> 00:06:12,163
Teleskop jest ukryty pod tym całym…
78
00:06:12,330 --> 00:06:15,708
- cholerstwem…
- Co tu się stało?
79
00:06:17,794 --> 00:06:20,129
- Co się stało?
- Pogoda nas zaskoczyła.
80
00:06:22,173 --> 00:06:26,177
Nie piernicz.
Przez ostatnie 16 godzin było idealnie.
81
00:06:26,260 --> 00:06:29,180
Ledwie tu dotarliśmy,
a bogowie mszczą się na nas?
82
00:06:32,767 --> 00:06:33,726
Do diabła z tym.
83
00:06:34,477 --> 00:06:37,313
Nie możemy go teraz skierować
i ustawić ostrość.
84
00:06:37,897 --> 00:06:41,359
- Zgodnie z harmonogramem zaczynamy…
- Za 40 minut.
85
00:06:42,693 --> 00:06:44,237
A nawet za 35.
86
00:06:44,779 --> 00:06:47,240
Jeśli utrzymają się chmury
87
00:06:47,323 --> 00:06:50,410
i mocno się ochłodzi,
pojawi się problem z lodem.
88
00:06:50,493 --> 00:06:52,870
Tak, to możliwe.
89
00:06:52,954 --> 00:06:56,833
- I to mnie martwi.
- Mnie także.
90
00:06:56,916 --> 00:07:00,044
Trzymajcie kciuki, rzucajcie zaklęcia,
91
00:07:00,128 --> 00:07:01,629
żeby się rozjaśniło.
92
00:07:02,088 --> 00:07:05,007
Ustawimy poziom w innych pokojach
i możemy ruszać.
93
00:07:05,091 --> 00:07:07,343
Muszę skorygować poziom mocy na górze.
94
00:07:07,427 --> 00:07:12,223
Wiesz, że ruszamy ze wszystkim
za 14 minut i 15 sekund?
95
00:07:12,306 --> 00:07:13,141
Wiem, ale…
96
00:07:18,688 --> 00:07:19,856
Jezu…
97
00:07:25,862 --> 00:07:27,655
Powiedziałeś 65-73?
98
00:07:27,738 --> 00:07:30,158
Polaryzacje LCP i RCP mają być wysokie.
99
00:07:30,241 --> 00:07:31,159
Została minuta.
100
00:07:31,242 --> 00:07:33,786
Trzymajcie się, zaczynamy.
101
00:07:33,870 --> 00:07:34,996
Jesteśmy gotowi.
102
00:07:37,206 --> 00:07:42,336
Cztery, trzy, dwa, jeden, zero!
103
00:07:42,420 --> 00:07:43,754
Odpalamy!
104
00:08:48,319 --> 00:08:49,278
O rany.
105
00:08:50,655 --> 00:08:52,114
Czym jest czarna dziura?
106
00:08:54,075 --> 00:08:55,368
Jest tak głęboka,
107
00:08:55,952 --> 00:09:01,457
że trudno w pełni docenić
rolę praw fizyki w jej istnieniu.
108
00:09:02,375 --> 00:09:05,253
Można całe życie badać ten temat.
109
00:09:11,384 --> 00:09:14,679
Wyobraź sobie obiekt,
w którym grawitacja jest tak silna…
110
00:09:14,762 --> 00:09:16,472
ASTROFIZYK OBLICZENIOWY / THZ
111
00:09:16,556 --> 00:09:21,561
…że skompresowała całą swoją materię
do wielkości punktu.
112
00:09:25,648 --> 00:09:28,651
Ten obiekt tworzy horyzont zdarzeń.
113
00:09:29,193 --> 00:09:31,529
A horyzont ma tę niezwykłą właściwość,
114
00:09:31,612 --> 00:09:33,447
że jest jednokierunkowy.
115
00:09:33,531 --> 00:09:37,785
Można dostać się z zewnątrz do środka,
ale nigdy już się nie wyjdzie.
116
00:09:40,871 --> 00:09:43,457
Siła grawitacji jest tak silna…
117
00:09:43,499 --> 00:09:44,584
FILOZOFKA NAUKI
118
00:09:44,667 --> 00:09:48,796
…że wszystko, co się do niej zbliży,
znika w środku.
119
00:09:53,884 --> 00:09:57,430
W horyzoncie zdarzeń
dana rzecz znika na zawsze.
120
00:09:58,097 --> 00:10:00,558
Nic nie wiemy o jej dalszym losie.
121
00:10:02,310 --> 00:10:04,854
Nie da się jej wykryć ani poznać.
122
00:10:07,857 --> 00:10:11,319
Może wciąż istnieć albo nie.
Nie mamy jak się dowiedzieć.
123
00:10:13,487 --> 00:10:16,157
Stykamy się ze zjawiskiem,
124
00:10:16,240 --> 00:10:18,075
które nie do końca rozumiemy.
125
00:10:25,458 --> 00:10:29,629
To jak wir we wszechświecie
w czasie i przestrzeni.
126
00:10:31,005 --> 00:10:34,884
Najciemniejszy obiekt,
jaki możemy sobie matematycznie wyobrazić,
127
00:10:34,967 --> 00:10:37,511
z zasady nie emituje
i nie odbija światła.
128
00:10:40,431 --> 00:10:42,224
Mimo to staje się motorem,
129
00:10:42,308 --> 00:10:45,728
który napędza najpotężniejsze zjawiska
we wszechświecie.
130
00:10:53,444 --> 00:10:55,321
Jest w nich coś,
131
00:10:56,822 --> 00:10:59,617
co naprawdę pobudza umysł.
132
00:11:06,040 --> 00:11:07,249
Słychać mnie?
133
00:11:08,209 --> 00:11:09,919
Tak.
134
00:11:12,797 --> 00:11:16,550
Powiada się,
że prawda bywa dziwniejsza od fikcji.
135
00:11:16,634 --> 00:11:20,346
To powiedzenie pasuje idealnie
do czarnych dziur.
136
00:11:22,723 --> 00:11:26,977
Obecnie pracuję z moim kolegą
z Cambridge, Malcolmem Perrym,
137
00:11:27,061 --> 00:11:29,522
a także Andym Stromingerem z Harvardu
138
00:11:29,605 --> 00:11:32,274
nad nową teorią wyjaśniającą mechanizm,
139
00:11:32,358 --> 00:11:35,778
dzięki któremu informacje
są zwracane z czarnej dziury.
140
00:11:37,321 --> 00:11:38,823
Bacznie to śledźcie…
141
00:11:44,412 --> 00:11:46,372
Poznałem Stephena w 1982 roku.
142
00:11:47,707 --> 00:11:52,878
Przez lata mieliśmy zaskakująco
dużą ilość wspólnych tematów.
143
00:11:54,547 --> 00:11:58,342
Ale najbardziej intensywna współpraca
narodziła się
144
00:11:58,426 --> 00:12:00,845
- w ciągu ostatnich…
- Trzech lat.
145
00:12:01,470 --> 00:12:07,226
Weszliśmy na całkiem nowy,
niesamowity poziom współpracy.
146
00:12:07,810 --> 00:12:10,104
- Całkiem inny.
- Tak.
147
00:12:12,273 --> 00:12:15,776
To był cudowny, ciepły dzień.
148
00:12:16,694 --> 00:12:18,904
Nietypowy jak na angielski kwiecień.
149
00:12:18,988 --> 00:12:20,698
Wykład odbył się na zewnątrz.
150
00:12:22,116 --> 00:12:24,368
Koło posiadłości Great Brampton House.
151
00:12:25,161 --> 00:12:30,708
Od 10 lat Stephen i jego przyjaciele
organizowali kameralne wyjazdy.
152
00:12:32,835 --> 00:12:34,962
Miałem różne pomysły
153
00:12:35,045 --> 00:12:38,257
odnośnie struktury
krawędzi nieskończoności…
154
00:12:38,340 --> 00:12:39,341
FIZYK TEORETYCZNY
155
00:12:39,425 --> 00:12:42,052
…i jak mogą przechowywać informacje.
156
00:12:42,970 --> 00:12:45,848
Słuchałem tego wykładu i czułem,
157
00:12:45,931 --> 00:12:49,810
że opisywane zjawisko może istnieć
na powierzchni czarnej dziury.
158
00:12:51,395 --> 00:12:53,898
Stephen natychmiast podłapał temat.
159
00:12:54,565 --> 00:12:58,652
Stwierdził, że tego elementu
właśnie nam brakowało.
160
00:12:59,779 --> 00:13:02,823
Bardzo pragnie rozwikłać paradoks,
161
00:13:02,907 --> 00:13:06,410
który sam obwieścił światu w 1975 roku.
162
00:13:07,328 --> 00:13:09,747
To tak zwany paradoks informacji.
163
00:13:10,998 --> 00:13:14,376
Czarne dziury z założenia
unicestwiają informacje,
164
00:13:14,460 --> 00:13:17,087
co nie powinno być możliwe.
Oto paradoks.
165
00:13:17,171 --> 00:13:18,714
ZAŁAMANIE PRZEWIDYWALNOŚCI
166
00:13:18,798 --> 00:13:21,425
To sugeruje załamanie się praw fizyki
167
00:13:21,509 --> 00:13:23,302
w pobliżu czarnych dziur.
168
00:13:24,887 --> 00:13:26,764
Chcemy rozwikłać ten problem…
169
00:13:26,847 --> 00:13:28,057
FIZYCZKA TEORETYCZNA
170
00:13:28,140 --> 00:13:31,644
…bo jeśli informacja ginie,
przeczy to znanej nam fizyce.
171
00:13:32,269 --> 00:13:35,189
Błędnie zrozumieliśmy,
jak działają czarne dziury.
172
00:13:37,191 --> 00:13:41,487
Z zewnątrz nie widać, co jest w środku.
173
00:13:42,863 --> 00:13:45,991
Patrząc na czarną dziurę,
można tylko określić
174
00:13:46,075 --> 00:13:49,036
jej masę, ładunek i moment pędu.
175
00:13:49,537 --> 00:13:52,665
To dotyczy każdej,
nieważne, z czego byłaby zrobiona.
176
00:13:53,249 --> 00:13:57,294
Zatem czarna dziura
zawiera sporo informacji,
177
00:13:57,378 --> 00:14:00,005
które są ukryte przed światem.
178
00:14:01,340 --> 00:14:04,301
Nie umiano sobie poradzić
z tym dziwnym zjawiskiem.
179
00:14:04,385 --> 00:14:06,804
Stephen Hawking odkrył coś przełomowego:
180
00:14:06,887 --> 00:14:10,307
promieniowanie Hawkinga,
oznaczające, że czarna dziura coś emituje.
181
00:14:11,100 --> 00:14:13,435
Dopiero wtedy zaczęły się problemy.
182
00:14:14,520 --> 00:14:17,648
TWORZENIE CZĄSTEK PRZEZ CZARNE DZIURY
183
00:14:17,731 --> 00:14:20,568
Okazuje się, że nie są czarne,
tylko promieniują.
184
00:14:21,735 --> 00:14:25,322
To znaczy tracą masę, aż w końcu znikają.
185
00:14:28,492 --> 00:14:31,453
Równoważna masa słoni
może uformować czarną dziurę.
186
00:14:31,537 --> 00:14:33,789
Podobnie równoważna masa encyklopedii.
187
00:14:33,873 --> 00:14:34,790
FILOZOFKA NAUKI
188
00:14:34,874 --> 00:14:38,711
Gdy wyparuje czarna dziura,
zostaje morze promieniowania Hawkinga.
189
00:14:40,880 --> 00:14:44,800
Wydaje się, że informacje o tym,
co wpadło do środka, przepadły.
190
00:14:46,385 --> 00:14:48,971
Cząstki, które opuszczają czarną dziurę,
191
00:14:49,054 --> 00:14:51,307
wydają się być zupełnie przypadkowe
192
00:14:51,390 --> 00:14:54,393
i nie mają związku z tym, co wpadło.
193
00:14:58,981 --> 00:15:03,319
Jeśli Hawking ma rację,
dziura może wypluć z siebie wszystko.
194
00:15:03,944 --> 00:15:07,406
Fortepian, puzon,
195
00:15:07,489 --> 00:15:10,034
dosłownie wszystko.
196
00:15:16,248 --> 00:15:20,127
Czyli podstawową naturą wszechświata
197
00:15:20,836 --> 00:15:22,922
rządzi przypadek.
198
00:15:26,842 --> 00:15:31,388
Nie ma fizycznych praw,
które rządzą całym wszechświatem.
199
00:15:33,515 --> 00:15:35,726
To koszmar każdego fizyka.
200
00:15:39,855 --> 00:15:42,107
Większość wiedzy o wszechświecie
201
00:15:42,691 --> 00:15:45,444
opiera się na naszym przekonaniu,
202
00:15:45,527 --> 00:15:48,656
że prawa natury pozwalają nam
wiarygodnie przewidywać.
203
00:15:49,740 --> 00:15:52,701
Mamy teorię fizyczną,
która służy do przewidywania.
204
00:15:52,785 --> 00:15:53,619
FILOZOF NAUKI
205
00:15:53,702 --> 00:15:57,498
Przeprowadzamy eksperymenty
lub obserwacje, żeby ją zweryfikować.
206
00:16:00,125 --> 00:16:03,796
Prawa fizyki pozwalają nam
zrozumieć początki wszechświata
207
00:16:04,546 --> 00:16:08,258
i z ich pomocą
możemy modelować jego wygląd.
208
00:16:10,928 --> 00:16:13,389
Jeśli te prawa zostaną obalone,
209
00:16:16,392 --> 00:16:19,603
wpłynie to na granice poznania.
210
00:16:22,606 --> 00:16:25,859
Co tak naprawdę możemy wiedzieć o świecie?
211
00:16:35,327 --> 00:16:37,830
Jeśli przewidywalność wszechświata
212
00:16:37,913 --> 00:16:40,040
załamuje się w czarnych dziurach,
213
00:16:40,124 --> 00:16:42,835
może się też załamać w innych sytuacjach.
214
00:16:44,795 --> 00:16:48,007
Co gorsza, jeśli tracimy informacje,
215
00:16:48,090 --> 00:16:51,051
nie możemy nawet
być pewni naszej przeszłości.
216
00:16:53,262 --> 00:16:56,890
Książki historyczne i nasze wspomnienia
mogą być iluzją.
217
00:16:59,393 --> 00:17:02,187
Przeszłość mówi nam, kim jesteśmy.
218
00:17:04,982 --> 00:17:07,776
Bez niej tracimy tożsamość.
219
00:17:10,821 --> 00:17:13,532
ZAMIEŃ W CZARNĄ DZIURĘ!
220
00:17:13,615 --> 00:17:15,868
MIĘDZYNARODOWE CENTRUM BADAŃ TEORETYCZNYCH
221
00:17:22,249 --> 00:17:26,128
Już jako doktorant
w centrum moich zainteresowań
222
00:17:26,712 --> 00:17:29,173
był paradoks informacji.
223
00:17:34,595 --> 00:17:36,722
Myślę o tym nieustannie.
224
00:17:39,266 --> 00:17:43,479
Wstaję, robię sobie kawę
i siadam z notatnikiem.
225
00:17:45,230 --> 00:17:48,442
Myślę o tym, kiedy myję zęby.
226
00:17:49,193 --> 00:17:50,277
Śnię o tym.
227
00:17:55,407 --> 00:18:00,871
To najciekawsze pytanie,
do tego dobrze postawione,
228
00:18:01,413 --> 00:18:02,790
we współczesnej fizyce.
229
00:18:06,710 --> 00:18:07,836
Tak ciekawe,
230
00:18:09,505 --> 00:18:13,383
że byłem gotowy poświęcić życie,
żeby je rozwikłać.
231
00:18:26,105 --> 00:18:29,233
Przez 40 lat od czasu,
gdy Hawking postawił tezę…
232
00:18:29,691 --> 00:18:32,277
Na marginesie, gdy Malcolm wymazuje…
233
00:18:32,861 --> 00:18:35,656
…ukazało się tysiące prac odnośnie tego,
234
00:18:36,615 --> 00:18:40,911
jak można uniknąć paradoksu.
235
00:18:43,622 --> 00:18:47,835
Żadna z nich nie została
powszechnie przyjęta.
236
00:18:48,502 --> 00:18:52,881
Każda z nich ma takie czy inne wady.
237
00:18:54,800 --> 00:18:58,679
Mógłbym chyba napisać
do bólu szczegółową magiczną formułę.
238
00:18:58,762 --> 00:19:01,640
Malcolm będzie pisał…
239
00:19:03,934 --> 00:19:07,688
To, co przede wszystkim opracowaliśmy…
240
00:19:07,771 --> 00:19:12,860
Ale Stephen, Malcolm
i ja odkryliśmy mechanizm,
241
00:19:13,485 --> 00:19:19,158
który być może
rozwiąże paradoks informacji.
242
00:19:19,241 --> 00:19:20,951
Rany, wydaje się ekscytujące.
243
00:19:21,660 --> 00:19:24,663
To początek czegoś wielkiego,
nie wiemy do końca co…
244
00:19:24,746 --> 00:19:27,875
Teraz dogłębnie badamy temat.
245
00:19:27,958 --> 00:19:31,378
- Ale jakie centralne warunki?
- Jaka jest superrotacja?
246
00:19:33,005 --> 00:19:36,884
Dobra, superrotacja…
Czyli typowa grupa BMS…
247
00:19:38,051 --> 00:19:41,346
W fizyce chodzi o odkrywanie prawdy
248
00:19:42,097 --> 00:19:43,265
o wszechświecie.
249
00:19:44,641 --> 00:19:47,186
Może nigdy nie zrozumiemy wszystkiego.
250
00:19:47,686 --> 00:19:49,354
To da nam prawo zachowania…
251
00:19:49,438 --> 00:19:55,903
Myślę jednak,
że rozwikłamy to pytanie za mojego życia.
252
00:19:55,986 --> 00:20:00,282
Tak konserwuje się ładunek superrotacji.
253
00:20:01,325 --> 00:20:04,995
Wymażę to…
254
00:20:18,133 --> 00:20:19,509
Zobaczyć to uwierzyć.
255
00:20:22,012 --> 00:20:25,849
To nasz najbardziej wiarygodny
i najpotężniejszy zmysł.
256
00:20:26,725 --> 00:20:28,060
Musimy coś zobaczyć.
257
00:20:28,936 --> 00:20:30,437
Wręcz pragniemy zobaczyć.
258
00:20:34,691 --> 00:20:38,278
Od 10 lat nie mam wątpliwości,
że tam jest czarna dziura
259
00:20:38,362 --> 00:20:42,324
i że to jest możliwe,
ale wciąż chcę zobaczyć ten głupi obraz.
260
00:20:42,407 --> 00:20:43,408
Po prostu.
261
00:20:49,206 --> 00:20:53,126
Jeszcze nigdy nie widzieliśmy
znaku rozpoznawczego czarnej dziury.
262
00:20:53,210 --> 00:20:54,211
NAUKOWIEC THZ
263
00:20:54,294 --> 00:20:58,882
Tego wirtualnego rejonu, horyzontu,
z którego nawet światło nie może uciec.
264
00:21:00,467 --> 00:21:04,471
Teleskop Horyzontu Zdarzeń
przybliży nas do samego horyzontu
265
00:21:05,097 --> 00:21:08,016
i pozwoli sprawdzić, czy rzuca cień.
266
00:21:09,643 --> 00:21:12,062
Teleskop Horyzontu Zdarzeń to kulminacja
267
00:21:12,145 --> 00:21:13,730
dziesięcioleci pracy.
268
00:21:17,109 --> 00:21:19,111
Fakt, że możemy stworzyć obraz,
269
00:21:20,570 --> 00:21:22,656
otwierał fascynujące możliwości.
270
00:21:24,491 --> 00:21:27,244
W ostatnich latach
zwiedziliśmy różne obiekty,
271
00:21:27,327 --> 00:21:30,497
{\an8}żeby przekonać wszystkich
do wartości naszych badań.
272
00:21:30,580 --> 00:21:31,790
{\an8}IRAM, HISZPANIA
273
00:21:31,873 --> 00:21:33,792
Opracowaliśmy i zainstalowaliśmy
274
00:21:33,875 --> 00:21:37,337
specjalistyczny, drogi sprzęt
w każdym obiekcie.
275
00:21:38,088 --> 00:21:40,173
{\an8}W tych ekstremalnych lokalizacjach.
276
00:21:42,926 --> 00:21:45,178
SPT, BIEGUN PÓŁNOCNY
277
00:21:45,262 --> 00:21:46,388
Niebawem ruszymy
278
00:21:46,471 --> 00:21:51,101
z pierwszą obserwacją w nadziei,
że zarejestrujemy obraz.
279
00:21:53,312 --> 00:21:55,272
To wciąż niewiadoma,
280
00:21:55,355 --> 00:21:57,774
ale na chłopski rozum można ruszać.
281
00:21:58,191 --> 00:22:00,652
Pogoda dla teleskopu SPT dobra.
282
00:22:00,736 --> 00:22:04,197
- Nie dla nakierowania.
- Problemy z nakierowaniem.
283
00:22:04,281 --> 00:22:06,825
SMT technicznie gotowy, prognoza pogody
284
00:22:06,908 --> 00:22:09,870
możliwe mocne wiatry,
ale raczej bezproblemowe.
285
00:22:11,371 --> 00:22:13,373
Prognoza dla nocy wygląda dobrze?
286
00:22:13,457 --> 00:22:14,333
Tak.
287
00:22:15,500 --> 00:22:19,087
Teleskopy z całego świata
są ze sobą w kontakcie
288
00:22:19,171 --> 00:22:21,340
i wspólnie rejestrują dane.
289
00:22:22,049 --> 00:22:25,135
Po wszystkim możemy je połączyć,
290
00:22:25,218 --> 00:22:29,181
żeby zachowywały się
jak dane z jednego teleskopu.
291
00:22:31,725 --> 00:22:37,314
Teleskop Horyzontu Zdarzeń to sieć
ośmiu obiektów rozsianych po świecie.
292
00:22:38,398 --> 00:22:43,904
Od bieguna południowego,
przez pustynię Arizony, po Hawaje i Chile.
293
00:22:47,199 --> 00:22:50,827
W zasadzie tworzą
teleskop wielkości Ziemi.
294
00:22:52,871 --> 00:22:54,706
{\an8}Dobra prognoza pogody dla Pico.
295
00:22:54,790 --> 00:22:57,417
{\an8}Wygląda świetnie.
296
00:22:57,501 --> 00:22:59,836
{\an8}- Jest dobrze.
- Zmieniam na 0,2…
297
00:22:59,920 --> 00:23:04,466
Chciałbym zobaczyć mapę pary wodnej LMT.
298
00:23:07,010 --> 00:23:08,762
Gdy masz jeden obiekt,
299
00:23:08,845 --> 00:23:12,682
pogoda nad tym teleskopem
musi być idealna do nocnej obserwacji.
300
00:23:13,475 --> 00:23:17,354
Ale my potrzebujemy
idealnej pogody w każdym miejscu.
301
00:23:18,188 --> 00:23:21,733
Przeminie, gdy już zaczniemy obserwować.
302
00:23:21,817 --> 00:23:24,152
Nie wiemy, co jeszcze nadciągnie.
303
00:23:24,236 --> 00:23:25,570
Chyba przyspiesza.
304
00:23:25,654 --> 00:23:28,365
- Zgoda.
- Pogarsza się w SMT.
305
00:23:29,449 --> 00:23:31,034
Jakie są czułe miejsca?
306
00:23:31,118 --> 00:23:33,412
Chyba tylko LMT i SMT.
307
00:23:33,495 --> 00:23:37,040
Musimy podjąć decyzję
dla bieguna południowego, zważywszy,
308
00:23:37,124 --> 00:23:39,334
że mają problemy z nakierowaniem.
309
00:23:39,793 --> 00:23:42,546
Jak bardzo martwisz się o maser LMT?
310
00:23:44,381 --> 00:23:45,966
Troszkę.
311
00:23:46,049 --> 00:23:48,677
Nie zrobiliśmy testów,
które pozwoliłyby nam…
312
00:23:49,970 --> 00:23:51,596
sprawdzić, czy jest dobrze.
313
00:23:52,722 --> 00:23:55,559
- Shep. Jest 3,30. Mamy pół godziny.
- Tak.
314
00:23:55,642 --> 00:23:56,726
Ruszamy z tym?
315
00:24:02,858 --> 00:24:05,777
Myślę, że powinniśmy zacząć od dziś.
316
00:24:05,861 --> 00:24:09,781
Trudno o lepszą pogodę.
Radzimy sobie z problemami technicznymi.
317
00:24:09,865 --> 00:24:13,660
Już lepiej dziś mieć niepewność
co do bieguna południowego.
318
00:24:13,743 --> 00:24:14,578
Tak.
319
00:24:17,289 --> 00:24:22,043
Jak pójdzie dobrze,
zrobimy niezłe skany M87.
320
00:24:24,254 --> 00:24:26,214
Niechaj tak się stanie.
321
00:24:26,673 --> 00:24:29,551
Podejmuję decyzję i przekażę dalej.
322
00:24:29,634 --> 00:24:32,387
Noc piąta, ruszamy z próbą D.
323
00:24:33,305 --> 00:24:35,849
Oby wszystkie przyszłe noce
były tak udane.
324
00:24:36,766 --> 00:24:42,731
Wtedy teleskopy na całym świecie
obrócą się jednocześnie
325
00:24:43,940 --> 00:24:47,360
i zaczniemy rejestrować fotony
z czarnej dziury.
326
00:24:59,372 --> 00:25:03,543
Widzialna wielkość czarnej dziury
wynika z jej masy
327
00:25:03,627 --> 00:25:05,170
i odległości.
328
00:25:07,506 --> 00:25:11,218
Czarna dziura w centrum naszej galaktyki,
Sagittarius A*,
329
00:25:11,301 --> 00:25:15,597
ma największy rozmiar kątowy na niebie,
a po niej M87.
330
00:25:16,681 --> 00:25:19,893
Czarna dziura M87
jest tysiąc razy większa,
331
00:25:19,976 --> 00:25:22,479
ale znajduje się około tysiąc razy dalej.
332
00:25:23,522 --> 00:25:27,108
Na niebie mają podobne rozmiary.
333
00:25:30,946 --> 00:25:33,990
NOC TRZECIA OKIENKA OBSERWACYJNEGO
334
00:25:34,074 --> 00:25:37,369
Tu znajduje się centrala dowodzenia,
działa bez przerwy.
335
00:25:37,786 --> 00:25:40,956
Ludzie zgłaszają nam nagły kryzys
336
00:25:41,289 --> 00:25:44,668
z jednym z rejestratorów lub odbiorników.
337
00:25:44,751 --> 00:25:46,253
Trzymamy kciuki za nudę.
338
00:25:47,045 --> 00:25:48,588
{\an8}Za brak pracy
339
00:25:48,672 --> 00:25:51,132
{\an8}i za bezproblemowość sprzętu.
340
00:25:51,216 --> 00:25:52,342
{\an8}ASTROFIZYCZKA / THZ
341
00:25:52,676 --> 00:25:55,220
Ale siedzimy tu na wszelki wypadek.
342
00:25:56,846 --> 00:26:00,934
Zakończyliśmy trzeci dzień obserwacji THZ.
343
00:26:01,851 --> 00:26:03,353
To coś bezprecedensowego.
344
00:26:03,436 --> 00:26:07,524
Przeprowadziliśmy trzy noce obserwacji
z rzędu.
345
00:26:07,607 --> 00:26:09,901
Pogoda była po prostu fenomenalna.
346
00:26:10,485 --> 00:26:12,279
Zespół jest zmęczony,
347
00:26:12,362 --> 00:26:15,115
bo pracujemy w kółko od trzech dni.
348
00:26:15,198 --> 00:26:18,910
Obiekty są na dużych wysokościach,
a trzeba być szczegółowym.
349
00:26:18,994 --> 00:26:22,205
Stres jest ogromny
i muszą się mierzyć z problemami,
350
00:26:22,289 --> 00:26:25,292
więc pracują na granicy swoich możliwości.
351
00:26:30,213 --> 00:26:36,803
KONIEC PIĄTEJ NOCY OBSERWACJI THZ
352
00:26:36,886 --> 00:26:38,888
Ostateczny skan Sagittariusa A*.
353
00:26:39,889 --> 00:26:43,810
To właśnie ten moment. Ostateczny skan
354
00:26:44,769 --> 00:26:49,274
obserwacji Sagittariusa A* z 2017 roku.
355
00:27:01,620 --> 00:27:07,542
Gdzieś wysoko nad tęczą
356
00:27:08,793 --> 00:27:11,713
Latają drozdy
357
00:27:11,796 --> 00:27:13,757
- Ty napisałeś „łuhu”?
- Ano.
358
00:27:15,800 --> 00:27:18,261
Marzenia, które ci się śnią
359
00:27:18,678 --> 00:27:22,140
Marzenia naprawdę się spełniają
360
00:27:22,223 --> 00:27:25,477
{\an8}DO WSZYSTKICH: WSPANIALE.
NIESAMOWITY WYSIŁEK WSZYSTKICH
361
00:27:25,602 --> 00:27:27,562
{\an8}STAWIAM DRINKI, GDY SIĘ SPOTKAMY
362
00:27:27,646 --> 00:27:29,481
{\an8}Poproszę o gwiazdkę z nieba
363
00:27:29,981 --> 00:27:36,946
{\an8}Obudzę się z chmurami daleko za mną
364
00:27:38,031 --> 00:27:39,074
Gdzie…
365
00:27:39,157 --> 00:27:44,788
Ta piosenka świetnie uchwyciła,
jak dobrze jest dokonać czegoś,
366
00:27:44,871 --> 00:27:47,207
nad czym się pracowało całe wieki.
367
00:27:49,584 --> 00:27:50,752
Jak długo?
368
00:27:52,504 --> 00:27:56,257
Pracuję nad tym jakieś 20 lat.
369
00:28:00,929 --> 00:28:05,600
Teraz zapakujemy dyski twarde
na wszystkich obiektach THZ.
370
00:28:05,684 --> 00:28:11,356
Bardzo ostrożnie.
Odeślemy do ośrodka przetwarzania danych.
371
00:28:13,608 --> 00:28:15,026
Chwila. Skończyliśmy!
372
00:28:16,861 --> 00:28:18,822
Właśnie skończyliśmy wszystko.
373
00:28:19,406 --> 00:28:21,324
To koniec!
374
00:28:24,577 --> 00:28:27,122
Właśnie zakończyliśmy pełny skan.
375
00:28:27,956 --> 00:28:31,710
To też koniec całego harmonogramu
i kampanii.
376
00:28:33,920 --> 00:28:40,760
I wszystkich obserwacji
Teleskopu Horyzontu Zdarzeń na ten rok.
377
00:28:43,096 --> 00:28:49,394
Dopiero, gdy wszystkie dane THZ
trafią do ośrodka korelacji danych,
378
00:28:49,477 --> 00:28:51,271
dowiemy się, czy się udało.
379
00:28:52,105 --> 00:28:54,023
To zajmie ponad miesiąc.
380
00:28:55,316 --> 00:28:57,986
Do tego czasu zawsze będzie stres,
381
00:28:58,069 --> 00:29:01,489
jakaś doza niepewności,
czy czegoś nie przeoczyliśmy.
382
00:29:03,825 --> 00:29:08,663
Maj, wiosna, odrodzenie,
obrazowanie czarnych dziur…
383
00:29:10,415 --> 00:29:12,375
Czeka nas nie lada lato.
384
00:29:30,643 --> 00:29:32,645
ZIEMIA
385
00:29:36,983 --> 00:29:40,862
OD ZIEMI DO SŁOŃCA: 149 600 000 KM
1 JEDNOSTKA ASTRONOMICZNA – AU
386
00:29:40,945 --> 00:29:42,947
MERKURY – WENUS
SŁOŃCE
387
00:29:56,085 --> 00:29:57,587
URAN
388
00:29:57,670 --> 00:29:59,047
NEPTUN
389
00:30:03,510 --> 00:30:07,055
UKŁAD SŁONECZNY
390
00:30:28,201 --> 00:30:32,413
OD UKŁADU SŁONECZNEGO DO SAGITTARIUS A*
25 600 LAT ŚWIETLNYCH
391
00:30:51,558 --> 00:30:53,560
GALAKTYKA DROGI MLECZNEJ
392
00:31:02,902 --> 00:31:07,365
OD DROGI MLECZNEJ DO M87
54,8 MILIONÓW LAT ŚWIETLNYCH
393
00:31:19,752 --> 00:31:22,839
Odwieczne pytanie
w filozofii nauki wiąże się z tym,
394
00:31:24,090 --> 00:31:28,094
że głównie interesują nas zjawiska,
395
00:31:28,177 --> 00:31:30,930
które można wykryć eksperymentalnie.
396
00:31:33,933 --> 00:31:39,898
Ale jak mamy zdobywać wiedzę
na temat niewidzialnych obiektów?
397
00:31:51,826 --> 00:31:55,622
{\an8}Zawsze ciągnęło mnie do tego,
co niewidzialne…
398
00:31:55,705 --> 00:31:57,248
{\an8}ASTROFIZYCZKA OBLICZENIOWA
399
00:31:57,332 --> 00:31:58,666
{\an8}…i tajemnicze.
400
00:32:00,043 --> 00:32:03,004
Jakoś naturalnie
pociągały mnie czarne dziury.
401
00:32:06,382 --> 00:32:11,387
Ale bardzo trudno zrozumieć czarną dziurę
za pomocą samych równań.
402
00:32:19,604 --> 00:32:23,566
Jeśli chcesz coś poznać szczegółowo,
403
00:32:24,442 --> 00:32:27,946
nie dokonasz tego
za pomocą samej matematyki.
404
00:32:28,029 --> 00:32:31,741
Nic z tego.
Musisz zrobić symulację na komputerze.
405
00:32:39,123 --> 00:32:43,336
Masz tak zwany dysk akrecyjny,
który krąży wokół czarnej dziury.
406
00:32:44,128 --> 00:32:45,088
Jest chaotyczny.
407
00:32:48,132 --> 00:32:52,011
Składa się ze zjonizowanego gazu,
ma pola magnetyczne,
408
00:32:52,095 --> 00:32:53,763
całość się kłębi.
409
00:32:55,390 --> 00:32:57,725
Gaz rozgrzewa się, po czym promieniuje.
410
00:33:02,480 --> 00:33:04,482
Robi się zbyt skomplikowane,
411
00:33:04,565 --> 00:33:07,527
żeby teoretyk mógł to obliczyć
na kartce papieru.
412
00:33:15,743 --> 00:33:20,456
{\an8}Symulacje pomagają nam uwidocznić to,
413
00:33:21,165 --> 00:33:24,502
{\an8}co jest niewidzialne.
414
00:33:40,101 --> 00:33:43,021
10 WRZEŚNIA 2017 ROKU
415
00:33:43,688 --> 00:33:48,609
{\an8}BRINSOP COURT
ANGLIA
416
00:33:55,658 --> 00:33:57,785
- To pewnie Andy.
- Cześć.
417
00:33:59,037 --> 00:34:01,372
Mamy niesamowicie dobre wieści.
418
00:34:01,456 --> 00:34:02,290
Jakie?
419
00:34:04,167 --> 00:34:05,168
Ale nie do końca.
420
00:34:05,752 --> 00:34:07,754
Jest brakujące ogniwo.
421
00:34:08,254 --> 00:34:10,673
Nie martw się, to pojawi się odpowiedź.
422
00:34:10,757 --> 00:34:12,717
Nigdy się nie martwię, więc…
423
00:34:13,551 --> 00:34:16,179
Raz w roku Stephen Hawking
i jego przyjaciele
424
00:34:16,846 --> 00:34:19,682
okupują jakiś dom,
425
00:34:20,349 --> 00:34:23,269
gdzie wymieniają się pomysłami
i dobrze się bawią.
426
00:34:23,352 --> 00:34:25,229
Można pochodzić po górach.
427
00:34:25,313 --> 00:34:26,647
Stephen przyjechał.
428
00:34:26,731 --> 00:34:30,735
- Super, Stephen już jest.
- Idź tam, będziesz mógł się przywitać.
429
00:34:33,029 --> 00:34:37,909
Stephen, Sasha, Malcolm
i ja odkryliśmy dziurę…
430
00:34:38,576 --> 00:34:40,661
To nawet coś więcej niż dziura…
431
00:34:40,745 --> 00:34:44,749
Wielką wyrwę w paradoksie informacji.
432
00:34:44,832 --> 00:34:47,168
- Użyjmy tej tablicy.
- Dobra.
433
00:34:47,251 --> 00:34:48,795
Dotychczas uważano,
434
00:34:50,213 --> 00:34:53,966
że czarna dziura nie może
przechowywać informacji.
435
00:34:54,050 --> 00:34:55,676
To tylko dziura w kosmosie.
436
00:34:57,762 --> 00:35:00,640
Odkryliśmy, że horyzont
ma pewne właściwości,
437
00:35:00,723 --> 00:35:02,266
które zapisują informacje.
438
00:35:03,559 --> 00:35:07,105
Mianowicie supertranslację
i superrotację stopni wolności,
439
00:35:07,188 --> 00:35:08,898
tak zwane „miękkie włosy”.
440
00:35:08,981 --> 00:35:10,775
- Dobra.
- Wokół.
441
00:35:12,777 --> 00:35:17,573
Włosy rozpościerają się
wokół horyzontu czarnej dziury.
442
00:35:18,282 --> 00:35:20,827
Po wrzuceniu czegoś do czarnej dziury,
443
00:35:21,285 --> 00:35:22,829
zmienia się jej fryzurę.
444
00:35:22,912 --> 00:35:25,957
Gdy wrzucisz coś do środka, robi się tak.
445
00:35:27,667 --> 00:35:32,088
Odkryliśmy, że istnieje rejestr tego,
co wpadło do czarnej dziury.
446
00:35:34,507 --> 00:35:37,969
Niektóre informacje
są na pewno przekazywane.
447
00:35:41,472 --> 00:35:43,683
Nie wiemy wciąż, czy wszystkie.
448
00:35:45,643 --> 00:35:49,856
To właśnie zawzięcie badamy.
449
00:35:49,939 --> 00:35:50,857
Wygląda to tak.
450
00:35:50,940 --> 00:35:55,862
Zawiera tylko dwie pochodne w epsilonie,
więc to zniknie.
451
00:35:55,945 --> 00:35:59,073
Sprawdzamy, czy te miękkie włosy
i miękkie cząsteczki
452
00:35:59,157 --> 00:36:01,159
rejestrują wszystkie dane.
453
00:36:01,242 --> 00:36:03,452
- Nie martwmy się tym członem?
- Nie.
454
00:36:03,536 --> 00:36:04,704
Sprawdziłeś go?
455
00:36:05,246 --> 00:36:10,835
Jest wzór Bekensteina i Hawkinga
z początku lat 70.,
456
00:36:11,711 --> 00:36:14,255
który dokładnie podaje,
457
00:36:15,298 --> 00:36:18,843
ile gigabajtów informacji można zapisać
w czarnej dziurze.
458
00:36:19,760 --> 00:36:24,515
Pierwszym testem,
którego jeszcze nie zaliczyliśmy,
459
00:36:25,975 --> 00:36:29,729
będzie policzenie informacji
za pomocą miękkich włosów
460
00:36:30,396 --> 00:36:35,109
i wykazanie, że odpowiedź pasuje.
461
00:36:38,571 --> 00:36:41,199
Jeśli centralny ładunek będzie 12J,
462
00:36:41,782 --> 00:36:45,119
informacje nie giną,
tylko są przechowywane.
463
00:36:45,494 --> 00:36:46,996
Będzie można je namierzyć
464
00:36:47,079 --> 00:36:48,915
poprzez obserwowanie horyzontu.
465
00:36:50,166 --> 00:36:54,462
Przez trzy miesiące wychodziło zero,
przez kolejne trzy – nieskończoność.
466
00:36:54,545 --> 00:36:59,300
Parę tygodni temu Malcolmowi wyszło 12,
ale uważamy, że gdzieś popełnił błąd.
467
00:37:00,176 --> 00:37:02,303
Dzisiaj mamy 12,
468
00:37:02,386 --> 00:37:05,223
ale z wątpliwym działaniem.
469
00:37:06,182 --> 00:37:08,517
Czyli użyto całkowania przez części,
470
00:37:08,601 --> 00:37:10,645
żeby uzyskać ostatnie równanie?
471
00:37:12,230 --> 00:37:13,231
Mam przeczucie.
472
00:37:13,940 --> 00:37:17,818
Na zecie nie ma członów
z dwiema pochodnymi.
473
00:37:18,527 --> 00:37:21,739
Chcieliśmy pozbyć się
dwóch członów różniczkujących.
474
00:37:22,990 --> 00:37:24,825
Ale może naprawdę tam są.
475
00:37:29,372 --> 00:37:31,791
Zastanówmy się.
476
00:37:32,291 --> 00:37:35,378
Chyba musimy to przemyśleć.
477
00:37:39,173 --> 00:37:41,175
Stephen przybył. Jesteśmy ocaleni!
478
00:37:43,219 --> 00:37:44,887
Cześć, Stephenie.
479
00:37:44,971 --> 00:37:46,055
Cześć.
480
00:37:46,138 --> 00:37:51,894
- Podsumujmy sytuację Stephenowi.
- Założywszy, że wszystko się zgadza.
481
00:37:51,978 --> 00:37:53,479
- To się okaże.
- Nie.
482
00:37:53,562 --> 00:37:55,106
Nie można tak zakładać.
483
00:37:56,857 --> 00:37:59,485
- Wszystko trzeba sprawdzić.
- Dokładnie.
484
00:38:00,027 --> 00:38:03,990
Jak zwykle sytuacja jest dynamiczna,
dopiero co się ekscytowaliśmy,
485
00:38:04,073 --> 00:38:08,411
bo główny człon był w punkt zgodny
486
00:38:08,911 --> 00:38:14,750
z drugim prawem Keplera.
487
00:38:15,459 --> 00:38:19,463
Potem skapnęliśmy się,
że przeoczyliśmy pewne człony.
488
00:38:23,718 --> 00:38:25,469
Chyba idzie ku dobremu.
489
00:38:27,888 --> 00:38:29,598
Ale czeka nas sporo pracy.
490
00:38:39,525 --> 00:38:41,569
Mogliśmy o czymś zapomnieć.
491
00:38:41,652 --> 00:38:42,486
O czym?
492
00:38:42,987 --> 00:38:45,364
Zostaje kwestia członu F plus minus.
493
00:38:46,449 --> 00:38:48,159
Też mnie to trapi.
494
00:38:48,576 --> 00:38:51,996
Czyli sprawa może się rozchodzić
o człon F plus minus.
495
00:38:52,788 --> 00:38:55,916
Co z tym robimy, bo…
496
00:38:56,000 --> 00:39:01,339
Myślałam, że nie stworzyłam niczego
z trzema członami epsilon, ale…
497
00:39:01,422 --> 00:39:02,631
Lepiej to sprawdźmy.
498
00:39:05,885 --> 00:39:07,678
Szukamy liczby.
499
00:39:08,679 --> 00:39:10,473
Dwanaście razy moment pędu.
500
00:39:11,849 --> 00:39:14,393
- To chyba…
- Albo rozbieżność…
501
00:39:14,477 --> 00:39:17,438
Strasznie trudno uzyskać ten wynik.
502
00:39:18,773 --> 00:39:21,359
Jeśli ci się uda…
503
00:39:22,360 --> 00:39:23,319
Tutaj na górze.
504
00:39:23,402 --> 00:39:26,864
…oznacza to,
że czarne dziury mogą przechowywać
505
00:39:28,324 --> 00:39:30,493
wszystkie utracone informacje.
506
00:39:30,576 --> 00:39:32,411
Tu jest chyba szlak.
507
00:39:32,495 --> 00:39:35,915
Wielki krok w stronę rozwiązania
paradoksu informacyjnego.
508
00:39:36,582 --> 00:39:39,377
Malcolm doszedł do tego,
całkując przez części.
509
00:39:40,461 --> 00:39:42,004
- Nielegalnie.
- Jasne.
510
00:39:42,088 --> 00:39:45,299
Ale używając rozbieżności trzech członów…
511
00:39:45,383 --> 00:39:48,219
- Można zrobić to samo.
- Uzyska się to równanie.
512
00:39:48,302 --> 00:39:51,055
- Zawsze jest miejsce…
- Ile odwzorowań
513
00:39:51,138 --> 00:39:53,682
wektorów Killinga jest na podwójnej kuli?
514
00:39:54,392 --> 00:39:56,102
- Trzy!
- Nieskończona liczba?
515
00:39:56,769 --> 00:39:57,895
Sześć.
516
00:39:59,063 --> 00:40:01,982
Z Stephenem ciekawie się pracuje, bo…
517
00:40:02,691 --> 00:40:06,195
jest małomówny i wszystko, co mówi,
jest bardzo ważne.
518
00:40:06,821 --> 00:40:12,284
Mamy trzy ogólne, ściśle zdefiniowane
wektory Killinga.
519
00:40:12,368 --> 00:40:14,036
Ściśle zdefiniowane…
520
00:40:14,745 --> 00:40:19,041
Spyta o coś i wydaje się,
że tylko chce wyjaśnień,
521
00:40:19,125 --> 00:40:21,544
ale okazuje się,
522
00:40:21,627 --> 00:40:23,879
że ma nieco inny pomysł…
523
00:40:24,922 --> 00:40:27,174
albo dzieli się swoją intuicją.
524
00:40:28,134 --> 00:40:32,972
Ku naszemu zaskoczeniu okazuje się,
że to naprawdę ważne.
525
00:40:33,055 --> 00:40:34,765
No więc…
526
00:40:35,683 --> 00:40:39,019
wiernopoddańczo kierujemy się
twoją instrukcją,
527
00:40:41,230 --> 00:40:43,274
by zapomnieć o nieskończoności.
528
00:40:43,858 --> 00:40:49,280
Zająłem się przygotowaniem
do tej wspinaczki,
529
00:40:49,363 --> 00:40:52,324
żeby ustalić najlepszą drogę na szczyt.
530
00:40:52,992 --> 00:40:57,621
A Stephen na to: „Dobra, idziemy tędy”.
531
00:41:00,541 --> 00:41:01,876
Jest bardzo odważny.
532
00:41:03,335 --> 00:41:06,505
Nie chce spędzać dużo czasu
533
00:41:06,589 --> 00:41:09,967
na zgłębianiu
wszystkich możliwych przypadków.
534
00:41:10,759 --> 00:41:13,095
Przechodzi od razu do sedna.
535
00:41:14,096 --> 00:41:16,765
Czy dyfeomorfizm dałby całą entropię?
536
00:41:16,849 --> 00:41:19,059
Dyfeomorfizmy zapewniają entropię?
537
00:41:21,187 --> 00:41:22,771
Jakie są dyfeomorfizmy…
538
00:41:22,855 --> 00:41:25,441
Problem jest zbyt trudny dla jednej osoby,
539
00:41:25,524 --> 00:41:28,569
ale każdy myśli o tym inaczej
540
00:41:28,652 --> 00:41:33,866
i wnosi swój wkład.
541
00:41:33,949 --> 00:41:37,161
To w zasadzie E do potęgi i-n-phi…
542
00:41:38,245 --> 00:41:42,041
- W sumie to…
- E do potęgi i-n-phi, ale jednak…
543
00:41:42,124 --> 00:41:46,712
Mam tendencję, by pędzić do mety,
a potem uzupełniać braki.
544
00:41:46,795 --> 00:41:47,838
Naprawdę?
545
00:41:47,922 --> 00:41:52,259
Ta metodologia
jest szczególnie podatna na błędy,
546
00:41:52,343 --> 00:41:55,387
bo odpowiedź już sobie ustaliłem.
547
00:41:58,015 --> 00:42:00,559
Malcolm jest dużo bardziej skłonny
548
00:42:01,268 --> 00:42:05,981
zacząć systematycznie
pracować od początku.
549
00:42:06,065 --> 00:42:07,691
To powoduje inny problem,
550
00:42:07,775 --> 00:42:11,320
bo jeżeli obrał zły kierunek,
nigdy nie dotrze do celu.
551
00:42:12,071 --> 00:42:14,114
Uważam, że dobrze się uzupełniamy.
552
00:42:16,408 --> 00:42:19,578
Sasha jest niesamowitym wsparciem.
553
00:42:20,371 --> 00:42:23,415
Zaczęła jako doktorantka Malcolma
554
00:42:25,000 --> 00:42:29,755
i w spektakularny sposób
rozpostarła skrzydła.
555
00:42:33,217 --> 00:42:37,555
Raz to uzyskaliśmy, ale straciliśmy.
Jakieś dziesięć dni temu znów wyszło,
556
00:42:37,638 --> 00:42:38,889
ale znów uleciało.
557
00:42:42,768 --> 00:42:44,311
Jesteśmy na dobrej drodze,
558
00:42:45,521 --> 00:42:48,232
ale okazuje się,
że to strasznie skomplikowane.
559
00:42:48,315 --> 00:42:50,317
- Chodźmy tędy.
- Tamtędy.
560
00:42:50,401 --> 00:42:53,696
- Trzeba było wziąć helikopter.
- Chcesz iść w tę stronę?
561
00:42:53,779 --> 00:42:55,531
- Chodzi ci o tę drogę?
- Nie.
562
00:42:58,492 --> 00:43:01,829
12 MAJA 2017 ROKU
563
00:43:04,582 --> 00:43:08,669
OBSERWATORIUM HAYSTACK W MIT
CENTRUM PRZETWARZANIA DANYCH THZ
564
00:43:11,964 --> 00:43:15,426
Transport międzynarodowy
był strasznie zawiły przez to,
565
00:43:15,509 --> 00:43:16,927
co działo się w Chile.
566
00:43:17,511 --> 00:43:19,930
- Wiesz, że to ważne dane?
- Tak.
567
00:43:20,014 --> 00:43:24,893
Nie chcę słyszeć słowa „zawiły”
w tym samym zdaniu, co „twoje dane”.
568
00:43:24,977 --> 00:43:26,604
Narzędzie zniszczenia.
569
00:43:27,688 --> 00:43:30,065
{\an8}Świeżo dostarczone dane.
570
00:43:33,277 --> 00:43:37,406
Aż z Chile, rejestrator numer trzy,
port drugi, zestaw drugi.
571
00:43:38,616 --> 00:43:40,409
- Ładnie oznakowane.
- Vincent?
572
00:43:41,076 --> 00:43:44,496
Fotony z Chile. Zamrożone.
573
00:43:45,873 --> 00:43:49,126
Po otrzymaniu dysków z różnych teleskopów,
574
00:43:49,710 --> 00:43:52,921
ilość danych jest przeogromna.
575
00:43:53,047 --> 00:43:55,591
Musimy zmierzyć każdą falę,
576
00:43:55,674 --> 00:43:59,261
wszystkie dołki czy wzgórki,
które zarejestrował teleskop.
577
00:44:01,513 --> 00:44:03,849
Musimy to wiernie zapisać
578
00:44:03,932 --> 00:44:06,560
i dopasować każde czoło fali
579
00:44:06,644 --> 00:44:11,023
do tego z innego teleskopu
po drugiej stronie Ziemi.
580
00:44:11,106 --> 00:44:13,233
Najnowsze dane z ALMA.
581
00:44:13,692 --> 00:44:14,777
Co jeszcze mamy?
582
00:44:14,860 --> 00:44:19,406
Każdej nocy obserwacji
generujemy około półtora petabajta danych.
583
00:44:20,658 --> 00:44:22,993
- Dobra.
- Gdy już przerobimy…
584
00:44:23,077 --> 00:44:27,081
To bezsprzecznie największa ilość danych
przez noc obserwacji
585
00:44:27,164 --> 00:44:30,292
w dziejach eksperymentów z zakresu fizyki.
586
00:44:30,751 --> 00:44:32,127
Chcę zobaczyć…
587
00:44:32,628 --> 00:44:34,588
Tu mamy cały zestaw ALMA.
588
00:44:35,673 --> 00:44:37,591
Kierujemy dane,
589
00:44:37,758 --> 00:44:40,260
te wszystkie dyski, do superkomputera.
590
00:44:40,761 --> 00:44:43,722
Jeden jest w Obserwatorium Haystack MIT,
591
00:44:44,598 --> 00:44:47,559
drugi w Instytucie Radioastronomii
im. Maxa Plancka
592
00:44:47,643 --> 00:44:50,771
w Bonn w Niemczech.
Między tymi dwoma ośrodkami
593
00:44:50,854 --> 00:44:53,148
przetwarzamy dane i zarządzamy nimi.
594
00:44:53,232 --> 00:44:55,859
Tak tworzy się teleskop wielkości Ziemi.
595
00:44:56,360 --> 00:44:58,320
Niczym mapa całego świata.
596
00:44:58,404 --> 00:45:02,032
Na górze są moduły nagrane w Meksyku.
597
00:45:02,700 --> 00:45:05,536
Te także, tu mamy Arizonę.
598
00:45:05,994 --> 00:45:07,955
Na dole jest Hiszpania.
599
00:45:08,664 --> 00:45:10,249
Te dane są z Hawajów.
600
00:45:10,916 --> 00:45:13,585
Nie przetwarzamy nic
z bieguna południowego.
601
00:45:13,669 --> 00:45:18,382
Tamta stacja jest teraz zamknięta.
Nic tam nie wyląduje ani nie wystartuje.
602
00:45:19,675 --> 00:45:22,845
Wszystkie dane są zamrożone
do października.
603
00:45:25,180 --> 00:45:27,558
Tutaj łączymy wszystkie dane
604
00:45:27,641 --> 00:45:29,852
i generujemy dane wyjściowe.
605
00:45:30,477 --> 00:45:34,732
Po takim długim czasie trudno uwierzyć,
ale to się właśnie dzieje.
606
00:45:34,815 --> 00:45:38,694
Zostaw to na razie
i spróbujmy wprowadzić punkt odniesienia.
607
00:45:41,655 --> 00:45:45,534
Po skorygowaniu ręcznych obliczeń faz
tu się wszystko wyczyści…
608
00:45:47,286 --> 00:45:51,665
Stosunek sygnału do szumu wzrośnie,
amplituda też.
609
00:45:52,374 --> 00:45:54,168
Niesamowite.
610
00:45:55,419 --> 00:45:57,880
Do takiej czułość danych
611
00:45:57,963 --> 00:46:02,301
i rozdzielczości dążyliśmy od dekady.
612
00:46:04,970 --> 00:46:06,722
Dla mnie osobiście
613
00:46:08,015 --> 00:46:11,685
to chwila wielkiego stresu.
614
00:46:13,562 --> 00:46:16,565
Długo pracowaliśmy, by to uzyskać.
615
00:46:17,608 --> 00:46:21,653
Wciąż nie wiemy, co mamy.
616
00:46:34,541 --> 00:46:37,461
UNIWERSYTET W NOTTINGHAM
NOTTINGHAM, ANGLIA
617
00:46:37,544 --> 00:46:39,588
WYDZIAŁ FIZYKI
618
00:46:47,638 --> 00:46:50,599
LABORATORIUM CZARNYCH DZIUR
619
00:49:10,614 --> 00:49:12,532
Czarne dziury są poza zasięgiem.
620
00:49:16,495 --> 00:49:19,790
Nie wiemy,
czy równania, z których korzystamy,
621
00:49:19,873 --> 00:49:21,875
naprawdę opisują czarną dziurę.
622
00:49:23,168 --> 00:49:26,505
Nie możemy tego bezpośrednio zbadać,
co stwarza dylemat.
623
00:49:26,588 --> 00:49:27,631
{\an8}FIZYCZKA
624
00:49:32,302 --> 00:49:35,097
Moje laboratorium ma model,
625
00:49:35,180 --> 00:49:37,724
który naśladuje
pewne cechy czarnych dziur.
626
00:49:40,102 --> 00:49:43,271
Wiadomo, nie jest prawdziwa,
to byłoby niebezpieczne.
627
00:49:46,942 --> 00:49:50,153
Mamy gigantyczny basen z wodą.
628
00:49:51,863 --> 00:49:55,033
W jego środku tworzymy porządny wir.
629
00:49:57,494 --> 00:50:02,207
Przy małych fluktuacjach na powierzchni
powinien wyglądać jak czarna dziura.
630
00:50:10,632 --> 00:50:13,760
Horyzont podlega prawom fizyki:
631
00:50:15,429 --> 00:50:18,140
zakrzywia światło,
ma promieniowanie Hawkinga
632
00:50:18,557 --> 00:50:19,558
i superradiancję.
633
00:50:21,810 --> 00:50:24,688
Możemy symulować te zjawiska,
634
00:50:24,771 --> 00:50:27,524
które mają miejsce
poza horyzontem zdarzeń.
635
00:50:31,611 --> 00:50:35,198
Wynikiem badań jest efekt,
który przewidziano wiele lat temu,
636
00:50:35,282 --> 00:50:37,826
choć nie potwierdzono tego
eksperymentalnie.
637
00:50:40,328 --> 00:50:41,538
Oto właśnie fizyka.
638
00:50:42,164 --> 00:50:43,498
Wykryto to.
639
00:50:48,670 --> 00:50:52,758
Współcześnie są pewne granice tego,
co wiemy o czarnych dziurach.
640
00:50:52,841 --> 00:50:57,137
Jestem naukowcem,
więc to dla mnie wymarzona sytuacja.
641
00:51:01,099 --> 00:51:03,477
Cały nasz świat w płytce Petriego.
642
00:51:05,437 --> 00:51:11,109
Te odkrycia są na wyciągnięciu ręki
i kryją w sobie niezwykłą wiedzę.
643
00:51:19,785 --> 00:51:23,288
CZTERY MIESIĄCE PO POBYCIE U HAWKINGA
25 STYCZNIA 2018 ROKU
644
00:51:25,707 --> 00:51:28,835
Czyli zeta minus zeta-tylda-Y.
645
00:51:28,919 --> 00:51:33,882
Tu mamy epsilon bis, a tu epsilon prim.
646
00:51:33,965 --> 00:51:35,926
Czyli wyjdzie jeden przez W plus.
647
00:51:36,009 --> 00:51:38,762
Mamy jeden przez W plus.
648
00:51:40,847 --> 00:51:43,225
Zatem musisz przeliczyć to z W plus.
649
00:51:43,308 --> 00:51:45,018
Na pewno czegoś nie brakuje?
650
00:51:46,186 --> 00:51:47,521
No nie.
651
00:51:47,604 --> 00:51:51,274
Nie, bo tylko jeden przez W plus
coś wnosi.
652
00:51:54,402 --> 00:51:56,947
- Jasne.
- Potrzebujemy jeden przez W plus.
653
00:51:57,030 --> 00:51:59,491
Trzeba to obliczyć do rzędu W plus.
654
00:51:59,574 --> 00:52:00,408
Nie.
655
00:52:00,492 --> 00:52:03,411
Nie, jeden przez W plus
ma być funkcją podcałkową.
656
00:52:04,371 --> 00:52:06,998
- Jasne.
- Bo zakres W plus wynosi zero.
657
00:52:07,082 --> 00:52:10,377
Bez tego jeden przez W plus,
otrzymamy zero.
658
00:52:13,964 --> 00:52:17,968
- Nie zrozumieliśmy tego w Brinsop.
- Na pewno nie.
659
00:52:21,471 --> 00:52:26,351
W Brinsop myśleliśmy, że to prosta sprawa.
Nie zastanawialiśmy się nad tym.
660
00:52:26,434 --> 00:52:29,354
Od tamtej pory odkryliśmy wiele rzeczy,
661
00:52:29,437 --> 00:52:31,982
które istotnie komplikują sprawy.
662
00:52:32,065 --> 00:52:35,402
W Brinsop myśleliśmy,
że obliczymy to ręcznie.
663
00:52:36,361 --> 00:52:38,572
Zajmie to dziesięć stron.
664
00:52:42,492 --> 00:52:44,995
Okazuje się, że to jedno
665
00:52:46,496 --> 00:52:50,750
z najdłuższych obliczeń,
które w życiu robiliśmy.
666
00:52:50,834 --> 00:52:53,086
Pełna zgoda.
667
00:52:56,923 --> 00:52:58,675
Tysiąc pięćdziesiąt członów.
668
00:52:58,758 --> 00:53:04,431
Nie da się dodać tylu członów
669
00:53:04,681 --> 00:53:08,768
bez popełnienia błędu.
Przynajmniej ja nie potrafię.
670
00:53:08,852 --> 00:53:10,562
Nawet Malcolm nie dałby rady.
671
00:53:10,645 --> 00:53:13,148
Może poradziłbym sobie z połową tego, ale…
672
00:53:14,733 --> 00:53:16,610
Miesiąc temu
673
00:53:17,194 --> 00:53:20,989
zdaliśmy sobie sprawę,
że będą potrzebne komputery.
674
00:53:23,408 --> 00:53:26,828
Musimy zsumować tysiące członów.
675
00:53:26,912 --> 00:53:31,499
Jeśli suma będzie równać się
dokładnie 12J,
676
00:53:31,583 --> 00:53:34,377
to znaczy, że włosy na czarnej dziurze
677
00:53:35,003 --> 00:53:38,715
w pełni mogą odtworzyć jej powstanie.
678
00:53:39,466 --> 00:53:41,635
Duży krok do rozwiązania paradoksu.
679
00:53:42,844 --> 00:53:44,971
Na razie nic z tego.
680
00:53:45,472 --> 00:53:49,476
Co oznacza,
że jest błąd w programie komputerowym,
681
00:53:49,559 --> 00:53:51,353
w danych wejściowych
682
00:53:51,436 --> 00:53:54,689
lub w analizie koncepcyjnej problemu.
683
00:53:55,857 --> 00:53:59,110
Nasz optymizm spada i zwyżkuje.
684
00:54:00,195 --> 00:54:03,573
Musimy wierzyć, że wszystko się uda.
685
00:54:03,657 --> 00:54:04,866
Z prostego powodu,
686
00:54:04,950 --> 00:54:08,453
że inaczej nie wkładalibyśmy w to
tyle wysiłku.
687
00:54:11,081 --> 00:54:13,917
- Dokładamy wszelkich starań.
- Zgadza się.
688
00:54:14,000 --> 00:54:17,420
Robimy to, bo wierzymy.
689
00:54:18,713 --> 00:54:21,091
W przeciwnym razie byśmy…
690
00:54:23,009 --> 00:54:25,512
- Poddali się dawno temu.
- …byli mniej zmotywowani.
691
00:54:27,013 --> 00:54:28,348
Jestem optymistką.
692
00:54:30,350 --> 00:54:32,352
Ale uważam, że przeoczyliśmy coś…
693
00:54:33,311 --> 00:54:34,938
Jakieś wyrażenie…
694
00:54:36,982 --> 00:54:42,028
- Albo jakiś pomysł.
- Właśnie. To nie kwestia złego sumowania.
695
00:54:45,156 --> 00:54:50,495
Paradoks informacji mówi,
że z powodu istnienia czarnych dziur
696
00:54:50,578 --> 00:54:53,999
nie da się opisać wszechświata
697
00:54:54,791 --> 00:54:57,502
w oparciu o prawa fizyki.
698
00:55:00,171 --> 00:55:02,382
Stawiam wszystko na to,
699
00:55:02,841 --> 00:55:06,303
że prawa fizyki istnieją
i potrafimy je ustalić.
700
00:55:08,847 --> 00:55:10,807
Ale jeszcze daleka droga do tego.
701
00:55:23,570 --> 00:55:27,073
Uważam, że to ciekawe, gdy obserwacje
702
00:55:27,157 --> 00:55:31,745
nie pasują do typowego wyobrażenia
o działaniu świata.
703
00:55:31,828 --> 00:55:33,246
{\an8}ASTRONOMKA
704
00:55:33,330 --> 00:55:38,543
Wtedy zaczynamy szukać
bardziej egzotycznych wyjaśnień.
705
00:55:40,962 --> 00:55:43,631
Tak było z czarnymi dziurami.
706
00:55:46,593 --> 00:55:50,055
Początkowo były bardzo ezoteryczne,
707
00:55:50,138 --> 00:55:53,183
matematyczne i trudne do przyjęcia.
708
00:55:53,933 --> 00:55:59,731
Jednak z czasem pojawiały się obserwacje,
które nie miały sensu.
709
00:56:01,441 --> 00:56:04,652
Czarne dziury najlepiej je wyjaśniały.
710
00:56:05,987 --> 00:56:09,240
Kontrowersje wciąż wzbudzały
supermasywne czarne dziury
711
00:56:09,324 --> 00:56:12,243
o masie od miliona
do miliardów mas Słońca.
712
00:56:15,413 --> 00:56:18,666
Być może wszystkie galaktyki
mają takie kolosy w środku.
713
00:56:19,334 --> 00:56:21,086
W tym nasza własna.
714
00:56:22,128 --> 00:56:24,005
To było dosyć kontrowersyjne.
715
00:56:24,839 --> 00:56:28,802
Szczególnie ten aspekt mnie zaintrygował.
716
00:56:31,429 --> 00:56:35,934
Pracowałam nad pewną techniką
ze swoją grupą, a potem z grupą z Niemiec,
717
00:56:36,017 --> 00:56:37,936
{\an8}która mogła to rozwikłać.
718
00:56:38,019 --> 00:56:39,646
{\an8}OPTYKA ADAPTATYWNA WŁĄCZONA
719
00:56:41,606 --> 00:56:44,943
W tym czasie otwarto
Obserwatorium Keck na Hawajach.
720
00:56:48,530 --> 00:56:53,785
O dziwo, ten bardzo duży teleskop
pozwolił nam się pobawić oprzyrządowaniem.
721
00:56:56,704 --> 00:56:57,997
Ale zadziałało.
722
00:56:58,081 --> 00:57:01,334
Nagle widać było centrum galaktyki
i obecne tam gwiazdy.
723
00:57:05,338 --> 00:57:08,716
Czarna dziura w środku,
o masie kilku milionów mas Słońca,
724
00:57:08,800 --> 00:57:11,386
będzie poruszać się niezwykle szybko.
725
00:57:13,304 --> 00:57:15,640
Pierwszy pomiar zrobiliśmy w 1995 roku.
726
00:57:15,723 --> 00:57:19,352
W 1996 roku wykonaliśmy drugie zdjęcie.
Szok, ale…
727
00:57:20,979 --> 00:57:23,940
były w całkowicie innym miejscu.
728
00:57:25,233 --> 00:57:26,985
Pędziły jak cholera!
729
00:57:28,486 --> 00:57:31,239
Po latach 1998 i 1999 było już jasne,
730
00:57:31,322 --> 00:57:34,117
że te najbliżej zaczęły zakrzywiać.
731
00:57:36,327 --> 00:57:39,038
Krzywizna wskazuje kierunek
do czarnej dziury.
732
00:57:39,122 --> 00:57:42,834
Trzy gwiazdy się zakrzywiły,
więc były trzy strzałki,
733
00:57:43,960 --> 00:57:46,796
które przecinały się w tym samym miejscu.
734
00:57:50,675 --> 00:57:52,927
Musi być coś ogromnego,
735
00:57:53,428 --> 00:57:56,139
żeby napędzać tak krótką orbitę.
736
00:58:01,102 --> 00:58:06,149
Trudno sobie wyobrazić,
żeby w centrum mogło być coś innego
737
00:58:06,232 --> 00:58:09,110
niż supermasywna czarna dziura.
738
00:58:13,031 --> 00:58:15,033
Zmierzamy do niej.
739
00:58:17,952 --> 00:58:19,454
Czujemy to już.
740
00:58:27,962 --> 00:58:31,925
HACKATHON OBRAZÓW THZ
12 PAŹDZIERNIKA 2017 ROKU
741
00:58:32,008 --> 00:58:33,968
{\an8}Nie, Kazu powiedział mi…
742
00:58:34,052 --> 00:58:36,554
{\an8}Ale Kazu kazał mi spojrzeć wczoraj na 120.
743
00:58:36,638 --> 00:58:38,348
{\an8}Dlatego tam patrzyliśmy.
744
00:58:38,431 --> 00:58:40,308
To jest 3C345?
745
00:58:40,391 --> 00:58:41,226
- Tak.
- Dobra.
746
00:58:41,309 --> 00:58:45,021
Z racji ambicji THZ,
żeby zobaczyć coś po raz pierwszy…
747
00:58:45,104 --> 00:58:46,272
{\an8}ASTROFIZYK / THZ
748
00:58:46,356 --> 00:58:49,192
…musimy opracować
całkiem nowy zestaw narzędzi.
749
00:58:49,275 --> 00:58:52,070
Łatwiej zacząć od dużego pola widzenia…
750
00:58:52,153 --> 00:58:54,656
Musimy wiernie zrekonstruować obraz,
751
00:58:54,739 --> 00:58:56,574
żeby był godny zaufania.
752
00:58:56,658 --> 00:58:58,660
…wtedy dziwnie się to kształtuje.
753
00:58:58,743 --> 00:59:02,372
Cóż, nie załadowałam z podziałki liniowej…
754
00:59:02,455 --> 00:59:05,083
Gdy robimy zdjęcie aparatem,
755
00:59:05,166 --> 00:59:07,502
wierzymy, że oddaje rzeczywistość.
756
00:59:07,585 --> 00:59:09,254
INFORMATYCZKA / THZ
757
00:59:09,337 --> 00:59:12,799
Widzi się na własne oczy i wszystko gra.
758
00:59:12,882 --> 00:59:16,386
Kiedy robimy zdjęcie czarnej dziury
za pomocą teleskopu THZ,
759
00:59:16,469 --> 00:59:17,971
nie mamy takiej opcji.
760
00:59:18,054 --> 00:59:20,098
Nie wiemy, czy generowany obraz
761
00:59:20,181 --> 00:59:21,808
wygląda jak czarna dziura.
762
00:59:22,934 --> 00:59:25,144
Jak ocenić, czy obraz jest prawdziwy?
763
00:59:26,312 --> 00:59:30,191
Co jest prawidłowe? Pytam ogólnie.
764
00:59:30,984 --> 00:59:32,193
Bo ludzie publikują…
765
00:59:32,277 --> 00:59:35,989
Jednym z rozwiązań
jest podział zespołów na grupy,
766
00:59:36,072 --> 00:59:37,991
które nie mają ze sobą kontaktu.
767
00:59:38,074 --> 00:59:41,286
Generujemy dane z wielu różnych obrazów,
768
00:59:41,369 --> 00:59:44,747
realistyczne dane
z Teleskopu Horyzontu Zdarzeń.
769
00:59:45,248 --> 00:59:48,626
Przekazujemy je społeczności
bez prawdziwego obrazu
770
00:59:48,710 --> 00:59:52,130
i mówimy, żeby uzyskali z tego
możliwie najlepszy obraz.
771
00:59:52,547 --> 00:59:56,718
Zespół pierwszy obowiązuje tajemnica.
772
00:59:57,427 --> 00:59:59,596
Jeśli zobaczę obraz innego grupy,
773
00:59:59,679 --> 01:00:02,640
mogę zacząć przerabiać
algorytmy obrazowania,
774
01:00:02,724 --> 01:00:05,810
nawet podświadomie,
żeby dopasować je do tamtego.
775
01:00:05,893 --> 01:00:08,021
Widzisz te zakresy błędu amplitudy?
776
01:00:08,855 --> 01:00:13,568
Chcemy mieć wiele podejść do obrazowania
i udoskonalania tego procesu,
777
01:00:14,611 --> 01:00:16,821
zanim porównamy obrazy.
778
01:00:16,904 --> 01:00:20,325
Wychodzą różne rzeczy
na bazie tych samych danych.
779
01:00:20,408 --> 01:00:22,118
Toczysz pełną miłości walkę…
780
01:00:22,201 --> 01:00:26,205
Powinniśmy móc porównać różne algorytmy
między zespołami.
781
01:00:26,289 --> 01:00:28,499
Jeśli pojawi się zbieżność,
782
01:00:28,583 --> 01:00:32,253
będzie wiadomo, że uda się
zrobić to samo dla Sag-A* i M87.
783
01:00:32,337 --> 01:00:35,256
A tu jest niska amplituda.
784
01:00:35,340 --> 01:00:37,175
Różnica jest ogromna.
785
01:00:37,258 --> 01:00:38,593
To trzy dni różnicy.
786
01:00:39,093 --> 01:00:43,306
Tak, ale źródło aż tyle się nie różni.
Nie zmienisz prędkości światła.
787
01:00:44,098 --> 01:00:49,937
Pomarańczowe i niebieskie
to ten sam dzień, ta sama godzina.
788
01:00:50,438 --> 01:00:54,067
W zespole drugim były duże trudności.
789
01:00:55,318 --> 01:00:58,154
Sądzę, że dane nie są jeszcze gotowe.
790
01:00:58,237 --> 01:00:59,989
CZŁONEK ZARZĄDU THZ
791
01:01:00,073 --> 01:01:02,116
Nie są skalibrowane
792
01:01:02,867 --> 01:01:03,951
do obrazowania.
793
01:01:04,035 --> 01:01:06,788
Zostało wiele do zrobienia.
794
01:01:15,254 --> 01:01:17,840
Akurat zajrzałem na stronę Guardiana.
795
01:01:17,924 --> 01:01:21,886
Było około północy. Trzynastego.
796
01:01:22,428 --> 01:01:23,763
Wtedy to ogłosili.
797
01:01:25,348 --> 01:01:26,182
I tyle.
798
01:01:26,265 --> 01:01:30,478
STEPHEN HAWKING / NAJJAŚNIEJSZA GWIAZDA
KOSMOLOGII UMIERA W WIEKU 76 LAT
799
01:01:30,561 --> 01:01:32,980
{\an8}Rozmawialiśmy o tym, żeby go odwiedzić.
800
01:01:33,773 --> 01:01:35,692
{\an8}Martwiliśmy się,
801
01:01:36,484 --> 01:01:40,488
a do tego wiedzieliśmy,
że praca poprawi mu humor.
802
01:01:42,573 --> 01:01:47,203
Powtarzaliśmy, że jak tylko coś uzyskamy,
polecimy do Wielkiej Brytanii,
803
01:01:47,286 --> 01:01:50,039
żeby to z nim omówić
i uzgodnić dalsze kroki.
804
01:01:50,748 --> 01:01:55,294
Ucieszyłby się,
że coś osiągnęliśmy z tym projektem.
805
01:01:55,878 --> 01:01:59,590
Niestety, nie zdążyliśmy na czas.
806
01:02:01,759 --> 01:02:03,803
- Każdy z nas myśli inaczej.
- Tak.
807
01:02:03,886 --> 01:02:07,014
Miał własne unikalne spojrzenie na świat.
808
01:02:08,307 --> 01:02:12,603
Utraciliśmy już na zawsze dostęp
do jego umysłu.
809
01:02:13,271 --> 01:02:14,522
Wielka strata.
810
01:02:16,065 --> 01:02:18,192
Łączyła nas wyjątkowa przyjaźń,
811
01:02:19,026 --> 01:02:24,657
która wyrasta ze współpracy naukowej
i odkryć.
812
01:02:24,741 --> 01:02:28,786
Nie doświadczyłem
nigdy niczego podobnego.
813
01:02:30,163 --> 01:02:34,375
Fakt, że ma się…
814
01:02:36,127 --> 01:02:40,506
produktywną relację naukową
815
01:02:41,924 --> 01:02:46,012
z kimś przez wiele dziesięcioleci,
816
01:02:47,221 --> 01:02:48,639
a potem się to traci,
817
01:02:49,682 --> 01:02:51,100
jest niezwykle smutny.
818
01:02:52,393 --> 01:02:58,399
Różni się to od utraty krewnego, ale…
819
01:03:02,278 --> 01:03:05,323
to coś wyjątkowego
i ubolewam nad tą stratą.
820
01:03:44,445 --> 01:03:48,115
Wyobraź sobie, że unosisz się w pobliżu
dwóch czarnych dziur,
821
01:03:48,199 --> 01:03:49,617
które się zderzyły.
822
01:03:50,868 --> 01:03:54,914
Gdy krążą,
czasoprzestrzeń zaczyna dźwięczeć.
823
01:03:56,457 --> 01:03:58,376
Niczym młotki na bębnie.
824
01:03:59,001 --> 01:04:00,837
Bębnem jest czasoprzestrzeń.
825
01:04:01,712 --> 01:04:03,047
Zaczyna dźwięczeć.
826
01:04:04,215 --> 01:04:07,218
Fale grawitacyjne ściskają
i rozciągają przestrzeń.
827
01:04:09,053 --> 01:04:12,098
W istocie poruszyłyby twój bębenek.
828
01:04:12,765 --> 01:04:16,143
Słyszałbyś je,
choć otoczone są pustą przestrzenią.
829
01:04:21,691 --> 01:04:26,320
Fale grawitacyjne funkcjonują
jak dźwięk w czasoprzestrzeni.
830
01:04:33,536 --> 01:04:37,456
To było największe odkrycie 2015 roku.
831
01:04:38,040 --> 01:04:42,587
Eksperyment LIGO zarejestrował
zderzenie dwóch ciemnych czarnych dziur.
832
01:04:47,758 --> 01:04:50,511
{\an8}Nagrano jedną piątą sekundy tuż
833
01:04:50,595 --> 01:04:54,098
{\an8}przed połączeniem się czarnych dziur
w cichą i większą.
834
01:04:54,932 --> 01:04:56,183
{\an8}Niezwykła sprawa.
835
01:04:56,309 --> 01:04:59,604
Do tego czasu jedynym dowodem
na istnienie czarnych dziur
836
01:04:59,687 --> 01:05:01,355
był ich wpływ na otoczenie.
837
01:05:02,189 --> 01:05:06,193
{\an8}To był pierwszy bezpośredni dowód
838
01:05:06,360 --> 01:05:09,113
{\an8}nie tylko istnienia czarnych dziur,
839
01:05:09,196 --> 01:05:11,824
ale nawet dwóch czarnych dziur.
840
01:05:12,408 --> 01:05:15,953
Sygnał podróżował ponad miliard lat.
841
01:05:16,037 --> 01:05:17,038
{\an8}Nagrali go.
842
01:05:17,580 --> 01:05:20,917
{\an8}Po prostu spektakularne odkrycie.
843
01:05:22,668 --> 01:05:28,007
Pracowałam nad teorią kolizji
czarnych dziur, brzmieniem tego zjawiska,
844
01:05:28,090 --> 01:05:32,261
symulacją tych dźwięków
i dynamiką orbity takich dziur.
845
01:05:36,849 --> 01:05:40,227
{\an8}Fale grawitacyjne są bardzo ciche,
gdy już dotrą do Ziemi.
846
01:05:40,353 --> 01:05:42,271
{\an8}CZĘSTOTLIWOŚĆ
CZAS
847
01:05:42,355 --> 01:05:46,108
{\an8}Eksperymenty wychwytują tylko
kilka ostatnich orbit.
848
01:05:48,361 --> 01:05:50,905
Aby dogłębnie poznać i usłyszeć zjawisko,
849
01:05:50,988 --> 01:05:55,701
moja grupa robi obliczenia
dla ostatnich kilku minut.
850
01:05:57,286 --> 01:05:59,246
Poprzez słuchanie dłuższego czasu
851
01:05:59,330 --> 01:06:02,875
możemy stwierdzić,
czy miały ciekawszą dynamikę,
852
01:06:02,959 --> 01:06:04,877
bardziej skomplikowany ruch.
853
01:06:06,879 --> 01:06:10,508
Okazuje się, że czarne dziury
nie tylko różnią się masą
854
01:06:10,591 --> 01:06:13,511
czy mają bardziej złożone orbity,
855
01:06:13,594 --> 01:06:15,262
ale też wirują.
856
01:06:18,849 --> 01:06:21,852
Cały system rotuje w kosmosie.
857
01:06:24,271 --> 01:06:26,440
Słychać, że robi się ciszej,
858
01:06:26,524 --> 01:06:28,734
gdy fale oddalają się od ciebie,
859
01:06:28,818 --> 01:06:31,529
a głośniej, gdy wysyłanie są do ciebie.
860
01:06:32,363 --> 01:06:35,116
Te wszystkie szczegóły można wychwycić
861
01:06:35,199 --> 01:06:37,868
poprzez słuchanie
dźwięków fal grawitacyjnych.
862
01:06:39,787 --> 01:06:43,290
Robią się coraz głośniejsze
i szybsze tuż przed połączeniem.
863
01:06:44,834 --> 01:06:47,044
Cichną, gdy tworzy się jedna dziura.
864
01:06:49,005 --> 01:06:55,052
Czerpię ludzką przyjemność z tego,
że można po prostu odsłuchać
865
01:06:55,136 --> 01:06:56,804
takie nagranie.
866
01:06:57,471 --> 01:07:00,057
W pewnym sensie urealnia to czarne dziury.
867
01:07:01,892 --> 01:07:04,020
Wspaniale jest żyć właśnie teraz,
868
01:07:05,187 --> 01:07:10,026
gdy niewiedza przeradza się w odkrycie.
869
01:07:13,237 --> 01:07:17,491
CZARNA DZIURA M87 GOTOWA DO OBRAZOWANIA
5 CZERWCA 2018 ROKU
870
01:07:27,001 --> 01:07:29,712
Dobra, opublikujemy dane.
871
01:07:30,921 --> 01:07:32,840
Ważna chwila. Zróbmy to.
872
01:07:33,424 --> 01:07:37,261
Uwzględnię wszystkich współpracowników
w tej notce.
873
01:07:38,679 --> 01:07:43,476
Naszym celem jest zrobienie zdjęcia
rzeczywistego wyglądu czarnej dziury.
874
01:07:44,560 --> 01:07:48,689
Czarne dziury w środku galaktyk
otoczone są gorącą, świecącą plazmą.
875
01:07:48,773 --> 01:07:53,652
Zza nich, przed nimi,
z każdej strony wydobywa się światło.
876
01:07:53,736 --> 01:07:56,322
Czarna dziura
tak zakrzywia czasoprzestrzeń,
877
01:07:56,405 --> 01:07:58,074
że nawet światło zza niej
878
01:07:58,157 --> 01:08:01,285
może wygiąć się wokół,
by dotrzeć do obserwatora.
879
01:08:04,663 --> 01:08:08,918
Niektóre fotony są na tyle oddalone,
że po prostu docierają do nas.
880
01:08:09,001 --> 01:08:12,546
Te bliższe horyzontu skręcą do środka,
881
01:08:13,214 --> 01:08:17,051
a te zbyt blisko wpadną do czarnej dziury.
882
01:08:18,302 --> 01:08:21,263
Cień czarnej dziury to kolisty obszar
883
01:08:21,347 --> 01:08:24,725
o mniejszej jasności
z jaskrawym pierścieniem wokół niego.
884
01:08:25,518 --> 01:08:28,896
{\an8}To coś wyjątkowego,
że tak dokładnie przewidziano coś,
885
01:08:28,979 --> 01:08:30,523
{\an8}czego nikt nie widział.
886
01:08:31,315 --> 01:08:34,610
Jeśli tworzysz obraz,
musisz przejść do drugiej sali.
887
01:08:34,693 --> 01:08:36,362
Zaczniemy jednocześnie.
888
01:08:36,445 --> 01:08:38,364
Pierwszy zespół obrazowania!
889
01:08:38,989 --> 01:08:42,827
Który dzień ma najlepsze zobrazowanie?
Robię 3601.
890
01:08:42,910 --> 01:08:45,371
- Miałem właśnie robić 3601.
- Też.
891
01:08:45,454 --> 01:08:47,790
- Gotowi?
- Aż mnie ręce świerzbią!
892
01:08:47,873 --> 01:08:50,417
Boże, zamykamy drzwi? Wszyscy gotowi?
893
01:08:50,501 --> 01:08:53,170
Chwila, co się dzieje?
894
01:08:53,254 --> 01:08:55,005
Próbujemy stworzyć obraz.
895
01:08:55,089 --> 01:08:57,883
Może jednak trochę zwolnimy tempo?
896
01:08:58,634 --> 01:09:00,261
Po pierwsze, nie.
897
01:09:01,178 --> 01:09:02,596
Shep, zamknij drzwi!
898
01:09:02,680 --> 01:09:05,933
- O Boże!
- Możemy zacząć, Michael? Nie musisz…
899
01:09:06,016 --> 01:09:07,351
Zostaw to Michaelowi.
900
01:09:07,434 --> 01:09:09,854
Ruszajmy po naszych małych trajektoriach
901
01:09:09,937 --> 01:09:12,273
i porównamy wyniki za 20 minut, dobra?
902
01:09:12,982 --> 01:09:16,026
- Nie.
- Uważam, że to ważna chwila.
903
01:09:16,110 --> 01:09:20,114
Przynajmniej dla mnie.
904
01:09:21,031 --> 01:09:23,325
Fajnie byłoby zrobić pierwszy razem.
905
01:09:23,409 --> 01:09:27,788
Zobaczymy obraz i każdy odpłynie
w swoją robotę, żeby poprawić.
906
01:09:27,913 --> 01:09:30,875
To takie ekscytujące…
Chcesz to robić sam?
907
01:09:30,958 --> 01:09:34,879
Chciałbym zobaczyć wszystko razem,
żeby mieć ogląd odnośnie danych.
908
01:09:34,962 --> 01:09:36,922
- Gotowi?
- Tak.
909
01:09:37,006 --> 01:09:38,841
W ogóle nie zadziała.
910
01:09:38,924 --> 01:09:40,634
Powiększ!
911
01:09:41,218 --> 01:09:42,052
Gotowi?
912
01:09:42,553 --> 01:09:44,638
- Na pozycje. Start!
- Start!
913
01:09:44,722 --> 01:09:47,099
O mój Boże! Nacisnęliśmy start.
914
01:09:48,934 --> 01:09:50,394
Wygląda jak gofr.
915
01:09:52,438 --> 01:09:54,815
Wygląda interesująco.
916
01:09:58,819 --> 01:10:00,404
Jak idzie robienie gofrów?
917
01:10:00,487 --> 01:10:04,825
Ten, który ma Andrew, wygląda pięknie,
ale niczego tu nie korygowano…
918
01:10:06,535 --> 01:10:08,621
Wysoko ustawiłem zwartość.
919
01:10:10,748 --> 01:10:13,667
Danielowi i mnie wyszło coś takiego.
920
01:10:15,044 --> 01:10:16,879
To mi wychodzi po domknięciu.
921
01:10:16,962 --> 01:10:20,049
- Tylko z domknięciem?
- Boże, widzicie chi-kwadraty?
922
01:10:20,132 --> 01:10:22,343
- Nieźle!
- Jest lepszy zakres.
923
01:10:22,426 --> 01:10:25,054
Po kilku powtórzeniach
924
01:10:25,137 --> 01:10:28,224
obraz się wygładzi i pozbędę się śmieci.
925
01:10:28,307 --> 01:10:30,392
- Same niskie częstotliwości?
- Tak.
926
01:10:30,476 --> 01:10:32,770
- To jest z jednego dnia?
- Tak.
927
01:10:33,437 --> 01:10:35,731
- Cóż…
- Bardzo sugestywne.
928
01:10:36,315 --> 01:10:39,276
Wydaje się…
Usunąłeś wartości graniczne amplitudy?
929
01:10:39,360 --> 01:10:40,611
Niczego nie ruszałem.
930
01:10:41,111 --> 01:10:45,449
Naprawdę wypas.
931
01:10:45,532 --> 01:10:46,659
Który to?
932
01:10:46,742 --> 01:10:47,743
To obraz Katie.
933
01:10:48,369 --> 01:10:50,371
Ale wygląda inaczej,
934
01:10:50,454 --> 01:10:53,749
bo wasz ma jasny punkt z tej strony.
935
01:10:53,832 --> 01:10:55,334
Poważnie?
936
01:10:55,459 --> 01:10:59,672
Każdy otrzymał kształt sierpa
o właściwych rozmiarach…
937
01:11:00,965 --> 01:11:04,802
- Jaką ma wielkość?
- Około 40.
938
01:11:04,885 --> 01:11:05,970
Daliśmy radę.
939
01:11:06,053 --> 01:11:10,849
Tego się spodziewasz,
gdy M87 ma sześć miliardów mas Słońca.
940
01:11:10,933 --> 01:11:12,184
Ma ogromną masę.
941
01:11:12,268 --> 01:11:15,813
Wiecie co to jest?
Waga dla czarnych dziur.
942
01:11:15,896 --> 01:11:19,692
Poważnie, jeśli uzyskamy coś
trochę podobnego do tego w inne dni…
943
01:11:19,775 --> 01:11:23,821
Wyjdziecie z tej sali tylko wtedy,
gdy wszyscy staną tam do zdjęcia.
944
01:11:23,904 --> 01:11:25,239
Mogło wyjść okropnie.
945
01:11:25,322 --> 01:11:27,574
Jestem na tyle niska, żeby tu stanąć?
946
01:11:30,494 --> 01:11:31,996
Musisz uchwycić tamto.
947
01:11:33,497 --> 01:11:35,291
Dotarliśmy do punktu,
948
01:11:35,374 --> 01:11:38,085
w którym wszystko
może bezpowrotnie pójść źle.
949
01:11:38,877 --> 01:11:43,299
Zrobiłem zdjęcie czegoś,
coś było na ekranie.
950
01:11:43,382 --> 01:11:45,634
Jutro obrazujemy dalej.
951
01:11:45,718 --> 01:11:48,595
Wystarczy, żeby jeden obraz
952
01:11:48,679 --> 01:11:50,973
został wysłany do złej osoby,
953
01:11:51,056 --> 01:11:54,268
która zrobi pomiary na ekranie
954
01:11:54,351 --> 01:11:57,354
i napisze pracę naukową. Tak będzie.
955
01:11:58,147 --> 01:12:01,400
Musi obowiązywać bezwzględne embargo.
956
01:12:02,776 --> 01:12:05,904
Nikt spoza ekipy THZ
nie może niczego zobaczyć.
957
01:12:07,031 --> 01:12:08,699
Wszystko, co tu się dzieje,
958
01:12:09,575 --> 01:12:11,952
jest tylko do wiedzy zespołu pierwszego.
959
01:12:13,287 --> 01:12:14,997
Niezły odjazd.
960
01:12:15,581 --> 01:12:19,251
Na pewno wszystko jest źle,
ale jeśli nam się uda,
961
01:12:19,877 --> 01:12:22,129
to będzie niesamowicie.
962
01:12:49,656 --> 01:12:50,991
Idzie nam dobrze.
963
01:12:52,785 --> 01:12:56,872
Uważamy, że udało nam się zakończyć
tę część projektu.
964
01:12:58,290 --> 01:13:02,878
BRINSOP COURT, ANGLIA
16 WRZEŚNIA 2018 ROKU
965
01:13:03,379 --> 01:13:08,133
Udało nam się uzyskać pożądany wynik 12J.
966
01:13:11,178 --> 01:13:12,971
Zostało nam trochę roboty.
967
01:13:24,817 --> 01:13:29,029
Liczy się tylko trzy i pół.
968
01:13:29,613 --> 01:13:31,031
- Trzy i pół?
- Tak.
969
01:13:36,036 --> 01:13:37,162
Dobrze cię widzieć.
970
01:13:38,580 --> 01:13:41,250
- Cześć, Sasho!
- Już jesteś?
971
01:13:41,333 --> 01:13:44,420
Tak, mamy już pięć stron obliczeń.
972
01:13:44,503 --> 01:13:45,337
Spóźniłaś się!
973
01:13:50,259 --> 01:13:52,928
Możesz zanieść rzeczy
i skorzystać z łazienki.
974
01:13:53,303 --> 01:13:55,514
Nie, jestem wam potrzebna.
975
01:13:55,597 --> 01:13:57,307
- Nie ma na to czasu.
- Nie.
976
01:14:00,060 --> 01:14:00,894
Dobra…
977
01:14:01,728 --> 01:14:05,107
Na czym skończyliśmy?
Co jeszcze trzeba zrobić?
978
01:14:06,066 --> 01:14:09,153
Moim zdaniem trzeba tylko…
979
01:14:09,236 --> 01:14:13,365
zrozumieć G plus minus do potęgi P.
980
01:14:13,449 --> 01:14:15,701
- Tak.
- Jasne. I horyzont przeszłości.
981
01:14:15,784 --> 01:14:17,828
Dokładnie. Coś jeszcze?
982
01:14:17,911 --> 01:14:18,912
Nie, to wszystko.
983
01:14:22,499 --> 01:14:24,501
Wróciliśmy do Brinsop rok później.
984
01:14:25,502 --> 01:14:29,673
Myśleliśmy, że pójdzie jak z płatka
i wystarczy jeszcze kilka tygodni.
985
01:14:29,756 --> 01:14:34,011
Zsumujemy człony
i otrzymamy odpowiedź. Minął rok
986
01:14:34,094 --> 01:14:36,513
i okazało się, że to nie takie proste.
987
01:14:36,597 --> 01:14:38,599
T-lewa nad T-prawa plus T-lewa…
988
01:14:39,057 --> 01:14:42,478
Członów było miliony
i dwa tygodnie to za mało.
989
01:14:42,561 --> 01:14:45,772
Wyjęliśmy po raz pierwszy komputery,
ale nic z tego.
990
01:14:46,773 --> 01:14:47,941
Jeden przez Y.
991
01:14:48,984 --> 01:14:52,196
Zrozumieliśmy,
że można rozdzielić to równanie.
992
01:14:52,279 --> 01:14:55,782
Na część całkowalną i niecałkowalną.
993
01:14:55,866 --> 01:14:57,367
To był przełomowy moment.
994
01:14:58,410 --> 01:15:01,830
Gdy zrozumieliśmy,
że mamy prawie wszystko,
995
01:15:01,914 --> 01:15:05,334
ale po drodze zgubiliśmy parę członów.
996
01:15:05,417 --> 01:15:06,585
Tutaj N, D.
997
01:15:06,668 --> 01:15:12,216
Odkryliśmy, że równanie jest sumą
zmienności ładunku bezwładnościowego
998
01:15:12,341 --> 01:15:16,094
i zmienności prędkości kątowej horyzontu.
999
01:15:16,178 --> 01:15:19,223
Po podliczeniu otrzymujemy 12J.
1000
01:15:20,432 --> 01:15:24,269
Wcześniej było tylko kilka członów
z prędkością kątową horyzontu.
1001
01:15:24,853 --> 01:15:27,689
Bez całości nie było całkowalności.
1002
01:15:29,858 --> 01:15:32,277
Odkryliśmy pasujący obraz fizyczny
1003
01:15:32,361 --> 01:15:34,655
i fajny sposób na uzyskanie 12J.
1004
01:15:34,738 --> 01:15:39,284
Jesteśmy na ostatniej prostej.
Upewniamy się, czy w to wierzymy.
1005
01:15:42,538 --> 01:15:46,542
Bardzo mi smutno,
że Stephen nie dotrwał do końca.
1006
01:15:46,667 --> 01:15:48,710
Byłby zachwycony.
1007
01:15:52,714 --> 01:15:54,174
To dziwne, jak osobista…
1008
01:15:55,717 --> 01:15:57,052
może stać się fizyka.
1009
01:15:58,804 --> 01:16:03,433
Jedną z najsmutniejszych rzeczy w tym,
że Stephen odszedł w trakcie jest to,
1010
01:16:04,518 --> 01:16:06,311
że nie powiemy mu o tym.
1011
01:16:07,104 --> 01:16:08,772
Jedna butelka przy Carine…
1012
01:16:12,568 --> 01:16:13,402
Za Stephena.
1013
01:16:14,194 --> 01:16:15,028
Za Stephena.
1014
01:16:15,362 --> 01:16:19,783
Szczególnie imponujące u Stephena było to,
1015
01:16:20,033 --> 01:16:21,660
jak bardzo mu…
1016
01:16:22,619 --> 01:16:26,999
zależało na tych zagadnieniach.
1017
01:16:31,086 --> 01:16:34,172
Wiemy, że w czarnej dziurze
jest na wskroś inaczej.
1018
01:16:34,881 --> 01:16:38,844
Ktokolwiek to rozgryzie,
czeka go wielka nagroda.
1019
01:16:41,888 --> 01:16:43,307
Natura czasoprzestrzeni.
1020
01:16:47,394 --> 01:16:48,270
W istocie tak.
1021
01:16:51,815 --> 01:16:55,819
Hawking podarował nam
największą wskazówkę.
1022
01:16:58,488 --> 01:17:01,241
Jeśli nasz projekt się powiedzie,
1023
01:17:02,993 --> 01:17:08,415
będzie niczym wielki znak
z napisem „tędy do złota”.
1024
01:17:10,917 --> 01:17:13,170
Gdy patrzy się w niebo,
1025
01:17:13,962 --> 01:17:16,298
nie widać ich.
1026
01:17:18,300 --> 01:17:20,052
Ale wiesz, że tam są.
1027
01:17:21,386 --> 01:17:22,763
Wręcz z nas szydzą.
1028
01:17:24,890 --> 01:17:26,433
„Spróbujcie nas rozgryźć”.
1029
01:17:32,272 --> 01:17:34,149
{\an8}OBSERWATORIUM HAYSTACK NEROC
1030
01:17:36,610 --> 01:17:38,403
{\an8}Sprawdzę audio.
1031
01:17:38,487 --> 01:17:39,529
Słyszysz mnie?
1032
01:17:39,613 --> 01:17:41,114
Tak.
1033
01:17:41,198 --> 01:17:42,949
{\an8}- Monika, słyszysz?
- Tak. Hej!
1034
01:17:43,033 --> 01:17:45,535
{\an8}Zacznę pierwszą telekonferencję…
1035
01:17:45,619 --> 01:17:46,703
{\an8}ASTROFIZYK / THZ
1036
01:17:46,787 --> 01:17:50,040
{\an8}…od pokazania pierwszych zdjęć M87.
1037
01:17:50,624 --> 01:17:52,959
{\an8}Wszystkie obrazy są ze sobą spójne.
1038
01:17:53,043 --> 01:17:54,878
{\an8}Wszędzie widać cień.
1039
01:17:55,671 --> 01:17:57,881
Wyniki są bardzo obiecujące.
1040
01:18:00,008 --> 01:18:03,011
Rety, udało się.
Nie ma żadnych wątpliwości.
1041
01:18:03,929 --> 01:18:05,013
Widać pierścień.
1042
01:18:06,473 --> 01:18:09,893
Ale trzeba pozostać bardzo sceptycznym.
1043
01:18:09,976 --> 01:18:13,730
Tak bardzo pragnę to zobaczyć,
więc z dystansem podchodzę
1044
01:18:13,814 --> 01:18:15,607
do siebie i do tego, co widzę.
1045
01:18:15,691 --> 01:18:19,403
Myślę, że można to nazwać cieniem,
1046
01:18:19,486 --> 01:18:20,737
Widać go w środku.
1047
01:18:20,821 --> 01:18:24,408
Musimy podchodzić ostrożnie do tego,
co myślimy, że widzimy.
1048
01:18:24,491 --> 01:18:26,702
Zobaczymy zdjęcia innych zespołów?
1049
01:18:26,785 --> 01:18:27,953
Nie.
1050
01:18:28,036 --> 01:18:33,166
Spotkamy się na warsztatach obrazowania,
by sprawdzić zdjęcia reszty zespołów…
1051
01:18:33,250 --> 01:18:36,461
Nie mogłem spać zeszłej nocy.
Byłem tak podekscytowany.
1052
01:18:36,545 --> 01:18:40,549
Osiem lat czekałem na te dane
i to zdjęcie.
1053
01:18:41,049 --> 01:18:43,009
{\an8}Cieszę się, że wyniki są spójne.
1054
01:18:43,093 --> 01:18:44,219
{\an8}ASTROFIZYCZKA / THZ
1055
01:18:44,636 --> 01:18:47,431
Nie mogę się doczekać
efektów pracy innych grup.
1056
01:18:47,514 --> 01:18:50,142
Nieźle dochowaliśmy tajemnic.
1057
01:18:52,144 --> 01:18:57,149
{\an8}Zespół obrazowania trzeci korzystał
głównie ze standardowej techniki,
1058
01:18:57,232 --> 01:18:59,860
{\an8}czyli algorytmu o nazwie Clean.
1059
01:19:01,862 --> 01:19:06,199
Pół tuzina osób w zespole
przetwarzało zdjęcia.
1060
01:19:07,242 --> 01:19:10,746
Jest zgodność
co do centralnej części obrazu.
1061
01:19:12,664 --> 01:19:18,545
Ciekawe, co uzyskają zespoły stosujące
„maksymalną entropię” czy inne metody.
1062
01:19:20,213 --> 01:19:22,090
Liczymy na spójność obrazów.
1063
01:19:23,133 --> 01:19:25,343
Podchodzimy do tego bardzo ostrożnie.
1064
01:19:25,427 --> 01:19:29,681
Najgorszą rzeczą byłoby wygenerowanie
cienia czarnej dziury,
1065
01:19:29,765 --> 01:19:32,267
który okaże się artefaktem obrazowania.
1066
01:19:34,770 --> 01:19:36,480
W zespole pierwszym
1067
01:19:36,563 --> 01:19:39,733
czujemy się pewnie
co do uzyskiwanych struktur.
1068
01:19:40,817 --> 01:19:43,236
Spójność obrazów daje nam pewność siebie.
1069
01:19:43,320 --> 01:19:46,823
Ale nie widzieliśmy niczego
od innych zespołów.
1070
01:19:46,907 --> 01:19:51,369
Możliwe, że po porównaniu
wszystko będzie całkowicie do bani.
1071
01:19:51,453 --> 01:19:54,956
Obawiam się naszych dalszych planów,
1072
01:19:55,040 --> 01:19:57,459
- jeśli uzyskamy różne obrazy.
- Tak.
1073
01:19:57,918 --> 01:20:00,629
{\an8}PORÓWNYWANIE OBRAZÓW THZ
23 LIPCA 2018 ROKU
1074
01:20:03,924 --> 01:20:05,175
Dzień dobry!
1075
01:20:05,258 --> 01:20:06,635
- Jak leci?
- Nieźle.
1076
01:20:21,066 --> 01:20:23,193
Nie mogę się doczekać. Będę na dole…
1077
01:20:23,276 --> 01:20:26,321
- Hej, miło cię w końcu poznać.
- Wzajemnie.
1078
01:20:26,404 --> 01:20:27,239
Katie.
1079
01:20:27,322 --> 01:20:28,490
Miło cię poznać.
1080
01:20:29,032 --> 01:20:30,534
Dzięki, że przyjechałeś.
1081
01:20:34,788 --> 01:20:37,040
ZESPÓŁ 3
1082
01:20:37,123 --> 01:20:38,917
ZESPÓŁ 2
1083
01:20:40,460 --> 01:20:41,336
ZESPÓŁ 4
1084
01:20:41,419 --> 01:20:43,296
To bardzo ekscytujący moment.
1085
01:20:43,380 --> 01:20:47,175
W końcu zobaczymy, czy zespoły
uzyskały tę samą bazową strukturę.
1086
01:20:47,259 --> 01:20:49,719
Nie widziałem żadnych innych wyników.
1087
01:20:49,803 --> 01:20:53,598
To dla nas niczym święto.
1088
01:20:53,682 --> 01:20:57,811
Jak moment rozpakowywania prezentów.
1089
01:20:57,894 --> 01:20:59,521
Dostałem kucyka? Nie wiem.
1090
01:20:59,604 --> 01:21:03,316
Samokalibrowałam, dałam amplitudę,
po czym była faza domknięcia.
1091
01:21:03,400 --> 01:21:04,359
Dobra.
1092
01:21:04,442 --> 01:21:06,736
Miałam gęsią skórkę.
1093
01:21:07,571 --> 01:21:11,074
{\an8}Czekałam na to jakieś dziesięć lat.
1094
01:21:11,157 --> 01:21:12,409
{\an8}ASTROFIZYCZKA / THZ
1095
01:21:12,492 --> 01:21:15,120
{\an8}Już tyle lat modeluję czarne dziury.
1096
01:21:15,954 --> 01:21:18,623
W końcu ta praca się urzeczywistniła.
1097
01:21:19,124 --> 01:21:23,628
Zobaczmy, co da się zrobić,
jeśli użyjemy tych samych skryptów.
1098
01:21:23,712 --> 01:21:26,172
Bez zmian, bez dostrajania.
1099
01:21:26,256 --> 01:21:28,300
Aby zobaczyć, co się stanie.
1100
01:21:28,383 --> 01:21:30,343
Brzmi interesująco.
1101
01:21:30,427 --> 01:21:33,763
Z czystej ciekawości.
Czy da się stworzyć jeden skrypt,
1102
01:21:33,847 --> 01:21:36,683
- który regularnie…?
- …na mikroskalę.
1103
01:21:36,766 --> 01:21:40,520
Zdaje się, że bardziej wypełnia próżnię.
1104
01:21:41,563 --> 01:21:45,358
Są dwie opcje reakcji
na wartości bazowe zero.
1105
01:21:45,483 --> 01:21:48,695
W obu przypadkach obraz jest podobny.
1106
01:21:48,778 --> 01:21:51,698
Dla mnie stosowanie tego tutaj
jest bez sensu.
1107
01:21:51,781 --> 01:21:55,285
Ależ ma sens,
bo dostarcza dodatkowych informacji.
1108
01:21:55,368 --> 01:21:57,871
Ale to mogą być zbędne dane.
1109
01:21:57,954 --> 01:22:02,125
Michael, wciąż nie dostałam zdjęcia
od zespołu trzeciego. Pomęczyć ich?
1110
01:22:02,626 --> 01:22:03,460
Dobra.
1111
01:22:04,753 --> 01:22:07,172
- Będzie jeszcze gorzej…
- Dobra.
1112
01:22:07,255 --> 01:22:10,425
Przepraszam na chwilę.
Za ile będziecie gotowi?
1113
01:22:12,469 --> 01:22:15,430
- Nie wiem.
- Piętnaście minut?
1114
01:22:15,513 --> 01:22:19,351
- Jasne, jeśli tu pójdzie gładko.
- Ile potrzebuje zespół trzeci?
1115
01:22:19,434 --> 01:22:21,269
Kilka minut, jeśli zadziała.
1116
01:22:21,353 --> 01:22:24,189
Zróbmy tak. Zobacz,
czy liczby wydają się dobre.
1117
01:22:24,272 --> 01:22:25,106
Dobra.
1118
01:22:35,367 --> 01:22:37,369
- Hej.
- Jestem gotowy.
1119
01:22:44,417 --> 01:22:49,005
Najpierw przeprowadziliśmy
znormalizowaną korelację wzajemną
1120
01:22:49,089 --> 01:22:50,799
wszystkich zdjęć.
1121
01:22:50,882 --> 01:22:55,637
Jeden oznacza idealną zgodność
między dwoma obrazami,
1122
01:22:55,720 --> 01:22:56,846
a zero kiepską.
1123
01:22:57,931 --> 01:22:59,724
Gotowi na chwilę prawdy?
1124
01:23:03,186 --> 01:23:05,230
Przewinę w dół.
1125
01:23:05,313 --> 01:23:06,481
O Boże!
1126
01:23:06,564 --> 01:23:07,732
Widzicie to?
1127
01:23:07,816 --> 01:23:09,317
Rety!
1128
01:23:13,279 --> 01:23:14,364
To M87!
1129
01:23:16,616 --> 01:23:21,204
Piksel po pikselu porównywaliśmy,
jak podobne do siebie są obrazy.
1130
01:23:23,498 --> 01:23:25,917
Nie porozumiewano się między zespołami.
1131
01:23:26,001 --> 01:23:28,378
Te liczby mówią nam, że mimo tego
1132
01:23:28,461 --> 01:23:31,089
każdy z nas zobrazował tę samą strukturę,
1133
01:23:31,172 --> 01:23:32,799
Bardzo obiecujące.
1134
01:23:38,638 --> 01:23:40,640
To było zaskakująco emocjonalne.
1135
01:23:41,683 --> 01:23:43,893
Wiemy o tym dzięki matematyce.
1136
01:23:43,977 --> 01:23:47,063
Oglądaliśmy podobne zdjęcia
powstałe na bazie modeli.
1137
01:23:47,647 --> 01:23:49,065
RADA NAUKOWA THZ
1138
01:23:49,149 --> 01:23:55,989
Ale to była czarna dziura
powstała na bazie danych, a nie symulacji.
1139
01:23:56,072 --> 01:23:59,743
Przez kilka godzin gapiłam się
na to zdjęcie na komórce.
1140
01:24:02,120 --> 01:24:06,833
Teraz wszyscy współpracownicy
muszą się ze sobą porozumieć.
1141
01:24:08,043 --> 01:24:09,169
NIJMEGEN, HOLANDIA
1142
01:24:09,252 --> 01:24:11,921
ŚWIATOWE SPOTKANIE THZ
8 LISTOPADA 2018 ROKU
1143
01:24:12,005 --> 01:24:13,923
Ma ten sam równoleżnik, co ALMA…
1144
01:24:15,133 --> 01:24:17,677
To bardzo krytyczna faza projektu.
1145
01:24:18,636 --> 01:24:21,931
Musimy zebrać razem różnych ludzi
z różnych środowisk,
1146
01:24:22,015 --> 01:24:23,767
żeby ustalić coś,
1147
01:24:24,809 --> 01:24:29,981
co będzie reprezentować pracę 200 osób.
1148
01:24:31,066 --> 01:24:34,611
Świetne pytanie. Najlepiej byłoby…
1149
01:24:35,236 --> 01:24:37,655
Łatwo jest stracić wiarygodność.
1150
01:24:37,739 --> 01:24:41,242
Teleskop Horyzontu Zdarzeń
budował ją przez wiele lat.
1151
01:24:42,869 --> 01:24:44,412
Musimy zrobić to dobrze.
1152
01:24:47,082 --> 01:24:50,210
Jak zdecydować, co jest najważniejsze?
1153
01:24:51,086 --> 01:24:52,629
W czym się zgadzamy?
1154
01:24:53,171 --> 01:24:55,465
Dyskusja była zażarta.
1155
01:24:56,424 --> 01:24:58,635
Pewnie nie dogadamy się we wszystkim.
1156
01:24:58,718 --> 01:25:00,845
SESJA POBOCZNA: PRACA II + IV
1157
01:25:00,929 --> 01:25:04,557
Tak, chcemy mieć jedno zdjęcie,
1158
01:25:05,141 --> 01:25:07,018
ale także różne wariacje.
1159
01:25:07,102 --> 01:25:09,020
Tak, trzeba ustalić kompromis.
1160
01:25:09,104 --> 01:25:12,440
Coś, co się sprawdzi.
1161
01:25:12,524 --> 01:25:14,776
Nie chodzi o to, co chcemy pokazać.
1162
01:25:14,859 --> 01:25:18,279
Należy wybrać najlepszy zestaw danych
1163
01:25:18,363 --> 01:25:20,990
i najlepsze zdjęcie,
1164
01:25:21,074 --> 01:25:24,160
które będzie można najłatwiej odtwarzać.
1165
01:25:24,911 --> 01:25:26,830
Podoba mi się średni obraz.
1166
01:25:26,913 --> 01:25:29,457
Ale nie jest spójny z danymi.
1167
01:25:29,541 --> 01:25:33,753
Użyjemy tego obrazu,
żeby oszacować parametry?
1168
01:25:37,549 --> 01:25:41,386
Każdy miał własne fundusze i oczekiwania,
1169
01:25:41,469 --> 01:25:43,721
więc trzeba wzajemnie się przekonywać
1170
01:25:43,805 --> 01:25:46,224
i ustalić wspólną drogą.
1171
01:25:46,307 --> 01:25:52,355
Myślisz, że niezmodelowana systematyka
występuje w danych syntetycznych…
1172
01:25:52,438 --> 01:25:55,692
Było demokratycznie, ale niełatwo.
1173
01:25:56,234 --> 01:25:57,819
Nie będę kłamał.
1174
01:26:11,875 --> 01:26:15,378
Marzeniem chyba każdego fizyka,
który bada czarne dziury,
1175
01:26:16,671 --> 01:26:20,300
jest przejście przez horyzont
i zajrzenie na drugą stronę.
1176
01:26:26,848 --> 01:26:28,516
Gdybym mógł się tam wybrać,
1177
01:26:30,393 --> 01:26:33,313
uznawszy, że mam dość tego świata,
1178
01:26:34,981 --> 01:26:36,024
co bym zobaczył?
1179
01:26:45,742 --> 01:26:48,620
Tak jak starożytnych odkrywców
ciągnęło do morza,
1180
01:26:49,746 --> 01:26:51,289
tak nas pociąga horyzont.
1181
01:26:55,001 --> 01:26:58,171
Pragniemy przekraczać granice.
1182
01:27:03,676 --> 01:27:05,470
Horyzont czarnej dziury
1183
01:27:07,222 --> 01:27:10,391
jest granicą naszej wiedzy
1184
01:27:11,476 --> 01:27:14,103
i naszego zrozumienia wszechświata.
1185
01:27:17,023 --> 01:27:21,444
Pasjonującym problemem jest,
jak tego dokonać.
1186
01:27:27,992 --> 01:27:29,244
To cel ostateczny.
1187
01:27:29,869 --> 01:27:33,456
Dalej już nic nie ma.
1188
01:27:40,880 --> 01:27:42,548
To coś, co nie istnieje
1189
01:27:42,632 --> 01:27:46,469
jako fizyczna,
mierzalna część wszechświata.
1190
01:27:48,137 --> 01:27:51,516
Mógłbyś się tam udać osobiście,
żeby tego doświadczyć,
1191
01:27:54,644 --> 01:27:56,479
ale nikomu o tym nie opowiesz.
1192
01:27:58,690 --> 01:28:01,234
Dla zewnętrznego świata
już nie istniejesz.
1193
01:28:05,238 --> 01:28:08,074
Ludzie zawsze intuicyjnie
łączą to ze śmiercią.
1194
01:28:18,001 --> 01:28:21,462
5 PAŹDZIERNIKA 2018 ROKU
1195
01:28:42,608 --> 01:28:45,194
Oto i oni! Uśmiechają się.
1196
01:28:45,278 --> 01:28:49,240
Miło was znów widzieć. Tęsknię za wami.
1197
01:28:49,324 --> 01:28:50,533
Jesteśmy wolni.
1198
01:28:50,616 --> 01:28:52,952
ENTROPIA CZARNEJ DZIURY I MIĘKKIE WŁOSY
1199
01:28:53,036 --> 01:28:55,204
Skończyliśmy artykuł naukowy.
1200
01:28:57,123 --> 01:28:59,042
Dlatego wszyscy się uśmiechają.
1201
01:28:59,709 --> 01:29:01,210
Czuję się całkiem nieźle.
1202
01:29:01,294 --> 01:29:03,796
A ja niesamowicie.
1203
01:29:03,880 --> 01:29:08,301
Po prostu dlatego,
że zajęło to niepojętą ilość czasu.
1204
01:29:08,384 --> 01:29:10,136
Wielka ulga.
1205
01:29:10,595 --> 01:29:14,891
Miło w końcu pomyśleć bardziej całościowo.
1206
01:29:14,974 --> 01:29:18,269
Przez długi czas byłam tym przytłoczona…
1207
01:29:18,353 --> 01:29:19,562
Wyzwalające uczucie.
1208
01:29:19,645 --> 01:29:22,815
Tak. Do tego lepiej pojmuję,
o co w tym chodzi.
1209
01:29:22,899 --> 01:29:26,402
Myślę, że wyniki są bardzo przekonywujące.
1210
01:29:27,653 --> 01:29:32,325
Pokazaliśmy,
że miękkie włosy mogą tłumaczyć
1211
01:29:33,117 --> 01:29:37,205
wszystkie informacje zmagazynowane
w czarnej dziurze.
1212
01:29:38,831 --> 01:29:42,210
Musimy być rozważni
odnośnie dalszych kroków.
1213
01:29:42,960 --> 01:29:44,420
Zdecydowanie.
1214
01:29:44,504 --> 01:29:47,256
Wielkim wyzwaniem będzie pokazanie,
1215
01:29:48,132 --> 01:29:52,720
że tak się naprawdę dzieje
i istnieje mechanizm
1216
01:29:53,388 --> 01:29:57,392
przepływu informacji do
i z czarnej dziury.
1217
01:29:58,851 --> 01:30:01,437
To bardziej skomplikowany problem.
1218
01:30:01,979 --> 01:30:04,440
Stephen chciałby, żebyśmy się tym zajęli.
1219
01:30:06,943 --> 01:30:10,863
Przyjedziesz piętnastego
na konferencję prasową?
1220
01:30:15,368 --> 01:30:16,744
Waham się.
1221
01:30:34,137 --> 01:30:35,555
Dzień dobry.
1222
01:30:35,763 --> 01:30:40,143
Witam na premierze ostatniej publikacji
profesora Stephena Hawkinga.
1223
01:30:40,643 --> 01:30:44,647
Aż do śmierci szukał odpowiedzi
do ostatniego artykułu naukowego.
1224
01:30:44,730 --> 01:30:47,483
Pisał go wraz
z długoletnimi współpracownikami,
1225
01:30:47,567 --> 01:30:50,486
profesorami Malcolmem Perrym
i Andym Stromingerem.
1226
01:30:50,570 --> 01:30:55,074
Dotyczył jednej
z wielkich zagadek świata nauki,
1227
01:30:55,158 --> 01:30:56,993
paradoksu informacji.
1228
01:30:57,827 --> 01:31:01,664
Malcolm, Andy, podsumujcie wasz artykuł.
1229
01:31:01,747 --> 01:31:07,295
Stephen postawił przed nami
wielki problem.
1230
01:31:07,920 --> 01:31:10,256
Aż 50 lat zajęło nam zrozumienie,
1231
01:31:10,339 --> 01:31:13,885
czym jest czarna dziura,
a co dopiero poziom kwantowy…
1232
01:31:13,968 --> 01:31:19,974
Minie dziesięć lat, zanim poznamy
czy obraliśmy słuszną drogę.
1233
01:31:20,057 --> 01:31:22,768
Nie wiemy też,
czy w ogóle gdzieś dotrzemy.
1234
01:31:23,311 --> 01:31:28,065
Może to mało naukowe,
1235
01:31:29,025 --> 01:31:30,735
ale mam dobre przeczucie.
1236
01:31:32,987 --> 01:31:37,074
Jestem zachwycony,
że jestem częścią tej przygody.
1237
01:31:42,038 --> 01:31:44,999
- Za Stephena.
- Za Stephena.
1238
01:31:45,082 --> 01:31:47,418
- Za miękkie włosy.
- Za miękkie włosy.
1239
01:31:48,669 --> 01:31:51,756
I za upadek paradoksu informacyjnego.
1240
01:31:53,049 --> 01:31:54,383
I za następny artykuł.
1241
01:31:57,678 --> 01:31:58,804
To wspaniałe życie.
1242
01:31:59,847 --> 01:32:01,557
O to w nim chodzi.
1243
01:32:03,309 --> 01:32:08,231
10 KWIETNIA 2019 ROKU
1244
01:32:13,361 --> 01:32:15,154
LOTNISKO LOGAN
1245
01:32:25,998 --> 01:32:27,875
SIEDZIBA NATIONAL PRESS
1246
01:32:38,427 --> 01:32:39,637
{\an8}REZERWACJA DLA MEDIÓW
1247
01:32:55,194 --> 01:32:56,737
Czułam to samo.
1248
01:33:06,831 --> 01:33:09,417
Witamy
na dzisiejszej konferencji prasowej.
1249
01:33:09,500 --> 01:33:12,670
Organizuje ją Narodowa Fundacja Nauki
i Teleskop…
1250
01:33:12,753 --> 01:33:13,588
{\an8}Dzień dobry.
1251
01:33:13,671 --> 01:33:14,505
{\an8}BRUKSELA, BELGIA
1252
01:33:14,589 --> 01:33:17,675
{\an8}Mamy mało czasu,
zanim zaczniemy relację na żywo.
1253
01:33:17,758 --> 01:33:21,887
{\an8}Na całym świecie jednocześnie
odbędzie się sześć konferencji prasowych…
1254
01:33:21,971 --> 01:33:25,933
{\an8}Buenos dias a todos.
To niezwykły dzień dla astronomii.
1255
01:33:27,018 --> 01:33:30,438
{\an8}TOKIO, JAPONIA
1256
01:33:30,896 --> 01:33:32,231
{\an8}TAJPEJ, TAJWAN
1257
01:33:32,356 --> 01:33:36,527
{\an8}Mamy tu efekt współpracy wielu osób.
1258
01:33:37,820 --> 01:33:41,198
Dziękuję wszystkim gościom,
entuzjastom czarnych dziur.
1259
01:33:41,282 --> 01:33:44,744
Nie ma bardziej tajemniczej rzeczy
we wszechświecie.
1260
01:33:45,453 --> 01:33:47,913
Jesteśmy częścią wielkiej współpracy.
1261
01:33:47,997 --> 01:33:51,751
Jest nas 200 badaczy z 60 instytutów
1262
01:33:51,876 --> 01:33:54,462
i z ponad 20 krajów i regionów.
1263
01:33:54,962 --> 01:33:56,631
Pracowaliśmy ponad dekadę,
1264
01:33:57,131 --> 01:34:00,009
żeby odkryć
niewidzialną część wszechświata.
1265
01:34:00,926 --> 01:34:04,221
Z przyjemnością informujemy was dzisiaj,
1266
01:34:04,305 --> 01:34:07,642
że zobaczyliśmy to,
co uważaliśmy za niewidzialne.
1267
01:34:08,768 --> 01:34:12,855
Widzieliśmy
i zrobiliśmy zdjęcie czarnej dziury.
1268
01:34:13,397 --> 01:34:15,149
WSPÓŁPRACA THZ
1269
01:34:15,232 --> 01:34:16,067
Oto i ona.
1270
01:34:19,987 --> 01:34:23,616
Mamy teraz namacalny dowód
na istnienie czarnej dziury.
1271
01:34:24,533 --> 01:34:28,829
Wiemy, że czarna dziura,
ważąca tyle co 6,5 miliarda Słońc,
1272
01:34:28,913 --> 01:34:31,165
istnieje w centrum M87.
1273
01:34:33,334 --> 01:34:35,461
To dopiero początek.
1274
01:34:50,935 --> 01:34:52,687
PIERWSZY OBRAZ CZARNEJ DZIURY
1275
01:34:56,107 --> 01:34:57,983
PIERWSZY RAZ UCHWYCONO CZARNĄ DZIURĘ
1276
01:35:02,071 --> 01:35:06,117
{\an8}JEDNA TAJEMNICA MNIEJ
W NASZYM WIELKIM WSZECHŚWIECIE
1277
01:38:40,164 --> 01:38:44,418
Napisy: Przemysław Stępień