1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
3
00:00:10,719 --> 00:00:13,221
Bir kara delik, bilim kurgu yazarlarının
4
00:00:13,304 --> 00:00:15,724
hayal ettiği her şeyden daha tuhaftır.
5
00:00:18,143 --> 00:00:19,477
Uzayın bu bölgesinde
6
00:00:20,061 --> 00:00:21,938
yer çekimi öyle güçlüdür ki
7
00:00:22,731 --> 00:00:24,357
hiçbir şey kaçamaz.
8
00:00:29,404 --> 00:00:31,406
Eşiği geçtiğinizde
9
00:00:32,657 --> 00:00:34,242
dönüş yoktur.
10
00:00:37,245 --> 00:00:41,082
SERDAN, MEKSİKA
OCAK 2017
11
00:01:16,659 --> 00:01:17,535
Vay canına.
12
00:01:18,161 --> 00:01:21,498
Buradaki iki dağı görünce
daima etkileniyorum.
13
00:01:23,792 --> 00:01:25,043
Biraz aldatıcı.
14
00:01:25,126 --> 00:01:28,046
Birkaç saate
yürüyerek çıkabilecek gibi görünüyor.
15
00:01:30,048 --> 00:01:33,760
Ama şu anki konumumuza göre
bir hayli yüksekte.
16
00:01:40,892 --> 00:01:42,977
Çocukken gök bilime ilgim yoktu,
17
00:01:43,061 --> 00:01:44,896
küçükken teleskobum yoktu
18
00:01:46,689 --> 00:01:49,609
ama kara deliğin ne olduğunu
gördüğümü hatırlarım.
19
00:01:50,652 --> 00:01:54,823
Evrende keşfedilecek
pek çok ilgi çekici şey olduğunu düşündüm.
20
00:02:00,870 --> 00:02:04,874
Event Horizon Teleskobu
küresel bir ekibin bir araya getirdiği
21
00:02:04,958 --> 00:02:06,626
yeni bir araç.
22
00:02:08,086 --> 00:02:11,381
Bir kara deliğin yakın çevresini
23
00:02:11,965 --> 00:02:14,467
gösterebilecek büyütme gücüne
sahip olacak.
24
00:02:16,261 --> 00:02:17,387
Bu, hiç yapılmadı.
25
00:02:24,185 --> 00:02:27,063
Tüm görkemiyle gözler önüne çıkmak için
26
00:02:27,147 --> 00:02:29,524
çırpınan bir şeyi kovalıyoruz.
27
00:02:31,734 --> 00:02:33,695
Ve "Seni yakalayacağız." diyoruz.
28
00:02:40,702 --> 00:02:42,495
4,600 kilometreye çıktığınızda
29
00:02:42,579 --> 00:02:45,165
atmosferin büyük bölümünün
üstündesinizdir.
30
00:02:49,752 --> 00:02:54,549
Uzayın boşluğunu görebilmek için
atmosferin epey üzerinde olmanız gerekir.
31
00:03:09,564 --> 00:03:13,276
Event Horizon Teleskobu'nun amacını
ifade etmek gerçekten kolay.
32
00:03:15,778 --> 00:03:18,364
Bir kara deliğin
ilk fotoğrafını çekeceğiz.
33
00:03:25,038 --> 00:03:31,628
{\an8}Başlangıç aşaması sisteminin her parçası
dün öğlen itibariyle çalışıyor…
34
00:03:32,378 --> 00:03:34,923
LMT'ye ocakta geldik.
35
00:03:35,423 --> 00:03:38,426
Özellikle prova denilen şeyi yapmak için.
36
00:03:39,344 --> 00:03:41,346
Ve sorunlar keşfediyoruz.
37
00:03:41,971 --> 00:03:45,475
Sonra Gunn'ı yenilemeye çalıştık,
şimdi elektriği kaybettik.
38
00:03:45,558 --> 00:03:47,227
Üst katta bunu çözüyoruz.
39
00:03:47,310 --> 00:03:50,563
Bugün Gunn'ı tekrar çalıştırmaya
çalışacağım, eski Gunn…
40
00:03:50,647 --> 00:03:52,482
Ama eski Gunn'a dönersek
41
00:03:52,565 --> 00:03:53,775
-o zaman…
-Evet?
42
00:03:53,858 --> 00:03:56,361
…ocak ve nisan boyunca
43
00:03:56,444 --> 00:03:59,989
-İkili dönüşüm yaparak. Evet.
-EHT ile uyumlu oluruz.
44
00:04:00,698 --> 00:04:04,786
Dünyanın dört bir yanındaki teleskopları,
EHT'nin tamamını
45
00:04:04,869 --> 00:04:06,246
nisanda çalıştıracağız.
46
00:04:06,329 --> 00:04:09,290
Bir kara deliği fotoğraflamakta
en iyi şansımız bu.
47
00:04:09,374 --> 00:04:12,377
Ama önce
her şeyin çalıştığından emin olmalıyız.
48
00:04:12,460 --> 00:04:15,546
Yani ilk hedefimiz 232,1 gigahertz'i
eski Gunn'la
49
00:04:15,630 --> 00:04:18,007
-tekrar çalıştırmak.
-Evet, doğru.
50
00:04:18,091 --> 00:04:20,551
Bu, olmazsa ne olacak?
51
00:04:20,635 --> 00:04:21,511
B planım
52
00:04:22,136 --> 00:04:23,763
şu…
53
00:04:27,100 --> 00:04:31,771
Teleskop ne kadar büyükse
küçük objeleri o kadar iyi görebilir.
54
00:04:32,772 --> 00:04:35,441
{\an8}Galaksimizin ortasındaki kara deliği
55
00:04:35,525 --> 00:04:39,070
{\an8}veya M87'deki daha büyük kara deliği
görüntülemek için
56
00:04:39,153 --> 00:04:42,949
{\an8}neredeyse dünya boyutunda bir teleskoba
ihtiyacımız vardı.
57
00:04:46,035 --> 00:04:51,165
Bu, elbette imkânsız.
Biz de sonraki en iyi seçeneği uyguladık.
58
00:04:54,168 --> 00:04:56,838
Dünyanın dört bir yanındaki
teleskopları aldık
59
00:04:56,921 --> 00:05:00,174
ve hepsini aynı anda kara deliğe çevirdik.
60
00:05:05,638 --> 00:05:08,141
Bir aynayı bir çekiçle
61
00:05:08,725 --> 00:05:10,268
parçalayıp cam kırıklarını
62
00:05:11,144 --> 00:05:14,230
dünyanın dört bir yanına
dağıttığınızı hayal edin.
63
00:05:16,566 --> 00:05:19,360
Sonra o parçaların her birinde
olanları kaydedip
64
00:05:19,444 --> 00:05:24,115
bir araya getirerek bir süper bilgisayarda
o aynayı yeniden oluşturuyorsunuz.
65
00:05:24,198 --> 00:05:26,409
Event Horizon Teleskobu bunu yapıyor.
66
00:05:27,618 --> 00:05:31,456
Yani her sahada
her şey kusursuzca çalışmalı.
67
00:05:32,874 --> 00:05:34,250
Bence epey darbe almış.
68
00:05:36,044 --> 00:05:37,086
Teslimatta mı?
69
00:05:39,130 --> 00:05:41,799
-Açılınca duman çıkarsa terslik vardır.
-Evet.
70
00:05:46,262 --> 00:05:47,930
Daha test yapmak zorundayız.
71
00:05:48,556 --> 00:05:50,725
Yarın gerçek bir gözlem yapacağız.
72
00:05:51,434 --> 00:05:57,607
Bu gözleme Güney Kutbu, İspanya, Şile
ve Tanrı'nın izniyle LMT dâhil olacak.
73
00:05:58,149 --> 00:05:59,692
Süre kısıtlı.
74
00:06:00,360 --> 00:06:03,404
Biliyorum.
Görevimiz Tehlike müziğini verin.
75
00:06:08,785 --> 00:06:12,246
Şuna bak. Söylememde mahsur yoksa
76
00:06:12,330 --> 00:06:15,708
teleskop bunca B-O-K'un arkasında gömülü.
77
00:06:17,794 --> 00:06:20,129
-Ne oldu?
-Hava durumu kurbanı olduk.
78
00:06:22,173 --> 00:06:26,302
Dur, dalga geçiyorsun.
Son 16 saat çok güzeldi
79
00:06:26,386 --> 00:06:29,180
ama biz açtığımız an
tanrılar bizi lanetledi mi?
80
00:06:32,767 --> 00:06:33,601
Saçmalık bu.
81
00:06:34,477 --> 00:06:37,313
Hava böyleyken noktalayıp odaklanamayız.
82
00:06:37,897 --> 00:06:39,482
Programa göre başlamamıza…
83
00:06:39,565 --> 00:06:41,359
40 dakika var.
84
00:06:42,693 --> 00:06:44,362
Artık 35 dakika.
85
00:06:45,446 --> 00:06:47,115
Hâlâ bulutları görürsek
86
00:06:47,198 --> 00:06:50,410
ve hava çok soğuk olursa
buzlanmayla karşılaşırız.
87
00:06:50,493 --> 00:06:52,870
Evet. Bu da bir ihtimal.
88
00:06:52,954 --> 00:06:56,374
-Bundan endişeleniyorum.
-Evet, bundan çok endişeleniyorum.
89
00:06:56,916 --> 00:07:00,461
Herkes şans dilesin,
en sevdiğiniz sihirli sözleri söyleyin,
90
00:07:00,545 --> 00:07:01,629
bunu atlatalım.
91
00:07:01,712 --> 00:07:04,507
Diğer odada seviye belirleyip
başlamaya hazırlanacağız.
92
00:07:04,590 --> 00:07:07,260
Yukarı katta güç seviyesini
biraz ayarlamalıyım.
93
00:07:07,343 --> 00:07:11,764
Tam olarak 14 dakika, 15 saniyede
başlatacağımızın farkındasın, değil mi?
94
00:07:11,848 --> 00:07:13,182
Evet, biliyorum ama…
95
00:07:18,688 --> 00:07:19,772
Tanrı aşkına.
96
00:07:25,862 --> 00:07:27,655
65-73 mü dedin?
97
00:07:27,738 --> 00:07:31,159
-Yani RCP ve yüksek LCP, değil mi?
-Bir dakikamız var.
98
00:07:31,242 --> 00:07:33,786
Başlıyoruz millet, sıkı tutunun.
99
00:07:33,870 --> 00:07:35,371
Tamam, hazırız.
100
00:07:37,206 --> 00:07:42,336
Dört, üç, iki, bir, sıfır!
101
00:07:42,420 --> 00:07:43,629
Kalkış.
102
00:08:48,361 --> 00:08:49,278
Amanın.
103
00:08:50,655 --> 00:08:51,781
Kara delik nedir?
104
00:08:54,075 --> 00:08:55,368
Çok derin,
105
00:08:55,952 --> 00:09:01,165
içinde dönen fiziğe dair her şeyin
değerini anlamak çok zor.
106
00:09:02,375 --> 00:09:05,253
Hayatınızı bunu araştırarak
geçirebilirsiniz.
107
00:09:11,425 --> 00:09:15,680
Yer çekiminin çok kuvvetli olduğu
bir nesne hayal edin.
108
00:09:16,514 --> 00:09:18,766
Kendini yaratan tüm maddeyi
109
00:09:18,849 --> 00:09:21,519
tek bir noktaya indirgemiştir.
110
00:09:25,648 --> 00:09:28,651
Bu nesne olay ufku yaratmaya başlar.
111
00:09:29,193 --> 00:09:31,696
Ve bu olay ufkunun harika bir yönü vardır,
112
00:09:31,779 --> 00:09:33,447
tek yönlü yoldur.
113
00:09:33,531 --> 00:09:37,577
Dışarıdan içeri girebilirsiniz
ama hiçbir şey dışarı çıkamaz.
114
00:09:40,871 --> 00:09:43,708
Yer çekimi kuvveti o kadar güçlüdür ki
115
00:09:44,542 --> 00:09:48,796
yeterince yaklaşan her şey
içerisinde yok oluverir.
116
00:09:53,884 --> 00:09:57,346
Olay ufkunda bir şey kaybolursa
o şey gitmiştir.
117
00:09:58,139 --> 00:09:59,974
Ve ona dair bir bilgimiz olmaz.
118
00:10:02,310 --> 00:10:04,812
Artık tespit edilemez, artık bilinmez.
119
00:10:07,857 --> 00:10:08,858
Belki hâlâ vardır
120
00:10:08,941 --> 00:10:11,319
belki yoktur, bilme imkânımız yok.
121
00:10:13,487 --> 00:10:16,157
Tamamen anlamadığımız bir olayla
122
00:10:16,240 --> 00:10:18,075
bir iletişim içindeyiz.
123
00:10:25,458 --> 00:10:29,295
Evrende, uzay
ve zamanda bir girdaba benziyor.
124
00:10:31,005 --> 00:10:35,176
Temelinde matematiksel olarak
hayal edebileceğimiz en karanlık nesne,
125
00:10:35,259 --> 00:10:37,511
ne ışık saçıyor ne ışık yansıtıyor.
126
00:10:40,431 --> 00:10:45,353
Ama artık evrende gözlemlediğimiz
en güçlü olayların lokomotifi oluyor.
127
00:10:53,444 --> 00:10:54,987
Zihnin sınırlarını
128
00:10:56,822 --> 00:10:59,617
gerçekten zorlayan bir yönleri var.
129
00:11:06,040 --> 00:11:07,541
Beni duyabiliyor musunuz?
130
00:11:08,209 --> 00:11:09,919
Evet.
131
00:11:12,797 --> 00:11:16,550
Gerçek bazen kurgudan gariptir, derler
132
00:11:16,634 --> 00:11:20,346
ve bu sözün en geçerli olduğu yer
kara deliklerdir.
133
00:11:22,723 --> 00:11:26,977
Şu an Cambridge'ten meslektaşım
Malcolm Perry
134
00:11:27,061 --> 00:11:29,563
ve Harvard'tan Andy Strominger'la birlikte
135
00:11:29,647 --> 00:11:33,567
bilginin kara delikten
döndüğü bir mekanizmayı açıklayacak
136
00:11:33,651 --> 00:11:35,778
yeni bir teori üzerinde çalışıyorum.
137
00:11:37,363 --> 00:11:38,739
Şu uzayı izleyin.
138
00:11:44,412 --> 00:11:46,372
Stephen'la 1982'de tanıştım.
139
00:11:47,707 --> 00:11:50,334
Yıllar içinde bazı konularda
hemfikir olduk,
140
00:11:50,418 --> 00:11:52,837
bunların sayısı insanı şaşırtır
141
00:11:54,547 --> 00:11:58,342
ama son yıllarda
ortaya çıkan çok güçlü şey…
142
00:11:58,426 --> 00:12:00,928
-Kaç sene oldu, üç sene mi? Evet.
-Üç sene.
143
00:12:01,470 --> 00:12:07,226
Yepyeni, muhteşem bir sayfa açıldı.
144
00:12:07,309 --> 00:12:10,104
-Ve oldukça farklı.
-Oldukça farklı, evet.
145
00:12:12,273 --> 00:12:15,484
Çok güzel, sıcak bir gündü.
146
00:12:16,694 --> 00:12:20,698
Nisan'da İngiltere için alışılmadıktı,
biz de dersi dışarıda yaptık.
147
00:12:22,116 --> 00:12:24,243
Büyük Brampton Hanesi diye bir yerde
148
00:12:25,244 --> 00:12:30,708
son on senedir Stephen
ve arkadaşları küçük bir tatil düzenler.
149
00:12:32,835 --> 00:12:36,213
Fikirlerim vardı,
150
00:12:36,297 --> 00:12:38,758
sonsuzluğun köşelerinin yapılarına,
151
00:12:39,425 --> 00:12:42,052
bilgiyi nasıl sakladıklarına dair.
152
00:12:42,970 --> 00:12:45,848
Bu dersi dinliyordum ve anlattığı olayın
153
00:12:45,931 --> 00:12:47,808
kara delik yüzeyinde
154
00:12:47,892 --> 00:12:49,810
gerçekleşebileceğini düşündüm.
155
00:12:51,479 --> 00:12:53,731
Stephen bunu hemen benimsedi.
156
00:12:54,565 --> 00:12:58,652
İşte bu, eksik olan parça bu, dedi.
157
00:12:59,779 --> 00:13:02,823
1975'te dünyaya saldığı paradoksu
158
00:13:02,907 --> 00:13:06,410
çözmek konusunda son derece istekli.
159
00:13:07,328 --> 00:13:09,330
Bilgi paradoksu diye bir şey.
160
00:13:10,998 --> 00:13:14,376
{\an8}Kara delikler
bilgileri yok ediyor, diyebiliriz.
161
00:13:14,460 --> 00:13:18,047
{\an8}Bunun mümkün olmaması gerekiyor.
Bu, bir paradoks.
162
00:13:18,798 --> 00:13:20,508
Kara delik olduğunda
163
00:13:20,591 --> 00:13:23,052
fizik kanunlarının kırıldığına
işaret eder.
164
00:13:23,135 --> 00:13:24,804
{\an8}KIRILMA
165
00:13:24,887 --> 00:13:26,764
Bu yüzden bu problemin peşindeyiz.
166
00:13:26,847 --> 00:13:29,141
Bilgi kayboluyorsa
fizik hakkında bildiğimiz
167
00:13:29,642 --> 00:13:31,644
neredeyse her şeyle çelişir.
168
00:13:32,228 --> 00:13:35,523
Kara deliklerin işleme şeklini
anlayışımızda bir terslik oldu.
169
00:13:37,191 --> 00:13:41,487
Dışarıdan bakarak kara deliğin içinde
ne olduğunu anlayamazsınız.
170
00:13:42,863 --> 00:13:45,991
Bir kara deliğe baktığınızda
anlayabileceğiniz tek şey
171
00:13:46,075 --> 00:13:49,370
kütlesi, yükü ve dönüş durumudur.
172
00:13:49,453 --> 00:13:52,665
Neyden oluşmuş olursa olsun
her kara delik için geçerlidir.
173
00:13:53,249 --> 00:13:57,294
Yani bir kara delik dış dünyadan
174
00:13:57,378 --> 00:13:59,880
birçok bilgi saklıyor demek.
175
00:14:01,549 --> 00:14:04,343
Çok tuhaf olduğu için
insanların kavraması güçtü
176
00:14:04,426 --> 00:14:07,805
sonra Hawking, Hawking Radyasyonu adlı
müthiş bir keşifte bulundu.
177
00:14:07,888 --> 00:14:10,307
Buna göre
kara delikten çıkan bir şeyler var
178
00:14:11,100 --> 00:14:13,018
ve sorun aslında burada başladı.
179
00:14:17,731 --> 00:14:20,109
{\an8}Meğerse kara değil, ışık saçıyorlarmış.
180
00:14:21,735 --> 00:14:25,531
Işık saçtıkça kütle kaybediyorlar
ve günün birinde yok olacaklar.
181
00:14:28,617 --> 00:14:31,412
Fillerin,
Britannica Ansiklopedisi'nin kütlesine
182
00:14:31,495 --> 00:14:34,748
eşdeğer bir kütle
bir kara delik yaratabilir.
183
00:14:34,832 --> 00:14:36,542
Bir kara delik buharlaştığında geriye
184
00:14:36,625 --> 00:14:38,711
Hawking Radyasyonu'yla aynı şey kalır.
185
00:14:40,880 --> 00:14:44,800
Görünene göre
düşen şeylere ait bilgiler kayboluyor.
186
00:14:46,343 --> 00:14:48,971
Bir kara delikten çıkan partiküller
187
00:14:49,054 --> 00:14:51,307
görünüşe göre tamamen rastgele
188
00:14:51,390 --> 00:14:54,310
ve düşen şeyle hiçbir ilişkisi yok.
189
00:14:58,981 --> 00:15:03,319
Hawking'in söylediği doğruysa
kara delik herhangi bir şeyi çıkarabilir.
190
00:15:03,944 --> 00:15:07,406
Bir piyano, bir trombon çıkarabilir,
191
00:15:07,489 --> 00:15:10,034
içinden herhangi bir şey çıkabilir.
192
00:15:16,248 --> 00:15:20,127
Bu, evrenin temel doğasının sadece
193
00:15:20,836 --> 00:15:22,922
rastgele olduğu anlamına geliyor.
194
00:15:26,842 --> 00:15:31,388
Evrenin tamamı için
geçerli fizik kanunları yok.
195
00:15:33,515 --> 00:15:35,726
Bu, her fizikçinin kâbusudur.
196
00:15:39,855 --> 00:15:41,941
Evrene dair bildiğimiz çoğu şey
197
00:15:42,691 --> 00:15:44,234
doğanın kanunlarıyla
198
00:15:44,818 --> 00:15:48,197
güvenilir biçimde
öngörüde bulunabileceğimize dayanır.
199
00:15:49,740 --> 00:15:52,993
Fiziksel teorimiz vardır,
bu teoriyi kullanarak varsayımlar yaparız,
200
00:15:53,077 --> 00:15:55,955
o varsayımların
gerçekleşip gerçekleşmediğini görmek için
201
00:15:56,038 --> 00:15:57,498
deney ve gözlemler yaparız.
202
00:16:00,125 --> 00:16:03,796
Evrenin ilk hâllerini
fizik kanunlarını kullanarak anlarız,
203
00:16:04,463 --> 00:16:08,384
geçmişe dair varsayım yapıp
dünyanın nasıl olabileceğini çıkarırız.
204
00:16:10,928 --> 00:16:13,389
Bu kanunlar çökerse…
205
00:16:16,392 --> 00:16:19,478
…bilginin sınırlarına ulaşılmış demektir.
206
00:16:22,606 --> 00:16:25,859
Dünya hakkında ne tür şeyler bilebilir?
207
00:16:35,327 --> 00:16:37,830
Evrenin öngörülebilirliği
208
00:16:37,913 --> 00:16:40,040
kara deliklerle çökerse
209
00:16:40,124 --> 00:16:42,835
başka durumlarla da çökebilir.
210
00:16:44,795 --> 00:16:48,007
Daha da kötüsü, eğer bilgi kaybolursa
211
00:16:48,090 --> 00:16:51,051
geçmiş tarihimizden de emin olamayız.
212
00:16:53,262 --> 00:16:56,890
Tarih kitapları,
anılarımız sadece bir illüzyon olabilir.
213
00:16:59,393 --> 00:17:01,979
Bize kim olduğumuzu geçmiş söyler.
214
00:17:04,982 --> 00:17:07,776
Geçmiş olmadan kimliğimizi kaybederiz.
215
00:17:13,615 --> 00:17:15,868
TEORİK BİLİMLER MERKEZİ
TEMEL ARAŞTIRMA, 20 HAZİRAN 2015
216
00:17:22,291 --> 00:17:26,128
Yüksek lisans öğrencisi olduğumdan beri
düşünce yapımın merkezinde
217
00:17:26,712 --> 00:17:29,173
bilgi paradoksu var.
218
00:17:34,595 --> 00:17:36,555
Her gün, günün 24 saati gibi.
219
00:17:39,266 --> 00:17:43,437
Kalkarım, bir fincan kahve yaparım,
elimde bir kâğıtla otururum.
220
00:17:45,230 --> 00:17:48,442
Dişlerimi fırçalarken bunu düşünüyorum.
221
00:17:49,193 --> 00:17:50,527
Rüyalarımda görüyorum.
222
00:17:55,407 --> 00:17:57,701
Modern fizikte
223
00:17:57,785 --> 00:18:02,623
en ilgi uyandıran,
iyi tanımlanmış soru budur.
224
00:18:06,710 --> 00:18:07,795
O kadar ilginç ki
225
00:18:09,505 --> 00:18:13,383
anlayabilmek için
hayatımı buna adamaya hazırdım.
226
00:18:26,105 --> 00:18:29,566
Hawking'in argümanından 40 yıl sonra…
227
00:18:29,650 --> 00:18:31,735
Bu arada Malcolm silerken…
228
00:18:32,861 --> 00:18:35,614
Bu paradokstan
nasıl kaçınabileceğiyle ilgili
229
00:18:36,615 --> 00:18:40,911
binlerce makale yayımlandı.
230
00:18:43,622 --> 00:18:45,415
Hiçbiri evrensel anlamda
231
00:18:46,166 --> 00:18:47,668
kabul görmedi
232
00:18:48,502 --> 00:18:52,881
ve hepsi bir
veya birden fazla açıdan sorunlu.
233
00:18:54,758 --> 00:18:56,135
Sanırım sihirli formülü
234
00:18:56,218 --> 00:18:58,720
-inanılmaz detaylarıyla yazabilirim.
-Evet.
235
00:18:58,804 --> 00:19:01,640
Malcolm yazarken…
236
00:19:03,934 --> 00:19:07,688
Yaptığımız şey öncelikle…
237
00:19:07,771 --> 00:19:12,860
Ama artık Stephen Malcolm'la birlikte
238
00:19:13,443 --> 00:19:19,158
bilgi paradoksunun bir ihtimal
çözülebileceği bir mekanizma bulduk
239
00:19:19,241 --> 00:19:20,576
Heyecan uyandırıyor.
240
00:19:21,702 --> 00:19:24,663
Derin bir şeyin başlangıcı,
ne olduğunu bilmiyoruz.
241
00:19:24,746 --> 00:19:27,875
Şu an tam hız bunun üzerinde çalışılıyor.
242
00:19:27,958 --> 00:19:31,253
-Ama neyin merkez kanunları…
-Süper rotasyon ne?
243
00:19:33,005 --> 00:19:36,884
Süper rotasyonlar, basit BMS grubu…
244
00:19:38,051 --> 00:19:41,305
Fiziğin konusu gerçeği öğrenmektir,
245
00:19:42,097 --> 00:19:43,265
evrendir.
246
00:19:44,641 --> 00:19:47,186
Hepsini asla elde edemeyebiliriz…
247
00:19:47,769 --> 00:19:49,354
Ve koruma kanunu çıkıyor.
248
00:19:49,438 --> 00:19:52,024
…ama ömrümde bunu başarabilme şansımızın
249
00:19:52,107 --> 00:19:55,903
bir hayli yüksek olduğunu düşünüyorum.
250
00:19:55,986 --> 00:20:00,282
Ve süper rotasyon yükünün dönüşümü
işte bu.
251
00:20:01,325 --> 00:20:04,995
Şimdi burayı sileyim…
252
00:20:18,175 --> 00:20:19,259
Görmek inanmaktır.
253
00:20:22,012 --> 00:20:25,599
En inanılabilir, en güçlü duyumuz budur.
254
00:20:26,725 --> 00:20:28,101
Bir şeyleri görmeliyiz.
255
00:20:28,936 --> 00:20:30,062
Görmeyi özleriz.
256
00:20:34,691 --> 00:20:38,153
Bence on yıldır
kara deliklerin var olduğuna şüphe yok,
257
00:20:38,237 --> 00:20:42,324
bunun mümkün olduğuna dair şüphe yok.
Ama o aptal görseli görmek istiyorum.
258
00:20:42,407 --> 00:20:43,408
Görmek istiyorum.
259
00:20:49,206 --> 00:20:53,669
Kara deliğin bariz işaretlerini
aslında hiç görmedik.
260
00:20:53,752 --> 00:20:58,882
Bu da ışığın bile kaçamayacağı
gerçek bölge, ufuktur.
261
00:21:00,467 --> 00:21:04,471
Event Horizon Teleskobu'yla
ufuk boyutuna kadar yakınlaştıracak
262
00:21:05,013 --> 00:21:08,100
ve bir silüet,
bir gölge bırakacak mı diye bakacağız.
263
00:21:09,643 --> 00:21:13,730
Event Horizon Teleskobu
on yıllar süren emeğin birikimi.
264
00:21:17,067 --> 00:21:19,903
Bir görsel elde edebileceğimizin
farkında varınca
265
00:21:21,029 --> 00:21:22,656
büyülendik.
266
00:21:24,491 --> 00:21:27,244
Son yıllarda yeni sahalara gittik.
267
00:21:27,327 --> 00:21:30,706
{\an8}O sahaları bilimin buna değdiğine
ikna etmemiz gerekti.
268
00:21:31,873 --> 00:21:37,337
Tüm bu sahalara, tüm bu ekstrem yerlere
alanında özel ve pahalı ekipmanlar
269
00:21:38,213 --> 00:21:40,173
{\an8}kurmamız gerekti.
270
00:21:40,257 --> 00:21:42,843
ŞİLE
271
00:21:45,262 --> 00:21:51,101
Şu an görsel çıkarma ihtimaliyle
ilk gözlemi yapabilecek andayız.
272
00:21:53,312 --> 00:21:55,272
Hâlâ bir soru işareti olsa da
273
00:21:55,355 --> 00:21:57,774
-bölge birikimi tamam.
-Evet.
274
00:21:57,858 --> 00:22:02,362
SPT hava durumu iyi,
noktalama için hazır değil.
275
00:22:02,988 --> 00:22:04,197
Noktalama sorunları.
276
00:22:04,281 --> 00:22:07,326
SMT teknik olarak hazır,
hava durumu tahminleri
277
00:22:07,409 --> 00:22:09,870
şiddetli rüzgâr ihtimali
ama bir şeye sebep olmaz.
278
00:22:11,371 --> 00:22:13,373
Yani gece görüşü iyi, değil mi?
279
00:22:13,457 --> 00:22:14,291
Evet.
280
00:22:15,500 --> 00:22:18,045
Dünyanın çevresine
birbiriyle konuşabilecek,
281
00:22:18,128 --> 00:22:21,340
birlikte veri kaydedebilecek
teleskoplar yerleştirdik.
282
00:22:22,049 --> 00:22:25,135
Böylece işlem sonrası
bu verileri birleştirebilir
283
00:22:25,218 --> 00:22:28,847
tek bir teleskopmuş gibi
hareket etmelerini sağlayabiliriz.
284
00:22:31,725 --> 00:22:35,103
Şu an Event Horizon Teleskobu
Güney Kutbu'ndan Arizona'ya,
285
00:22:35,187 --> 00:22:37,314
Hawaii'den Şile'ye uzanan
286
00:22:38,398 --> 00:22:43,779
dünyanın dört bir yanında bulunan
sekiz çanaktan oluşuyor.
287
00:22:47,157 --> 00:22:50,827
Etkili ve dünya boyutunda
bir teleskop yaratıyor.
288
00:22:52,871 --> 00:22:54,706
{\an8}Hava durumu Pico için uygun.
289
00:22:54,790 --> 00:22:57,417
{\an8}-Bence gayet iyi.
-0,2'ye değiştiriyorum.
290
00:22:57,501 --> 00:22:59,836
{\an8}-Bence güzel.
-0,2'ye değiştiriyorum.
291
00:22:59,920 --> 00:23:04,466
LMT su buharı haritasını görmek istiyorum.
292
00:23:07,010 --> 00:23:08,762
Tek bir tesis olduğunda
293
00:23:08,845 --> 00:23:11,932
gece gözlemi için
o teleskobun üzerindeki hava durumu
294
00:23:12,015 --> 00:23:12,933
hatasız olmalı.
295
00:23:13,475 --> 00:23:17,354
Her bölge için kusursuz hava durumunun
gerektiğini düşünün.
296
00:23:18,188 --> 00:23:20,899
Gözlem yapmaya başlayana dek geçmiş olacak
297
00:23:20,982 --> 00:23:23,276
ama başka neyin geleceğini bilmiyoruz.
298
00:23:24,236 --> 00:23:25,570
Hızlanıyor gibi.
299
00:23:25,654 --> 00:23:28,365
-Evet.
-SMT kötüleşiyor.
300
00:23:29,449 --> 00:23:31,034
Buradaki noktalar ne?
301
00:23:31,118 --> 00:23:33,412
Aslında sadece LMT ve SMT.
302
00:23:33,495 --> 00:23:36,289
Güney Kutbu'nda,
şu an bildiklerimize dayanarak,
303
00:23:36,373 --> 00:23:39,709
noktalama sorunu yaşama ihtimallerine göre
karar vermeliyiz.
304
00:23:39,793 --> 00:23:42,546
LMT, mazer için ne derece endişelisin?
305
00:23:44,423 --> 00:23:48,218
Biraz endişeliyim, ne kadar iyi olduğunu
görmemizi sağlayacak
306
00:23:49,970 --> 00:23:51,388
bazı testleri yapmadık.
307
00:23:52,722 --> 00:23:55,559
-Shep, saat 3,30, yarım saatimiz var.
-Evet.
308
00:23:55,642 --> 00:23:56,476
Arayalım mı?
309
00:24:02,858 --> 00:24:05,652
Ben bu gece için düğmeye basalım derim.
310
00:24:05,735 --> 00:24:07,988
Bence hava durumu daha iyi olmayacak.
311
00:24:08,071 --> 00:24:11,867
Teknik sorunlar köstek oluyor.
Güney Kutbu onca gece arasından
312
00:24:11,950 --> 00:24:13,660
bu gece soru işareti verdi.
313
00:24:13,743 --> 00:24:14,578
Evet.
314
00:24:17,289 --> 00:24:22,043
Güzel M87 taramaları
elde edeceğimizi umuyoruz, değil mi?
315
00:24:24,296 --> 00:24:26,131
Böyle yazılsın, böyle yapılsın.
316
00:24:26,673 --> 00:24:29,551
Kararı vereceğim, yayımlayacağım.
317
00:24:29,634 --> 00:24:32,345
Beşinci gece, D Yolu'nu deniyoruz.
318
00:24:33,346 --> 00:24:35,974
Gelecekteki gecelerimiz
bu kadar güzel olsun.
319
00:24:36,808 --> 00:24:39,394
Sonra dünyanın dört bir yanında,
320
00:24:40,479 --> 00:24:42,731
tüm teleskoplar aynı anda dönecek
321
00:24:43,940 --> 00:24:47,360
ve kara delikten
fotonlar kaydetmeye başlayacağız.
322
00:24:59,456 --> 00:25:03,543
Bir kara deliğin gökyüzünde
ne kadar büyük görüneceğini kütlesi
323
00:25:03,627 --> 00:25:05,170
ve uzaklığı belirler.
324
00:25:07,464 --> 00:25:11,218
Galaksimizin merkezindeki kara delik
Sagittarius A*,
325
00:25:11,301 --> 00:25:15,597
gökyüzünde en geniş açısal büyüklüğe
sahip kara deliktir. Ardından M87 geliyor.
326
00:25:16,681 --> 00:25:19,893
M87'nin kara deliği bin kat daha büyük
327
00:25:19,976 --> 00:25:22,229
ama yaklaşık bin kat daha uzakta.
328
00:25:23,522 --> 00:25:27,067
Sonuç olarak
gökyüzündeki boyutları oldukça benzer.
329
00:25:33,990 --> 00:25:37,285
Burası merkezi komuta,
yedi günün 24 saati personel çalışıyor.
330
00:25:37,786 --> 00:25:41,206
İnsanlar kayıt cihazları, alıcılar
veya başka bir şeyle
331
00:25:41,289 --> 00:25:44,668
acil durum yaşadıklarını yazıp söylüyor.
332
00:25:44,751 --> 00:25:46,253
Keşke sıkılabilsek.
333
00:25:46,878 --> 00:25:48,588
{\an8}Keşke yapacak bir şey olmasa,
334
00:25:48,672 --> 00:25:51,800
{\an8}hiçbir sorunla karşılaşılmasa,
hiçbir terslik çıkmasa.
335
00:25:52,676 --> 00:25:55,220
Ama her ihtimale karşı buradayız.
336
00:25:56,846 --> 00:26:00,850
EHT gözlemlerinin üçüncü gününü
yeni bitirdik.
337
00:26:01,935 --> 00:26:03,228
Böylesi görülmemişti.
338
00:26:03,311 --> 00:26:07,524
Üst üste üç gecelik gözlem başlattık,
339
00:26:07,607 --> 00:26:09,901
bunu hava durumunun
şahane olmasına borçluyuz.
340
00:26:10,485 --> 00:26:12,279
Ekip son derece bitkin
341
00:26:12,362 --> 00:26:15,115
çünkü üç gündür aralıksız çalışıyoruz.
342
00:26:15,198 --> 00:26:18,910
Yüksek rakımda bölgeler var,
detaylara büyük özen gösteriyorlar,
343
00:26:18,994 --> 00:26:22,205
yoğun stres altındalar,
sorunları çözmeye çalışıyorlar
344
00:26:22,289 --> 00:26:25,166
ve şu noktada
insanların sınırlarını zorluyoruz.
345
00:26:30,213 --> 00:26:36,761
EHT GÖZLEMİNİN 5. GECESİNİN BİTİMİ
346
00:26:36,845 --> 00:26:38,888
Sagittarius A*'ın son taraması başlıyor.
347
00:26:39,889 --> 00:26:43,768
Büyük an geldi, evet.
Sagittarius A* üzerine yapılan
348
00:26:44,769 --> 00:26:46,730
2017 gözlemlerinin
349
00:26:47,814 --> 00:26:49,274
son taraması bu.
350
00:27:11,796 --> 00:27:13,757
-"Woohoo"yu sen mi yazdın?
-Evet.
351
00:27:22,223 --> 00:27:26,353
{\an8}HERKESE: MUHTEŞEM. HERKESİN ELİNE SAĞLIK.
352
00:27:26,436 --> 00:27:32,359
{\an8}HEP BERABER GÖRÜŞTÜĞÜMÜZDE
HERKESE İÇKİ ISMARLAMAYI İPLE ÇEKİYORUM.
353
00:27:39,157 --> 00:27:43,244
Bence bu şarkı fi tarihinden beri
üzerinde çalıştığın bir şeyi
354
00:27:43,328 --> 00:27:47,082
hayata geçirmenin
ne kadar güzel olduğunu anlatıyor.
355
00:27:49,584 --> 00:27:50,418
Ne kadar oldu?
356
00:27:52,504 --> 00:27:56,174
Ne kadar oldu? Bilmiyorum, 20 yıl.
357
00:28:00,929 --> 00:28:05,600
Sıradaki işlem her EHT sahasında
herkes sabit sürücüleri alıp,
358
00:28:05,684 --> 00:28:08,478
çok ama çok dikkatlice alıp,
359
00:28:09,104 --> 00:28:11,356
merkezi işleme tesisine gönderecek.
360
00:28:13,608 --> 00:28:15,110
Arkadaşlar, işimiz bitti.
361
00:28:16,861 --> 00:28:18,822
Her şeyi bitirdik mi?
362
00:28:19,406 --> 00:28:21,324
Bitti, tamamlıyoruz.
363
00:28:24,577 --> 00:28:27,038
Tüm taramayı bitirdik.
364
00:28:27,956 --> 00:28:31,710
Tüm takvimin, tüm işlemin sonuna geldik.
365
00:28:33,878 --> 00:28:36,673
Bu seneki
Event Horizon Teleskobu gözleminin
366
00:28:38,258 --> 00:28:40,885
sonuna geldik.
367
00:28:43,096 --> 00:28:45,682
Event Horizon Teleskobu'nun
en büyük zorluğu şu,
368
00:28:45,765 --> 00:28:49,561
her şeyin gerçekten çalıştığını
ancak tüm veri merkez işleme tesisine
369
00:28:49,644 --> 00:28:51,271
ulaştığında anlayabilmemiz.
370
00:28:52,105 --> 00:28:54,023
Bu işlem bir aydan fazla sürecek.
371
00:28:55,316 --> 00:28:57,986
O ana kadar hep bir gerilim olacak,
372
00:28:58,069 --> 00:29:00,905
"Gözden kaçan bir şey var."
belirsizliği olacak.
373
00:29:03,825 --> 00:29:08,663
Mayıs, bahar mevsimi, yeniden doğuş,
kara deliklerin görselini elde etmek.
374
00:29:10,415 --> 00:29:12,751
Büyük bir yaz olacak, benden söylemesi.
375
00:29:31,603 --> 00:29:34,105
DÜNYA
376
00:29:37,108 --> 00:29:42,071
DÜNYA'DAN GÜNEŞ'E 149,600.000 KM
1 ASTRONOMİK BİRİM
377
00:29:42,155 --> 00:29:44,866
MERKÜR
VENÜS - MARS
378
00:29:54,501 --> 00:29:58,546
JÜPİTER - SATÜRN
URANÜS - NEPTÜN
379
00:30:02,717 --> 00:30:05,428
GÜNEŞ SİSTEMİ
380
00:30:28,076 --> 00:30:34,457
GÜNEŞ SİSTEMİNDEN SAGITTARIUS A*'A
25,600 IŞIK YILI
381
00:30:51,683 --> 00:30:54,352
SAMANYOLU GALAKSİSİ
382
00:31:03,945 --> 00:31:07,615
SAMANYOLU'NDAN M87'YE
54,8 MİLYON IŞIK YILI
383
00:31:19,794 --> 00:31:22,755
Bilim felsefesi
uzun yıllardır şu soruyu sormuştur,
384
00:31:24,173 --> 00:31:28,094
deneysel olarak
tespit edilebildikleri için
385
00:31:28,177 --> 00:31:30,763
fenomenler ilk olarak ilgimizi çekiyorsa
386
00:31:33,933 --> 00:31:36,728
gözlemlenemez varlıklar hakkında
387
00:31:36,811 --> 00:31:39,898
nasıl bilgi sahibi olabiliriz?
388
00:31:51,784 --> 00:31:57,248
{\an8}Görünmez ve gizemli şeyler
kendimi bildim bileli
389
00:31:57,332 --> 00:31:58,666
{\an8}beni çekmiştir.
390
00:32:00,043 --> 00:32:02,879
Doğal olarak
kara deliklere yöneldim diyebilirim.
391
00:32:06,382 --> 00:32:09,844
Ama bir kara deliği
sadece denklemlerle anlamak
392
00:32:09,928 --> 00:32:11,220
çok ama çok zordur.
393
00:32:19,604 --> 00:32:23,524
Herhangi bir şeyi
detaylıca bilmek istiyorsanız
394
00:32:24,442 --> 00:32:27,946
asla sadece saf matematikle yetinmezsiniz.
395
00:32:28,029 --> 00:32:31,741
Böyle bir şey olmaz.
Bilgisayarda simüle etmelisiniz.
396
00:32:39,123 --> 00:32:43,127
Kara deliğin yörüngesinde dönen
yığılma diski denilen bir şey vardır.
397
00:32:44,128 --> 00:32:45,088
Karmakarışıktır.
398
00:32:48,132 --> 00:32:52,011
İyonize gazdır, manyetik alanları vardır,
399
00:32:52,095 --> 00:32:53,554
bütünüyle çalkalanır.
400
00:32:55,390 --> 00:32:57,684
Gaz ısınıp yayılır.
401
00:33:02,522 --> 00:33:04,482
Teorisyenlerin bunu sadece kalem
402
00:33:04,565 --> 00:33:07,485
ve kâğıtla hesaplaması için
fazla karmaşıklaşıyor.
403
00:33:15,743 --> 00:33:20,456
{\an8}Simülasyonlar görünmez olanı,
görülemeyeni görmemizde
404
00:33:21,165 --> 00:33:24,502
{\an8}bize gerçekten yardımcı oluyor.
405
00:33:40,101 --> 00:33:43,021
10 EYLÜL 2017
406
00:33:43,688 --> 00:33:48,609
{\an8}BRINSOP HANESİ
İNGİLTERE
407
00:33:55,658 --> 00:33:57,785
-Andy'dir.
-Selam.
408
00:33:59,037 --> 00:34:01,372
Neredeyse inanılmaz bir müjdemiz var.
409
00:34:01,456 --> 00:34:02,290
Nedir?
410
00:34:04,042 --> 00:34:05,251
Ama tam olarak değil.
411
00:34:05,752 --> 00:34:07,712
Bir yerlerde eksik bir parça var.
412
00:34:08,254 --> 00:34:10,673
Kafaya takmazsan doğru cevaba ulaşırsın.
413
00:34:10,757 --> 00:34:12,675
Hiçbir şeyi kafaya takmam, yani…
414
00:34:13,551 --> 00:34:16,179
Stephen Hawking
ve arkadaşları yılda bir kez
415
00:34:16,846 --> 00:34:19,432
bir yerlerdeki bir eve doluşur,
416
00:34:20,391 --> 00:34:23,144
orada fikir alışverişi yapar, eğlenir,
417
00:34:23,227 --> 00:34:25,229
dağlara gidip yürüyüş yapar.
418
00:34:25,313 --> 00:34:26,647
Stephen geldi.
419
00:34:26,731 --> 00:34:29,817
-Stephen geldi, harika.
-Şöyle gidip selam verebilirsin.
420
00:34:29,901 --> 00:34:30,735
Peki.
421
00:34:33,071 --> 00:34:37,909
Stephen, Sasha, Malcolm
ve ben bilgi paradoksunda bir açık bulduk.
422
00:34:38,576 --> 00:34:40,661
Açıktan da fazlası,
423
00:34:40,745 --> 00:34:44,749
bilgi paradoksunda koca bir delik bulduk.
424
00:34:44,832 --> 00:34:47,168
-Şu kara tahtayı kullanalım.
-Peki.
425
00:34:47,251 --> 00:34:48,669
Eski hikâyeye göre
426
00:34:50,213 --> 00:34:53,883
kara deliğin
bilgi saklamasını mümkün değildi.
427
00:34:53,966 --> 00:34:55,676
Uzayda bir delikten ibaretti.
428
00:34:57,762 --> 00:35:01,849
Ufkun bilgi kodlayabilme özelliğinin
olduğunu keşfettik.
429
00:35:03,559 --> 00:35:07,105
Yani, süper çevirim
ve süper rotasyon derecelerinde özgürlük,
430
00:35:07,188 --> 00:35:08,898
buna "yumuşak saç" diyoruz.
431
00:35:08,981 --> 00:35:10,775
-Peki.
-Yuvarlak çiz.
432
00:35:12,777 --> 00:35:17,573
Saç, kara deliğin
ufkunun çevresinde yayılmış.
433
00:35:18,282 --> 00:35:22,662
Kara deliğe bir şey attığınızda
saç şeklini değiştiriyorsunuz.
434
00:35:22,745 --> 00:35:25,957
Böyle başlıyorsunuz,
içine bir şey atınca böyle oluyor.
435
00:35:27,667 --> 00:35:32,088
Kara deliğe
neyin düştüğünün kaydı olduğunu keşfettik.
436
00:35:34,507 --> 00:35:37,760
Birtakım bilgiler kesinlikle aktarılıyor.
437
00:35:41,472 --> 00:35:43,808
Hepsi mi aktarılıyor, henüz bilmiyoruz.
438
00:35:45,685 --> 00:35:49,856
Şu an harıl harıl bunu araştırıyoruz.
439
00:35:49,939 --> 00:35:50,857
-Böyle.
-Evet.
440
00:35:50,940 --> 00:35:53,067
Epsilonda sadece iki türevi var.
441
00:35:53,151 --> 00:35:55,862
-Yani o gider.
-Peki.
442
00:35:55,945 --> 00:35:59,073
Yumuşak saç, yumuşak partiküller
bir kara delikteki tüm bilgileri
443
00:35:59,157 --> 00:36:01,159
şifreleyebilir mi diye bakmalıyız.
444
00:36:01,242 --> 00:36:02,910
Peki, o terimi kafaya takmayalım.
445
00:36:02,994 --> 00:36:04,662
-Evet.
-Ona sen de baktın mı?
446
00:36:05,246 --> 00:36:06,664
Bekenstein
447
00:36:06,747 --> 00:36:10,835
{\an8}ve Hawking'e ait 70'lerin başında
yayımlanmış bir formül var.
448
00:36:11,711 --> 00:36:14,172
Bir kara delikte
449
00:36:15,298 --> 00:36:18,843
tam olarak kaç gigabyte bilgi
saklanabileceğinin formülü.
450
00:36:19,760 --> 00:36:24,515
Yani henüz geçmediğimiz ilk test
451
00:36:25,975 --> 00:36:29,729
yumuşak saçı kullanarak bilgileri saymak
452
00:36:30,396 --> 00:36:35,026
ve tam doğru cevabı verdiğini göstermek.
453
00:36:38,571 --> 00:36:41,199
Merkezi yükü 12J hesaplayabilirsek
454
00:36:41,782 --> 00:36:45,411
bilgi kaybolmuyordur, bilgi korunuyordur
455
00:36:45,494 --> 00:36:48,664
ve ufka bakarak
bu bilginin izini sürebiliriz.
456
00:36:50,166 --> 00:36:52,460
Üç ay uğraşın sonucunda sıfır bulduk.
457
00:36:52,543 --> 00:36:54,462
Bir üç ay uğraşın sonunda
sonsuzluk bulduk,
458
00:36:54,545 --> 00:36:59,300
son haftalarda Malcolm, 12 bulduğunu sandı
ama bizce bu da yine yanlış.
459
00:37:00,176 --> 00:37:02,303
Gün itibariyle sonuç 12 çıktı
460
00:37:02,386 --> 00:37:05,181
ama belirsiz adımlarla elde edildi.
461
00:37:06,182 --> 00:37:08,601
Parça parça entegre kısmı bu son formülü
462
00:37:08,684 --> 00:37:10,603
elde etmek için mi yapıldı yani?
463
00:37:12,230 --> 00:37:13,064
Bence öyle.
464
00:37:13,940 --> 00:37:17,610
Evet, çünkü zetada
iki türevin olduğu bir terim yok.
465
00:37:18,569 --> 00:37:21,656
Zaten amaç zetadaki
iki türevli terimden kurtulmaktı.
466
00:37:22,990 --> 00:37:24,450
Ama belki de vardır.
467
00:37:29,413 --> 00:37:31,624
Bakalım, peki.
468
00:37:32,291 --> 00:37:34,961
Bence bunun üzerine daha çok düşmeliyiz.
469
00:37:39,173 --> 00:37:40,800
Stephen geldi. Kurtulduk.
470
00:37:43,219 --> 00:37:44,887
-Selam Stephen.
-Merhaba.
471
00:37:44,971 --> 00:37:46,055
Selam Stephen.
472
00:37:46,138 --> 00:37:49,475
Stephen'a özetleyelim.
473
00:37:50,059 --> 00:37:51,936
Her şeyin doğru olduğunu varsayarsak.
474
00:37:52,019 --> 00:37:53,479
-Teyide muhtaç.
-Hayır.
475
00:37:53,562 --> 00:37:55,398
Her şeyi doğru varsaymamalısın.
476
00:37:56,857 --> 00:37:59,443
-Her şey daha kontrol edilecek.
-Evet.
477
00:38:00,027 --> 00:38:04,949
Her zamanki inişli çıkışlı anlar,
birkaç dakika önce çok heyecanlıydık,
478
00:38:05,032 --> 00:38:08,411
çünkü merkez terim tam doğru çıktı,
479
00:38:08,911 --> 00:38:14,750
alan yasasını doğrulamak için
tam gereken sonuç çıktı.
480
00:38:15,459 --> 00:38:19,463
Sonra fark ettik ki
birkaç terim kaçırmış olabiliriz.
481
00:38:23,718 --> 00:38:25,553
Güzel bir şey oluyor gibi.
482
00:38:27,888 --> 00:38:29,432
Ama işimiz cidden çok zor.
483
00:38:39,525 --> 00:38:42,236
-Unutmuş olabileceğimiz başka bir şey var.
-Ne?
484
00:38:42,987 --> 00:38:45,364
F artı, eksi terimi sorusu vardı.
485
00:38:46,449 --> 00:38:48,492
Evet, o da canımı sıktı.
486
00:38:48,576 --> 00:38:51,912
Bunu yanlış çıkaran F artı, eksi olabilir.
487
00:38:52,788 --> 00:38:55,916
O konuda ne yapıyoruz çünkü…
488
00:38:56,000 --> 00:39:00,713
Üç epsilon türevli bir şey
bulmadım sanırım
489
00:39:01,255 --> 00:39:02,631
-ama…
-Kontrol edelim.
490
00:39:05,885 --> 00:39:07,678
Bir sayının peşindeyiz.
491
00:39:08,721 --> 00:39:10,473
Açısal momentumun 12 katı.
492
00:39:11,974 --> 00:39:14,393
-Bence bu…
-Ya da sapması…
493
00:39:14,477 --> 00:39:17,772
Bu sayıyı bulmak çok zor,
bu sayıyı bulmak gerçekten zor.
494
00:39:18,773 --> 00:39:21,359
Kara deliklerin kaybolan bilgileri…
495
00:39:22,360 --> 00:39:23,319
Buraya.
496
00:39:23,402 --> 00:39:26,864
…saklayabilecek kapasitesi olduğunu
gösteren sayıya
497
00:39:28,366 --> 00:39:30,493
ulaşabilirseniz…
498
00:39:30,576 --> 00:39:32,411
Sanırım buralarda patika var.
499
00:39:32,495 --> 00:39:36,082
…bilgi paradoksunun çözümüne doğru
büyük bir adım atılır.
500
00:39:36,582 --> 00:39:39,335
Malcolm bunu
parça parça entegre ederek buldu.
501
00:39:40,503 --> 00:39:42,046
-Kural dışı olarak.
-Evet.
502
00:39:42,129 --> 00:39:45,299
Ama üç şeklin sapmasını kullanarak…
503
00:39:45,383 --> 00:39:48,219
-Aynı şeyi yapabilirsin.
-Aynı denklemi bulabilirsin
504
00:39:48,302 --> 00:39:51,055
-ve şeye daima alan kalır…
-İki kürede
505
00:39:51,138 --> 00:39:53,682
kaç tane konform killing vektörü var?
506
00:39:54,392 --> 00:39:55,935
-Üç.
-Sonsuz bir sayı mı?
507
00:39:56,769 --> 00:39:57,603
Altı.
508
00:39:59,063 --> 00:40:01,941
Stephen'la birlikte çalışmak
çok ilginç bir şey
509
00:40:02,691 --> 00:40:06,195
çünkü az konuşan biri,
ağzından çıkan her kelime çok önemli.
510
00:40:06,779 --> 00:40:10,616
Küresel olarak iyi belirlenmiş,
katı killing vektörlerinden
511
00:40:10,699 --> 00:40:14,036
üç tane var.
Küresel olarak iyi belirlenmiş…
512
00:40:14,745 --> 00:40:17,039
Bir soru sorduğunda ilk bakışta
513
00:40:17,123 --> 00:40:23,879
bir şeyi netleştiriyor gibi görünür
ama aslında biraz farklı bir fikri vardır
514
00:40:24,839 --> 00:40:27,174
veya yorumunu
ya da sezgisini paylaşıyordur.
515
00:40:28,134 --> 00:40:32,972
Bu da herkesin kafasını karıştırabilir
ve bunun önemli olduğunu fark ederiz.
516
00:40:33,055 --> 00:40:34,765
Sonsuzluğu unutmak yönünde
517
00:40:35,683 --> 00:40:38,894
verdiğin talimatlara…
518
00:40:41,230 --> 00:40:43,315
…sıkı sıkıya uyuyoruz
519
00:40:43,858 --> 00:40:49,280
Başta ön hazırlıklar yapıyordum,
dağın etrafında dolaşıyor,
520
00:40:49,363 --> 00:40:52,324
zirveye giden en kısa yolu
çözmeye çalışıyordum.
521
00:40:52,992 --> 00:40:57,621
Stephen "Peki,
şu an bu yolu deniyoruz." dedi.
522
00:41:00,541 --> 00:41:01,876
Çok gözü pektir.
523
00:41:03,335 --> 00:41:06,505
Altında yatan vakaları
ve farklı olasılıklara
524
00:41:06,589 --> 00:41:09,884
çok fazla vakit ayırmak istemiyor.
525
00:41:10,759 --> 00:41:13,053
En önemlisine gitmek istiyor.
526
00:41:14,096 --> 00:41:16,765
Difeomorfizm, tüm entropiyi verir mi?
527
00:41:16,849 --> 00:41:18,976
Hangi difeomorfizm, entropi verir?
528
00:41:21,145 --> 00:41:22,771
Yani soru, difeomorfizmler…
529
00:41:22,855 --> 00:41:25,441
Bu problemi
tek başına çözmek muhtemelen zor
530
00:41:25,524 --> 00:41:28,569
ama farklı insanların
düşünce şekli farklıdır
531
00:41:28,652 --> 00:41:33,866
ve herkes
masaya kendinden bir parça koyar.
532
00:41:33,949 --> 00:41:37,036
Yani temelinde E-i-n-phi…
533
00:41:38,245 --> 00:41:42,041
-Temelinde…
-E-i-n-phi ama bir şekilde…
534
00:41:42,124 --> 00:41:43,334
Benim huyum
535
00:41:44,001 --> 00:41:46,712
hızla sona gidip boşlukları doldurmaktır.
536
00:41:46,795 --> 00:41:47,838
Gerçekten mi?
537
00:41:47,922 --> 00:41:52,259
Bu yöntem hata oluşturmaya meyillidir
538
00:41:52,343 --> 00:41:55,429
çünkü istediğiniz cevaba
çoktan karar vermişsinizdir.
539
00:41:58,098 --> 00:42:00,559
Öte yandan Malcolm
540
00:42:01,268 --> 00:42:04,480
daha çok baştan başlar,
sistematik olarak çalışır,
541
00:42:04,980 --> 00:42:07,900
bunda da şu sorun vardır,
542
00:42:07,983 --> 00:42:10,945
doğru yola gitmiyorsanız
sonuca asla ulaşamazsınız.
543
00:42:12,071 --> 00:42:14,156
Bence birbirimizi iyi tamamlıyoruz.
544
00:42:16,408 --> 00:42:19,578
Sasha müthiş bir ekleme oldu.
545
00:42:20,371 --> 00:42:23,415
Malcolm'ın
yüksek lisans öğrencisi olarak başladı
546
00:42:25,000 --> 00:42:29,755
ve muhteşem bir şekilde
sıfırdan yüze çıktı.
547
00:42:33,217 --> 00:42:37,555
Bir keresinde bulduk, kaçtı
ve yaklaşık on gün önce tekrar bulduk
548
00:42:37,638 --> 00:42:38,889
ama yine kaçtı.
549
00:42:42,810 --> 00:42:43,811
Doğru yoldayız…
550
00:42:45,521 --> 00:42:48,232
…ama gittiğimiz yol
aşırı derecede karmaşıkmış.
551
00:42:48,315 --> 00:42:50,317
-Buradan gidelim.
-Bence buradan.
552
00:42:50,401 --> 00:42:53,696
-Helikopter getirmeliydik.
-Buradan mı gidelim?
553
00:42:53,779 --> 00:42:55,406
-Bu mu yani?
-Hayır.
554
00:42:58,492 --> 00:43:01,829
12 MAYIS 2017
555
00:43:04,582 --> 00:43:08,669
MIT HAYSTACK GÖZLEMEVİ
EHT VERİ İŞLEME MERKEZİ
556
00:43:11,964 --> 00:43:16,927
Şile'de olanlar yüzünden
uluslararası teslimat çok çetrefilliydi.
557
00:43:17,511 --> 00:43:19,930
-Bu, önemli bir veri biliyorsun.
-Evet.
558
00:43:20,014 --> 00:43:24,893
"Verin" ile "çetrefilli" kelimelerini
aynı cümlede duymak istemiyorum.
559
00:43:24,977 --> 00:43:26,395
Yıkım aracı.
560
00:43:27,688 --> 00:43:29,481
{\an8}Taze gelmiş veri bu.
561
00:43:33,277 --> 00:43:37,281
Ta Şile'den geldi, üçüncü kayıt cihazı,
ikinci yuva, ikinci set.
562
00:43:38,616 --> 00:43:40,326
-Güzel etiketlenmiş.
-Vincent?
563
00:43:41,076 --> 00:43:44,121
Şile'den fotonlar. Dondurulmuş.
564
00:43:45,873 --> 00:43:49,126
Bu farklı teleskoplardan
veriyi aldığımızda
565
00:43:49,710 --> 00:43:52,921
elimizdeki verinin boyutu devasa.
566
00:43:53,047 --> 00:43:55,591
Her bir dalgayı, her bir dalga çukurunu,
567
00:43:55,674 --> 00:43:59,261
her bir dalga tepesini
teleskoba girerken ölçmeliyiz.
568
00:44:01,555 --> 00:44:03,849
Bunu gerçeğe sadık kalarak kaydetmeli,
569
00:44:03,932 --> 00:44:06,560
her bir dalga yüzünü
dünyanın öbür ucundaki
570
00:44:06,644 --> 00:44:09,647
teleskopta karşılık gelen dalga yüzüyle
571
00:44:09,730 --> 00:44:11,023
eşleştirmeliyiz.
572
00:44:11,106 --> 00:44:12,816
Tamam, ALMA'dan son gelenler.
573
00:44:13,734 --> 00:44:14,777
Başka neler var?
574
00:44:14,860 --> 00:44:18,489
Bir gecelik gözlemde
yaklaşık bir buçuk petabayt veri
575
00:44:18,572 --> 00:44:19,406
üretiyoruz.
576
00:44:20,658 --> 00:44:22,993
-Tamam.
-Evet, temizleyince…
577
00:44:23,077 --> 00:44:27,039
Bilim tarihinde
herhangi bir fizik deneyinde
578
00:44:27,122 --> 00:44:30,292
bir gecelik gözlemde
elde edilen en büyük veri.
579
00:44:30,751 --> 00:44:32,086
Şeye bakmak istiyorum…
580
00:44:32,628 --> 00:44:34,463
Peki, burada tüm ALMA seti var.
581
00:44:35,714 --> 00:44:37,591
Tüm veriyi geri getiriyoruz,
582
00:44:37,675 --> 00:44:40,594
tüm sürücüleri
süper bilgisayara getiriyoruz.
583
00:44:40,678 --> 00:44:43,639
Bu bilgisayarların biri
MIT Haystack Gözlemevinde,
584
00:44:44,640 --> 00:44:48,727
diğeri Bonn, Almanya'da,
Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsünde.
585
00:44:48,811 --> 00:44:53,148
Sonra tüm bu veriyi
bu iki saha arasında işleyip kullanıyoruz.
586
00:44:53,232 --> 00:44:55,651
Dünya boyunda bir teleskop böyle yapılır.
587
00:44:56,360 --> 00:44:58,153
Tüm gezegenin haritası.
588
00:44:58,237 --> 00:45:02,032
Burada
Meksika'da kaydettiğimiz modüller var.
589
00:45:02,700 --> 00:45:05,577
Bunlar da Meksika'dan. Bu, Arizona'dan.
590
00:45:05,661 --> 00:45:07,955
Buradaki İspanya'dan.
591
00:45:08,664 --> 00:45:10,249
Bu da Hawaii'den.
592
00:45:10,916 --> 00:45:13,502
Güney Kutbu'ndan işleme yapamıyoruz.
593
00:45:13,585 --> 00:45:15,671
Güney Kutbu istasyonu şu an kapalı.
594
00:45:16,672 --> 00:45:18,382
İniş veya kalkış imkânsız.
595
00:45:19,675 --> 00:45:22,678
Tüm veriler ocağa kadar
dondurulmuş bekliyor.
596
00:45:25,180 --> 00:45:27,558
Tüm veriler burada bir araya geliyor,
597
00:45:27,641 --> 00:45:29,893
veriden çıkan son ürünü elde edeceğiz.
598
00:45:30,477 --> 00:45:34,732
Gerçekleşiyor. O kadar uzun aradan sonra
inanması güç ama gerçekleşiyor.
599
00:45:34,815 --> 00:45:38,694
Şimdilik bırak, deneyelim.
Temeli oluşturalım.
600
00:45:41,655 --> 00:45:45,534
Manuel faz kalibrasyonunu düzeltince
bu, düzelecek
601
00:45:47,286 --> 00:45:51,665
ve sinyal, gürültü oranıyla
genlik bile artacak.
602
00:45:52,374 --> 00:45:54,168
Bu, gerçekten muhteşem.
603
00:45:55,419 --> 00:45:57,880
On yıllardır peşinde olduğumuz hassaslığı
604
00:45:57,963 --> 00:46:02,301
ve çözünürlüğü elde ediyoruz.
605
00:46:04,928 --> 00:46:06,680
Bana göre, şahsen
606
00:46:08,015 --> 00:46:11,602
şu an büyük endişe içindeyim.
607
00:46:13,562 --> 00:46:16,565
Bu sonuç için uzun süredir çalışıyoruz.
608
00:46:17,608 --> 00:46:21,570
Ve şu an bile
ne elde ettiğimizi bilmiyoruz.
609
00:46:34,541 --> 00:46:37,461
NOTTINGHAM ÜNİVERSİTESİ
NOTTINGHAM, İNGİLTERE
610
00:46:37,544 --> 00:46:39,588
FİZİK BİNASI
611
00:46:47,638 --> 00:46:50,599
KARA DELİK LABORATUVARI
612
00:49:10,614 --> 00:49:12,532
Kara deliklere ulaşılamaz.
613
00:49:16,495 --> 00:49:21,625
Kullandığımız denklemlerin kara delikleri
tanımlayıp tanımlamadığını bilmiyoruz.
614
00:49:23,168 --> 00:49:27,631
Bunu doğrudan test edemeyiz,
bu ikilemin içindeyiz.
615
00:49:32,302 --> 00:49:34,137
Laboratuvarımda
616
00:49:34,221 --> 00:49:37,933
kara deliklerin belli özelliklerini
taklit eden bir modelim var.
617
00:49:40,018 --> 00:49:43,271
Tabii gerçek bir kara delik değil,
çok tehlikeli olurdu.
618
00:49:46,942 --> 00:49:50,153
Aslında dev bir su havuzumuz var.
619
00:49:51,863 --> 00:49:55,033
Tam ortasında bir girdap oluşuyor.
620
00:49:57,494 --> 00:50:02,207
Yüzeydeki küçük dalgalanmalar için
dönen bir kara delik gibi görünmeli.
621
00:50:10,632 --> 00:50:13,760
Ufukla bağı olan fizik olayları var;
622
00:50:15,429 --> 00:50:16,430
ışığın bükülmesi,
623
00:50:16,972 --> 00:50:18,473
Hawking Radyasyonu,
624
00:50:18,557 --> 00:50:19,433
süper ışınım.
625
00:50:21,810 --> 00:50:24,146
Ve bu tür etkileri simüle edebiliyoruz.
626
00:50:24,771 --> 00:50:27,107
Olay ufkunun dışında olan tüm etkileri.
627
00:50:31,611 --> 00:50:35,407
Ve sonunda uzun yıllardır öngörülen
ama deneyle teyit edilemeyen
628
00:50:35,490 --> 00:50:37,492
bir etki görüyorsunuz.
629
00:50:40,328 --> 00:50:41,538
Gerçek fizik budur.
630
00:50:42,164 --> 00:50:43,248
Tespit edilmiştir.
631
00:50:48,670 --> 00:50:52,215
Şu an
kara delikler hakkında bilgimiz sınırlı
632
00:50:52,841 --> 00:50:57,137
ama ben bir bilim insanıyım,
bundan daha iyi bir konumda olamazdım.
633
00:51:01,099 --> 00:51:03,477
Petri kabına konulmuş bir evrenimiz var.
634
00:51:05,437 --> 00:51:09,483
Ve içinde keşfedilmeyi bekleyen
635
00:51:09,566 --> 00:51:11,109
muhteşem bilgiler var.
636
00:51:19,785 --> 00:51:23,288
HAWKING TATİLİNDEN DÖRT AY SONRA
25 OCAK 2018
637
00:51:25,707 --> 00:51:28,418
Zeta eksi zeta-tilda-Y
638
00:51:28,919 --> 00:51:33,924
ve buna epsilon iki üssü dâhil,
ona da epsilon üssü dâhil.
639
00:51:34,049 --> 00:51:35,926
Yani bir bölü W artı olacak.
640
00:51:36,009 --> 00:51:38,762
Bu da bir bölü W artı.
641
00:51:40,847 --> 00:51:43,225
Yani bunu W artıyla hesaplaman gerek.
642
00:51:43,308 --> 00:51:45,435
Başka bir şey olmadığına emin misin?
643
00:51:46,186 --> 00:51:47,521
Hayır, yok.
644
00:51:47,604 --> 00:51:51,691
Hayır, yok çünkü katkısı olacak tek şey
sadece bir bölü W artı terimi.
645
00:51:54,611 --> 00:51:56,947
-Evet.
-W artı yerine o gerek.
646
00:51:57,030 --> 00:51:59,407
W artı bulmak için bunu hesaplamalısın.
647
00:51:59,491 --> 00:52:00,408
Hayır.
648
00:52:00,492 --> 00:52:03,286
Hayır integralde bir bölü W artı olmalı.
649
00:52:04,371 --> 00:52:06,998
-Evet.
-Çünkü W artının değer kümesi sıfır.
650
00:52:07,082 --> 00:52:10,377
Orada bir bölü W artı bulmazsak
sonuç sıfır çıkar.
651
00:52:13,964 --> 00:52:17,342
-Bunu Brinsop'ta anlamadık.
-Hayır, anlamadık sanırım.
652
00:52:21,471 --> 00:52:23,849
Brinsop'ta işler daha basit sandık,
653
00:52:23,932 --> 00:52:26,351
çok düşünmemiz gerekmedi.
654
00:52:26,434 --> 00:52:29,354
Ama o zamandan beri
çok farklı şeyler keşfettik.
655
00:52:29,437 --> 00:52:31,982
Bunlar da işleri karmaşıklaştırıyor.
656
00:52:32,065 --> 00:52:35,402
Brinsop'ta elle yapamayız sandık.
657
00:52:36,361 --> 00:52:38,572
Bilirsiniz işte, on sayfa.
658
00:52:42,492 --> 00:52:44,995
Hepimizin yaptığı
659
00:52:46,496 --> 00:52:50,750
en uzun hesaplardan biri çıktı.
660
00:52:50,834 --> 00:52:53,086
Tam yerinde oldu.
661
00:52:57,090 --> 00:52:58,675
1050 terim.
662
00:52:58,758 --> 00:53:04,347
1050 terim mi? İmkânsız,
basit bir hata yapmadan
663
00:53:04,848 --> 00:53:06,641
1050 terimi toplaman imkânsız.
664
00:53:07,642 --> 00:53:08,768
Ya da benim için.
665
00:53:08,852 --> 00:53:10,520
Malcolm'ı bile aşar.
666
00:53:10,604 --> 00:53:12,564
Bence yarısını yapabilirim ama…
667
00:53:14,733 --> 00:53:16,610
Bir ay önce
668
00:53:17,194 --> 00:53:20,989
bilgisayar kullanmamız gerektiğinin
farkına vardık.
669
00:53:23,408 --> 00:53:26,578
Özünde işlem şu,
binlerce terimi toplayarak
670
00:53:26,912 --> 00:53:31,458
sonuç olarak tam 12-J bulursak
671
00:53:31,541 --> 00:53:34,377
kara delikteki saç
672
00:53:35,003 --> 00:53:38,715
kara deliği baştan yaratmaya yeteceği
anlamına gelecek.
673
00:53:39,466 --> 00:53:41,635
Bilgi paradoksunu çözmek için
uzun bir yol.
674
00:53:42,761 --> 00:53:44,971
Şimdiye dek çözdüğümüzü söyleyemeyiz.
675
00:53:45,472 --> 00:53:49,476
Yani ya bilgisayar programımızda
bir hata var
676
00:53:49,559 --> 00:53:50,936
ya girdimizde hata var
677
00:53:51,436 --> 00:53:54,689
ya da problemin kavramsal analizimizde
hata var.
678
00:53:55,857 --> 00:53:59,110
İyimserlik seviyemiz bir inip bir çıkıyor.
679
00:54:00,195 --> 00:54:04,866
Tıkırında gideceğine
şu basit gerekçeyle inanmak zorundayız,
680
00:54:04,950 --> 00:54:08,453
inanmasaydık buna bu kadar emek vermezdik.
681
00:54:11,081 --> 00:54:13,917
-Emek veriyoruz.
-Emek veriyoruz, evet.
682
00:54:14,000 --> 00:54:17,170
Bunu yapmamızın sebebi de buna inanmamız.
683
00:54:18,713 --> 00:54:20,507
İnanmasaydık muhtemelen…
684
00:54:23,009 --> 00:54:25,512
-Aylar önce bırakırdık.
-…hevesli olmazdık.
685
00:54:27,013 --> 00:54:28,348
Ben iyimser bakıyorum.
686
00:54:30,475 --> 00:54:32,185
Ama bence epey bir şey eksik.
687
00:54:33,311 --> 00:54:34,938
Bir terim falan eksik.
688
00:54:36,982 --> 00:54:37,816
Veya fikir.
689
00:54:37,899 --> 00:54:42,028
Veya fikir falan.
Her şeyi doğru şekilde toplamadık sadece.
690
00:54:45,198 --> 00:54:50,495
Bilgi paradoksu şöyle der,
kara delikler yüzünden
691
00:54:50,578 --> 00:54:51,621
evren
692
00:54:52,163 --> 00:54:53,999
tam olarak fizik yasalarıyla
693
00:54:54,791 --> 00:54:57,502
tanımlanamaz.
694
00:55:00,171 --> 00:55:02,340
Bence fizik yasaları var
695
00:55:02,841 --> 00:55:06,303
ve bu yasaların ne olduğunu çözebiliriz.
696
00:55:08,847 --> 00:55:10,598
Ama bu iş henüz bitmedi.
697
00:55:23,570 --> 00:55:27,073
Bence gözlemlerin
698
00:55:27,157 --> 00:55:30,035
standart işleyiş kanımıza
699
00:55:30,118 --> 00:55:33,246
uymaması ilginç bir durum.
700
00:55:33,330 --> 00:55:38,543
İşte böyle anlarda
insanlar daha yabancı açıklamalar arar.
701
00:55:40,962 --> 00:55:43,631
Kara delik hikâyesinde de durum bu.
702
00:55:46,593 --> 00:55:49,346
Kara delikler başta epey olağan dışı,
703
00:55:49,429 --> 00:55:53,183
matematiksel, kabul etmesi çok zordu,
704
00:55:53,933 --> 00:55:56,644
buna rağmen zamanla, giderek
705
00:55:56,728 --> 00:55:59,731
mantığa sığmayan gözlemler yapıldı.
706
00:56:01,441 --> 00:56:04,736
Gözlemlenen şeyler için
kara delikler en iyi açıklamaydı.
707
00:56:05,945 --> 00:56:09,240
Hâlâ tartışmalı olan bir konu
süper kütleli kara delikler.
708
00:56:09,324 --> 00:56:12,243
Kütleleri Güneş'in kütlesinden milyon
veya milyar kat büyük.
709
00:56:15,413 --> 00:56:18,917
Belki her galaksinin çekirdeğinde
bir süper kütleli kara delik yatar.
710
00:56:19,417 --> 00:56:21,086
Kendi galaksimizde bile.
711
00:56:22,087 --> 00:56:24,005
İşte bu çok tartışmalıydı.
712
00:56:24,839 --> 00:56:28,802
Ve ilgimi çeken fikir de kesinlikle buydu.
713
00:56:31,429 --> 00:56:33,473
Bir teknik üzerinde çalışıyordum.
714
00:56:33,556 --> 00:56:36,059
{\an8}Benim grubum
ve o zaman Almanya'daki grubum
715
00:56:36,142 --> 00:56:39,646
{\an8}prensipte bunu çözebildi.
716
00:56:41,648 --> 00:56:44,943
Tam bu sırada Hawaii'de
Keck Gözlemevi açılıyordu.
717
00:56:48,530 --> 00:56:50,240
Çok büyük bir teleskobun
718
00:56:50,323 --> 00:56:53,410
aleti kurcalamamıza
izin vermesi müthiş bir şey.
719
00:56:56,704 --> 00:56:57,997
Ama işe yaradı.
720
00:56:58,081 --> 00:57:01,334
Birden galaksinin merkezini,
oradaki yıldızları gördük.
721
00:57:05,422 --> 00:57:08,716
Güneş'in kütlesinin
birkaç milyon katı kütleye sahip
722
00:57:08,800 --> 00:57:11,386
bir kara delik varsa
bu şeyler çok hızlı hareket eder.
723
00:57:13,430 --> 00:57:15,640
İlk ölçümüz 95'ti.
724
00:57:15,723 --> 00:57:19,352
İkinci fotoğrafta 96 gördük. Tanrı'm.
725
00:57:20,979 --> 00:57:23,606
Bunlar katiyen aynı yerde değildi.
726
00:57:25,233 --> 00:57:26,985
Bunlar taşınıyordu.
727
00:57:28,486 --> 00:57:30,655
98, 99, çok yakında olanların
728
00:57:30,738 --> 00:57:33,992
eğim kazanmaya başladığı
çoktan netleşmeye başlamıştı.
729
00:57:36,369 --> 00:57:39,038
Eğim sizi kara deliğe yönlendirir.
730
00:57:39,122 --> 00:57:42,333
Eğim kazanan üç yıldız vardı,
yani üç ok gibi düşünün.
731
00:57:43,960 --> 00:57:46,796
Hepsi aynı yerde kesişti.
732
00:57:50,675 --> 00:57:52,886
Bu denli kısa süreli yörüngeye
733
00:57:53,386 --> 00:57:56,139
sahip olabilmesi için
devasa bir şey gerek.
734
00:58:01,102 --> 00:58:06,149
Merkezinde süper kütleli kara delikten
735
00:58:06,232 --> 00:58:09,068
başka bir şey olduğunu düşünmek zor.
736
00:58:13,072 --> 00:58:15,033
Doğru yoldayız.
737
00:58:18,077 --> 00:58:19,412
Kokusunu alabiliyoruz.
738
00:58:30,798 --> 00:58:31,925
345.
739
00:58:32,008 --> 00:58:33,968
{\an8}Hayır, bence Kazu dedi ki…
740
00:58:34,052 --> 00:58:36,638
{\an8}Evet ama Kazu dün 120'ye bakmamı söyledi,
741
00:58:36,721 --> 00:58:38,348
{\an8}bu yüzden ona bakıyorduk.
742
00:58:38,431 --> 00:58:40,225
Yani bu, 3C345 mi?
743
00:58:40,308 --> 00:58:41,142
-Evet.
-Peki.
744
00:58:41,226 --> 00:58:43,645
EHT'yle daha önce hiç görülmeyen bir şeyi
745
00:58:43,728 --> 00:58:49,192
görmeyi amaçlamamız sıfırdan araçlar
yaratmamız gerektiği anlamına geliyordu.
746
00:58:49,275 --> 00:58:52,070
Geniş görüş açısıyla başlamak
çok daha kolay.
747
00:58:52,153 --> 00:58:55,281
Gördüğümüz şeye güvenmek için
yeterli uygunluğa sahip bir görüntüyü
748
00:58:55,365 --> 00:58:56,574
baştan yaratmalıyız.
749
00:58:56,658 --> 00:58:58,660
Küçük olursa yapılama tuhaflaşır.
750
00:58:58,743 --> 00:59:02,372
Evet, neyse
hepsi çizgisel ölçekte yüklü değil.
751
00:59:02,455 --> 00:59:05,083
Kameramızla bir fotoğraf çektiğimizde
752
00:59:05,166 --> 00:59:08,461
o fotoğrafın
tam olarak gerçek olduğuna inanırsınız.
753
00:59:08,545 --> 00:59:12,674
Onu kendi gözlerinizle gördünüz,
görebilirsiniz, "Örtüşüyor." dersiniz.
754
00:59:12,757 --> 00:59:16,761
Event Horizon Teleskobu'yla
bir kara deliğin fotoğrafını çektiğimizde
755
00:59:16,844 --> 00:59:17,971
onu göremiyoruz.
756
00:59:18,054 --> 00:59:20,765
Kara deliğin
oluşturduğumuz fotoğraftaki gibi
757
00:59:20,848 --> 00:59:22,225
göründüğünü bilmiyoruz.
758
00:59:22,934 --> 00:59:25,144
Asıl görüntüyü nasıl değerlendiririz?
759
00:59:26,312 --> 00:59:27,146
Hangisi doğru?
760
00:59:27,772 --> 00:59:32,193
Genelde "Hangisi doğru?" diyorum.
İnsanlar…
761
00:59:32,277 --> 00:59:35,154
Bu soruna bir yaklaşımımız da şu, ekipleri
762
00:59:35,238 --> 00:59:37,574
birbiriyle konuşamayan gruplara böldük.
763
00:59:38,074 --> 00:59:41,286
Birçok farklı görüntüden veri elde ettik,
764
00:59:41,369 --> 00:59:45,206
Event Horizon Teleskobu'ndan alacağımız
gibi gerçekçi veri.
765
00:59:45,290 --> 00:59:48,167
Sonra asıl görüntü olmadan
toplulukla paylaştık.
766
00:59:48,668 --> 00:59:52,380
Sonra elinizden geleni yapıp
bu veriden en iyi görseli çıkarın, dedik.
767
00:59:52,463 --> 00:59:56,718
Birinci ekip odasında olanlar
orada kalıyor, değil mi?
768
00:59:57,427 --> 00:59:59,596
Başka bir ekibin görselini görürsem
769
00:59:59,679 --> 01:00:02,640
belki bilinçaltımda
kendi görüntüleme algoritmamı
770
01:00:02,724 --> 01:00:05,810
o tür bir görsel
oluşturmaya yönlendirebilirim.
771
01:00:05,893 --> 01:00:07,687
Şu geniş hata çubuklarına bak.
772
01:00:08,855 --> 01:00:13,568
Görselleri karşılaştırmadan önce
tekrar tekrar görselleme yapmak
773
01:00:14,569 --> 01:00:16,821
ve işleminin rötuşlanmasını istiyoruz.
774
01:00:16,904 --> 01:00:20,325
Aynı veriyle farklı şeylere bakıyorsunuz
775
01:00:20,408 --> 01:00:22,118
Bu, bir kafes dövüşü…
776
01:00:22,201 --> 01:00:26,205
Ekipler arasında farklı algoritmaları
karşılaştırabilmeliyiz.
777
01:00:26,289 --> 01:00:28,374
Ortak paydada buluşursak
778
01:00:28,458 --> 01:00:32,253
aynı şeyi Sag-A* ve M87'de yapmak için
doğru yolda olduğumuzu anlarız.
779
01:00:32,337 --> 01:00:35,256
Bu, düşük kapalılıklı genişlik.
780
01:00:35,340 --> 01:00:37,175
Gerçekten büyük fark var.
781
01:00:37,258 --> 01:00:39,010
Arada üç gün var.
782
01:00:39,093 --> 01:00:41,095
Evet ama kaynak pek değişmedi
783
01:00:41,763 --> 01:00:43,598
ve ışık hızını değiştiremezsin.
784
01:00:44,098 --> 01:00:49,937
Ama turuncuyla mavi tamamen aynı günde,
tamamen aynı saatte.
785
01:00:50,438 --> 01:00:54,067
İkinci ekipte
zorlandığımızı söyleyebilirim.
786
01:00:55,318 --> 01:00:59,405
Verinin görselleme için
henüz hazır olmadığını,
787
01:01:00,073 --> 01:01:02,033
iyi kalibre edilmediğini
788
01:01:02,867 --> 01:01:03,951
düşünüyorum.
789
01:01:04,035 --> 01:01:06,788
Yani daha yapılacak iş var.
790
01:01:15,254 --> 01:01:17,757
Ayın 13'ünde gece yarısı civarı
791
01:01:17,840 --> 01:01:21,678
şans eseri Guardian sitesine bakıyordum
792
01:01:22,428 --> 01:01:23,763
ve duyurdular.
793
01:01:25,348 --> 01:01:26,182
Öylece.
794
01:01:26,265 --> 01:01:28,851
MODERN KOZMOLOJİNİN EN PARLAK YILDIZI
76 YAŞINDA HAYATINI KAYBETTİ
795
01:01:28,935 --> 01:01:32,689
{\an8}Onu ziyaret etmeyi konuşuyorduk.
796
01:01:33,773 --> 01:01:35,692
{\an8}Çünkü endişeliydik
797
01:01:36,484 --> 01:01:40,488
ve bu çalışmanın
ona moral vereceğini biliyorduk.
798
01:01:42,573 --> 01:01:45,451
Bir yere varır varmaz
İngiltere'ye döneceğiz,
799
01:01:45,535 --> 01:01:47,203
deyip duruyorduk.
800
01:01:47,286 --> 01:01:50,248
Elimizdekileri konuşmak,
sonraki adımı tartışmak için.
801
01:01:50,748 --> 01:01:55,253
Bu projede bir yere vardığımızı görmek
onu çok sevindirirdi.
802
01:01:55,837 --> 01:01:59,590
Ve ne yazık ki bunu vaktinde başaramadık.
803
01:02:01,759 --> 01:02:03,803
-Hepimiz farklı düşünürüz.
-Evet.
804
01:02:03,886 --> 01:02:07,014
Onun eşsiz bir düşünme yöntemi var.
805
01:02:08,266 --> 01:02:12,603
Artık onun zihnine erişimimiz olmayacak.
806
01:02:13,271 --> 01:02:14,605
Bu, büyük bir kayıp.
807
01:02:15,565 --> 01:02:17,817
Bilimsel iş birliği ve keşiften doğan
808
01:02:19,026 --> 01:02:24,657
özel bir arkadaşlık var ve benim için
809
01:02:24,741 --> 01:02:28,786
bu, eşsiz bir deneyim.
810
01:02:30,163 --> 01:02:34,375
Ve şey olması için…
811
01:02:36,127 --> 01:02:40,506
On yıllar boyunca birisiyle
verimli bir bilimsel etkileşim olması
812
01:02:41,924 --> 01:02:46,012
daha sonra da
813
01:02:47,221 --> 01:02:48,639
o kişiyi kaybetmek
814
01:02:49,682 --> 01:02:51,100
çok üzücü bir durum.
815
01:02:52,393 --> 01:02:56,606
Bir akrabayı kaybetmekten
farklı şekilde üzücü…
816
01:02:57,565 --> 01:02:58,399
Bu…
817
01:03:02,278 --> 01:03:05,323
Bu, çok özel bir şeydir
ve bunu kaybetmek çok üzücü.
818
01:03:44,445 --> 01:03:46,823
Çarpışan iki kara delik yakınında
819
01:03:46,906 --> 01:03:49,158
havada süzüldüğünüzü düşünebilirsiniz.
820
01:03:50,868 --> 01:03:55,164
Kara delikler yörüngede giderken
uzay zaman karşılığında etrafına sarılır.
821
01:03:56,457 --> 01:03:58,376
Davula vurulan tokmak gibidir.
822
01:03:59,001 --> 01:04:00,837
Davul uzay zamanın kendisi.
823
01:04:01,712 --> 01:04:03,047
Halkalanmaya başlar.
824
01:04:04,215 --> 01:04:07,218
Yer çekimi dalgaları, uzayı sıkıp gerer.
825
01:04:09,053 --> 01:04:12,098
Prensipte kulak zarınızı patlatırlar,
826
01:04:12,765 --> 01:04:16,143
boş uzay olsa da onları duyardınız.
827
01:04:21,816 --> 01:04:26,320
Yer çekimi dalgaları aslında
uzay zaman ortamındaki sese benzerler.
828
01:04:33,536 --> 01:04:37,373
Ve 2015'in en büyük keşfi işte buydu.
829
01:04:38,082 --> 01:04:42,628
LIGO deneyi tamamen karanlık
iki kara deliğin çarpışmasını kaydetti.
830
01:04:47,758 --> 01:04:49,886
{\an8}Saniyenin beşte birinin son kısmında
831
01:04:49,969 --> 01:04:53,055
{\an8}kara delikler birleşip
daha büyük bir kara delik olarak
832
01:04:53,139 --> 01:04:54,098
{\an8}sessizliğe bürünüyor.
833
01:04:54,932 --> 01:04:56,183
{\an8}Bu, muazzam bir şey.
834
01:04:56,267 --> 01:04:59,353
Bundan önce
kara deliklere ait elimizdeki tek kanıt
835
01:04:59,437 --> 01:05:01,355
çevrelerine neler yaptıklarıydı.
836
01:05:02,189 --> 01:05:03,399
{\an8}Bu, nokta atışıydı.
837
01:05:03,482 --> 01:05:06,277
{\an8}Sadece kara deliklerin varlığı değil,
838
01:05:06,360 --> 01:05:09,113
{\an8}bir çift kara deliğin varlığının
kanıtı için
839
01:05:09,196 --> 01:05:11,699
bir nokta atışıydı.
840
01:05:12,408 --> 01:05:15,953
Bu sinyal bir milyar yıldan fazla yol
katedip geliyor
841
01:05:16,037 --> 01:05:17,079
{\an8}ve bunu kaydettiler.
842
01:05:17,580 --> 01:05:20,917
{\an8}Olağanüstü,
son derece olağan üstü bir keşif.
843
01:05:22,668 --> 01:05:25,922
Çalışmam teorik olarak
kara deliklerin nasıl çarpıştığı,
844
01:05:26,005 --> 01:05:29,008
ortaya çıkan sesin nasıl olduğu,
o sesi simüle etmek
845
01:05:29,091 --> 01:05:32,845
ve kara delik yörüngelerinin dinamiğini
anlamak üzerineydi.
846
01:05:36,849 --> 01:05:40,227
{\an8}Yer çekimi dalgaları
dünyaya ulaşana dek öyle sessizler ki
847
01:05:41,854 --> 01:05:46,108
{\an8}deneyler sadece
son birkaç yörüngeyi yakalayabiliyor.
848
01:05:48,361 --> 01:05:50,905
Daha derine inip yaklaşmayı dinlemek için
849
01:05:50,988 --> 01:05:55,701
grubum son birkaç dakikayı
öngörmeye çalışıyor.
850
01:05:57,370 --> 01:05:59,288
Daha uzun hâlini dinleyerek
851
01:05:59,372 --> 01:06:02,166
kara deliklerin
daha ilginç bir dinamiği mi var,
852
01:06:02,249 --> 01:06:04,669
daha karmaşık hareketi mi var,
anlayabiliyoruz.
853
01:06:06,796 --> 01:06:11,008
Bu çalışmada ortaya çıkana göre
kara delikler hem farklı kütlelere sahip
854
01:06:11,092 --> 01:06:13,511
hem daha karmaşık bir yörünge üzerindeler
855
01:06:13,594 --> 01:06:15,137
hem de dönüyorlar.
856
01:06:18,849 --> 01:06:21,852
Sistem uzayda dönmeye başlıyor…
857
01:06:24,146 --> 01:06:26,607
…ve yer çekimi dalgaları
sizden uzaklaştıkça
858
01:06:26,691 --> 01:06:29,485
gittikçe sessizleştiğini,
dalgalar size geldikçe
859
01:06:29,568 --> 01:06:31,529
sesin arttığını duyabiliyorsunuz.
860
01:06:32,279 --> 01:06:35,408
Ve sadece dinleyerek
yer çekimi dalgaları seslerinden
861
01:06:35,491 --> 01:06:37,743
çıkarabileceğimiz tüm detaylar bunlar.
862
01:06:39,745 --> 01:06:43,249
Sonra birleşmeden hemen önce
şiddetleniyor ve hızlanıyorlar.
863
01:06:44,750 --> 01:06:47,378
Sonra büyük bir kara delik
olarak sessizleşiyor.
864
01:06:49,005 --> 01:06:55,052
Böyle bir kaydı deneyimlemek
insana duygusal anlamda
865
01:06:55,136 --> 01:06:56,429
bir haz veriyor.
866
01:06:57,471 --> 01:07:00,266
Bir bakıma
kara delikleri gerçeğe yaklaştırıyor.
867
01:07:02,184 --> 01:07:04,103
Fevkalade bir dönemde yaşıyoruz,
868
01:07:05,187 --> 01:07:09,942
bilinmezliğin zirvesindeyken
daha sonra keşfedebiliyoruz.
869
01:07:13,237 --> 01:07:16,323
M87 KARA DELİK VERİSİ
GÖRSELLEME İÇİN HAZIR
870
01:07:16,407 --> 01:07:17,491
5 HAZİRAN, 2018
871
01:07:27,001 --> 01:07:29,712
Pekâlâ arkadaşlar, veriyi yayımlayacağız.
872
01:07:30,921 --> 01:07:32,673
Büyük an, hadi yayımlayalım.
873
01:07:33,424 --> 01:07:37,261
Tamam, bu nota
tüm iş birliğindeki herkesi ekliyorum.
874
01:07:38,637 --> 01:07:40,431
Asıl amaç bir kara deliğin
875
01:07:40,514 --> 01:07:43,434
nasıl göründüğüne dair
bir fotoğraf elde etmek.
876
01:07:44,477 --> 01:07:48,689
Galaksilerin merkezindeki kara delikler
sıcak, parlayan bir plazmadadır.
877
01:07:48,773 --> 01:07:51,275
Yani kara deliğin arkasından, önünden,
878
01:07:51,358 --> 01:07:52,943
her tarafından ışık gelir.
879
01:07:53,736 --> 01:07:58,074
Uzay zamanı öyle bükerler ki
kara deliğin arkasındaki ışık bile
880
01:07:58,157 --> 01:08:01,077
gözlemciye ulaşmak için
etraflarından bükülebilir.
881
01:08:04,663 --> 01:08:05,581
Bazı fotonların
882
01:08:05,664 --> 01:08:08,918
size ulaşabilecek kadar uzakta olduğunu,
883
01:08:09,001 --> 01:08:12,379
bazılarının içeri bükülecek kadar
ufka yakın olduğunu,
884
01:08:13,130 --> 01:08:17,093
bazılarının çok yakın olduğunu
ve kara deliğe düştüğünü düşünebilirsiniz.
885
01:08:18,302 --> 01:08:21,972
Yani kara deliğin gölgesi
parlaklıktan yoksun bu dairesel bölge
886
01:08:22,056 --> 01:08:24,475
ve çevresinde bu parlak halka bulunuyor.
887
01:08:25,518 --> 01:08:29,063
{\an8}Kimsenin görmediği bir şey için
bu kadar somut öngörü yapılabilmesi
888
01:08:29,146 --> 01:08:30,523
{\an8}gerçekten özel bir şey.
889
01:08:31,315 --> 01:08:34,527
Görselleme yapıyorsan
diğer odaya gelmek zorundasın.
890
01:08:34,610 --> 01:08:36,320
-Tamam.
-Aynı anda başlayalım.
891
01:08:36,403 --> 01:08:38,364
Birinci ekibin görselleyicileri.
892
01:08:38,989 --> 01:08:40,950
En iyi hangi gün görünüyor?
893
01:08:41,033 --> 01:08:42,827
3601 üzerinde çalışıyorum.
894
01:08:42,910 --> 01:08:45,371
-Şimdilik 3601'de yapıyordum.
-Aynen.
895
01:08:45,454 --> 01:08:47,790
-Tamam, hazır mıyız?
-Heyecanlıyım.
896
01:08:47,873 --> 01:08:50,417
Tanrı'm, kapıyı kapatalım mı, hazır mıyız?
897
01:08:50,501 --> 01:08:55,005
-Dur, ne oluyor?
-Görseli elde etmeye çalışıyoruz!
898
01:08:55,089 --> 01:08:57,883
Tempomuzu biraz ayarlasak olur mu?
899
01:08:58,634 --> 01:09:00,261
Öncelikle olmaz.
900
01:09:01,178 --> 01:09:02,596
Shep, kapıyı kapat.
901
01:09:02,680 --> 01:09:05,933
-Tanrı'm.
-Başlayabilir miyiz Michael? Gerek yok…
902
01:09:06,016 --> 01:09:07,351
Michael'ı bekleyelim.
903
01:09:07,434 --> 01:09:09,854
Kendi küçük yörüngemizde çalışıp
904
01:09:09,937 --> 01:09:12,106
20 dakikaya buluşsak?
905
01:09:12,982 --> 01:09:16,026
-Olmaz.
-Bence bu, büyük bir an
906
01:09:16,110 --> 01:09:20,447
ve bence, öylesine söylüyorum,
907
01:09:20,531 --> 01:09:23,325
bence ilkini birlikte yapmak, onu görmek
908
01:09:23,409 --> 01:09:27,788
sonra ayrılıp
kendi başımıza düzeltmek eğlenceli olur.
909
01:09:27,872 --> 01:09:31,000
O kadar heyecan verici ki…
Tek mi yapmak istiyorsun?
910
01:09:31,083 --> 01:09:34,879
Veri hakkında fikir sahibi olmak için
birlikte görmek isterim.
911
01:09:34,962 --> 01:09:36,922
-Hazır mıyız?
-Hazırız.
912
01:09:37,006 --> 01:09:38,841
Asla olmayacak!
913
01:09:38,924 --> 01:09:40,634
Netleştir.
914
01:09:41,218 --> 01:09:42,052
Hazır mısınız?
915
01:09:42,553 --> 01:09:43,387
Hazır.
916
01:09:43,804 --> 01:09:44,638
-Başla.
-Başla.
917
01:09:44,722 --> 01:09:47,099
Aman Tanrı'm. Başlattık.
918
01:09:48,934 --> 01:09:50,102
Sadece bir waffle.
919
01:09:52,438 --> 01:09:54,815
Çok ama çok ilginç görünüyor.
920
01:09:58,819 --> 01:10:00,404
Waffle işi nasıl gidiyor?
921
01:10:00,487 --> 01:10:02,364
Andrew'ınki çok güzel
922
01:10:02,448 --> 01:10:04,825
ama hiçbir oynama yok.
923
01:10:06,535 --> 01:10:08,621
Sıkılığı çok yükseğe aldım.
924
01:10:10,748 --> 01:10:13,667
Daniel'la böyle bir şey yapıyoruz.
925
01:10:13,751 --> 01:10:16,962
-Aynen, peki.
-Sadece kapalılık kullanırsam böyle olur.
926
01:10:17,046 --> 01:10:20,049
-Sadece kapalılık mı?
-Tanrı'm, ki karelere bakın.
927
01:10:20,132 --> 01:10:22,343
-Çok güzel.
-Daha güzel yansıtmış.
928
01:10:22,426 --> 01:10:25,054
Sonra birkaç oynama sonrası bu var.
929
01:10:25,137 --> 01:10:28,224
Pürüzleri alıp fazla saçmalığı atıyor.
930
01:10:28,307 --> 01:10:29,808
-Hepsi düşük bantlı mı?
-Evet.
931
01:10:29,892 --> 01:10:32,770
-Sadece bir günün mü?
-Sadece bir günün.
932
01:10:33,479 --> 01:10:35,731
-Ne diyeceğim…
-Bir fikir veriyor.
933
01:10:36,315 --> 01:10:37,608
Görünene göre…
934
01:10:37,691 --> 01:10:40,611
-Hatları genişletmede mi sildin?
-Bir şeye dokunmadım.
935
01:10:41,195 --> 01:10:45,449
Çok güzel arkadaşlar. Son derece güzel.
936
01:10:45,532 --> 01:10:46,617
Dur. Bu, hangisi?
937
01:10:46,700 --> 01:10:47,576
Bu, Katie'nin.
938
01:10:48,535 --> 01:10:50,371
Ama farklı görünüyor.
939
01:10:50,454 --> 01:10:53,749
Çünkü bu tarafta
sizin daha parlak alanınız var.
940
01:10:53,832 --> 01:10:55,334
Ciddi misin sen?
941
01:10:55,459 --> 01:10:59,672
Hepimiz yaklaşık aynı boyutta
hilal şeklini elde ettik.
942
01:10:59,755 --> 01:11:00,881
Bu…
943
01:11:00,965 --> 01:11:04,343
-Bunun boyutu ne, sanki…
-40 civarı.
944
01:11:04,426 --> 01:11:05,970
-Evet.
-O zaman buluruz.
945
01:11:06,053 --> 01:11:10,849
M87'nin altı milyar güneş kütlesi
olduğunu beklediğinde.
946
01:11:10,933 --> 01:11:12,184
Yüksek kütleli durumda.
947
01:11:12,268 --> 01:11:15,813
Bu ne, biliyor musun?
Kara delikleri tartma ölçeği.
948
01:11:15,896 --> 01:11:19,733
Ciddi konuşmak gerekirse her gün
buna benzer bir şey elde edersek…
949
01:11:19,817 --> 01:11:23,821
Arkadaşlar, herkes oraya geçip
bir fotoğraf çekmeden odadan çıkamazsınız.
950
01:11:23,904 --> 01:11:25,239
Berbat olabilirdi.
951
01:11:25,322 --> 01:11:27,449
Burada durabilecek kadar kısa mıyım?
952
01:11:30,494 --> 01:11:31,996
Şeyi almalısın.
953
01:11:33,497 --> 01:11:35,291
Şu an öyle bir noktadayız ki
954
01:11:35,374 --> 01:11:38,002
dikkatsiz davranırsak
işler ters gidebilir.
955
01:11:38,836 --> 01:11:43,299
Telefonumla ekrandaki bir şeyin
fotoğrafını çektim.
956
01:11:43,382 --> 01:11:45,634
Görüşürüz, yarın görüntülemeye devam.
957
01:11:45,718 --> 01:11:48,595
Tek gereken bu fotoğraflardan birinin
958
01:11:48,679 --> 01:11:50,973
yanlış kişiye gönderilmesi.
959
01:11:51,056 --> 01:11:54,268
İnsanlar bakar, ekrandan ölçer
960
01:11:54,351 --> 01:11:57,354
ve makale yazar, sizi temin ederim.
961
01:11:58,147 --> 01:12:01,191
Kesinlikle, yüzde yüz ambargo uygulanmalı.
962
01:12:02,776 --> 01:12:05,738
EHT iş birliğinin dışında kimse
hiçbir şey göremez,
963
01:12:07,031 --> 01:12:08,574
burada olan bir şey
964
01:12:09,575 --> 01:12:11,660
asla birinci ekibin dışına çıkamaz.
965
01:12:13,287 --> 01:12:14,997
Çok manyak bir şey.
966
01:12:15,581 --> 01:12:19,043
Eminim her şey yanlıştır ama işe yararsa
967
01:12:19,918 --> 01:12:22,129
son derece müthiş olur.
968
01:12:49,698 --> 01:12:50,783
İşler iyi gidiyor.
969
01:12:52,785 --> 01:12:56,872
Projenin bu kısmını
başardığımızı düşünüyoruz.
970
01:12:58,415 --> 01:13:02,878
BRINSOP HANESİ, İNGİLTERE
16 EYLÜL 2018
971
01:13:03,379 --> 01:13:08,133
Hedeflediğimiz sonuç
12J'ye ulaşmayı başardık.
972
01:13:11,178 --> 01:13:12,805
Yapılacak az bir şey kaldı.
973
01:13:24,817 --> 01:13:29,029
Sanırım önemi olan tek şey 3,5.
974
01:13:29,613 --> 01:13:30,906
-3,5 mi?
-Evet.
975
01:13:36,036 --> 01:13:37,121
Seni görmek güzel.
976
01:13:38,580 --> 01:13:41,250
-Selam Sasha.
-Selam, çoktan gelmişsin.
977
01:13:41,333 --> 01:13:44,420
Evet, beş sayfa hesap yaptık bile,
978
01:13:44,503 --> 01:13:45,337
geç kaldın.
979
01:13:50,300 --> 01:13:52,553
Eşyalarını koyup banyoya gidebilirsin.
980
01:13:53,303 --> 01:13:55,514
Gerek yok, bana ihtiyaç var.
981
01:13:55,597 --> 01:13:57,307
-Ona zaman yok.
-Yok.
982
01:14:00,060 --> 01:14:00,894
Tamam.
983
01:14:01,728 --> 01:14:05,107
Ne durumdayız?
Daha ne yapılması gerekiyor?
984
01:14:06,066 --> 01:14:07,609
Şu an gördüğüm tek şey
985
01:14:09,236 --> 01:14:13,490
P üstü G artı eksiyi anlamak.
986
01:14:13,574 --> 01:14:15,701
-Evet.
-Evet ve ufku geçmek.
987
01:14:15,784 --> 01:14:17,828
Ufku geçmek. Bir şey gören var mı?
988
01:14:17,911 --> 01:14:18,871
Hayır, hepsi bu.
989
01:14:22,499 --> 01:14:24,418
Brinsop'a döndük, bir yıl geçti.
990
01:14:25,377 --> 01:14:27,463
Geçen sene pürüzsüzce ilerleriz sandık.
991
01:14:27,546 --> 01:14:29,756
Birkaç hafta daha harcayıp
tüm terimleri toplar,
992
01:14:29,840 --> 01:14:31,925
istediğimiz sonuca ulaşırız sandık.
993
01:14:32,009 --> 01:14:36,513
Sonra geçen sene içinde bundan
çok daha karmaşık olduğunu fark ettik.
994
01:14:36,597 --> 01:14:38,599
T-sol bölü T-sağ artı T-sol.
995
01:14:39,099 --> 01:14:42,644
Milyonlarca terim olduğunu,
iki haftada bitmeyeceğini anladık
996
01:14:42,728 --> 01:14:45,731
ve ilk kez bilgisayarlarda denedik
ama işe yaramadı.
997
01:14:46,773 --> 01:14:47,941
Bir bölü Y.
998
01:14:48,984 --> 01:14:52,196
Sonra elimizdeki bu denklemi
ayırabileceğimizi gördük.
999
01:14:52,279 --> 01:14:55,741
İntergrallenebilen,
integrallenemeyen parçalara indirgedik.
1000
01:14:55,824 --> 01:14:57,367
Bence dönüm noktası buydu.
1001
01:14:58,410 --> 01:15:01,830
İhtiyacımız olan her şeyi bulduğumuzu
1002
01:15:01,914 --> 01:15:05,334
ama bir şekilde
birkaç terimin kaçtığını anladık.
1003
01:15:05,417 --> 01:15:06,585
N, D, burası.
1004
01:15:06,668 --> 01:15:07,961
Şunu keşfettik,
1005
01:15:09,004 --> 01:15:12,257
denklem, eylemsizlik yükünün varyasyonu
1006
01:15:12,341 --> 01:15:16,094
ve ufkun açısal ivmesinin varyasyonunun
toplamına eşit.
1007
01:15:16,178 --> 01:15:19,223
Bu da hesaplanınca 12J çıkıyor.
1008
01:15:20,516 --> 01:15:24,061
Daha önce ufkun açısal ivmesinde
sadece birkaç terim dâhildi.
1009
01:15:24,853 --> 01:15:27,689
Ve bütün olmadan
integrallenebilir değildi.
1010
01:15:29,858 --> 01:15:32,236
Şimdi güzel bir fiziksel resim çıkardık,
1011
01:15:32,319 --> 01:15:34,655
12J'ye ulaşmanın güzel bir yolu bulduk,
1012
01:15:34,738 --> 01:15:35,822
şu an sonlardayız,
1013
01:15:35,906 --> 01:15:38,909
buna inandığımızdan emin olmak için
rötuş yapılıyor.
1014
01:15:42,538 --> 01:15:45,874
Stephen bunun sonunu göremeyeceği için
çok üzülüyorum.
1015
01:15:46,625 --> 01:15:48,252
Çok heyecan duyardı.
1016
01:15:52,714 --> 01:15:56,885
Fiziğin bu kadar kişisel olabilmesi
çok tuhaf.
1017
01:15:58,804 --> 01:16:03,433
Stephen'ın bu süreç ortasında
vefat etmesinin en üzücü yönünden biri de
1018
01:16:04,393 --> 01:16:06,311
doğru çıkarsa ona anlatamamamız.
1019
01:16:07,104 --> 01:16:08,772
Bir şişeyi buraya…
1020
01:16:12,568 --> 01:16:13,402
Stephen'a.
1021
01:16:14,194 --> 01:16:15,279
Stephen'a.
1022
01:16:15,362 --> 01:16:19,950
Stephen'ın en etkileyici
ve muhteşem yönlerinden biri
1023
01:16:20,033 --> 01:16:21,660
bu sorulara verdiği
1024
01:16:22,619 --> 01:16:27,082
büyük önemlerdi.
1025
01:16:30,961 --> 01:16:34,381
Bir kara deliğin içinin
bir şekilde çok farklı olduğunu biliyoruz.
1026
01:16:34,881 --> 01:16:38,677
Yani bunu çözmenin ödülü de epey büyük.
1027
01:16:41,930 --> 01:16:43,181
Uzay zamanın doğası.
1028
01:16:47,394 --> 01:16:48,228
Haklısın.
1029
01:16:51,815 --> 01:16:55,819
Hawking bize
elimizdeki en büyük ipucunu verdi.
1030
01:16:58,488 --> 01:17:01,241
Şu an çalıştığımız bu proje
başarıya ulaşırsa
1031
01:17:02,993 --> 01:17:08,123
devasa bir tabela görevi görecek,
üzerinde "Bu tarafta altın var." yazacak.
1032
01:17:10,917 --> 01:17:13,170
Gece gökyüzüne bakıyorsunuz
1033
01:17:13,962 --> 01:17:15,881
ve elbette onları görmüyorsunuz.
1034
01:17:18,300 --> 01:17:20,218
Ama orada olduğunu biliyorsunuz.
1035
01:17:21,428 --> 01:17:22,929
Bizimle alay ediyor gibi.
1036
01:17:24,890 --> 01:17:26,266
"Beni çözmeye çalışın."
1037
01:17:32,272 --> 01:17:33,690
{\an8}NEROC HAYSTACK GÖZLEMEVİ
1038
01:17:33,774 --> 01:17:35,275
İKİNCİ EHT GÖRSELLEŞTİRME EKİBİ
1039
01:17:36,610 --> 01:17:38,403
{\an8}Sesimi kontrol edeyim.
1040
01:17:38,487 --> 01:17:39,529
Duyabiliyor musun?
1041
01:17:39,613 --> 01:17:41,114
Evet, duyabiliyorum.
1042
01:17:41,198 --> 01:17:42,949
{\an8}-Monica, duyuyor musun?
-Evet, selam.
1043
01:17:43,033 --> 01:17:44,576
{\an8}İlk telekonferansa
1044
01:17:44,660 --> 01:17:50,040
{\an8}M87'nin görsellerini göstererek
başlamak istiyorum.
1045
01:17:50,624 --> 01:17:52,959
{\an8}Her görsel oldukça tutarlı,
1046
01:17:53,043 --> 01:17:54,878
{\an8}gölge benzeri bir özellik var.
1047
01:17:55,671 --> 01:17:57,881
Son derece cesaret veren bir sonuç.
1048
01:18:00,008 --> 01:18:03,011
İşe yaradı, kesinlikle işe yaradı.
1049
01:18:03,553 --> 01:18:04,763
Halkayı görüyoruz.
1050
01:18:06,515 --> 01:18:09,893
Aslında çok şüpheci olmalısınız.
1051
01:18:09,976 --> 01:18:14,314
O şeyi görmeyi çok isterim,
bu yüzden kendim ve gördüğüm şey hakkında
1052
01:18:14,398 --> 01:18:15,607
oldukça şüpheciyim.
1053
01:18:15,691 --> 01:18:18,485
İstersen buna
gölge özelliği demekte sorun yok,
1054
01:18:18,568 --> 01:18:20,112
ortada gördüğün gibi
1055
01:18:20,195 --> 01:18:24,408
ama gördüğümüzü düşündüğümüz şey konusunda
çok dikkatli olmalıyız.
1056
01:18:24,491 --> 01:18:26,702
Diğer ekiplerinkini görecek miyiz?
1057
01:18:26,785 --> 01:18:27,953
Hayır.
1058
01:18:28,036 --> 01:18:33,208
Her ekibin görsellerini incelemek için
görselleme çalıştayında buluştuğumuzda…
1059
01:18:33,291 --> 01:18:36,461
Dün gece heyecandan uyuyamadım.
1060
01:18:36,545 --> 01:18:40,549
Bu veri seti, bu görsel için
sekiz yıl bekledim.
1061
01:18:41,049 --> 01:18:44,219
{\an8}Hepimiz tutarlı sonuçlar aldığımız için
epey mutluyum
1062
01:18:44,803 --> 01:18:47,431
ve diğer ekiplerin işlerini görmeyi
iple çekiyorum.
1063
01:18:47,514 --> 01:18:49,641
Hepimiz çok iyi sır sakladık.
1064
01:18:52,144 --> 01:18:57,149
{\an8}Üçüncü görselleştirme ekibi
genelde standart bir teknik izliyor.
1065
01:18:57,232 --> 01:18:59,860
{\an8}Clean adlı bir algoritma kullanıyoruz.
1066
01:19:01,862 --> 01:19:06,199
Ekipte görselleştirme yapan
yaklaşık altı kişi var.
1067
01:19:07,242 --> 01:19:10,579
Görselin orta kısmında
genel olarak hemfikiriz.
1068
01:19:12,664 --> 01:19:15,876
Diğer ekiplerin "maksimum dağıntı"
ve diğer yöntemlerle
1069
01:19:15,959 --> 01:19:18,545
neler bulduğunu
haftaya görmek güzel olacak.
1070
01:19:20,213 --> 01:19:22,048
Umarız tutarlı olurlar.
1071
01:19:23,216 --> 01:19:25,343
Bu konuda çok dikkatli olmaya çalışıyoruz.
1072
01:19:25,427 --> 01:19:28,889
En kötü ihtimal
kara delik gölgesi gördüğümüzü söylemek,
1073
01:19:28,972 --> 01:19:32,267
sonra görsellemeden
kaynaklandığını görmek olurdu.
1074
01:19:34,770 --> 01:19:36,480
Şu an birinci ekipte
1075
01:19:36,563 --> 01:19:39,107
elde ettiğimiz yapılara
oldukça güveniyoruz.
1076
01:19:40,817 --> 01:19:43,236
Görsellerimizin tutarlılığından memnunuz
1077
01:19:43,320 --> 01:19:45,655
ama diğer ekiplerden bir şey görmedik,
1078
01:19:45,739 --> 01:19:49,284
bu yüzden
ekipler arası karşılaştırma başlayınca
1079
01:19:49,367 --> 01:19:51,369
her şeyin sarpa sarması da mümkün.
1080
01:19:51,453 --> 01:19:54,956
Benim korktuğum konu şu,
görseller farklı çıkarsa
1081
01:19:55,040 --> 01:19:57,042
-sonraki adımımız ne olacak?
-Evet.
1082
01:20:03,924 --> 01:20:05,175
Günaydın.
1083
01:20:05,258 --> 01:20:06,635
-Nasıl gidiyor?
-İyi.
1084
01:20:13,266 --> 01:20:15,602
-Selam, seni görmek güzel.
-Teşekkürler.
1085
01:20:16,728 --> 01:20:17,562
Tebrikler!
1086
01:20:21,066 --> 01:20:23,193
Tamam, iple çekiyorum. Alt kata iniyorum.
1087
01:20:23,276 --> 01:20:24,236
-Selam.
-Selam.
1088
01:20:24,319 --> 01:20:26,321
-Sonunda tanıştık.
-Evet.
1089
01:20:26,404 --> 01:20:27,239
Ben Katie.
1090
01:20:27,322 --> 01:20:28,949
-Memnun oldum.
-Ben de.
1091
01:20:29,032 --> 01:20:30,534
Geldiğin için sağ ol.
1092
01:20:35,413 --> 01:20:37,040
3. EKİP
1093
01:20:37,123 --> 01:20:38,917
2. EKİP
1094
01:20:41,253 --> 01:20:45,090
Şu an inanılmaz heyecanlı bir an.
Tüm ekiplerin aynı temel yapıyı
1095
01:20:45,173 --> 01:20:47,175
görüp görmediğine ilk kez bakacağız.
1096
01:20:47,259 --> 01:20:49,719
Başka yerin sonuçlarını hiç görmedim.
1097
01:20:49,803 --> 01:20:53,598
Yani şu an gerçekten Noel,
Hanuka gibi bir an.
1098
01:20:53,682 --> 01:20:57,686
Paketleri, hediyeleri açtığınız an bu an,
anlatabiliyor muyum?
1099
01:20:57,769 --> 01:20:59,521
Midilli mi aldım? Bilmiyorum.
1100
01:20:59,604 --> 01:21:03,275
Sonra kendim kalibre edip
artı kapanım fazını büyüttüm.
1101
01:21:03,358 --> 01:21:04,359
Peki.
1102
01:21:04,442 --> 01:21:06,903
Tüylerim diken diken oldu.
1103
01:21:07,529 --> 01:21:11,783
{\an8}Bu anı yaklaşık on yıldır bekliyorum.
1104
01:21:12,492 --> 01:21:15,537
{\an8}On yıldır
kara delik modellemesi yapıyorum.
1105
01:21:15,620 --> 01:21:18,623
Sonunda gerçek oluyor.
1106
01:21:19,124 --> 01:21:23,628
Aynı kodu kullanırsak
ne olacağına bakalım.
1107
01:21:23,712 --> 01:21:26,172
Hiçbir şey değiştirmeden, rötuş yapmadan.
1108
01:21:26,256 --> 01:21:28,300
Bakalım ne yapacak?
1109
01:21:28,383 --> 01:21:30,343
-Tamam, ilginç olur.
-Meraktan.
1110
01:21:30,427 --> 01:21:34,764
Bakalım bir kod bulup tutarlı biçimde…
1111
01:21:34,848 --> 01:21:36,683
…mikro ark saniye skalasında.
1112
01:21:36,766 --> 01:21:40,520
Daha fazlasıyla
boşluğu dolduruyor gibi görünüyor.
1113
01:21:41,563 --> 01:21:45,358
Sanırım sıfır ana hattına cevap olarak
iki seçeneğimiz var.
1114
01:21:45,442 --> 01:21:48,695
İkisinde de
az çok aynı görseli oluşturuyor.
1115
01:21:48,778 --> 01:21:51,698
Onda bunu kullanmak mantıksız.
1116
01:21:51,781 --> 01:21:55,285
Aslında mantıklı,
fazladan bilgi getiriyorlar.
1117
01:21:55,368 --> 01:21:57,495
Ama alakasız bilgi de olabilir.
1118
01:21:57,579 --> 01:22:01,499
Michael, üçüncü ekipten
görsel almadım, sorayım mı?
1119
01:22:02,626 --> 01:22:03,460
Tamam.
1120
01:22:04,753 --> 01:22:07,172
-O zaman çok daha kötü olacak.
-Peki.
1121
01:22:07,255 --> 01:22:08,256
Pardon, çok kısa.
1122
01:22:08,340 --> 01:22:10,467
Hazır olmanıza daha ne kadar var?
1123
01:22:12,469 --> 01:22:15,430
-Bilmiyorum.
-15 dakika falan?
1124
01:22:15,513 --> 01:22:19,351
-Tabii, sorun çıkmazsa 15 dakika.
-Üçüncü ekibe ne kadar gerek?
1125
01:22:19,434 --> 01:22:21,269
Çalışıyorsa birkaç dakika.
1126
01:22:21,353 --> 01:22:24,189
Onu yapalım,
rakamlara bakabilirsin, doğruysa…
1127
01:22:24,272 --> 01:22:25,106
Peki.
1128
01:22:35,367 --> 01:22:37,369
-Selam, ben…
-Hazırım, evet.
1129
01:22:44,417 --> 01:22:49,005
Tamam, önce her görsel arasında
normal çapraz korelasyon karşılaştırması
1130
01:22:49,089 --> 01:22:50,799
yaptık.
1131
01:22:50,882 --> 01:22:55,637
Bir değeri, iki görsel arasında
tam eşleşmeyi gösterecek,
1132
01:22:55,720 --> 01:22:56,846
sıfır da çok kötü.
1133
01:22:57,973 --> 01:22:59,516
Büyük ana hazır mıyız?
1134
01:23:03,186 --> 01:23:05,230
Tamam, aşağı iniyorum.
1135
01:23:05,313 --> 01:23:06,481
Aman Tanrı'm.
1136
01:23:06,564 --> 01:23:07,732
Şuna bak.
1137
01:23:07,816 --> 01:23:08,858
Vay canına!
1138
01:23:13,279 --> 01:23:14,364
M87 bu!
1139
01:23:16,616 --> 01:23:21,204
Görsellerin ne kadar benzer olduğunu
piksel piksel karşılaştırdık.
1140
01:23:23,498 --> 01:23:25,917
Ekipler arasında hiç konuşmadık
1141
01:23:26,001 --> 01:23:28,378
ama bu rakamlara göre, buna rağmen
1142
01:23:28,461 --> 01:23:31,089
hepimiz açıkça aynı yapıyı görüyoruz,
1143
01:23:31,172 --> 01:23:32,841
gerçekten umut verici.
1144
01:23:38,638 --> 01:23:40,432
Şaşırtıcı derecede duygusaldı.
1145
01:23:41,683 --> 01:23:43,601
Matematiksel açıdan biliyorsunuz
1146
01:23:43,685 --> 01:23:47,063
ve kendi modellerimize
çok benzer fotoğraflara bakıyoruz.
1147
01:23:47,647 --> 01:23:51,609
Ama buna baktığınızda kendinize
bunun gerçek veri olduğunu,
1148
01:23:51,693 --> 01:23:55,989
simülasyon değil de bir kara deliğe
baktığınızı söylemeniz gerekiyor.
1149
01:23:56,072 --> 01:23:59,743
Kendimi telefonumda
saatlerce buna bakarken yakalıyorum.
1150
01:24:02,120 --> 01:24:06,750
Şimdi tüm birliğin bir araya gelip
hemfikir olması gerekiyor.
1151
01:24:11,755 --> 01:24:13,631
ALMA'yla aynı genişlikte.
1152
01:24:15,133 --> 01:24:17,677
Bu, projenin çok
ama çok kritik bir aşaması.
1153
01:24:18,636 --> 01:24:21,514
Çok farklı geçmişlere sahip
çok farklı insanları
1154
01:24:21,598 --> 01:24:23,767
bir araya getirip 200, 250 kişiyi
1155
01:24:24,809 --> 01:24:29,981
temsil edecek bir çalışma üzerinde
hemfikir olmasını sağlamalıyız.
1156
01:24:31,107 --> 01:24:34,611
Bu, müthiş bir soru. Bence en iyisi…
1157
01:24:35,195 --> 01:24:37,530
Güvenirliğinizi kaybetmek çok kolaydır.
1158
01:24:37,614 --> 01:24:41,242
Ve Event Horizon Teleskobu
pek çok yıl içinde güven oluşturdu.
1159
01:24:42,869 --> 01:24:44,329
Hata yapamayız.
1160
01:24:47,123 --> 01:24:50,043
Anahtar çekirdeği nasıl belirliyorsunuz?
1161
01:24:51,086 --> 01:24:52,545
Ne üzerinde anlaşıyoruz?
1162
01:24:53,171 --> 01:24:55,507
Bu, çekişmeli bir tartışma konusu oldu.
1163
01:24:56,424 --> 01:24:58,635
Muhtemelen tam karar verilmemiştir.
1164
01:24:58,718 --> 01:25:00,845
SPLINTER OTURUMU: 2. VE 4. MAKALE
1165
01:25:00,929 --> 01:25:06,976
Evet, tek bir görsel istiyoruz
ama varyasyonları da göstermek istiyoruz.
1166
01:25:07,060 --> 01:25:09,020
Birinde uzlaşmak zorundayız.
1167
01:25:09,104 --> 01:25:12,440
-Bekleneni veren bir şeyde.
-Evet.
1168
01:25:12,524 --> 01:25:14,859
Bence konu hangisini istediğimiz değil,
1169
01:25:14,943 --> 01:25:18,279
bence en iyi veri setini seçip
1170
01:25:18,363 --> 01:25:20,990
onun en iyi görselini seçmeliyiz.
1171
01:25:21,074 --> 01:25:24,285
Tekrarlamak isteyenler için
kolayca tekrar çıkarılmalı.
1172
01:25:24,911 --> 01:25:26,704
Ortalama görseli beğendim gibi
1173
01:25:26,788 --> 01:25:29,457
ama hiçbir veriyle tutarlı olmadığından
1174
01:25:29,541 --> 01:25:33,253
mesela parametre tahmini yapmak için
bu görseli mi kullanacağız?
1175
01:25:37,465 --> 01:25:40,885
Herkes kendi fonuyla,
kendi beklentileriyle geldi,
1176
01:25:41,511 --> 01:25:43,638
yani tüm mesele birbirini ikna edip
1177
01:25:43,721 --> 01:25:46,224
bir yolu izlemek için
başkasını zorlamakta.
1178
01:25:46,307 --> 01:25:52,355
Yani sizce yapay veride
modellenmemiş sistematik var mı?
1179
01:25:52,438 --> 01:25:55,692
Bu da
işi demokratik kılsa da kolay değildi.
1180
01:25:56,234 --> 01:25:57,777
Dürüst olacağım.
1181
01:26:11,875 --> 01:26:15,378
Bence kara delikler üzerinde çalışan
her fizikçinin hayali
1182
01:26:16,671 --> 01:26:20,133
ufuktan geçip diğer tarafa girebilmektir.
1183
01:26:26,848 --> 01:26:28,516
Bu dünyada
1184
01:26:30,393 --> 01:26:33,313
göreceğimi gördüm deyip
bu yolculuğu çıkabilseydim
1185
01:26:34,981 --> 01:26:35,899
ne görürdüm?
1186
01:26:45,742 --> 01:26:48,620
Deniz, antik kâşifleri
nasıl kendine çektiyse
1187
01:26:49,704 --> 01:26:50,955
ufuk da bizi çekiyor.
1188
01:26:55,001 --> 01:26:58,171
Sınırlar bizi çekiyor.
1189
01:27:03,676 --> 01:27:05,345
Bir kara deliğin ufku,
1190
01:27:07,222 --> 01:27:10,391
ilmimizin,
1191
01:27:11,476 --> 01:27:14,103
evreni anlayışımızın eşiği.
1192
01:27:17,023 --> 01:27:21,444
Ve büyük heyecan veren problem
o eşiğin ötesine gitmek.
1193
01:27:27,992 --> 01:27:28,868
Son nokta bu.
1194
01:27:29,869 --> 01:27:33,331
Daha ötesi olmayan yer işte orası.
1195
01:27:40,880 --> 01:27:42,548
Orası evrenin fiziksel,
1196
01:27:42,632 --> 01:27:46,469
ölçülebilir olarak var olmayan bir kısmı.
1197
01:27:48,137 --> 01:27:51,099
Ama oraya bizzat gidip
orayı deneyimleyebilirsiniz.
1198
01:27:54,644 --> 01:27:56,271
Ama kimseye anlatamazsınız.
1199
01:27:58,690 --> 01:28:01,109
Dış dünya için var olmayı bırakıyorsunuz.
1200
01:28:05,154 --> 01:28:08,574
İnsanlar içgüdüsel olarak
sürekli ölümle ilişkilendiriyor.
1201
01:28:18,001 --> 01:28:21,462
5 EKİM 2018
1202
01:28:42,608 --> 01:28:45,194
İşte buradalar! Gülümsüyorlar!
1203
01:28:45,278 --> 01:28:49,240
Sizi tekrar görmek güzel. Sizi özledim.
1204
01:28:49,324 --> 01:28:51,409
Özgürüz.
1205
01:28:53,036 --> 01:28:57,040
-Makaleyi bitirdik.
-Evet.
1206
01:28:57,123 --> 01:28:59,042
Bu yüzden herkesin yüzü gülüyor.
1207
01:28:59,792 --> 01:29:01,210
Çok iyi hissediyorum.
1208
01:29:01,294 --> 01:29:03,796
Muhteşem derecede iyi hissediyorum.
1209
01:29:03,880 --> 01:29:08,301
Çünkü tamamlamak inanılmaz uzun sürdü.
1210
01:29:08,384 --> 01:29:10,136
Çok rahatladık.
1211
01:29:10,595 --> 01:29:14,891
Daha büyük resmi
biraz daha düşünebilmek daha güzel.
1212
01:29:14,974 --> 01:29:18,269
Sanki çıkmaza girip
çok vakit harcamış gibiyim…
1213
01:29:18,353 --> 01:29:19,479
Özgür hissediyorsun.
1214
01:29:19,562 --> 01:29:22,815
Evet, olanlar üzerinde çalışabilince
özgür hissediyorum.
1215
01:29:22,899 --> 01:29:26,402
Ve bence elimizdeki sonuçlar
son derece ikna edici.
1216
01:29:27,653 --> 01:29:32,325
Yumuşak saçın
bir kara delikte saklanan her bilgi için
1217
01:29:33,117 --> 01:29:37,205
geçerli olduğunu gösterdik.
1218
01:29:38,831 --> 01:29:42,210
Ama sonraki adımımız konusunda
pek akıllıca davranmadık.
1219
01:29:42,960 --> 01:29:44,420
Evet, haklısın.
1220
01:29:44,504 --> 01:29:47,256
Asıl zorluk bunun olabileceğini değil de
1221
01:29:48,132 --> 01:29:49,675
gerçekten olduğunu,
1222
01:29:49,759 --> 01:29:52,720
ve kara deliğe giren,
1223
01:29:53,388 --> 01:29:57,600
kara delikten çıkan bilgi akışı için
bir mekanizma olduğunu göstermekti.
1224
01:29:59,018 --> 01:30:01,062
Bu, çok daha karmaşık bir problem.
1225
01:30:01,979 --> 01:30:04,482
Stephen bunun üzerinde
çalışmamızı isterdi.
1226
01:30:06,943 --> 01:30:10,863
Ayın 15'inde
basın toplantısına geliyor musun?
1227
01:30:13,825 --> 01:30:16,619
Tereddütlerim var.
1228
01:30:34,137 --> 01:30:35,221
Tünaydın.
1229
01:30:35,721 --> 01:30:40,017
Profesör Stephen Hawking'in son kitabının
basın toplantısına hoş geldiniz.
1230
01:30:40,643 --> 01:30:44,772
Son makalesiyle vefat ettiği ana kadar
cevaplar aramaya devam etti.
1231
01:30:44,856 --> 01:30:47,400
Bu çalışmayı uzun süreli meslektaşları
1232
01:30:47,483 --> 01:30:50,319
Profesör Malcolm Perry
ve Profesör Andy Strominger'la yaptı.
1233
01:30:50,403 --> 01:30:53,865
Çalışmanın konusu günümüzde
bilim camiasının karşısındaki
1234
01:30:53,948 --> 01:30:56,993
en karmaşık problemlerden bilgi paradoksu.
1235
01:30:57,827 --> 01:31:01,664
Malcolm, Andy;
bize makalenin kısa bir özetini verin.
1236
01:31:01,747 --> 01:31:04,375
Bu, Stephen'ın bize verdiği
1237
01:31:04,459 --> 01:31:07,295
devasa bir problem.
1238
01:31:07,920 --> 01:31:10,381
Kuantumu düşünmeye başlamadan önce
1239
01:31:10,465 --> 01:31:13,801
kara deliğin ne olduğunu anlamak
50 yıl sürdü.
1240
01:31:13,885 --> 01:31:16,179
Bu yolun bizi istediğimiz yere
1241
01:31:16,262 --> 01:31:19,515
götürüp götürmeyeceğini
anca on yıla anlarız.
1242
01:31:20,600 --> 01:31:22,560
Götüremeyeceğini de bilmiyoruz.
1243
01:31:23,311 --> 01:31:28,065
Ve itiraf etmeliyim,
bilim insanına pek yakışmıyor
1244
01:31:29,108 --> 01:31:30,735
ama içimde iyi bir his var.
1245
01:31:32,987 --> 01:31:37,074
Bu büyük maceranın parçası olmaktan
büyük heyecan duyuyorum.
1246
01:31:42,413 --> 01:31:44,999
-Stephen'a.
-Stephen'a.
1247
01:31:45,082 --> 01:31:47,126
-Yumuşak saça.
-Yumuşak saça.
1248
01:31:48,669 --> 01:31:51,756
Ve bilgi paradoksunun yok oluşuna.
1249
01:31:53,049 --> 01:31:54,258
Ve sonraki makaleye.
1250
01:31:57,678 --> 01:31:58,679
Müthiş bir hayat.
1251
01:32:00,014 --> 01:32:01,557
Hayatın olayı budur.
1252
01:32:03,935 --> 01:32:08,231
10 NİSAN 2019
1253
01:32:13,361 --> 01:32:15,154
LOGAN HAVALİMANI
1254
01:32:25,998 --> 01:32:27,875
ULUSAL BASIN BİNASI
1255
01:32:38,427 --> 01:32:39,637
{\an8}BASINA AYRILMIŞTIR
1256
01:32:45,184 --> 01:32:46,269
Seni görmek güzel.
1257
01:32:55,194 --> 01:32:56,737
Al benden de o kadar.
1258
01:33:06,831 --> 01:33:09,375
Bugünkü basın toplantısına hoş geldiniz.
1259
01:33:09,458 --> 01:33:12,670
{\an8}Ulusal Bilim Derneği ve Event Horizon…
1260
01:33:12,753 --> 01:33:14,088
{\an8}Tünaydın.
1261
01:33:14,171 --> 01:33:17,883
{\an8}Kısa süre sonra asıl duyuru dünya çapında
1262
01:33:17,967 --> 01:33:21,887
{\an8}aynı anda yapılan altı basın toplantısında
paylaşılacak, yani…
1263
01:33:21,971 --> 01:33:25,933
{\an8}Herkese günaydın, bugün astronomi için
sıra dışı bir gün.
1264
01:33:27,018 --> 01:33:30,313
TOKYO, JAPONYA
1265
01:33:30,396 --> 01:33:36,944
{\an8}Şu an birçok insanın birlikte yaptığı
çalışmanın sonucunu görüyorsunuz.
1266
01:33:37,820 --> 01:33:41,198
Saygıdeğer konuklar,
kara delik tutkunları; teşekkürler.
1267
01:33:41,282 --> 01:33:44,744
Kara delikler
evrendeki en gizemli nesnelerdir.
1268
01:33:45,453 --> 01:33:47,913
Büyük bir iş birliğinin üyesiyiz.
1269
01:33:47,997 --> 01:33:51,751
Güçlü 200 üyeyiz, 60 enstitümüz var
1270
01:33:51,834 --> 01:33:54,378
ve 20'den fazla ülke
ve bölgede çalışıyoruz.
1271
01:33:54,920 --> 01:33:57,048
Daha önce evrenin bize görünmez olan
1272
01:33:57,131 --> 01:34:00,009
bir parçasını görmek için
on yılı aşkındır çalışıyoruz.
1273
01:34:00,926 --> 01:34:04,221
Ve bugün büyük bir sevinçle bildiririz,
1274
01:34:04,305 --> 01:34:07,642
görmesi imkânsız olduğunu sandığımız şeyi
gördük.
1275
01:34:08,768 --> 01:34:12,855
Bir kara deliği gördük
ve fotoğrafını çektik.
1276
01:34:15,232 --> 01:34:16,067
İşte burada.
1277
01:34:19,987 --> 01:34:23,616
Elimizde artık bir kara deliğin varlığının
görsel kanıtı var.
1278
01:34:24,533 --> 01:34:29,288
Artık biliyoruz ki Güneş'in ağırlığından
6,5 milyar kat daha ağır bir kara delik,
1279
01:34:29,372 --> 01:34:31,165
M87'nin merkezinde yer alıyor.
1280
01:34:33,334 --> 01:34:35,169
Ve bu, sadece bir başlangıç.
1281
01:34:50,935 --> 01:34:52,687
BİLİM İNSANLARI BİR KARA DELİĞE AİT
İLK GÖRSELİ NİHAYET ELDE ETTİ.
1282
01:34:56,107 --> 01:34:57,983
BİR KARA DELİK İLK KEZ GÖRÜNTÜLENDİ
1283
01:35:02,071 --> 01:35:06,117
{\an8}ENGİN EVRENDE
BİR GİZEM DAHA ÇÖZÜLDÜ
1284
01:38:40,164 --> 01:38:44,418
Alt yazı çevirmeni: Ümmühan Yıldırım