1 00:00:02,000 --> 00:00:07,000 Downloaded from YTS.MX 2 00:00:08,000 --> 00:00:13,000 Official YIFY movies site: YTS.MX 3 00:00:13,430 --> 00:00:15,598 Je lot wacht, welke kant je ook op gaat. 4 00:00:15,640 --> 00:00:18,018 ANDEREN HELPEN IS DE HUUR VOOR JE PLEK IN DE HEMEL 5 00:00:18,101 --> 00:00:22,981 Het was het lot dat mijn vader  Cassius Clay zou ontmoeten. 6 00:00:23,940 --> 00:00:27,193 Drie korte jaren van hun leven… 7 00:00:27,277 --> 00:00:29,446 DOCHTER VAN MALCOLM X 8 00:00:29,571 --> 00:00:31,906 …gecreëerd door het lot. 9 00:00:33,408 --> 00:00:36,327 Dat was hun bloedbroederschap. 10 00:00:36,828 --> 00:00:39,372 We zijn geen slaven meer, geen bezit van witten. 11 00:00:39,456 --> 00:00:43,960 Cassius vernietigde dat beeld toen hij Sonny Liston ko sloeg. 12 00:00:44,044 --> 00:00:46,588 De zwaargewicht kampioen is Cassius Clay. 13 00:00:46,671 --> 00:00:48,840 Malcolm kwam naar deze jongeman toe… 14 00:00:49,382 --> 00:00:53,595 …en gaf hem de kracht die hij nodig had… 15 00:00:54,596 --> 00:00:55,972 …om te spreken. 16 00:00:57,515 --> 00:00:59,934 EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIRE 17 00:02:08,753 --> 00:02:10,004 Malcolm en Muhammad. 18 00:02:10,964 --> 00:02:12,549 Ze waren heel hecht… 19 00:02:14,926 --> 00:02:16,553 …letterlijk als broers. 20 00:02:19,305 --> 00:02:21,182 En ik was er getuige van. 21 00:02:25,228 --> 00:02:27,147 Was je broer graag bij Malcolm? 22 00:02:27,230 --> 00:02:30,358 Ja, hij vond het echt geweldig. Ik ook. 23 00:02:31,151 --> 00:02:32,777 Hij had iets. 24 00:02:33,653 --> 00:02:34,821 Iets goddelijks. 25 00:02:36,906 --> 00:02:40,160 De elektriciteit die uit zijn lichaam kwam was heilig. 26 00:02:41,870 --> 00:02:44,205 Zulke mensen zijn er maar weinig. 27 00:02:46,416 --> 00:02:48,626 Waarom bleven ze geen vrienden? 28 00:02:50,128 --> 00:02:51,004 Nou… 29 00:02:53,089 --> 00:02:58,511 'Het lot kan je beste vriend als  instrument gebruiken om je kwaad te doen… 30 00:02:58,595 --> 00:03:01,264 …en je ergste vijand  om je goeds te brengen.' 31 00:03:02,432 --> 00:03:03,391 Toch? 32 00:03:03,474 --> 00:03:05,643 Judas verraadde Jezus. 33 00:03:06,227 --> 00:03:08,688 Malcolm X verraadde Elijah Muhammad. 34 00:03:09,731 --> 00:03:14,444 'Het lot kan je beste vriend gebruiken als instrument om je kwaad te doen… 35 00:03:14,944 --> 00:03:17,697 …en je ergste vijand  om je goeds te brengen.' 36 00:03:26,664 --> 00:03:29,709 Het wordt tijd dat jij en ik voor onszelf opkomen. 37 00:03:31,044 --> 00:03:33,963 Het is tijd dat jij en ik zelf gaan zien. 38 00:03:34,631 --> 00:03:37,926 En het is tijd dat jij en ik  voor onszelf vechten. 39 00:03:42,555 --> 00:03:43,973 Je bent onbemind. 40 00:03:46,392 --> 00:03:49,354 Zo is zwart zijn in een wit-suprematistische wereld. 41 00:03:50,480 --> 00:03:52,565 MUHAMMAD SPREEKT  AMERIKA VALT! 42 00:03:52,649 --> 00:03:56,152 Je bent onbemind, verwaarloosd, ze zorgen niet voor je… 43 00:03:56,236 --> 00:03:59,739 …ze zien je als minder mooi, minder moreel, minder intelligent… 44 00:03:59,822 --> 00:04:03,368 …en jou wordt verteld altijd bang te zijn. 45 00:04:04,661 --> 00:04:07,080 Maar Malcolm X, Muhammad Ali… 46 00:04:08,206 --> 00:04:09,082 …echt niet. 47 00:04:12,126 --> 00:04:14,963 Malcolm X en Muhammad Ali… 48 00:04:15,964 --> 00:04:21,010 …waren de twee meest vrije zwarte mannen in de 20e eeuw. 49 00:04:22,011 --> 00:04:24,555 Aan de andere kant is er… 50 00:04:25,056 --> 00:04:26,474 …een last die je draagt. 51 00:04:27,976 --> 00:04:31,312 Het kost enorm veel om een vrij en liefdevol persoon te zijn. 52 00:04:37,777 --> 00:04:38,903 …22 jaar oud. 53 00:04:38,987 --> 00:04:40,405 Ik moet de beste zijn. 54 00:04:40,488 --> 00:04:42,407 De koning van de wereld. -Wacht even. 55 00:04:42,490 --> 00:04:44,158 Ik ben knap. -Niet zo. 56 00:04:44,242 --> 00:04:45,493 Ik ben een slechte man. 57 00:04:45,576 --> 00:04:47,704 Wacht… -Ik zette de wereld op z'n kop. 58 00:04:47,787 --> 00:04:49,497 Ik zette de wereld op z'n kop. 59 00:04:53,376 --> 00:04:56,504 Het was ongebruikelijk  dat een zwart iemand… 60 00:04:56,587 --> 00:04:59,674 …zichzelf 'knap' noemde. 61 00:05:00,258 --> 00:05:02,302 De wereldkampioen moet knap zijn zoals ik. 62 00:05:02,385 --> 00:05:03,845 Ik ben de koning van de ring. 63 00:05:04,429 --> 00:05:07,265 Van sporters werd verwacht  dat ze nederig waren. 64 00:05:07,807 --> 00:05:10,268 En toen kwam de 'Louisville Lip'. 65 00:05:10,768 --> 00:05:13,021 Standvastig en waardig, trots en… 66 00:05:13,104 --> 00:05:15,315 …'Vind je me niet leuk? Nou, en?' 67 00:05:15,398 --> 00:05:16,607 Wat vind je van me? 68 00:05:16,691 --> 00:05:18,318 Een slechterik? -Ik weet niet. 69 00:05:18,401 --> 00:05:20,320 Zoals je zegt, je bent de beste. 70 00:05:20,403 --> 00:05:23,031 En veel mensen, zelfs zwarte mensen… 71 00:05:23,114 --> 00:05:25,533 …vonden 't gênant, noemden hem 'n opschepper. 72 00:05:25,616 --> 00:05:28,202 Ik hoef niet te zijn  wat je wilt dat ik ben. 73 00:05:28,286 --> 00:05:29,829 Het was 'n overgangsmoment… 74 00:05:29,912 --> 00:05:34,083 …en Ali liep hierbij echt voorop, net als Malcolm. 75 00:05:34,584 --> 00:05:37,295 Ik ben vrij om te zijn wie en te denken wat ik wil. 76 00:05:37,378 --> 00:05:38,296 Dat klopt. 77 00:05:39,756 --> 00:05:44,594 Ze veranderden de manier waarop de wereld de zwarte man zag. 78 00:05:48,139 --> 00:05:51,684 Hoe konden zo weinig witte mensen… 79 00:05:53,061 --> 00:05:55,646 …over zoveel zwarte mensen heersen? 80 00:05:57,190 --> 00:06:01,152 Ik kom uit de stroming  van Martin Luther King. 81 00:06:01,235 --> 00:06:03,738 Hij sprak aan wie we moeten worden. 82 00:06:03,821 --> 00:06:07,742 Malcolm sprak aan wie we waren en wie ons daar plaatste. 83 00:06:09,994 --> 00:06:13,289 Deze inheemse  zwarte Amerikaanse moslims zijn… 84 00:06:13,373 --> 00:06:16,042 …de machtigste zwart-suprematistische groeperingen. 85 00:06:16,125 --> 00:06:19,712 Mike Wallace had dat tv-programma gemaakt  over The Nation… 86 00:06:19,796 --> 00:06:22,215 …genaamd The Hate That Hate Produced. 87 00:06:22,298 --> 00:06:24,592 Vier, vijf keer per jaar komen de moslims samen… 88 00:06:24,675 --> 00:06:28,137 …in een van Amerika's grote steden om hun leider Elijah Muhammad… 89 00:06:28,221 --> 00:06:31,474 …oprichter en spiritueel leider  van de groep, te horen. 90 00:06:32,016 --> 00:06:35,061 De christelijke religie heeft je in de steek gelaten. 91 00:06:35,144 --> 00:06:39,440 ELIJAH MUHAMMAD LEIDER VAN DE NATION OF ISLAM 1934-1975 92 00:06:42,068 --> 00:06:46,531 Maar voor New Yorkers is Malcolm X, leider van New Yorkse moslims, van meer belang. 93 00:06:46,614 --> 00:06:51,244 De zwarte mens is van nature goddelijk. 94 00:06:51,327 --> 00:06:54,831 Betekent dit dat de witte mens van nature slecht is? 95 00:06:54,914 --> 00:06:57,625 Van nature is hij anders dan goddelijk. 96 00:06:58,793 --> 00:07:01,712 Deze kritiek op het wit-zijn was heel krachtig… 97 00:07:01,796 --> 00:07:06,300 …want voor die tijd moest je zoiets onder vier ogen zeggen. 98 00:07:06,384 --> 00:07:10,304 Je kon witten zeker geen duivels noemen. Niet hardop. 99 00:07:11,222 --> 00:07:12,932 Van nature is hij slecht. 100 00:07:14,684 --> 00:07:17,770 Hij is een opmerkelijke man, die naar eigen zeggen… 101 00:07:17,854 --> 00:07:20,523 …ooit een pooier en drugsverslaafde was. 102 00:07:20,606 --> 00:07:23,734 Maar nu is hij veranderd. Hij zal roken noch drinken. 103 00:07:24,527 --> 00:07:26,863 Zijn leven veranderde toen de islam… 104 00:07:26,946 --> 00:07:30,074 …hem leerde zich niet te schamen voor zijn huidskleur. 105 00:07:30,658 --> 00:07:33,911 Je hebt een zogenaamd referentiepunt. 106 00:07:34,579 --> 00:07:38,374 Malcolms vader was een goede referentie. Zijn moeder ook. 107 00:07:39,417 --> 00:07:41,919 Earl, zijn vader en Louise, zijn moeder… 108 00:07:42,420 --> 00:07:45,506 …waren volgelingen  van de Marcus Garvey-beweging. 109 00:07:48,676 --> 00:07:51,596 Mijn vaders organisatie… 110 00:07:51,679 --> 00:07:53,389 …wilde Afrikanen verbinden… 111 00:07:53,473 --> 00:07:56,767 …in Afrika, in de Caraïben, in de Verenigde Staten. 112 00:07:58,144 --> 00:08:04,901 Mijn vader vond dat Afrikanen zelfredzaam moesten worden in plaats slaafs. 113 00:08:06,944 --> 00:08:10,072 Er is geen Malcolm X zonder Garvey. 114 00:08:11,199 --> 00:08:12,658 Garvey zei altijd: 115 00:08:13,409 --> 00:08:17,079 'De "neger" is niet bang.' 116 00:08:20,041 --> 00:08:24,420 Er is geen grotere invloed… 117 00:08:24,504 --> 00:08:25,963 …voor een zwarte jongen… 118 00:08:26,047 --> 00:08:30,593 …dan in het gezelschap van een vader zijn die goed geïnformeerd is… 119 00:08:30,676 --> 00:08:33,971 …en die een publiek op zijn hand had… 120 00:08:34,055 --> 00:08:36,766 …zowel als geestelijke, als predikant… 121 00:08:36,849 --> 00:08:39,685 …en vertegenwoordiger van de Garvey-beweging. 122 00:08:39,936 --> 00:08:42,146 Malcolms vader was zijn held. 123 00:08:43,147 --> 00:08:46,776 Het probleem was, er waren witte suprematisten die Earl Little… 124 00:08:46,859 --> 00:08:48,486 …tot zwijgen wilden brengen. 125 00:08:49,779 --> 00:08:51,864 Malcolm is pas zes jaar… 126 00:08:51,948 --> 00:08:56,077 …als zijn vader in 1931 wordt vermoord. 127 00:08:56,160 --> 00:08:57,578 MAN OVERREDEN DOOR EEN TRAM 128 00:08:57,662 --> 00:08:59,914 Het was vreselijk wat ze hem aandeden. 129 00:09:00,706 --> 00:09:02,416 Hij werd op 't hoofd geslagen… 130 00:09:02,500 --> 00:09:06,879 …en naar het tramspoor gesleept… 131 00:09:07,922 --> 00:09:13,094 …zodat de tram over hem heen zou rijden. 132 00:09:16,722 --> 00:09:19,392 De eerste vijf of zes jaar van zijn leven… 133 00:09:19,475 --> 00:09:22,979 …had hij uit de eerste hand een kans… 134 00:09:23,062 --> 00:09:26,399 …om de grootsheid van zijn vaders stem op te pakken. 135 00:09:27,275 --> 00:09:31,112 Door de jaren heen keerde hij zeker terug naar die momenten… 136 00:09:31,195 --> 00:09:33,281 …van de hele Garvey-beweging. 137 00:09:35,324 --> 00:09:38,869 Uit de organisatie kwamen mensen als Elijah Muhammad… 138 00:09:38,953 --> 00:09:41,664 …die de Nation of Islam ging vormen. 139 00:09:43,124 --> 00:09:45,835 Elijah Muhammad nam wat hij had geleerd. 140 00:09:45,918 --> 00:09:48,713 Het concept van een economische basis… 141 00:09:48,796 --> 00:09:52,633 …de discipline  en de militaristische kleding… 142 00:09:52,717 --> 00:09:57,096 …en plaatste dat in de religieuze omgeving van de zwarte moslims. 143 00:10:01,601 --> 00:10:03,352 Lang voor de leeftijd van 21… 144 00:10:03,436 --> 00:10:06,439 …ging Malcolm X van school en vertrok naar Harlem. 145 00:10:08,983 --> 00:10:11,944 Hij hielp bij illegale loterijen, verkocht bootleg whisky… 146 00:10:12,028 --> 00:10:15,740 …kocht zaken voor prostituees en dealde drugs. 147 00:10:17,908 --> 00:10:21,245 Eind jaren 40 pleegde Malcolm X een overval in Boston… 148 00:10:21,329 --> 00:10:23,164 …werd gepakt en moest zitten. 149 00:10:23,664 --> 00:10:25,416 Hij zat zijn tijd uit… 150 00:10:26,000 --> 00:10:28,961 …in de gevangenis  van Michigan en Massachusetts. 151 00:10:33,299 --> 00:10:37,845 Van jongs af aan was hij nieuwsgierig. 152 00:10:38,846 --> 00:10:41,223 Zoals de meeste rusteloze mensen… 153 00:10:41,307 --> 00:10:45,144 …kun je dat uiteindelijk op een gangsterachtige manier uiten. 154 00:10:45,227 --> 00:10:48,648 Je wilt de baas zijn. 155 00:10:49,857 --> 00:10:54,028 Binnen de gevangenismuren is hij  als een gekooide tijger… 156 00:10:54,111 --> 00:10:55,655 …die informatie absorbeert… 157 00:10:55,738 --> 00:10:59,283 …zijn kennis ontwikkelt, leest. 158 00:10:59,367 --> 00:11:02,578 Dat is zijn indoctrinatie.  Dat is het begin. 159 00:11:03,579 --> 00:11:07,208 Dus als hij in 1952 vrijkomt… 160 00:11:07,291 --> 00:11:09,460 …gaat hij terug naar Michigan… 161 00:11:09,543 --> 00:11:13,214 …en houdt hij zich echt bezig met de Nation. 162 00:11:13,297 --> 00:11:16,801 Ik ben heel blij en Allah dankbaar… 163 00:11:16,884 --> 00:11:19,428 …voor de energie en de geest… 164 00:11:20,221 --> 00:11:24,684 …die hij in voorganger Malcolm  heeft gestopt. 165 00:11:28,729 --> 00:11:31,982 En dusdanig dat hij in 1954… 166 00:11:33,943 --> 00:11:36,028 …de nationale woordvoerder wordt. 167 00:11:45,162 --> 00:11:47,164 Ik heet Rahman Ali. 168 00:11:48,833 --> 00:11:52,837 Ik ben trots en blij dat ik de enige broer van Muhammad Ali ben. 169 00:11:55,131 --> 00:11:56,716 Hij is naar het paradijs. 170 00:11:57,842 --> 00:12:00,678 Ik zal hem daar weer zien. We zullen er samen zijn. 171 00:12:00,761 --> 00:12:04,181 ANDEREN HELPEN IS DE HUUR DIE JE BETAALT  VOOR JE PLEK IN DE HEMEL 172 00:12:04,265 --> 00:12:05,558 Als kind zei hij altijd: 173 00:12:05,641 --> 00:12:08,352 'Ik word de beroemdste man ter wereld.' 174 00:12:08,936 --> 00:12:12,523 Als klein kind van tien, 11, 12, 13  deed hij… 175 00:12:13,023 --> 00:12:15,151 …precies wat hij zei dat hij zou doen. 176 00:12:22,324 --> 00:12:26,871 Het roze huis daar is van Muhammad Ali. Cassius Clay, maar we noemden hem GG. 177 00:12:26,954 --> 00:12:28,289 MUHAMMAD ALI'S OUDERLIJK HUIS 178 00:12:28,372 --> 00:12:32,168 We gingen naar dezelfde basisschool en middelbare school. 179 00:12:33,294 --> 00:12:36,046 Central High is de enige zwarte school in Louisville. 180 00:12:36,130 --> 00:12:39,633 We hadden geen belangrijke voorzieningen  zoals de witte scholen. 181 00:12:39,717 --> 00:12:44,221 Er was geen atletiekveld op Central High tot ze de school integreerden. 182 00:12:45,139 --> 00:12:47,683 Cassius Clay senior en junior… 183 00:12:48,184 --> 00:12:51,645 …gingen naar de baptistische kerk. 184 00:12:51,729 --> 00:12:54,106 Hij zei dat hij eens naar Louisville ging… 185 00:12:54,190 --> 00:12:55,775 …ergens bij een kerkje. 186 00:12:56,525 --> 00:12:59,904 Ze zongen dezelfde hymnes als in zijn kerk. 187 00:12:59,987 --> 00:13:02,156 'Wat een vriend hebben we in Jezus.' 188 00:13:04,366 --> 00:13:08,329 En de voorganger kwam naar buiten en zei: 'Hé jongen, wegwezen.' 189 00:13:08,913 --> 00:13:10,456 Hij zei: 'Er klopt iets niet.' 190 00:13:12,875 --> 00:13:15,127 'Ze zingen dezelfde hymnes als wij.' 191 00:13:15,211 --> 00:13:17,963 'Waarom moet ik weg omdat ik zwart ben?' 192 00:13:21,467 --> 00:13:23,344 Segregatie was schandalig. 193 00:13:23,427 --> 00:13:25,930 Op het busstation stond 'gekleurde sectie.' 194 00:13:26,347 --> 00:13:29,308 In warenhuizen kon je geen kleren passen. 195 00:13:29,391 --> 00:13:30,518 Ze nemen je geld… 196 00:13:30,601 --> 00:13:34,063 …en jij hoopt maar dat dat pak past. Je mag niet passen. 197 00:13:38,859 --> 00:13:41,695 Cassius Clay werd geboren in 1942. 198 00:13:43,489 --> 00:13:47,034 Emmett Till werd geboren in 1941. 199 00:13:48,619 --> 00:13:52,873 Money, Mississippi, een verhaal  dat de hele Verenigde Staten schokte. 200 00:13:54,917 --> 00:13:57,253 Het verhaal van Emmett Till… 201 00:13:58,128 --> 00:14:01,215 …was een aangrijpende gebeurtenis… 202 00:14:01,298 --> 00:14:02,132 12 JAAR OUD 203 00:14:02,216 --> 00:14:04,552 …voor de man die Muhammad Ali wordt. 204 00:14:05,511 --> 00:14:08,264 Emmett Till, 14, werd ontvoerd en vermoord… 205 00:14:08,347 --> 00:14:12,852 …naar verluidt omdat hij naar de vrouw van de beschuldigde Roy Bryant fluitte. 206 00:14:12,935 --> 00:14:17,189 Bryant en zijn halfbroer J.W. Milam werden vrijgesproken door deze jury. 207 00:14:23,070 --> 00:14:27,533 Hij keek naar het verminkte gezicht  van Emmett Till op de pagina's van Jet. 208 00:14:28,075 --> 00:14:31,245 Z'n vader vertelde vreselijke verhalen over de lynchpartijen… 209 00:14:31,328 --> 00:14:32,872 …die blijven gebeuren. 210 00:14:34,456 --> 00:14:37,668 Mijn vader was altijd erg gevoelig voor onderdrukking. 211 00:14:38,586 --> 00:14:42,548 En zijn vader leerde hem net als elke andere zwarte man nu zou doen… 212 00:14:42,631 --> 00:14:43,716 …hoe te overleven. 213 00:14:44,884 --> 00:14:46,594 En mijn oma zou zeggen… 214 00:14:46,677 --> 00:14:48,846 'Dit stoorde je vader echt.' 215 00:14:48,929 --> 00:14:51,056 Hij wilde groot zijn… 216 00:14:51,849 --> 00:14:54,101 …maar dit is sinister voor een kind. 217 00:15:11,619 --> 00:15:15,164 Ik ontmoette Malcolm in het Tempel No. 7-restaurant. 218 00:15:15,873 --> 00:15:18,125 Malcolm kwam binnen, een reus. 219 00:15:18,626 --> 00:15:20,419 Malcolm, een reus. 220 00:15:21,045 --> 00:15:22,254 Ik gaf hem een hand. 221 00:15:23,172 --> 00:15:26,425 Die kracht in zijn hand voelde als God. 222 00:15:27,468 --> 00:15:29,720 Ik ontmoette Malcolm voor het eerst… 223 00:15:30,220 --> 00:15:32,932 …rond 1959, 1960. 224 00:15:33,015 --> 00:15:36,435 Hij liep door de gang en schudde iedereen de hand. 225 00:15:36,518 --> 00:15:39,063 Mijn neef zei: 'Stel hem maar een vraag.' 226 00:15:39,146 --> 00:15:42,775 Ik zei: 'Nee.' Ik was zo bang. 227 00:15:44,151 --> 00:15:47,112 Zondags, in Tempel No. 7… 228 00:15:47,196 --> 00:15:48,447 …gaf Malcolm… 229 00:15:49,698 --> 00:15:54,411 …twee, drie, vier, soms vijf uur  non-stop les. 230 00:15:54,912 --> 00:15:58,165 De man die ons ontvoerde en hier bracht. -Ja. 231 00:15:58,248 --> 00:16:00,626 Die een slaaf van ons maakte. -Ja. 232 00:16:00,709 --> 00:16:03,003 Die ons aan bomen hing. -Precies. 233 00:16:03,087 --> 00:16:06,215 Ik hoef je niet te vertellen welke man. -Dat klopt. 234 00:16:06,715 --> 00:16:10,386 Ik had nog nooit iemand zo duidelijk horen praten… 235 00:16:10,469 --> 00:16:12,388 …over aanvallen op de geest. 236 00:16:13,472 --> 00:16:14,807 Films… 237 00:16:14,890 --> 00:16:16,475 …schoolboeken… 238 00:16:16,558 --> 00:16:18,268 OPRICHTER OOAU, JOURNALIST, DOCENT 239 00:16:18,352 --> 00:16:20,062 …de tv-programma's… 240 00:16:20,145 --> 00:16:25,275 …dat waren allemaal constante psychologische aanvallen. 241 00:16:25,776 --> 00:16:27,236 Hij noemt ons zelfs 'jongen'. 242 00:16:27,319 --> 00:16:29,613 Hoe lang je ook wordt,  hij noemt je 'jongen'. 243 00:16:29,697 --> 00:16:32,908 Malcolm liet je geloven dat je niet kon sterven. 244 00:16:32,992 --> 00:16:36,954 En als je jong bent en zulke dingen leert… 245 00:16:37,037 --> 00:16:38,163 …heb je dat nodig. 246 00:16:41,709 --> 00:16:45,587 Rome verwelkomt de Olympische Zomerspelen van de 17e Olympiade. 247 00:16:49,008 --> 00:16:53,345 In 1960 is Cassius Clay 18 jaar oud. 248 00:16:53,429 --> 00:16:57,683 Hij is jong, ontvankelijk en gaat naar de Olympische Spelen in Rome. 249 00:16:57,766 --> 00:17:00,310 Cassius Clay wint  voor de Verenigde Staten. 250 00:17:00,811 --> 00:17:05,232 En zelfs toen had hij  dat overweldigende charisma. 251 00:17:06,233 --> 00:17:09,820 Hij wordt praktisch de burgemeester van het Olympisch dorp. 252 00:17:12,197 --> 00:17:16,827 Ik zag hem voor het eerst van dichtbij op de trap in het Olympisch dorp. 253 00:17:18,328 --> 00:17:21,457 Zo enthousiast. Hij houdt de medaille omhoog. 254 00:17:21,540 --> 00:17:23,083 'Kijk wie ik ben, hoe mooi'… 255 00:17:23,167 --> 00:17:25,210 'Ik word wereldkampioen zwaargewicht.' 256 00:17:25,294 --> 00:17:27,463 Ze begrijpen er geen woord van. 257 00:17:27,546 --> 00:17:29,173 Maar ik zag iets. 258 00:17:29,840 --> 00:17:32,176 Elke keer dat de atleet een vrouw was… 259 00:17:32,676 --> 00:17:34,970 …stopten ze en draaiden ze zich om. 260 00:17:35,679 --> 00:17:37,890 Ik zei: 'Deze jongen gaat iets doen.' 261 00:17:37,973 --> 00:17:40,392 'Ik weet niet wat, maar het wordt iets.' 262 00:17:40,476 --> 00:17:42,770 Vertel eens hoe je zo'n Romeinse naam kreeg. 263 00:17:42,853 --> 00:17:45,939 Nou, zoals ik begrijp, ben ik Cassius Marcellus Clay VI… 264 00:17:46,023 --> 00:17:49,026 …en mijn betovergrootvader was een slaaf, vernoemd… 265 00:17:49,109 --> 00:17:51,153 …naar een beroemd iemand uit Kentucky. 266 00:17:51,737 --> 00:17:53,197 Waar hij vandaan kwam… 267 00:17:53,280 --> 00:17:55,616 …of waar het vandaan komt,  weet ik niet… 268 00:17:55,699 --> 00:18:00,162 …maar nu ik beroemd ben in het boksen willen ze weten waar ik vandaan kom… 269 00:18:00,245 --> 00:18:03,499 …en waar die naam vandaan komt, maar dat heb ik niet uitgezocht. 270 00:18:09,296 --> 00:18:12,841 Hij was zo trots om Amerika te vertegenwoordigen. 271 00:18:12,925 --> 00:18:14,301 Het was zo'n eer. 272 00:18:17,096 --> 00:18:19,515 En iets wat hem daar opvalt… 273 00:18:20,724 --> 00:18:22,935 …is dat er geen Jim Crow-tekens zijn. 274 00:18:26,897 --> 00:18:31,151 Hij geniet van een bewegingsvrijheid die hij nooit eerder heeft ervaren. 275 00:18:32,820 --> 00:18:34,655 Dit is niet zoals Louisville, Kentucky. 276 00:18:34,738 --> 00:18:38,158 ZIE EN HOOR  BOODSCHAPPER ELIJAH MUHAMMAD 277 00:18:39,159 --> 00:18:41,161 Ik vertegenwoordig aan jullie… 278 00:18:42,412 --> 00:18:43,831 …geen marionet. 279 00:18:44,373 --> 00:18:45,374 Zo is dat. 280 00:18:45,457 --> 00:18:48,752 Maar ik vertegenwoordig God persoonlijk. 281 00:18:48,836 --> 00:18:50,003 Ja. 282 00:18:50,087 --> 00:18:51,797 Zo is dat. -Ja. 283 00:18:57,010 --> 00:18:59,972 In de heiligste naam van de almachtige God, Allah… 284 00:19:01,682 --> 00:19:03,976 …de ware en levende God, de enige God… 285 00:19:05,811 --> 00:19:08,480 …we zijn Hem eeuwig dankbaar voor Zijn Boodschapper… 286 00:19:08,564 --> 00:19:12,442 …en enige Boodschapper, de eervolle Elijah Muhammad. 287 00:19:13,026 --> 00:19:15,487 Wanneer heb je veiligheid bij witten? 288 00:19:15,571 --> 00:19:16,488 Ja. 289 00:19:16,572 --> 00:19:17,614 Vertel eens. 290 00:19:18,991 --> 00:19:20,826 Het programma van de Boodschapper… 291 00:19:20,909 --> 00:19:25,581 …is een discipline die we nooit hadden en nodig hebben. 292 00:19:26,999 --> 00:19:28,041 Geen alcohol… 293 00:19:28,125 --> 00:19:32,546 …geen drugs, geen tabak,  geen varkensvlees. 294 00:19:35,007 --> 00:19:37,759 Net, zuiver, georganiseerd. 295 00:19:39,136 --> 00:19:42,097 Ik ben Melchizedek Supreme Shabazz-Allah… 296 00:19:42,181 --> 00:19:45,893 …bekend als de universele hogepriester van de Nation of Islam… 297 00:19:45,976 --> 00:19:48,020 …op aarde en in het universum. 298 00:19:49,021 --> 00:19:51,023 Ik ben 84 jaar. 299 00:19:51,106 --> 00:19:55,319 Een vredig mens. Begrijp je? Maar iemand ko slaan is niets voor mij. 300 00:19:57,321 --> 00:19:58,739 Omdat je zo getraind bent. 301 00:20:00,032 --> 00:20:03,368 Heel vredig, respectvol,  nooit de aanvaller… 302 00:20:03,994 --> 00:20:04,953 …maar dodelijk. 303 00:20:06,705 --> 00:20:10,626 De broer die jou bescheiden, gedwee en onzeker lijkt… 304 00:20:11,210 --> 00:20:16,215 …die broeder is ijskoud  als het op de leer aankomt. 305 00:20:18,717 --> 00:20:21,970 Je zegt dat we witte mensen haten. We haten niemand. 306 00:20:22,471 --> 00:20:24,389 We houden zo van onze eigen mensen… 307 00:20:24,473 --> 00:20:29,144 …dat ze denken dat we degenen haten die hen onrecht aandoen. 308 00:20:35,859 --> 00:20:38,779 Dit is WHAS in Louisville, Kentucky… 309 00:20:38,862 --> 00:20:41,198 …en onze gast vanavond, Louisville's Cassius Clay… 310 00:20:41,281 --> 00:20:43,617 …nummer vier zwaargewicht ter wereld.  Hallo. 311 00:20:43,700 --> 00:20:48,413 Denk je dat je net zo goed bent als Joe Louis? 312 00:20:48,497 --> 00:20:50,749 Ik ben niet zo goed, maar beter. 313 00:20:50,832 --> 00:20:55,170 Ik ben stijlvoller, sneller  en ik praat meer. 314 00:20:56,380 --> 00:20:58,548 Wie wint Olympisch goud in Rome? 315 00:20:59,549 --> 00:21:00,384 Hij is een held. 316 00:21:00,467 --> 00:21:01,551 1960 OLYMPISCH GOUD 317 00:21:02,803 --> 00:21:06,098 Maar als hij terugkomt, is in Louisville niets veranderd. 318 00:21:07,975 --> 00:21:11,103 Ik kom net uit Rome en wil professioneel worden. 319 00:21:11,186 --> 00:21:12,896 Algemeen wordt aangenomen… 320 00:21:12,980 --> 00:21:15,941 …dat er bij zwarte sporters inbreuk is op hun burgerrechten. 321 00:21:16,024 --> 00:21:17,818 Ze worden gezien en niet gehoord. 322 00:21:37,212 --> 00:21:38,213 Hij wint de OS… 323 00:21:38,297 --> 00:21:41,258 …en is in het buitenland waar geen segregatie is. 324 00:21:41,341 --> 00:21:45,137 Hij komt thuis, denkt dat kampioen zijn dingen zou veranderen, maar nee. 325 00:21:48,515 --> 00:21:50,767 Cassius Clay gaat naar een restaurant. 326 00:21:52,477 --> 00:21:56,565 Een witte man aan de balie zegt: 'Wij bedienen je soort niet, jongen.' 327 00:21:57,024 --> 00:22:00,360 Daar staat hij met zijn Olympische jas en gouden medaille. 328 00:22:00,444 --> 00:22:01,486 Hij is vernederd. 329 00:22:02,821 --> 00:22:05,073 Op dat moment verwerpt hij Amerika. 330 00:22:06,074 --> 00:22:07,743 Hij gooit zijn medaille… 331 00:22:07,826 --> 00:22:09,619 …in de rivier. 332 00:22:17,252 --> 00:22:20,047 Die deceptie, denkend: ik deed dit voor Amerika… 333 00:22:20,130 --> 00:22:23,008 …ik ben de kampioen,  maar ik zit nog steeds in die apartheid. 334 00:22:24,843 --> 00:22:28,388 Het raakte hem diep. Dat maakte ons  allemaal wakker, eigenlijk. 335 00:22:31,058 --> 00:22:34,186 Ik ben Gordon B. Davidson, advocaat van de Louisville-sponsorgroep… 336 00:22:34,269 --> 00:22:38,482 …eigenaar van Cassius Clay, ik hou  de groep en Cassius bij elkaar. 337 00:22:39,274 --> 00:22:45,280 Hij is nu interessant voor bepaalde witte inwoners van Louisville… 338 00:22:45,364 --> 00:22:47,699 …die hem als handelswaar zien. 339 00:22:47,783 --> 00:22:50,077 Iets wat verkocht kan worden. 340 00:22:50,160 --> 00:22:52,287 Ik ben W. L. Lyons Brown… 341 00:22:52,371 --> 00:22:55,415 …voorzitter van de raad van bestuur  van Brown-Forman Distillers. 342 00:22:56,333 --> 00:23:02,255 Een groep zeer rijke zakenlui vormde de Louisville-sponsorgroep… 343 00:23:02,339 --> 00:23:05,258 …om zijn bokscarrière te leiden. 344 00:23:05,342 --> 00:23:07,344 J. D. Stetson Coleman. 345 00:23:07,427 --> 00:23:09,304 Ik ben Worth Bingham, assistent-uitgever… 346 00:23:09,388 --> 00:23:11,723 En hij wordt bestuurd… 347 00:23:11,807 --> 00:23:16,520 …door die 11 rijke mannen uit Louisville. 348 00:23:16,603 --> 00:23:19,481 Ik ben een van de oprichters van Cassius Clay-groep. 349 00:23:19,564 --> 00:23:23,235 En als je met ze praatte,  had je het gevoel… 350 00:23:23,318 --> 00:23:26,655 …dat ze het  over een van hun renpaarden hadden. 351 00:23:26,738 --> 00:23:29,074 'Hij was echt een brave jongen.' 352 00:23:37,541 --> 00:23:39,543 Cassius gaat naar Miami… 353 00:23:40,544 --> 00:23:42,504 …om onder Angelo Dundee te trainen… 354 00:23:43,088 --> 00:23:45,674 …een van de beste trainers. 355 00:23:47,259 --> 00:23:48,844 WERELDBEROEMDE 5TH ST SPORTZAAL 356 00:23:50,303 --> 00:23:53,765 En toen ontmoette hij een man genaamd Abdul Rahman… 357 00:23:54,349 --> 00:23:55,475 …'Captain Sam'. 358 00:23:57,185 --> 00:23:59,980 Mijn vader was de leider van de moskee in Miami. 359 00:24:00,313 --> 00:24:04,067 Dit was het gebied van de moskee in die tijd. 360 00:24:04,151 --> 00:24:07,696 Hij verkoopt de Muhammad Speaks krant. 361 00:24:07,779 --> 00:24:11,158 Hij hoort iemand aan de overkant roepen: 362 00:24:11,950 --> 00:24:13,994 …'Waarom noemen ze ons negers?' 363 00:24:14,911 --> 00:24:17,122 'Waarom zijn we doof, dom en blind?' 364 00:24:18,331 --> 00:24:22,002 'Waarom gaat iedereen vooruit  en lopen wij zo ver achter?' 365 00:24:22,502 --> 00:24:25,797 Pap zei: 'Jij begrijpt deze leer.' 366 00:24:26,631 --> 00:24:28,800 'Ja, man. Ik ben Cassius Clay.' 367 00:24:28,884 --> 00:24:31,636 Ze hadden meteen een chemie. 368 00:24:32,888 --> 00:24:36,933 Het is voor het grote deel  van Amerika niet logisch… 369 00:24:37,017 --> 00:24:39,019 …dat Cassius Clay een geheim heeft. 370 00:24:39,811 --> 00:24:42,147 Dat hij een dubbelleven leidt. 371 00:24:48,528 --> 00:24:53,492 In 1959 is Cassius Clay in Chicago voor een amateur-bokstentoonstelling. 372 00:24:54,326 --> 00:24:57,996 Hij had wat tijd, ziet op straat leden van de Nation of Islam. 373 00:24:58,079 --> 00:24:59,456 DE WAARHEID: HET BESTE WAPEN 374 00:25:01,500 --> 00:25:03,710 Ze geven hem een grammofoonplaat. 375 00:25:04,419 --> 00:25:07,631 'De hemel van een witte is de hel voor een zwarte.' 376 00:25:07,714 --> 00:25:11,009 Gezongen door Louis X, later bekend als Louis Farrakhan… 377 00:25:11,092 --> 00:25:13,762 …ooit bekend als  'Calypso Gene the Charmer'. 378 00:25:23,104 --> 00:25:25,398 Cassius neemt deze plaat mee naar Louisville… 379 00:25:25,482 --> 00:25:28,193 …waar hij hem constant draait. 380 00:25:45,252 --> 00:25:47,963 Toen hij trainde in de 5th St. Gym in Miami… 381 00:25:48,672 --> 00:25:51,800 …zag ik wat gezichten in het kamp veranderen. 382 00:25:52,717 --> 00:25:57,138 Sam Saxon, Captain Sam, is bij hem. 383 00:25:57,222 --> 00:25:59,975 En voor zover Angelo Dundee weet, is hij… 384 00:26:00,058 --> 00:26:02,811 …een jeugdvriend die hij laat rondhangen in de sportschool. 385 00:26:02,894 --> 00:26:05,522 Ik ben net klaar met het Henry Cooper-gevecht. 386 00:26:05,605 --> 00:26:07,440 Elke dag kwamen ze bij elkaar. 387 00:26:08,024 --> 00:26:10,735 Hij leerde Cassius Clay over de islam… 388 00:26:11,778 --> 00:26:13,655 …en bracht hem de leerstelling. 389 00:26:13,738 --> 00:26:16,449 DEFINITIES VAN DE ZWARTE REVOLUTIE 390 00:26:16,533 --> 00:26:21,246 De Nation of Islam begon Clay te voorzien… 391 00:26:21,913 --> 00:26:25,834 …van een hele taal van zwarte excellentie… 392 00:26:25,917 --> 00:26:28,587 …en zwarte suprematie. 393 00:26:28,670 --> 00:26:30,255 MUHAMMAD MOSKEE # 29 394 00:26:30,338 --> 00:26:33,925 Captain Sam begint  Cassius Clay te begeleiden… 395 00:26:34,634 --> 00:26:36,428 Dat onderwijs ik. 396 00:26:36,511 --> 00:26:39,848 …in de carrière van de eervolle Elijah Muhammad… 397 00:26:40,599 --> 00:26:42,392 En die zwarte leiders… 398 00:26:42,475 --> 00:26:46,271 …in de opkomende supernova Malcolm X. 399 00:26:46,771 --> 00:26:50,275 Cassius komt dichter  bij de Nation of Islam. 400 00:26:51,234 --> 00:26:55,196 Hij sluit zich niet aan bij de Nation, maar is wel geïnteresseerd. 401 00:26:58,450 --> 00:27:02,370 Had je broer de grootste kunnen worden  zonder zijn geloof? 402 00:27:03,204 --> 00:27:04,080 Nee. 403 00:27:04,164 --> 00:27:07,334 Het islamitische geloof geeft hem zijn vertrouwen. 404 00:27:07,917 --> 00:27:09,836 God is fatsoenlijk. 405 00:27:09,919 --> 00:27:12,839 God is machtig, God is rechtvaardig. 406 00:27:12,922 --> 00:27:16,092 Elijah Muhammad, Malcolm X gaven hem zijn zelfvertrouwen. 407 00:27:20,013 --> 00:27:25,352 In juni werden Cassius en zijn broer  in hun huis in Louisville gebeld… 408 00:27:26,394 --> 00:27:28,355 …door Captain Sam. 409 00:27:29,397 --> 00:27:33,193 De Nation of Islam hield  een grote bijeenkomst in Detroit. 410 00:27:33,693 --> 00:27:36,279 Cassius en Rudy waren dolenthousiast.  411 00:27:36,363 --> 00:27:38,698 Ze zagen de Boodschapper  nog nooit in persoon. 412 00:27:38,782 --> 00:27:41,493 Captain Sam rijdt  van Miami naar Louisville… 413 00:27:41,576 --> 00:27:44,663 …pikt de gebroeders Clay op  en ze gaan naar Detroit. 414 00:27:45,163 --> 00:27:49,918 Maar voor ze het Olympia-stadion ingaan neemt Sam ze mee uit eten… 415 00:27:50,001 --> 00:27:54,214 …en daar zit Malcolm X. 416 00:27:57,175 --> 00:28:00,970 Daar zit Malcolm X aan een tafel… 417 00:28:01,054 --> 00:28:04,182 …zoals hij altijd aan een tafel zat, gezicht naar de deur. 418 00:28:04,265 --> 00:28:07,477 Net als in zo'n oude western. 419 00:28:09,688 --> 00:28:12,065 Er zitten bewakers aan Malcolms tafel. 420 00:28:12,982 --> 00:28:14,567 Cassius is gefascineerd door hem. 421 00:28:18,446 --> 00:28:20,240 En dat is Cassius maar zelden. 422 00:28:21,116 --> 00:28:24,077 'Hij deed alsof ik moest weten wie hij was.' 423 00:28:25,245 --> 00:28:26,955 'Ik had nog nooit van hem gehoord.' 424 00:28:27,539 --> 00:28:30,291 'Onze werelden waren totaal verschillend.' 425 00:28:31,042 --> 00:28:35,088 'In feite droeg Elijah Muhammad moslims op… 426 00:28:35,171 --> 00:28:37,757 …geen enkele vorm van sport te beoefenen.' 427 00:28:39,008 --> 00:28:39,968 Grappig. 428 00:28:40,802 --> 00:28:47,434 M'n vader wist niet wie hij was, maar ging mee met dat gevoel van belangrijkheid. 429 00:28:48,059 --> 00:28:50,770 'Als hij denkt dat hij beroemd is… 430 00:28:50,854 --> 00:28:54,649 …dan ga ik erin mee.' 'Natuurlijk ken ik je, je bent geweldig.' 431 00:28:58,611 --> 00:29:00,113 Malcolm X was een genie. 432 00:29:01,740 --> 00:29:05,285 Hij sprak de waarheid over hoe  zwarte mensen in de VS werden mishandeld. 433 00:29:06,161 --> 00:29:07,746 Geen haat, maar de waarheid. 434 00:29:07,829 --> 00:29:09,748 GEEN GOD DAN ALLAH MUHAMMAD IS Z'N APOSTEL 435 00:29:09,831 --> 00:29:12,834 Rudy en Cassius gaan naar het Olympia-stadion. 436 00:29:13,710 --> 00:29:15,044 En wat zien ze? 437 00:29:17,255 --> 00:29:19,883 Ze zien een leger zwarte mannen. 438 00:29:19,966 --> 00:29:21,217 Trotse zwarte mannen… 439 00:29:21,301 --> 00:29:24,053 …gekleed in zwarte pakken,  vlinderstrikjes… 440 00:29:24,137 --> 00:29:27,056 …en er is een gevoel van orde, discipline. 441 00:29:27,140 --> 00:29:30,935 Voor de witten  hadden we grote beschavingen… 442 00:29:31,019 --> 00:29:35,398 …net zo machtig als wat de witte man op aarde heeft gezet. 443 00:29:35,982 --> 00:29:40,320 En de boodschap die Cassius die dag hoort is separatisme of de dood. 444 00:29:41,237 --> 00:29:43,573 Separatisme of de dood. 445 00:29:44,491 --> 00:29:48,369 We willen geen integratie.  We willen separatisme. 446 00:29:50,246 --> 00:29:54,209 We willen niets anders dan de vrijheid… 447 00:29:55,001 --> 00:29:58,254 …om een deel van de aarde te bezitten, iets van onszelf. 448 00:30:01,216 --> 00:30:04,344 Deze analyse dat de witte mens de duivel is… 449 00:30:04,427 --> 00:30:07,514 …was aantrekkelijk voor mensen… 450 00:30:07,597 --> 00:30:11,309 …die de hel hadden ervaren  door witte mensen. 451 00:30:11,392 --> 00:30:15,688 En wat hebben jij en ik aan het christendom… 452 00:30:16,481 --> 00:30:23,321 …als de religie ons niet verdedigt tegen lynchers? 453 00:30:23,404 --> 00:30:24,239 Juist. 454 00:30:25,907 --> 00:30:28,535 Ze zeggen  dat ze volgelingen van Jezus zijn. 455 00:30:28,827 --> 00:30:30,912 Het zijn volgelingen van de duivel. 456 00:30:39,629 --> 00:30:42,382 'Af en toe hoorde ik hoe Cassius… 457 00:30:42,465 --> 00:30:46,636 …opdook in moskeeën en moslimrestaurants in verschillende steden.' 458 00:30:48,179 --> 00:30:52,392 'En als ik ergens sprak  binnen een redelijke afstand… 459 00:30:52,475 --> 00:30:56,020 …van waar Cassius was,  dan was hij aanwezig.' 460 00:31:09,617 --> 00:31:11,870 In maart 1963… 461 00:31:13,413 --> 00:31:16,916 …is Cassius in New York voor de wedstrijd tegen Doug Jones. 462 00:31:19,460 --> 00:31:20,378 Wie is daar? 463 00:31:22,005 --> 00:31:26,301 Malcolm heeft speciale interesse in deze jonge zwaargewicht. 464 00:31:26,801 --> 00:31:29,929 Clay, winnaar  met eenparigheid van stemmen. 465 00:31:31,514 --> 00:31:35,727 De volgende dag wordt Cassius Clay in het openbaar gezien… 466 00:31:35,810 --> 00:31:39,397 …in het donkere pak, het witte hemd, de zwarte vlinderdas. 467 00:31:40,523 --> 00:31:43,359 Dan geeft hij een interview aan de New York Post. 468 00:31:43,902 --> 00:31:47,780 Hij werd gevraagd waarom hij niet meedeed aan marsen voor burgerrechten. 469 00:31:49,157 --> 00:31:51,868 Hij zegt: 'Ik geloof niet in geweldloosheid'… 470 00:31:52,535 --> 00:31:55,538 …en 'Ik geloof in oog om oog en tand om tand.' 471 00:31:56,456 --> 00:31:58,583 Het is duidelijk wat er gebeurd is. 472 00:31:58,750 --> 00:31:59,834 Hij is in Harlem. 473 00:32:00,376 --> 00:32:02,378 Hij bracht tijd door met Malcolm. 474 00:32:03,212 --> 00:32:07,675 Malcolm bracht Muhammad Ali naar de tempel en stelde Muhammad Ali aan ons voor. 475 00:32:07,759 --> 00:32:12,513 Ze hadden een leerling-leraar relatie. 476 00:32:14,390 --> 00:32:15,975 Hun leeftijdsverschil… 477 00:32:16,059 --> 00:32:19,103 …de 22-jarige jarige Adonis… 478 00:32:19,187 --> 00:32:23,650 …en hier komt Malcolm, iets ouder. 479 00:32:23,733 --> 00:32:25,610 Een begrip van de wereld… 480 00:32:25,693 --> 00:32:28,613 …dat belangrijk zal zijn  voor Muhammad Ali. 481 00:32:28,696 --> 00:32:31,115 Je kunt niet bij Malcolm zijn en niet leren. 482 00:32:31,699 --> 00:32:33,368 Malcolm deelde de wijsheid. 483 00:32:38,414 --> 00:32:41,501 Wat doen we als de overheid  ons niet kan verdedigen? 484 00:32:41,834 --> 00:32:45,213 Zoek uit wie de kerk in Birmingham, Alabama heeft gebombardeerd. 485 00:32:45,296 --> 00:32:47,340 KERK GEBOMBARDEERD 4 KINDEREN STERVEN 486 00:32:47,757 --> 00:32:51,344 Laat ons het uitzoeken  als zij dat niet konden. 487 00:32:51,427 --> 00:32:52,679 En als we ontdekken… 488 00:32:53,638 --> 00:32:54,764 Dat wil ik niet horen. 489 00:32:54,847 --> 00:32:57,350 En als we ontdekken wie het was… 490 00:32:57,433 --> 00:33:00,603 …die onze meisjesbaby's vermoordde… 491 00:33:00,687 --> 00:33:05,191 …dan is de wet van rechtvaardigheid dat een moordenaar vermoord moet worden. 492 00:33:05,274 --> 00:33:07,276 Als Cassius Clay Malcolm X ontmoet… 493 00:33:08,111 --> 00:33:12,156 …heeft hij geen idee dat Malcolm een nieuwe politieke richting inslaat. 494 00:33:12,740 --> 00:33:16,577 Malcolm denkt dat de Nation of Islam een veel groter verschil kan maken… 495 00:33:16,661 --> 00:33:19,580 …als die zich bij de frontlinies voegt. 496 00:33:19,664 --> 00:33:22,417 Laat je niet misleiden door die zwarte oom Tom predikers. 497 00:33:22,500 --> 00:33:27,672 Valt een hond je aan, dan pak je die hond, op twee benen of op vier poten. 498 00:33:28,172 --> 00:33:32,427 Hij pleitte niet voor geweld, maar voor zelfverdediging. 499 00:33:34,220 --> 00:33:35,430 We willen niets beginnen. 500 00:33:35,513 --> 00:33:38,141 Maak geen problemen,  dan komen er ook geen. 501 00:33:38,808 --> 00:33:42,270 Maar als je ons moet hebben, wees dan bereid om te vechten… 502 00:33:42,353 --> 00:33:46,232 …want we omarmen  deze Martin Luther King-filosofie niet. 503 00:33:48,234 --> 00:33:50,778 Maar Elijah zei dat hij moest aftreden. 504 00:33:53,197 --> 00:33:56,617 In een aantal brieven van Elijah aan Malcolm, herinnert hij hem: 505 00:33:57,493 --> 00:34:00,913 'Zeg niets wat je mij niet hebt horen zeggen.' 506 00:34:02,874 --> 00:34:04,751 Elijah zei… 507 00:34:04,834 --> 00:34:08,504 'Het oordeel van wit Amerika zal door Gods Handen zijn.' 508 00:34:09,756 --> 00:34:13,676 Voor Malcolm kwam dit niet overeen… 509 00:34:13,760 --> 00:34:17,388 …met zijn verlangen  om sneller gerechtigheid te zien. 510 00:34:17,472 --> 00:34:21,100 Zolang deze zogenaamde burgerrechtenstrijd wordt geleid… 511 00:34:21,184 --> 00:34:23,436 En ik zet 'geleid'  tussen aanhalingstekens. 512 00:34:23,519 --> 00:34:27,607 Eigenlijk beheerst door zwarte  oom Tom leiders, dan is… 513 00:34:27,690 --> 00:34:29,859 …de witte machtsstructuur echt niet bezorgd. 514 00:34:29,942 --> 00:34:33,488 Alleen als ze weten dat de massa zwarten klaar is om te ontploffen. 515 00:34:33,571 --> 00:34:37,408 En gebeurt dat, dan zal het wat meubels  in hun huis vernietigen. 516 00:34:37,575 --> 00:34:39,786 Mijn vader hield  van z'n onverschrokkenheid. 517 00:34:40,369 --> 00:34:45,666 En hij baseerde veel van zijn presentatie op hoe Malcolm zichzelf presenteerde. 518 00:34:48,086 --> 00:34:54,717 Je begint te zien dat de eerste spanning zich ontwikkelt… 519 00:34:55,802 --> 00:34:58,888 …tussen Elijah Muhammad en Malcolm X. 520 00:34:59,388 --> 00:35:05,103 Elijah Muhammad was niet charismatisch zoals Malcolm. 521 00:35:05,186 --> 00:35:09,232 Omdat je het niet leuk vindt dat  witte mensen zwarte mensen neerschieten? 522 00:35:09,732 --> 00:35:12,360 En je bent klaar  om er iets aan te doen, hè? 523 00:35:12,860 --> 00:35:13,820 Dat weten we. 524 00:35:13,903 --> 00:35:17,490 De achterban van de Nation of Islam hield van Malcolm. 525 00:35:17,573 --> 00:35:19,325 Veel mensen kwamen door hem… 526 00:35:19,408 --> 00:35:25,832 …in aanraking met de leer  van Elijah Muhammad, een directe ervaring. 527 00:35:26,916 --> 00:35:30,711 Toen Malcolm dingen  als een intellectueel begon na te jagen… 528 00:35:31,546 --> 00:35:34,006 …bereikte hij een punt  waarop zijn interesse… 529 00:35:34,090 --> 00:35:36,843 …en die van de Nation uiteenliepen. 530 00:35:38,719 --> 00:35:42,098 Dit leidt natuurlijk tot meer spanning,  meer conflict. 531 00:35:43,975 --> 00:35:45,726 DE AUTOBIOGRAFIE VAN MALCOLM X 532 00:35:45,810 --> 00:35:46,936 'Ik vond hem leuk.' 533 00:35:47,562 --> 00:35:50,356 'Door zijn aanstekelijke eigenschap… 534 00:35:50,439 --> 00:35:54,610 …was hij een van de weinige mensen  die ik ooit bij mij thuis uitnodigde.' 535 00:35:57,530 --> 00:35:58,698 Ze praatten. 536 00:35:58,781 --> 00:36:00,825 Ze spraken vast aan de telefoon… 537 00:36:00,908 --> 00:36:02,952 …maar het is geheimzinnig. 538 00:36:03,452 --> 00:36:07,915 Maar de Louisville-sponsorgroep begon te zien wat er aan de hand was. 539 00:36:07,999 --> 00:36:10,501 Ze begonnen te beseffen… 540 00:36:10,585 --> 00:36:14,088 …dat Cassius zich had aangesloten  bij de moslims. 541 00:36:14,172 --> 00:36:16,549 Ze deden een stap terug. 542 00:36:17,842 --> 00:36:20,178 En opeens beginnen we bij Cassius Clay… 543 00:36:20,261 --> 00:36:24,015 …de echo van Malcolm X te horen. 544 00:36:27,435 --> 00:36:30,521 Juli 1963, Chicago. 545 00:36:31,230 --> 00:36:34,025 Bruce Hills, verslaggever  voor de Chicago Sun-Times… 546 00:36:34,108 --> 00:36:36,694 …heeft zich opgesteld buiten de University of Islam… 547 00:36:36,777 --> 00:36:38,779 …de school van de Nation of Islam. 548 00:36:39,697 --> 00:36:43,618 Op de een of andere manier ontdekt hij dat er een knalrode Cadillac… 549 00:36:43,701 --> 00:36:45,953 …achter de University of islam staat. 550 00:36:47,038 --> 00:36:50,249 Cassius en Rudy en een paar anderen komen eruit. 551 00:36:51,209 --> 00:36:54,295 Bruce Hills wordt enthousiast. Zijn ogen lichten op… 552 00:36:55,213 --> 00:36:57,465 …en hij begint Cassius' auto te volgen. 553 00:36:58,758 --> 00:37:01,302 Bruce overtuigt Cassius het raam open te doen. 554 00:37:02,678 --> 00:37:06,307 Hij ziet dat Cassius een speld  met een ster en halve maan op heeft. 555 00:37:06,390 --> 00:37:08,809 'Wat is dit? Ben je lid van de Nation of Islam?' 556 00:37:09,602 --> 00:37:11,479 Eerst ontkent Cassius Clay. 557 00:37:11,562 --> 00:37:14,232 En dan zegt hij: 'Nou, wat als dat zo is?' 558 00:37:15,316 --> 00:37:17,235 'Het is een geweldige organisatie.' 559 00:37:17,944 --> 00:37:23,199 En het gaat door tot Rudy  de snelweg uit Chicago neemt. 560 00:37:26,410 --> 00:37:28,955 Het verhaal van Bruce Hills wordt gepubliceerd… 561 00:37:29,038 --> 00:37:32,708 …maar wordt nog geen groot verhaal. 562 00:37:34,001 --> 00:37:38,673 Maar het is duidelijk dat hij een relatie heeft met de Nation of Islam. 563 00:37:39,715 --> 00:37:45,554 Het feit dat Cassius Clay een band had met deze groep… 564 00:37:45,638 --> 00:37:47,390 …maakte veel witten nerveus. 565 00:37:48,182 --> 00:37:51,519 En de FBI zegt dat de beweging een potentiële bedreiging is… 566 00:37:51,602 --> 00:37:54,438 …voor de interne veiligheid van de Verenigde Staten. 567 00:37:57,024 --> 00:37:59,902 J. Edgar Hoover was de directeur van de FBI… 568 00:37:59,986 --> 00:38:02,530 …onder de Kennedy-regering. 569 00:38:04,240 --> 00:38:09,161 Hoover en de FBI voerden een contraspionageprogramma uit… 570 00:38:09,245 --> 00:38:12,957 …ontworpen om Elijah Muhammad  en Malcolm X te neutraliseren. 571 00:38:15,751 --> 00:38:17,878 Niet alleen passief toezicht… 572 00:38:17,962 --> 00:38:20,423 …maar actieve infiltratie… 573 00:38:20,923 --> 00:38:24,093 …ontworpen om de impact te ondermijnen… 574 00:38:24,176 --> 00:38:26,053 …die de Nation of Islam had… 575 00:38:26,137 --> 00:38:28,973 …om de impact van Malcolm te neutraliseren. 576 00:38:29,849 --> 00:38:34,937 Elke dag plannen ze hoe je Elijah  en zijn volgelingen tegenhoudt. 577 00:38:35,646 --> 00:38:37,815 Maar volgens mij zijn jullie te laat. 578 00:38:42,987 --> 00:38:45,531 We worden vooral met een morele kwestie geconfronteerd. 579 00:38:46,324 --> 00:38:48,242 Het is zo oud als de Bijbel… 580 00:38:48,326 --> 00:38:50,995 …en zo duidelijk als de Amerikaanse grondwet. 581 00:38:51,829 --> 00:38:53,247 De kern van de vraag is… 582 00:38:54,040 --> 00:38:57,168 …of alle Amerikanen  gelijke rechten moeten krijgen… 583 00:38:57,668 --> 00:38:59,086 …en gelijke kansen. 584 00:38:59,920 --> 00:39:04,133 Of we onze mede-Amerikanen behandelen zoals wij behandeld willen worden. 585 00:39:09,638 --> 00:39:13,100 Deze nieuwsflits uit Dallas, Texas, is officieel bevestigd. 586 00:39:13,184 --> 00:39:18,439 President Kennedy stierf om 13.00 uur. 587 00:39:28,324 --> 00:39:31,702 Langs deze weg van verdriet brengen ze president John F. Kennedy… 588 00:39:31,786 --> 00:39:35,748 …om als held te worden opgebaard onder de grote koepel van het Capitool. 589 00:39:36,916 --> 00:39:39,085 Toen Kennedy stierf… 590 00:39:39,168 --> 00:39:43,881 …gaf Elijah Mohammed instructies aan alle tempels… 591 00:39:45,424 --> 00:39:50,888 …om het uitdrukken van de gevoelens van de Nation aan hem over te laten… 592 00:39:50,971 --> 00:39:52,681 …over de dood van de president. 593 00:39:53,265 --> 00:39:56,477 Elijah Muhammad belde vanuit zijn huis in Phoenix de krant… 594 00:39:56,560 --> 00:39:59,355 …en wilde dat een verklaring op de voorpagina zou komen. 595 00:39:59,438 --> 00:40:00,731 De verklaring luidt: 596 00:40:00,815 --> 00:40:05,528 'Wij en de wereld zijn geschokt  door de moord op onze president.' 597 00:40:07,029 --> 00:40:09,365 Ik moet respecteren  wat de Boodschapper zei. 598 00:40:09,448 --> 00:40:10,991 We geven geen verklaring. 599 00:40:12,118 --> 00:40:13,369 Dat begrijp ik. 600 00:40:14,036 --> 00:40:17,331 Ik vind dat als je predikt dat de witte man de duivel is… 601 00:40:17,873 --> 00:40:19,291 …wie is dan Kennedy? 602 00:40:19,875 --> 00:40:22,586 Wat mij betreft heeft hij niets voor me gedaan. 603 00:40:22,920 --> 00:40:25,005 Ik moet nog steeds… 604 00:40:25,089 --> 00:40:27,967 …voor mezelf zorgen. Hij heeft geen geld in mijn zak gestopt. 605 00:40:28,050 --> 00:40:31,387 Maar ik moet me aansluiten bij de Eervolle Elijah Muhammad. 606 00:40:31,470 --> 00:40:33,931 Hij zei duidelijk geen verklaringen. 607 00:40:35,516 --> 00:40:40,187 Ondanks de instructies  van de Boodschapper… 608 00:40:40,896 --> 00:40:42,106 …sprak Malcolm. 609 00:40:44,525 --> 00:40:47,194 Malcolm X, tweede man van de Zwarte Moslimbeweging… 610 00:40:47,278 --> 00:40:51,699 …sprak zijn vreugde uit over de moord op  president Kennedy. Op een bijeenkomst… 611 00:40:51,782 --> 00:40:53,784 …zei Malcolm dat de moord op de president… 612 00:40:53,868 --> 00:40:56,579 …een voorbeeld was van 'je oogst wat je zaait.' 613 00:40:56,662 --> 00:40:59,999 Hij voegde eraan toe: 'Ik ben zelf ook een boerenjongen. 614 00:41:00,082 --> 00:41:04,670 Zulke dingen maken me nooit verdrietig, ze maken me altijd blij.' 615 00:41:04,753 --> 00:41:08,716 In Chicago heeft Elijah Muhammad, leider van de anti-witte moslimbeweging… 616 00:41:08,799 --> 00:41:12,011 …Malcolm X geschorst en zijn verklaring afgewezen. 617 00:41:12,511 --> 00:41:16,682 Het gaf Elijah Muhammad  een sociaal aanvaardbaar excuus… 618 00:41:17,475 --> 00:41:19,852 …om Malcolm het zwijgen op te leggen. 619 00:41:19,935 --> 00:41:22,980 ZWARTE MOSLIMLEIDER SCHORST MALCOLM X VOOR LASTER OVER KENNEDY 620 00:41:23,063 --> 00:41:24,690 Hij mag niet prediken… 621 00:41:24,773 --> 00:41:28,027 …en mag niet in zijn moskee in Harlem verschijnen. 622 00:41:28,110 --> 00:41:32,364 En de leden van die moskee mogen ook niet met Malcolm worden geassocieerd. 623 00:41:36,285 --> 00:41:38,621 Dit was een grote breuk in zijn leven. 624 00:41:40,581 --> 00:41:45,211 Hij beschouwde Elijah Muhammad als zijn persoonlijke redder. 625 00:41:45,794 --> 00:41:47,755 De Eervolle Elijah Muhammad. 626 00:41:49,840 --> 00:41:55,179 Zijn gevoelens waren  ongetwijfeld diep, vroom. 627 00:41:55,262 --> 00:41:58,891 Ik wil mijn excuses aanbieden dat ik u teleurgesteld heb… 628 00:41:59,600 --> 00:42:03,187 …voor de fouten die ik heb gemaakt, vooral in het afgelopen jaar. 629 00:42:04,813 --> 00:42:09,610 En bovenal bid ik tot Allah voor genade en vergiffenis in uw hart. 630 00:42:11,612 --> 00:42:17,159 Hij wordt verscheurd door het idee dat Elijah Muhammad als zijn vader is… 631 00:42:17,243 --> 00:42:21,372 …en het feit dat zijn vader  Malcolm bij de keel heeft. 632 00:42:24,208 --> 00:42:27,878 Deze groeiende kloof  zou een groot probleem worden… 633 00:42:27,962 --> 00:42:30,256 …voor onder andere Muhammad Ali. 634 00:42:33,634 --> 00:42:35,469 Als Sonny Liston me verslaat… 635 00:42:36,387 --> 00:42:38,889 …zal ik zijn voeten kussen in de regen… 636 00:42:39,890 --> 00:42:43,644 …hem zeggen dat hij de beste is  en pak de volgende jet het land uit. 637 00:42:43,727 --> 00:42:46,021 Dat vind ik van Sonny Liston. 638 00:42:46,105 --> 00:42:47,940 Je hebt in Liston en Ali… 639 00:42:48,023 --> 00:42:53,112 …aan de ene kant een schurk, aan de ander kant een grote bek. 640 00:42:53,195 --> 00:42:55,364 Kijk maar naar me, ik ben vol zelfvertrouwen. 641 00:42:55,447 --> 00:42:56,448 Ik ben onverslaanbaar. 642 00:42:56,532 --> 00:42:59,201 Na 180 amateurgevechten, 22 professionele gevechten… 643 00:42:59,285 --> 00:43:00,869 …ben ik zo mooi als een meisje. 644 00:43:03,247 --> 00:43:05,291 Mensen waren doodsbang voor Liston. 645 00:43:07,293 --> 00:43:11,130 Sonny Liston was een bokser  die uit de gevangenis kwam… 646 00:43:12,631 --> 00:43:16,510 …die voor  de georganiseerde misdaad werkte. 647 00:43:17,970 --> 00:43:21,223 Was je iemand geld schuldig, kreeg je bezoek van Sonny. 648 00:43:21,890 --> 00:43:24,018 Ko in een ronde of acht, bewijst m'n kracht. 649 00:43:24,101 --> 00:43:26,854 Kletst hij als een wijf,  doe ik het in vijf. 650 00:43:28,314 --> 00:43:31,150 Cassius was gefocust op trainen… 651 00:43:31,233 --> 00:43:33,277 …voor die grote partij. 652 00:43:33,360 --> 00:43:37,364 Ik denk niet dat hij was afgestemd op de interne dynamiek… 653 00:43:37,448 --> 00:43:38,741 …van de Nation of Islam. 654 00:43:41,493 --> 00:43:45,706 Op 15 januari 1964 gaat Malcolm naar het zuiden. 655 00:43:45,789 --> 00:43:49,418 Hij gaat met zijn gezin naar Miami om Cassius Clay te bezoeken. 656 00:43:50,628 --> 00:43:54,131 Voor de reis belt hij Cassius en Cassius antwoordt: 'Geweldig'. 657 00:43:54,214 --> 00:43:56,508 Hij is enthousiast en blij hem te zien. 658 00:43:56,592 --> 00:44:01,263 We weten dat dit gesprek plaatsvond omdat een FBI-agent in New York… 659 00:44:01,347 --> 00:44:06,310 …meteen het veldkantoor in Miami belde en een instructie gaf. 660 00:44:06,393 --> 00:44:09,104 'Malcolm komt aan op deze specifieke vlucht.' 661 00:44:09,688 --> 00:44:12,024 'Cassius Clay zal er zijn.' 662 00:44:12,107 --> 00:44:14,485 'Zorg dat je hun auto volgt.' 663 00:44:18,530 --> 00:44:20,824 Miami was de enige plek… 664 00:44:20,908 --> 00:44:24,244 …waar we als gezin  samen op vakantie gingen… 665 00:44:24,912 --> 00:44:27,414 …en bij iemand anders thuis waren. 666 00:44:27,498 --> 00:44:29,792 HET HUIS VAN CASSIUS CLAY MIAMA, FL 667 00:44:31,210 --> 00:44:33,712 Die familiefoto van mijn moeder… 668 00:44:33,796 --> 00:44:37,383 …en mijn twee oudere zussen,  Attallah en Qubilah… 669 00:44:37,925 --> 00:44:40,177 …en ik zit op de schoot van Muhammad Ali. 670 00:44:42,304 --> 00:44:46,433 Dat mijn vader met zijn vrouw en kinderen… 671 00:44:47,017 --> 00:44:48,352 …naar zijn huis zou gaan… 672 00:44:49,395 --> 00:44:52,648 …betekende dat mijn vader  hem 100% vertrouwde. 673 00:44:54,358 --> 00:44:57,820 Mijn vader beschouwde hem als een vriend, als familie. 674 00:44:57,903 --> 00:45:02,449 En Malcolm was een van de weinige mensen die hij ontmoette die hij kon vertrouwen. 675 00:45:05,911 --> 00:45:08,414 Malcolm had bondgenoten nodig. 676 00:45:08,497 --> 00:45:11,208 Hij raakte geïsoleerd in de beweging. 677 00:45:12,334 --> 00:45:14,628 Cassius kon de grote vis zijn. 678 00:45:14,712 --> 00:45:18,507 Ik denk dat dat mogelijk deel uitmaakte van Malcolms berekeningen. 679 00:45:19,633 --> 00:45:23,470 Je kunt niet ontkennen  dat hij mogelijk bepaalde motieven had… 680 00:45:23,554 --> 00:45:25,639 …die hem van pas konden komen. 681 00:45:25,723 --> 00:45:31,353 Ik kan gebruik maken van een ander omdat hij, vanwege zijn groeiende invloed… 682 00:45:31,437 --> 00:45:32,938 …mij ook kan helpen. 683 00:45:36,024 --> 00:45:39,862 Malcolm stuurt deze foto's naar twee zwarte kranten. 684 00:45:41,530 --> 00:45:44,199 Malcolm wil Elijah Muhammad  eraan herinneren… 685 00:45:44,700 --> 00:45:46,577 …dat Cassius Clay meer leden… 686 00:45:46,660 --> 00:45:50,205 …in de beweging kan brengen  en ze zijn zo hecht als broers. 687 00:45:52,082 --> 00:45:53,917 Malcolm zegt tegen Elijah Muhammad: 688 00:45:54,001 --> 00:45:59,006 'Hoe zou het zijn als ik op Saviour's Day, dat was de dag na de bokswedstrijd… 689 00:45:59,089 --> 00:46:01,508 …opdaag met Cassius Clay?' 690 00:46:01,592 --> 00:46:02,509 KAMPIOENSCHAP 691 00:46:02,593 --> 00:46:03,802 ELIJAH MOHAMMED SPREEKT 692 00:46:03,886 --> 00:46:06,513 'Ik wil terugkomen, eerbare boodschapper… 693 00:46:07,014 --> 00:46:10,851 …en ik heb iemand die ons kan helpen.' 694 00:46:15,689 --> 00:46:18,025 Ongeveer een week voor de wedstrijd… 695 00:46:18,108 --> 00:46:20,611 …verschijnt Malcolm X. 696 00:46:21,612 --> 00:46:24,448 Malcolm gaat naar een aantal trainingen in het kamp. 697 00:46:25,115 --> 00:46:28,786 Ze vroegen hem te vertrekken… 698 00:46:29,870 --> 00:46:31,747 …en naar huis te gaan. 699 00:46:31,830 --> 00:46:34,500 Dat hij terug kon komen voor de wedstrijd. 700 00:46:35,209 --> 00:46:38,337 De echte nadruk lag op dat moment… 701 00:46:38,420 --> 00:46:42,049 …op de vraag  of Cassius Clay nu wel of niet… 702 00:46:42,132 --> 00:46:46,011 …lid was van de Nation of Islam. 703 00:46:46,929 --> 00:46:50,057 Ze wilden niet dat een moslim  de zwaargewichtkampioen werd… 704 00:46:50,140 --> 00:46:52,142 …dus bedreigden ze hem in feite. 705 00:46:52,559 --> 00:46:56,146 Cassius wilde de bus pakken om de stad te verlaten… 706 00:46:56,230 --> 00:46:58,148 …omdat ze het gevecht afzegden… 707 00:46:58,232 --> 00:47:01,777 …maar de organisatoren ontdekten  dat hij wegging, kwamen terug en zeiden: 708 00:47:01,860 --> 00:47:04,404 'Vertel niemand dat je moslim bent. Wij zeggen niks.' 709 00:47:10,244 --> 00:47:12,913 25 februari 1964 710 00:47:14,957 --> 00:47:16,959 Wereldkampioenschap zwaargewicht. 711 00:47:17,042 --> 00:47:19,753 Malcolm is terug in Miami. 712 00:47:21,171 --> 00:47:24,258 Miami, Florida, waar de Fakkel van Vriendschap een welkom… 713 00:47:24,341 --> 00:47:28,679 …voor goede mensen van alle rassen en geloofsovertuigingen betekent. 714 00:47:29,763 --> 00:47:31,849 Maar Miami is een gesegregeerde stad… 715 00:47:31,932 --> 00:47:35,686 …en hij moet in een hotel logeren dat alleen voor zwarte mensen is. 716 00:47:37,020 --> 00:47:40,190 Zodra je naar de hoofdingang  van 't Hampton House rijdt… 717 00:47:40,274 --> 00:47:42,025 …ben je verzekerd van een welkom. 718 00:47:42,109 --> 00:47:43,527 Een thuis weg van huis… 719 00:47:43,610 --> 00:47:46,989 …voor duizenden bezoekers  uit de Verenigde Staten… 720 00:47:47,072 --> 00:47:48,407 …en veel buitenlandse landen… 721 00:47:48,490 --> 00:47:51,201 …die de prachtige zon  van Florida opzoeken. 722 00:47:55,622 --> 00:47:56,748 CULTUREEL CENTRUM 723 00:47:56,832 --> 00:48:00,002 Wed je op Sonny,  zeg dan maar dag tegen je money. 724 00:48:00,085 --> 00:48:02,713 Wed op Clay, da's goed voor je portemonnee. 725 00:48:04,673 --> 00:48:08,051 Ik dacht altijd dat Sonny Liston… 726 00:48:08,552 --> 00:48:12,472 …maar voor één ding bang was, voor een gek. 727 00:48:14,933 --> 00:48:18,353 Hij kwam uit het systeem  en had in de gevangenis gezeten… 728 00:48:18,854 --> 00:48:21,273 …waar hij mensen gek had zien worden. 729 00:48:22,024 --> 00:48:24,776 Cassius gebruikte dat… 730 00:48:25,277 --> 00:48:28,196 …viel hem lastig  en maakte hem belachelijk. 731 00:48:29,573 --> 00:48:32,492 Bij de weging sloeg hij door… 732 00:48:32,576 --> 00:48:34,995 …en probeerde Sonny te pakken. 733 00:48:36,288 --> 00:48:40,751 Een gek die niets te verliezen had, kon je echt kwaad doen. 734 00:48:43,211 --> 00:48:45,088 We zijn bijna klaar… 735 00:48:45,172 --> 00:48:47,758 …voor 't wereldkampioenschap zwaargewicht. 736 00:48:47,841 --> 00:48:52,304 De vechter, kampioen Sonny Liston, de bokser, uitdager Cassius Clay. 737 00:48:52,554 --> 00:48:53,847 Net voor het gevecht… 738 00:48:55,140 --> 00:48:57,100 …is Cassius nerveus. 739 00:48:57,935 --> 00:48:59,269 Dit is een grote partij. 740 00:48:59,353 --> 00:49:02,606 Hij gaat tegen Sonny Liston vechten, een slechte man. 741 00:49:04,107 --> 00:49:06,610 Plotseling duikt Malcolm X op in de kleedkamer. 742 00:49:06,693 --> 00:49:08,570 Ze deden een gebed en praaatten. 743 00:49:08,654 --> 00:49:11,365 Hij gaf hem instructies en toen hij naar buiten kwam… 744 00:49:11,448 --> 00:49:12,866 …was hij zelfverzekerd. 745 00:49:13,533 --> 00:49:16,328 Malcolm moedigde hem aan… 746 00:49:16,411 --> 00:49:20,624 …te geloven dat hij de macht van God… 747 00:49:20,707 --> 00:49:23,961 …of zelfs God zelf, in die ring moest brengen. 748 00:49:24,044 --> 00:49:28,131 Dit wordt een spannende avond in de Congreshal, Miami Beach. 749 00:49:28,215 --> 00:49:30,759 Met de steun van je broeder… 750 00:49:30,842 --> 00:49:33,804 …die net zo diep gelooft als jij… 751 00:49:33,887 --> 00:49:35,681 …kun je tot God bidden… 752 00:49:36,264 --> 00:49:39,851 …om je de wil te geven  om te doen wat je moet doen. 753 00:49:40,352 --> 00:49:42,688 Nu zullen de vragen beantwoord worden. 754 00:49:42,771 --> 00:49:46,108 Als ze de eerste ronde doorkomen zijn er al verrassingen. 755 00:49:46,733 --> 00:49:50,821 Malcolm zit op stoel zeven in rij zeven. 756 00:49:51,446 --> 00:49:53,573 Dit is profetie die uitkomt. 757 00:49:54,157 --> 00:49:55,283 En hier komen ze. 758 00:49:55,367 --> 00:49:58,787 Clay lacht hem uit, gaat achteruit, ontwijkt de klappen. 759 00:49:59,162 --> 00:50:00,872 Clay met een linkse en een rechtse. 760 00:50:00,956 --> 00:50:03,500 Liston is geraakt. Hij bloedt onder beide ogen. 761 00:50:03,583 --> 00:50:07,337 De bel klinkt voor de vijfde ronde en hij heeft moeite met z'n ogen. 762 00:50:07,421 --> 00:50:09,631 'Er zit iets in Listons handschoenen.' 763 00:50:09,715 --> 00:50:11,633 Clay zegt dat hij niet kan zien. 764 00:50:13,510 --> 00:50:17,639 Liston ineengedoken, slaat laag. Clay knippert alsof hij Liston niet ziet. 765 00:50:17,723 --> 00:50:18,974 Dat zal fataal zijn. 766 00:50:19,725 --> 00:50:22,728 Zijn grote lijf en hoofdbewegingen  weerhielden Listons slagen. 767 00:50:24,312 --> 00:50:26,648 Ronde vijf, Cassius terug in de aanval. 768 00:50:26,732 --> 00:50:27,941 Tijdens het gele gevecht… 769 00:50:28,025 --> 00:50:31,236 …bleef Cassius met links in Sonny Listons gezicht slaan. 770 00:50:31,737 --> 00:50:35,449 En hier in de zesde ronde  heeft Clay het gevecht overgenomen. 771 00:50:39,453 --> 00:50:42,080 Ronde zes eindigt. Liston loopt moe naar zijn hoek. 772 00:50:42,664 --> 00:50:44,750 Naar de zevende ronde… 773 00:50:45,250 --> 00:50:46,418 Wacht eens even. 774 00:50:47,169 --> 00:50:49,546 Sonny Liston komt er niet uit. 775 00:50:49,629 --> 00:50:52,299 De winnaar en de nieuwe zwaargewicht wereldkampioen… 776 00:50:52,382 --> 00:50:53,967 …is Cassius Clay. 777 00:50:54,051 --> 00:50:56,970 Ik krijg nog steeds kippenvel als ik ernaar kijk. 778 00:50:57,763 --> 00:50:59,806 Chaos alom. 779 00:50:59,890 --> 00:51:04,519 Als hij in de ring rondloopt en zegt: 'Ik zei het toch.' 780 00:51:05,437 --> 00:51:08,273 'Ik zei dat ik de beste was. Ik heb het bewezen.' 781 00:51:08,857 --> 00:51:12,277 Dat moment blijft  de rest van je leven bij je. 782 00:51:12,360 --> 00:51:14,196 Ik zette de wereld op z'n kop. 783 00:51:14,279 --> 00:51:15,280 'Ik zette de wereld…' 784 00:51:15,363 --> 00:51:16,531 'Ik zette de wereld…' 785 00:51:16,615 --> 00:51:17,949 Ik zette de wereld… 786 00:51:20,744 --> 00:51:23,538 Hij zei dat hij de beste was, alle kansen waren tegen hem. 787 00:51:23,622 --> 00:51:25,290 Hij maakte de gokkers van streek. 788 00:51:25,373 --> 00:51:27,918 Hij won, hij werd kampioen. 789 00:51:28,001 --> 00:51:31,546 En de mensen die psychologie begrijpen… 790 00:51:31,630 --> 00:51:35,383 …en het effect dat… Het psychologische effect… 791 00:51:35,467 --> 00:51:39,387 …dat het beeld van iemands held op de persoon zelf heeft… 792 00:51:40,597 --> 00:51:44,267 …ze wisten dat zodra mensen zich  met Cassius begonnen te identificeren… 793 00:51:44,351 --> 00:51:47,938 …en het soort beeld dat hij schiep dat problemen met die zwarten zou creëren. 794 00:51:48,021 --> 00:51:51,108 Omdat er zwarten rondliepen die zeiden: 'Ik ben de beste.' 795 00:51:51,191 --> 00:51:53,568 Cassius zegt: 'Ik ben iets rechtvaardigs.' 796 00:51:53,652 --> 00:51:56,655 Cassius Clay, de beste. 797 00:51:56,738 --> 00:51:58,156 Wie is de mooiste bokser ooit? 798 00:51:58,240 --> 00:51:59,866 Cassius Clay. 799 00:51:59,950 --> 00:52:01,660 Hij is de beste. -Oké. 800 00:52:01,743 --> 00:52:03,870 Vliegt als een vlinder, steekt als een bij. 801 00:52:03,954 --> 00:52:07,332 Ze verlaten het congrescentrum, een kleine groep mensen. 802 00:52:07,833 --> 00:52:10,877 Rudy, Cassius, Malcolm X… 803 00:52:10,961 --> 00:52:13,839 …Jim Brown,  toen een geweldige footballspeler… 804 00:52:14,548 --> 00:52:18,969 …Sam Cooke, de ongelooflijke artiest, en een goede vriend van Cassius. 805 00:52:19,052 --> 00:52:21,596 En ze komen hier… 806 00:52:25,517 --> 00:52:26,768 …naar het Hampton House. 807 00:52:28,019 --> 00:52:32,941 Cassius en Rudy zitten hier  op deze krukken. 808 00:52:35,152 --> 00:52:38,905 Cassius Clay de kampioen die ijs eet. 809 00:52:38,989 --> 00:52:41,616 Dat was zijn idee van iets groot vieren, een beker ijs. 810 00:52:45,579 --> 00:52:49,457 Het was de mooiste tijd van mijn leven. Iedereen vierde de overwinning. 811 00:52:51,960 --> 00:52:55,255 Op dit moment zeggen ze allemaal: 'Nou, we geloofden in jou'… 812 00:52:55,881 --> 00:52:57,966 …maar Malcolm geloofde in hem. 813 00:52:59,801 --> 00:53:01,428 En dat betekent iets. 814 00:53:02,220 --> 00:53:05,182 Hij viert het met Malcolm, dankbaar. 815 00:53:08,059 --> 00:53:09,102 Het wordt al laat… 816 00:53:09,853 --> 00:53:15,317 …en het verhaal gaat dat Malcolm, Cassius Clay, Rudy, Jim Brown… 817 00:53:15,400 --> 00:53:16,818 …misschien nog een paar… 818 00:53:17,485 --> 00:53:19,779 …naar Malcolm X's kamer gaan. 819 00:53:19,863 --> 00:53:21,406 Tijd om serieus te praten. 820 00:53:22,032 --> 00:53:23,825 Nu zegt Malcolm X: 'Weet je… 821 00:53:24,659 --> 00:53:27,287 …'t is tijd om die Louisville Lip te beëindigen.' 822 00:53:29,122 --> 00:53:31,833 'Je hebt de titel, je hebt de preekstoel… 823 00:53:33,835 --> 00:53:36,046 …nu moet je goed gaan praten.' 824 00:53:36,129 --> 00:53:40,300 MUHAMMAD ALI'S KAMER 825 00:53:40,383 --> 00:53:43,762 We waren niet in de kamer. We hebben geen opnames van die gesprekken. 826 00:53:43,845 --> 00:53:46,473 We weten alleen wat er daarna gebeurt. 827 00:53:47,724 --> 00:53:53,021 Door te belijden dat Allah God is… 828 00:53:53,104 --> 00:53:55,649 …en Muhammad Zijn boodschapper… 829 00:53:56,316 --> 00:54:00,862 …kon hij een veel sterkere man verslaan. 830 00:54:01,363 --> 00:54:05,242 De vijand wilde dat hij naar buiten kwam. 831 00:54:07,702 --> 00:54:09,329 Ze zeiden dat hij… 832 00:54:10,622 --> 00:54:13,750 …dat Liston je mooie gezicht  zou toetakelen. 833 00:54:16,962 --> 00:54:19,589 Maar Allah en ik zeiden nee. 834 00:54:20,674 --> 00:54:23,760 Heeft het feit dat Cassius een zwarte moslim is… 835 00:54:23,843 --> 00:54:25,679 …iets te maken met deze overwinning? 836 00:54:25,762 --> 00:54:27,764 Een zwarte moslim? Niet van hem gehoord. 837 00:54:27,847 --> 00:54:31,101 Ik heb hem horen zeggen  dat hij in de islam gelooft. 838 00:54:33,603 --> 00:54:34,437 MAART 1964 839 00:54:34,521 --> 00:54:37,816 Ongeveer een week na de wedstrijd tussen Clay en Liston… 840 00:54:37,899 --> 00:54:39,567 …gaan ze naar de Verenigde Naties. 841 00:54:39,651 --> 00:54:43,863 Malcolm X, ik wil even met je praten over je band met Cassius. 842 00:54:43,947 --> 00:54:45,657 Hoelang ken je hem al? 843 00:54:45,740 --> 00:54:46,992 Ongeveer drie jaar. 844 00:54:47,075 --> 00:54:48,952 En heb je hem geadviseerd… 845 00:54:49,035 --> 00:54:51,496 …betreffende zijn religieuze gezindheid? 846 00:54:51,579 --> 00:54:55,083 Nee, ik geef niemand advies. Hij is mijn broeder en mijn vriend. 847 00:54:55,166 --> 00:54:57,919 Ik vertel hem wat ik weet en begrijp. 848 00:54:58,003 --> 00:55:01,881 En Malcolm X stelt hem voor  aan zwarte diplomaten uit heel Afrika. 849 00:55:01,965 --> 00:55:03,842 Daar is mijn maatje. Ja, meneer. 850 00:55:03,925 --> 00:55:05,427 Fijn u te zien. 851 00:55:06,094 --> 00:55:10,765 En hier herinnert Malcolm hem eraan: 'Je bent niet wat je was.' 852 00:55:11,558 --> 00:55:15,687 'Nu kijken ze  overal ter wereld tegen je op.' 853 00:55:15,770 --> 00:55:17,605 Ben je van plan om Nigeria te bezoeken? 854 00:55:17,689 --> 00:55:19,941 Ja, Afrika is  een van mijn belangrijkste haltes. 855 00:55:20,025 --> 00:55:22,902 Malcolm wilde het groter spelen. 856 00:55:22,986 --> 00:55:26,823 Hij wilde de rassituatie… 857 00:55:27,449 --> 00:55:29,117 …internationaal maken. 858 00:55:29,743 --> 00:55:31,536 Ermee naar de Verenigde Naties. 859 00:55:32,912 --> 00:55:37,250 De Verenigde Staten promootte zichzelf  als leider van de vrije wereld… 860 00:55:37,334 --> 00:55:41,504 …de verdediger van de mensenrechten en broeder Malcolm zei: 861 00:55:41,588 --> 00:55:43,590 'Hé, dit gebeurt gewoon niet.' 862 00:55:45,759 --> 00:55:48,303 Malcolm wist dat dit iets zou zijn… 863 00:55:48,386 --> 00:55:52,015 …wat de federale regering  zou dwingen iets te doen. 864 00:55:53,892 --> 00:55:56,603 Cassius is in een betere positie dan wie dan ook… 865 00:55:56,686 --> 00:55:59,189 …om raciale trots te herstellen… 866 00:55:59,272 --> 00:56:02,192 …niet alleen in dit land, maar op de hele wereld. 867 00:56:08,114 --> 00:56:09,532 In de loop van de week… 868 00:56:09,616 --> 00:56:13,203 …lijken Malcolm en Cassius hechter dan ooit. 869 00:56:14,829 --> 00:56:16,664 Ze gaan naar Times Square… 870 00:56:16,748 --> 00:56:20,794 …en kijken naar de wedstrijd  waarin Clay Liston verslaat. 871 00:56:20,877 --> 00:56:25,048 De winnaar en nieuwe wereldkampioen zwaargewicht is Cassius Clay. 872 00:56:28,218 --> 00:56:31,054 En wat zie je  als ze uit het theater komen? 873 00:56:32,305 --> 00:56:35,600 Een menigte, honderden mensen om hen heen. 874 00:56:40,355 --> 00:56:46,152 Verslaggevers vragen Malcolm of de kampioen in zijn beweging zit. 875 00:56:47,237 --> 00:56:49,697 Er zijn vragen over wat er gaat gebeuren. 876 00:56:49,781 --> 00:56:51,616 ZAL MALCOLM X CASSIUS' CARRIÈRE SCHADEN? 877 00:56:52,700 --> 00:56:54,536 Er is een FBI-agent in Chicago… 878 00:56:54,619 --> 00:56:58,331 …die om constante bewaking van Elijah Muhammads landhuis vraagt. 879 00:56:58,415 --> 00:56:59,749 En deze agent ontdekt… 880 00:56:59,833 --> 00:57:02,752 …dat Elijah Muhammad  telefoongesprekken heeft gehad… 881 00:57:02,836 --> 00:57:04,629 …met de kampioen zwaargewicht. 882 00:57:08,174 --> 00:57:10,135 Op 6 maart 1964… 883 00:57:11,052 --> 00:57:14,347 …keert Cassius terug naar zijn kamer  in Hotel Theresa. 884 00:57:14,431 --> 00:57:17,100 Hij wordt gebeld  en het is Elijah Muhammad. 885 00:57:17,725 --> 00:57:23,606 De voorganger zegt dat hij niet meer met Malcolm mag omgaan. 886 00:57:34,325 --> 00:57:38,246 Ik begrijp dat je later vanmiddag naar Chicago gaat… 887 00:57:38,329 --> 00:57:41,040 …om Elijah Muhammad te ontmoeten? 888 00:57:41,124 --> 00:57:43,084 Ja, ik ga met hem uit eten. 889 00:57:44,085 --> 00:57:47,464 Een van de belangrijkste redenen waarom je bij de Black Muslims ging… 890 00:57:47,547 --> 00:57:49,632 …was je vriendschap met Malcolm X, hè? 891 00:57:49,716 --> 00:57:53,094 Nee, ik was al vier jaar moslim voor ik Malcolm X ontmoette. 892 00:57:53,178 --> 00:57:54,053 O, echt? 893 00:57:54,721 --> 00:57:56,764 Hij is nu toch een vriend van je? 894 00:57:56,848 --> 00:57:57,932 Ja. -Hij was… 895 00:57:58,016 --> 00:58:01,478 Hij is een broeder van me. Wat hij ook doet, hij is m'n broeder. 896 00:58:01,561 --> 00:58:04,397 Nu hij zich afsplitste van de moslims… -Afsplitsten? Geen idee. 897 00:58:04,481 --> 00:58:07,233 Daar moet ik meer over weten voor ik commentaar geef. 898 00:58:07,317 --> 00:58:10,737 Daarom ga ik onder andere, om het ware verhaal te horen. 899 00:58:10,820 --> 00:58:14,199 Ik geloof niets van wat de pers  en de mensen schrijven. 900 00:58:21,247 --> 00:58:22,582 Elijah Muhammad zegt: 901 00:58:22,749 --> 00:58:26,294 'Voor al mijn volgelingen  en mensen die in de islam geloven… 902 00:58:26,920 --> 00:58:28,963 …dit is de broeder, Cassius Clay… 903 00:58:29,047 --> 00:58:32,425 …wie de meest vertrouwde volgeling is.' 904 00:58:32,509 --> 00:58:33,593 'En ik noem hem… 905 00:58:34,677 --> 00:58:36,471 …Muhammad Ali.' 906 00:58:39,807 --> 00:58:41,309 Zo kreeg hij die naam. 907 00:58:44,479 --> 00:58:48,650 Cassius Clay krijgt zijn moslimnaam, Muhammad Ali. 908 00:58:49,317 --> 00:58:52,195 De meeste mensen moesten  daar jaren op wachten. 909 00:58:53,071 --> 00:58:54,197 Hij werd een held. 910 00:58:54,280 --> 00:58:57,075 Hij verscheen op het podium met de Boodschapper. 911 00:58:58,284 --> 00:58:59,869 En Malcolm stond… 912 00:59:01,579 --> 00:59:02,872 …in de kou. 913 00:59:08,586 --> 00:59:10,004 MALCOLM X SCHEIDT ZICH AF 914 00:59:10,088 --> 00:59:12,549 Muhammad Ali staat in het kruisvuur… 915 00:59:12,632 --> 00:59:13,466 CLAY BLIJFT 916 00:59:13,550 --> 00:59:16,261 …tussen twee zeer machtige individuen… 917 00:59:16,344 --> 00:59:19,847 …twee machtige zwarte leiders, Elijah Muhammad en Malcolm X… 918 00:59:19,931 --> 00:59:21,808 …bewust of onbewust. 919 00:59:21,891 --> 00:59:26,437 Toen hij gedwongen werd te kiezen… 920 00:59:26,521 --> 00:59:29,941 …kon Malcolm alleen voor zichzelf kiezen. 921 00:59:30,525 --> 00:59:33,903 Cassius moest  zijn spirituele vader kiezen. 922 00:59:34,821 --> 00:59:36,948 Malcolm was een individu. 923 00:59:37,031 --> 00:59:39,325 Elijah was een instellng. 924 00:59:39,909 --> 00:59:42,245 Deze breuk die werd gemeld, stoort u dat? 925 00:59:42,328 --> 00:59:45,331 Nee, wat Malcolm X doet zijn zijn zaken. Hij is één man. 926 00:59:45,665 --> 00:59:47,709 Je leider is Elijah Muhammad? -Ja. 927 00:59:47,792 --> 00:59:49,919 'SEPARATISME OF DE DOOD' ELIJAH MUHAMMAD 928 00:59:50,003 --> 00:59:51,588 De Boodschapper was onze vader. 929 00:59:52,338 --> 00:59:55,174 Een vader die we nooit hadden en altijd wilden. 930 00:59:56,551 --> 00:59:58,845 Hij was als het bloed in onze aderen. 931 01:00:00,346 --> 01:00:02,724 Geen Melchisedek zonder de leer van de Boodschapper. 932 01:00:02,807 --> 01:00:05,727 Zonder die leer ben ik maar een doodgewoon figuur. 933 01:00:05,852 --> 01:00:07,186 Snap je wat ik bedoel? 934 01:00:09,105 --> 01:00:13,318 Het was een simpele verhaallijn en mijn vader zat er middenin… 935 01:00:13,401 --> 01:00:17,697 …een jongeman die probeerde te kiezen. 936 01:00:17,780 --> 01:00:21,159 En er had een overlevingselement kunnen zijn. 937 01:00:21,784 --> 01:00:23,995 Cassius Clay is geen naam meer, toch? 938 01:00:24,078 --> 01:00:25,830 Klopt. Het is Muhammad Ali. 939 01:00:25,913 --> 01:00:29,459 Muhammed betekent 'alle lof waardig' en Ali betekent 'de hoogste'. 940 01:00:29,542 --> 01:00:30,918 Toen Malcolm dit hoorde… 941 01:00:31,002 --> 01:00:34,631 …ontplofte hij en zei: 'Dat is politiek.' 942 01:00:34,714 --> 01:00:36,299 Gaf iemand jou die naam? 943 01:00:36,382 --> 01:00:39,677 Ja, mijn leider en leraar,  de Eervolle Elijah Muhammad. 944 01:00:39,761 --> 01:00:45,141 Hij wist dat in de strijd om het hart van Muhammad Ali te winnen… 945 01:00:46,559 --> 01:00:47,685 …had hij verloren. 946 01:00:47,769 --> 01:00:49,312 LEIDER NOEMT CLAY 'MUHAMMAD ALI' 947 01:00:49,395 --> 01:00:50,938 Muhammad. Ik heet Muhammad. 948 01:00:51,022 --> 01:00:53,608 Jullie blijven me Cassius noemen. Ik ben het zat. 949 01:00:53,691 --> 01:00:57,403 Weet je, je bent intelligent. Ik ben Muhammad Ali, niet Cassius. 950 01:00:57,487 --> 01:01:01,991 Ali liet Amerika hem niet definiëren… 951 01:01:02,075 --> 01:01:04,285 …en hem zelfs geen naam geven. 952 01:01:04,369 --> 01:01:07,747 Muhammad Ali, beter bekend als Gaseous Cassius… 953 01:01:07,830 --> 01:01:09,499 …is net aangekomen voor zijn… 954 01:01:09,582 --> 01:01:12,710 Alle aanmoedigingen, alle reclames… 955 01:01:12,794 --> 01:01:15,463 …Hollywood, alles wat voor jou openligt… 956 01:01:15,546 --> 01:01:19,217 …en je naam veranderen sluit die deur. 957 01:01:20,635 --> 01:01:24,806 Het zou veel moed vergen in de 21e eeuw, maar het was ondenkbaar… 958 01:01:24,889 --> 01:01:26,724 Je moest wel gek zijn. 959 01:01:26,808 --> 01:01:28,476 'IK BEN MUHAMMAD ALI' 960 01:01:28,559 --> 01:01:30,937 Het was het ultieme statement. 961 01:01:31,521 --> 01:01:32,689 Mr Clay, als u… 962 01:01:32,772 --> 01:01:34,190 Muhammad Ali, meneer. 963 01:01:34,273 --> 01:01:36,067 Mr Clay… -Muhammad Ali, meneer. 964 01:01:36,150 --> 01:01:38,569 Mr Muhammad Ali, een ervan. -Ja, meneer. 965 01:01:38,653 --> 01:01:40,238 Alleen Muhammad Ali. -Toen u kwam… 966 01:01:40,321 --> 01:01:42,281 En opeens zeiden de mensen… 967 01:01:42,365 --> 01:01:45,576 'Wie denkt hij dat hij is?  Een N met een grote bek.' 968 01:01:46,577 --> 01:01:49,330 'Een N met een grote bek. Wie denkt hij dat hij is?' 969 01:01:49,414 --> 01:01:52,041 'Neem een andere naam,  een andere religie.' 970 01:01:52,917 --> 01:01:55,461 Mij Cassius Clay noemen is beledigend, ik ben niet wit. 971 01:01:55,545 --> 01:01:59,382 Ik ben Muhammad Ali. Ik ben zwart. Het is de naam van onze afkomst. 972 01:01:59,465 --> 01:02:04,178 Dus nu is het een eer om door zelfkennis  bij mijn eigen naam genoemd te worden. 973 01:02:04,262 --> 01:02:06,931 Hoe zou 't lijken als een Rus George Washington zou heten? 974 01:02:07,515 --> 01:02:10,560 Zeg nog eens, wie is de macht? -Muhammad Ali. 975 01:02:11,436 --> 01:02:14,272 Opnieuw. Wie? -Muhammad Ali. 976 01:02:18,192 --> 01:02:23,698 Er zijn moslims over ter wereld die misschien nooit een bokswedstrijd volgden… 977 01:02:23,781 --> 01:02:27,869 …maar nu deze naam horen in de persberichten: Muhammad Ali. 978 01:02:27,952 --> 01:02:30,371 DE ARABISCHE BOKSLIGA HEET HELD WELKOM 979 01:02:35,168 --> 01:02:38,629 1964, Muhammad en Malcolm… 980 01:02:38,713 --> 01:02:41,215 …reisden naar Afrika en het Midden-Oosten… 981 01:02:41,841 --> 01:02:43,384 …maar niet samen. 982 01:02:44,051 --> 01:02:46,095 Ze waren allebei bezorgd… 983 01:02:46,179 --> 01:02:50,266 …over de veranderingen  die in heel Afrika toenemen. 984 01:02:50,975 --> 01:02:54,937 Muhammad Ali ontmoette al deze aanbiddende massa's mensen. 985 01:02:55,646 --> 01:02:58,149 Hij was zo betoverend op vele manieren. 986 01:02:58,232 --> 01:03:02,528 Het soort charisma dat hij bezat was buitengewoon. 987 01:03:06,657 --> 01:03:09,952 En Malcolm reist alleen. 988 01:03:11,454 --> 01:03:13,706 Toen hij deze wereldleiders ontmoette… 989 01:03:13,790 --> 01:03:17,418 …probeerde hij de boodschap van 22 miljoen Afro-Amerikanen… 990 01:03:17,502 --> 01:03:19,086 …op het wereldtoneel te brengen… 991 01:03:19,670 --> 01:03:21,881 Salam aleikum. -Waleikum salam. 992 01:03:21,964 --> 01:03:27,136 …en de Verenigde Staten aan te klagen voor hun schending van de mensenrechten. 993 01:03:27,220 --> 01:03:30,306 Ons probleem is geen Amerikaans probleem, maar een mensenprobleem. 994 01:03:30,389 --> 01:03:33,518 Het is geen zwartenprobleem, maar een humaniteitsprobleem. 995 01:03:34,519 --> 01:03:37,563 Hij is een vertegenwoordiger, een congreslid… 996 01:03:38,272 --> 01:03:40,191 …een senator uit zwart-Amerika… 997 01:03:40,274 --> 01:03:43,069 …zo niet de president van zwart-Amerika. 998 01:03:45,446 --> 01:03:46,906 'De moslim uit Amerika… 999 01:03:46,989 --> 01:03:51,369 …wekte overal de grootste nieuwsgierigheid en interesse op.' 1000 01:03:51,452 --> 01:03:52,829 DE AUTOBIOGRAFIE VAN MALCOLM X 1001 01:03:52,912 --> 01:03:55,915 'Ik had het steeds mis met Cassius Clay.' 1002 01:04:00,878 --> 01:04:03,297 'Een plaatselijke krant had een foto… 1003 01:04:03,381 --> 01:04:06,884 …van Cassius en mij  bij de Verenigde Naties gedrukt.' 1004 01:04:10,012 --> 01:04:13,516 'Op dat moment legde hij de verbeelding… 1005 01:04:13,599 --> 01:04:17,728 …en de steun  van de hele donkere wereld vast.' 1006 01:04:20,982 --> 01:04:22,483 MOOIE, AARDIGE MAN JE BENT WELKOM 1007 01:04:24,777 --> 01:04:27,029 WELKOM CASSIUS CLAY KONING VAN DE WERELD 1008 01:04:44,255 --> 01:04:46,340 Ali. Ali. 1009 01:04:46,424 --> 01:04:48,968 Ali. Ali. 1010 01:04:49,051 --> 01:04:50,761 Ali. Ali. 1011 01:04:54,515 --> 01:04:58,102 Mijn vader sprak altijd  over de verlossing van Afrika. 1012 01:04:59,770 --> 01:05:04,400 En 'Redemption Song' was een eerbetoon aan Marcus Garvey… 1013 01:05:04,984 --> 01:05:08,821 …en een statement die Marcus Garvey in 1937 maakte dat we… 1014 01:05:08,905 --> 01:05:11,365 …ons moeten bevrijden  van mentale slavernij… 1015 01:05:11,449 --> 01:05:14,994 …want terwijl anderen ons kunnen helpen om onze lichamen te bevrijden… 1016 01:05:15,077 --> 01:05:17,538 …kunnen we alleen zelf  onze geest bevrijden. 1017 01:05:22,209 --> 01:05:23,502 EBBENHOUT 1018 01:05:27,131 --> 01:05:30,885 Ik denk dat Malcolm zelf  die verantwoordelijkheid… 1019 01:05:31,385 --> 01:05:33,179 …op zich ging nemen. 1020 01:05:50,112 --> 01:05:52,448 Dankzij de spirituele wedergeboorte… 1021 01:05:52,531 --> 01:05:54,033 …die ik mocht ondergaan… 1022 01:05:54,116 --> 01:05:57,328 …als gevolg van de bedevaart  naar de heilige stad Mekka… 1023 01:05:57,912 --> 01:06:02,083 …steun ik geen radicale aanklacht  tegen geen enkel ras. 1024 01:06:02,708 --> 01:06:05,211 MALCOLM X VOORMALIG BLACK MUSLIM 1025 01:06:12,593 --> 01:06:14,971 17 mei 1964 1026 01:06:16,472 --> 01:06:17,473 Accra, Ghana… 1027 01:06:18,391 --> 01:06:20,101 …bij het Ambassador Hotel… 1028 01:06:22,228 --> 01:06:27,108 Malcolm was met een paar Amerikaanse expatvrienden… 1029 01:06:27,191 --> 01:06:30,361 …Maya Angelou en anderen. 1030 01:06:30,444 --> 01:06:33,531 Malcolm wordt naar het vliegveld gebracht… 1031 01:06:33,614 --> 01:06:35,366 …en buiten het hotel… 1032 01:06:35,449 --> 01:06:37,618 …komt Muhammad Ali eraan. 1033 01:06:38,619 --> 01:06:39,996 WELKOM IN GHANA 1034 01:06:40,079 --> 01:06:42,540 Vergeet niet dat Malcolm… 1035 01:06:42,623 --> 01:06:46,085 …in Egypte en Saoedi-Arabië is geweest… 1036 01:06:46,168 --> 01:06:47,795 …en in zijn dagboek… 1037 01:06:48,879 --> 01:06:52,091 …schrijft hij over Ali als zijn broeder en zijn vriend. 1038 01:06:52,174 --> 01:06:54,885 Dus op dit moment, in Accra, Ghana… 1039 01:06:54,969 --> 01:06:57,763 …als hij toevallig de kampioen ziet… 1040 01:06:57,847 --> 01:07:00,683 …denkt hij dat ze elkaar  als broeders zullen omarmen. 1041 01:07:02,810 --> 01:07:06,147 Malcolm X blijft zeggen: 'Muhammad, Muhammad.' 1042 01:07:07,982 --> 01:07:11,527 Uiteindelijk keert Muhammad Ali zich naar hem toe en zegt: 1043 01:07:11,610 --> 01:07:14,113 'Je keerde Elijah Muhammad de rug toe.' 1044 01:07:14,196 --> 01:07:17,742 'Je had het mis, broeder.' Hij draait zich om en loopt weg. 1045 01:07:19,243 --> 01:07:21,871 Hij wees Malcolm terecht op dat punt. 1046 01:07:23,205 --> 01:07:27,418 Hun relatie was behoorlijk verpest. 1047 01:07:27,501 --> 01:07:31,005 Maya Angelou zou later schrijven  over hoe Malcolm in de auto stapt… 1048 01:07:31,088 --> 01:07:33,340 …en zich  op de passagiersstoel laat vallen. 1049 01:07:34,091 --> 01:07:36,594 Hij zegt: 'Ik heb zoveel verloren.' 1050 01:07:38,471 --> 01:07:40,473 Hij heeft Elijah Muhammad verloren… 1051 01:07:40,556 --> 01:07:43,100 …die een vaderlijke rol  in zijn leven speelde… 1052 01:07:43,184 --> 01:07:45,561 …en nu heeft hij Muhammad Ali verloren. 1053 01:07:46,228 --> 01:07:48,981 Als dat de bloedbroederschap is  waar we het over hebben… 1054 01:07:49,065 --> 01:07:52,610 …dan was het waarschijnlijk  het einde ervan. 1055 01:07:55,571 --> 01:07:56,906 Wat is nu je plan? 1056 01:07:57,531 --> 01:07:59,784 Ik ga terug naar de VS… 1057 01:08:00,618 --> 01:08:02,703 …zien hoe het met mijn familie gaat. 1058 01:08:02,787 --> 01:08:04,663 Ja. -Kijken wat er gebeurt. 1059 01:08:07,124 --> 01:08:10,961 Toen hij terugkwam uit Afrika  op het vliegveld JFK… 1060 01:08:11,545 --> 01:08:14,381 …gaf mijn moeder me aan mijn vader… 1061 01:08:14,465 --> 01:08:16,050 …en hij lachte. 1062 01:08:16,926 --> 01:08:22,556 Ik weet niet of dat een goede herinnering is, of omdat ik de foto zo vaak zag… 1063 01:08:23,516 --> 01:08:26,060 …maar het voelt alsof hij naar me kijkt… 1064 01:08:26,143 --> 01:08:27,853 …alsof hij wacht tot er iets gebeurt. 1065 01:08:27,937 --> 01:08:30,689 En dit is een gouden moskee… 1066 01:08:30,773 --> 01:08:34,401 …die me werd aangeboden door de Islamitische Raad van heel Egypte. 1067 01:08:34,485 --> 01:08:36,362 JUNI 1964 1068 01:08:39,240 --> 01:08:40,950 Het is massief goud. 1069 01:08:41,617 --> 01:08:43,202 Allemaal massief goud. 1070 01:08:44,870 --> 01:08:46,205 Massief goud. 1071 01:08:46,789 --> 01:08:47,915 Massief goud. Ja… 1072 01:08:47,998 --> 01:08:50,543 Voor onze leider omdat hij ons wakker schudde. 1073 01:08:50,626 --> 01:08:53,462 We waren er slecht aan toe voor we naar hem luisterden. 1074 01:08:53,546 --> 01:08:54,630 Ja. 1075 01:08:56,549 --> 01:08:59,635 Hoera. Ja, meneer. 1076 01:08:59,718 --> 01:09:01,053 Zijn jij en Malcolm X… 1077 01:09:01,595 --> 01:09:05,099 …de man die je hielp te bekeren tot de Black Muslim-beweging… 1078 01:09:05,182 --> 01:09:06,433 …uit elkaar? 1079 01:09:07,017 --> 01:09:09,353 Als Elijah Muhammad met iemand breekt… 1080 01:09:09,436 --> 01:09:12,314 …dan geldt dat automatisch voor al zijn volgers. 1081 01:09:12,398 --> 01:09:15,943 In mijn krant stond een verhaal dat bij je terugkeer uit Afrika… 1082 01:09:16,026 --> 01:09:19,530 …je niet in het Theresa Hotel wilde  verblijven, je eerdere hoofdkwartier. 1083 01:09:19,613 --> 01:09:23,284 Mijn leider zei, niet mijn leider, maar verschillende functionarissen… 1084 01:09:23,367 --> 01:09:26,370 …zeiden dat ik niet in hetzelfde hotel hoor te zijn als hij… 1085 01:09:26,453 --> 01:09:27,830 …en ik doe wat ze zeggen. 1086 01:09:30,749 --> 01:09:33,252 Toen Cassius Clay in Accra was… 1087 01:09:33,335 --> 01:09:38,048 …schijnt hij niet zulke aardige dingen te hebben gezegd. 1088 01:09:39,049 --> 01:09:42,261 Kunt u daar iets over zeggen? -Daar weet ik niks van. 1089 01:09:42,344 --> 01:09:46,807 Ik neem wat ik in de kranten lees met een korreltje zout… 1090 01:09:46,891 --> 01:09:50,144 …over wat de ene zwarte man zei  over een andere zwarte man. 1091 01:09:50,227 --> 01:09:51,061 Nou, hij was… 1092 01:09:51,145 --> 01:09:55,441 En als ik iets over Cassius te zeggen heb, dan zeg ik het tegen hem. 1093 01:09:55,524 --> 01:09:59,195 Ik praat niet eens over Malcolm X. We denken niet aan hem. Hij is wat… 1094 01:09:59,278 --> 01:10:01,739 We maken ons geen zorgen om Malcolm X. 1095 01:10:02,573 --> 01:10:07,077 Hij is gewoon iemand die,  zoals wij zeggen, afdwaalde. 1096 01:10:09,246 --> 01:10:11,457 Zie je hem nog steeds als een vriend? 1097 01:10:11,540 --> 01:10:14,293 Ja, ik zie al onze mensen als mijn vriend. 1098 01:10:14,376 --> 01:10:17,004 En bij degenen die zich  onvriendelijk gedragen… 1099 01:10:17,087 --> 01:10:20,716 …uit zich alleen het gif dat iemand anders erin heeft gestopt. 1100 01:10:23,010 --> 01:10:26,847 Ik vraag me af of je nog steeds gelooft, zoals je zeker hebt gedaan… 1101 01:10:26,931 --> 01:10:29,642 …toen je verbonden was met de Black Muslim-beweging… 1102 01:10:29,725 --> 01:10:33,854 …in een gesegregeerde zwarte natie in Noord-Amerika? 1103 01:10:33,938 --> 01:10:37,524 Ik geloof in geen enkele vorm van segregatie of racisme. 1104 01:10:37,608 --> 01:10:39,443 Ben je nog moslim? -O ja. 1105 01:10:39,526 --> 01:10:43,948 Ik ben een moslim. Ik geloof in de religie van de islam die in broederschap gelooft. 1106 01:10:44,031 --> 01:10:45,908 Volledige broederschap van alle mensen. 1107 01:10:45,991 --> 01:10:47,910 MALCOLM X NOEMT ELIJAH EEN 'BEDRIEGER' 1108 01:10:47,993 --> 01:10:52,623 Malcolm voelde zich nu een grote man voor het publiek… 1109 01:10:52,706 --> 01:10:55,292 …en dat leek zijn wens te zijn. 1110 01:10:55,376 --> 01:10:57,878 Hij wilde gezien en gehoord worden. 1111 01:10:57,962 --> 01:11:01,298 Hij wilde zichzelf boven zijn leraar verheffen. 1112 01:11:05,636 --> 01:11:08,889 Als Malcolm eenmaal als hypocriet afgeschilderd wordt… 1113 01:11:11,350 --> 01:11:12,768 …wordt hij een doelwit. 1114 01:11:13,143 --> 01:11:14,395 MALCOLM GROOTSTE HYPOCRIET 1115 01:11:14,478 --> 01:11:16,981 Wat mensen denken dat hypocriet betekent… 1116 01:11:17,064 --> 01:11:21,652 …of hen toestaat dat te overwegen… 1117 01:11:21,735 --> 01:11:24,822 …brengt hem in een zeer kwetsbare positie. 1118 01:11:27,324 --> 01:11:30,828 We zien dat als een van de ergste dingen die je kunt doen. 1119 01:11:30,911 --> 01:11:32,329 Een hypocriet zijn. 1120 01:11:32,413 --> 01:11:34,915 We sluiten ons niet aan bij hypocrieten… 1121 01:11:34,999 --> 01:11:37,584 …en we laten onze hypocrieten  over aan Allah. 1122 01:11:38,085 --> 01:11:39,420 Waarom bedreigen ze je leven? 1123 01:11:39,503 --> 01:11:43,132 Vooral omdat ze bang zijn… 1124 01:11:43,215 --> 01:11:46,593 …dat ik de echte reden zal vertellen waarom… 1125 01:11:46,677 --> 01:11:50,431 …ik uit de Black Muslim-beweging ging, die ik nooit heb verteld. 1126 01:11:50,514 --> 01:11:53,559 Maar de echte reden is  dat Elijah Muhammad… 1127 01:11:53,642 --> 01:11:54,935 …het hoofd van de beweging… 1128 01:11:55,019 --> 01:11:59,148 …de vader is van acht kinderen  bij zes verschillende tienermeisjes. 1129 01:11:59,231 --> 01:12:04,320 Zes verschillende tienermeisjes die zijn persoonlijke secretaresses waren. 1130 01:12:06,363 --> 01:12:09,158 Je had niet zo over hem moeten praten. Elijah Muhammad? 1131 01:12:10,534 --> 01:12:12,244 Hij heeft je alles geleerd. 1132 01:12:12,745 --> 01:12:14,496 Ik ga me tegen die man keren. 1133 01:12:14,621 --> 01:12:15,706 Wat een dwaas. 1134 01:12:18,625 --> 01:12:20,294 DE DOOD 1135 01:12:20,377 --> 01:12:21,837 Dat is een fout van hem. 1136 01:12:23,464 --> 01:12:26,884 Je missie en je privéleven zijn gescheiden. 1137 01:12:29,428 --> 01:12:31,138 Als ik een pakje voor je heb… 1138 01:12:31,805 --> 01:12:34,850 …en mijn missie is  om je het pakje te geven… 1139 01:12:34,933 --> 01:12:36,310 …dan is dat mijn missie. 1140 01:12:36,560 --> 01:12:40,230 Als je me aan de overkant ziet  met een meisje of wijn drinken… 1141 01:12:40,814 --> 01:12:42,524 …dan zijn dat jouw zaken niet. 1142 01:12:43,442 --> 01:12:45,235 Want ik heb mijn missie volbracht. 1143 01:12:45,778 --> 01:12:50,324 De Boodschapper hoeft zijn privéleven niet te bespreken of uit te leggen. 1144 01:12:50,866 --> 01:12:52,910 Hij moet de boodschap overbrengen. 1145 01:12:52,993 --> 01:12:55,579 Wie ben jij om de Boodschapper in twijfel te trekken… 1146 01:12:55,662 --> 01:13:00,376 …die je uit de goot haalde, reinigde en je voor de wereld plaatste… 1147 01:13:00,459 --> 01:13:03,295 …als woordvoerder van de zwarte mensen? 1148 01:13:03,379 --> 01:13:05,297 Ga je hem nu in twijfel trekken? 1149 01:13:07,383 --> 01:13:08,217 Nee, nee. 1150 01:13:12,096 --> 01:13:13,430 Toen Malcolm dat deed… 1151 01:13:13,972 --> 01:13:17,643 …over Elijah sprak en slechte dingen zei  over zijn levensstijl… 1152 01:13:17,726 --> 01:13:19,353 …met vrouwen en dat soort dingen… 1153 01:13:19,436 --> 01:13:21,730 …keerden Elijah's volgelingen zich tegen hem. 1154 01:13:22,731 --> 01:13:24,525 Dat had hij niet moeten zeggen. 1155 01:13:25,109 --> 01:13:27,986 Zoveel mensen houden van Elijah, zouden 'n moord voor 'm doen. 1156 01:13:28,070 --> 01:13:29,238 En dat deden ze. 1157 01:13:30,406 --> 01:13:33,242 Op 14 februari 1965… 1158 01:13:33,659 --> 01:13:37,162 …werd Malcolms huis in East Elmhurst bestookt met brandbommen. 1159 01:13:37,746 --> 01:13:40,958 Zijn huis in Queens werd zwaar beschadigd door brand… 1160 01:13:41,041 --> 01:13:43,710 …die begon met Molotov-cocktails. 1161 01:13:44,586 --> 01:13:47,881 Voor mijn moeder werd een bom in de kinderkamer gegooid… 1162 01:13:47,965 --> 01:13:50,968 …waar haar kinderen sliepen. 1163 01:13:52,302 --> 01:13:54,763 Dat moet beangstigend zijn geweest. 1164 01:13:55,347 --> 01:13:59,226 Mijn huis is gebombardeerd door de Black Muslim-beweging… 1165 01:13:59,309 --> 01:14:01,687 …op bevel van Elijah Muhammad. 1166 01:14:02,438 --> 01:14:06,316 Ze wilden het van voren en van achteren doen zodat ik er niet uit kon. 1167 01:14:06,400 --> 01:14:08,527 Ik werkte in de nachtdienst… 1168 01:14:08,610 --> 01:14:11,697 …in een autofabriek in Detroit. 1169 01:14:11,780 --> 01:14:15,367 Hij stond op het schema om naar Detroit te komen om te spreken. 1170 01:14:16,410 --> 01:14:20,414 Ik hoorde 's ochtends dat er brandbommen op z'n huis waren gegooid. 1171 01:14:20,497 --> 01:14:22,541 Ik wist dat hij niet zou komen. 1172 01:14:22,624 --> 01:14:23,917 Ik had het mis. 1173 01:14:25,294 --> 01:14:27,588 Om negen uur zat Malcolm op een vlucht… 1174 01:14:27,671 --> 01:14:30,466 …naar Detroit en sprak in het Ford Auditorium. 1175 01:14:31,216 --> 01:14:34,178 Een vriend van me zei  dat hij naar rook stonk. 1176 01:14:34,261 --> 01:14:37,473 Hij had uit z'n huis gered wat hij kon. 1177 01:14:41,435 --> 01:14:45,022 21 FEBRUARI 1965 1178 01:14:48,358 --> 01:14:49,776 AUDUBON BALZAAL 1179 01:14:49,860 --> 01:14:54,865 Er waren zo'n 400 mensen in de balzaal. 1180 01:14:54,948 --> 01:14:56,408 Ze vertegenwoordigden… 1181 01:14:56,492 --> 01:15:03,290 …een organisatie die bekend staat als de Afro-Amerikaanse Eenheidsorganisatie… 1182 01:15:04,625 --> 01:15:06,877 …onder leiding van Malcolm X. 1183 01:15:08,962 --> 01:15:11,632 De Audubon-balzaal was een enorme balzaal… 1184 01:15:12,758 --> 01:15:15,177 …maar er was een kleine lobby. 1185 01:15:16,887 --> 01:15:20,265 Ik zat in de lobby, tegenover de ingang. 1186 01:15:22,893 --> 01:15:27,564 Ik was er hoogstens tien,  15 minuten geweest… 1187 01:15:27,648 --> 01:15:29,733 …en ik hoorde Malcolm  salam aleikum zeggen… 1188 01:15:29,816 --> 01:15:31,652 …en daarna hoorde ik schoten. 1189 01:15:32,319 --> 01:15:33,320 Salam aleikum. 1190 01:15:38,659 --> 01:15:41,036 Ik zag mensen op de grond kruipen… 1191 01:15:41,703 --> 01:15:43,664 …en ik deed hetzelfde. 1192 01:15:45,874 --> 01:15:47,042 En mijn kinderen huilden… 1193 01:15:47,125 --> 01:15:48,252 DE VROUW VAN MALCOLM X 1194 01:15:48,335 --> 01:15:50,546 'Wat is dit? Gaan ze ons neerschieten?' 1195 01:15:51,463 --> 01:15:53,507 Ik wist dat ze m'n man hadden neergeschoten. 1196 01:15:55,884 --> 01:15:57,135 Ik rende naar voren. 1197 01:15:57,219 --> 01:16:00,931 Malcolm hield zijn handen  op zijn zij en zijn buik en viel neer. 1198 01:16:01,890 --> 01:16:04,643 We hebben nu twee verdachten in hechtenis. 1199 01:16:04,726 --> 01:16:08,397 Een van deze mannen werd op straat gearresteerd… 1200 01:16:08,480 --> 01:16:11,024 …door een van onze agenten in de buurt. 1201 01:16:11,525 --> 01:16:14,528 Zijn ze lid van de Black Muslims? 1202 01:16:14,611 --> 01:16:15,779 Dat zou ik niet weten. 1203 01:16:17,948 --> 01:16:20,617 Hoe voelt u zich? -Ik wil iemand vermoorden. 1204 01:16:21,618 --> 01:16:23,537 Ja, ik wil iemand vermoorden. 1205 01:16:24,329 --> 01:16:28,000 Als Malcolm sterft, gaat er iemand dood, voor de nacht voorbij is. 1206 01:16:37,134 --> 01:16:40,137 MALCOLM X VERMOORD NEERGESCHOTEN OP BIJEENKOMST 1207 01:16:40,220 --> 01:16:41,930 Hij was onze mannelijkheid. 1208 01:16:42,264 --> 01:16:46,393 Hij was een mijlpaal. Ons toeverlaat. 1209 01:16:46,476 --> 01:16:49,855 Malcolm X was de beste zwarte man sinds Marcus Garvey. 1210 01:16:51,231 --> 01:16:52,482 En toen je het verloor… 1211 01:16:53,066 --> 01:16:56,028 …ontdekte je hoe verloren je was als volk. 1212 01:16:56,111 --> 01:17:01,742 We zullen ooit overwinnen… 1213 01:17:01,825 --> 01:17:04,870 Mr Muhammad, gisteren werd in een artikel aangehaald… 1214 01:17:06,371 --> 01:17:09,916 …dat een moslim had gezegd: 1215 01:17:10,000 --> 01:17:12,919 'Ze kwamen oogsten  wat Malcolm had gezaaid.' 1216 01:17:13,003 --> 01:17:17,633 Refererend naar wat Malcolm eens zei over de moord op president Kennedy. 1217 01:17:17,716 --> 01:17:21,928 Zou een moslimbroeder zoiets over Malcolm zeggen… 1218 01:17:22,012 --> 01:17:23,680 …toen hij hoorde dat hij dood was? 1219 01:17:24,181 --> 01:17:25,098 Ik weet het niet. 1220 01:17:25,182 --> 01:17:28,769 Ik weet net als jij niet wie dat was. 1221 01:17:28,852 --> 01:17:31,605 Heeft de politie u  om een verklaring gevraagd? 1222 01:17:32,272 --> 01:17:33,106 Nee. 1223 01:17:33,607 --> 01:17:36,360 Mr Muhammad,  voordat hij gisteren werd vermoord… 1224 01:17:36,443 --> 01:17:39,529 …zei Malcolm dat de Black Muslims hem wilden doden. 1225 01:17:39,613 --> 01:17:42,616 Wilt u daar iets over zeggen? -Ik weet er niets van. 1226 01:17:43,617 --> 01:17:46,411 We zijn geen gewelddadige mensen. 1227 01:17:46,953 --> 01:17:48,872 Dit is een schok voor ons. 1228 01:17:52,668 --> 01:17:54,920 Wat kan er met Malcolm X gebeurd zijn? 1229 01:17:55,003 --> 01:17:56,630 Wat ik denk? -Ja. 1230 01:18:02,135 --> 01:18:04,513 Wat ik weet, wat er met hem is gebeurd. 1231 01:18:07,432 --> 01:18:09,393 Ik weet dat hij afdwaalde en… 1232 01:18:11,103 --> 01:18:12,270 En hij ging dood. 1233 01:18:17,401 --> 01:18:21,196 Het is makkelijk om het verhaal te vertellen van de moord op Malcolm X… 1234 01:18:21,279 --> 01:18:24,032 …als het verhaal van een dissident… 1235 01:18:24,116 --> 01:18:26,952 …die een beweging verlaat  en daarvoor gestraft wordt. 1236 01:18:27,744 --> 01:18:30,664 En er was zeker kwaad bloed… 1237 01:18:30,747 --> 01:18:33,083 …tussen Malcolm en de Nation of Islam. 1238 01:18:37,671 --> 01:18:39,381 ALLAH IS DE GROOTSTE VRIJHEID RELIGIE 1239 01:18:40,006 --> 01:18:43,218 Maar van wat we hebben opmaken… 1240 01:18:43,301 --> 01:18:48,306 …uit de vrijgegeven FBI-dossiers en ze zijn niet allemaal vrijgegeven… 1241 01:18:48,390 --> 01:18:51,810 …is dat de FBI blij was… 1242 01:18:52,686 --> 01:18:56,148 …te zien dat deze kloof groeide… 1243 01:18:57,023 --> 01:19:00,402 …en bitter groeide tussen Malcolm… 1244 01:19:00,944 --> 01:19:02,612 …en de Nation of Islam. 1245 01:19:02,696 --> 01:19:05,282 KLOOF TUSSEN ELIJAH MUHAMMAD EN MALCOLM X WORDT GROTER 1246 01:19:05,365 --> 01:19:08,118 De verborgen hand  was de federale overheid. 1247 01:19:08,201 --> 01:19:10,871 Ze zouden nooit een witte man Malcolm laten neerschieten… 1248 01:19:10,954 --> 01:19:13,039 …dat zou een ramp zijn geweest. 1249 01:19:16,168 --> 01:19:19,838 Nu heb je altijd, excuseer mijn uitdrukking… 1250 01:19:20,422 --> 01:19:25,635 …schoften die hun moeder  voor 2 dollar verkopen. 1251 01:19:28,388 --> 01:19:30,640 De politie is overal, op de daken… 1252 01:19:31,141 --> 01:19:33,351 …bij nooduitgangen, in burger… 1253 01:19:33,435 --> 01:19:39,065 …en honderden New Yorkse agenten in uniform langs 147th Street. 1254 01:19:39,649 --> 01:19:42,235 Tot nu toe worden de laatste riten voor Malcolm X… 1255 01:19:42,319 --> 01:19:44,696 …uitgevoerd zonder incidenten. 1256 01:19:49,451 --> 01:19:51,745 Mijn zussen en ik verloren onze vader… 1257 01:19:54,706 --> 01:19:57,501 …maar de zwarte mensen… 1258 01:19:58,001 --> 01:20:02,297 …verloren iemand die briljant was… 1259 01:20:03,632 --> 01:20:05,509 …aardig, liefdevol… 1260 01:20:06,301 --> 01:20:07,677 …en erg meelevend. 1261 01:20:08,178 --> 01:20:10,096 Ik denk dat je wel zo moet zijn… 1262 01:20:10,180 --> 01:20:15,018 …om zo'n diepgaande reactie  op onrecht te hebben. 1263 01:20:17,437 --> 01:20:20,273 James Baldwin schreef over Malcolm X: 1264 01:20:20,857 --> 01:20:24,945 'Hij was de zachtaardigste en tederste man die ik ooit heb ontmoet.' 1265 01:20:26,321 --> 01:20:27,697 Dat is niet Malcolms image. 1266 01:20:28,490 --> 01:20:30,909 Maar hij zag Malcolm met zwarte mensen. 1267 01:20:34,913 --> 01:20:38,416 Hij respecteerde zijn eigen code en onderwees ons. 1268 01:20:43,213 --> 01:20:46,633 Accepteer de dood. Als je de dood accepteert, ben je vrij. 1269 01:20:52,639 --> 01:20:54,933 De dag voordat Malcolm X begraven werd… 1270 01:20:55,016 --> 01:20:58,812 …verscheen Elijah Muhammad  voor het eerst openbaar sinds de moord. 1271 01:20:58,895 --> 01:21:03,066 Nations leider was nauwelijks zichtbaar  achter de menselijke wig van lijfwachten. 1272 01:21:03,984 --> 01:21:08,113 Als je iemand tegen mij wilt volgen… 1273 01:21:08,905 --> 01:21:10,115 …ga je gang. 1274 01:21:10,657 --> 01:21:14,286 Maar je einde zal behoorlijk slecht zijn. 1275 01:21:15,453 --> 01:21:17,414 Ik vrees voor je. 1276 01:21:20,625 --> 01:21:23,879 Ook in Chicago, deelnemend aan de moslimconventie… 1277 01:21:23,962 --> 01:21:26,256 …is de zwaargewicht kampioen Cassius Clay. 1278 01:21:26,339 --> 01:21:29,217 Zijn aangenomen islamitische naam: Muhammad Ali. 1279 01:21:32,095 --> 01:21:35,223 DE BEGRAFENIS VAN MALCOLM X 1280 01:21:38,059 --> 01:21:40,979 Malcolm X en iedereen die Elijah Muhammad… 1281 01:21:41,062 --> 01:21:45,233 …aanvalt of praat over Elijah Muhammad aan te vallen, zal sterven. 1282 01:21:45,317 --> 01:21:46,151 MAART 1965 1283 01:21:46,234 --> 01:21:50,113 Niemand kan zich tegen de Boodschapper van de Almachtige God verzetten… 1284 01:21:50,238 --> 01:21:53,074 …verbaal of fysiek, en ermee wegkomen. 1285 01:21:54,618 --> 01:21:57,037 Muhammad Ali wordt deel van dit koor… 1286 01:21:58,288 --> 01:22:02,876 …dat iedereen die Elijah Muhammad dwarsboomt moet sterven. 1287 01:22:04,336 --> 01:22:06,129 Dat is de tragedie hier. 1288 01:22:06,630 --> 01:22:08,131 Dat Malcolm de vijand is? 1289 01:22:10,216 --> 01:22:14,012 Was Malcolm de vijand toen hij zijn familie naar Miami bracht? 1290 01:22:14,095 --> 01:22:15,972 Dacht hij dat Malcolm de vijand was… 1291 01:22:16,056 --> 01:22:18,850 …toen hij met hem bad  voor zijn bokswedstrijd? 1292 01:22:20,852 --> 01:22:22,228 Malcolm X werd vooral beroemd… 1293 01:22:22,312 --> 01:22:25,523 …omdat hij hard was voor mensen zoals jij, witte mensen. 1294 01:22:25,607 --> 01:22:28,860 Witte duivels, jij duivel  met je blonde haar en blauwe ogen. 1295 01:22:29,611 --> 01:22:33,073 De witten gaven niets  om Malcolm of de zwarten… 1296 01:22:33,156 --> 01:22:34,950 …toen hij bij Elijah Muhammad was… 1297 01:22:35,033 --> 01:22:38,161 …maar ze schijnen van onze dode leiders te houden… 1298 01:22:38,244 --> 01:22:42,540 …en nu hebben ze een dode man  die niets meer was dan een… 1299 01:22:42,624 --> 01:22:44,668 En Malcolm gaf zelf toe… 1300 01:22:44,751 --> 01:22:46,795 …dat hij een zwerver was… 1301 01:22:47,921 --> 01:22:50,298 Witte vrouwen verkochten  hun lichaam voor hem. 1302 01:22:50,382 --> 01:22:53,885 Hij was niets tot Elijah Muhammad hem groot maakte. 1303 01:22:53,969 --> 01:22:57,013 En als Malcolm X bij de man was gebleven die hem groot maakte… 1304 01:22:57,097 --> 01:23:00,475 …hem alles leerde wat hij wist,  dan was hij nu zo groot. 1305 01:23:20,537 --> 01:23:24,124 In '72 ging mijn vader naar Mekka. 1306 01:23:29,087 --> 01:23:34,509 En dat bracht  mijn vader tot de ware islam. 1307 01:23:35,093 --> 01:23:37,595 Elijah Muhammad, leider van de Black Muslims… 1308 01:23:37,679 --> 01:23:41,558 …stierf vandaag aan hartproblemen in Chicago. Hij was 77 jaar oud. 1309 01:23:51,735 --> 01:23:55,405 We verlieten de Nation rond '75. 1310 01:23:55,488 --> 01:23:56,948 Ik was toen zeven.. 1311 01:24:06,958 --> 01:24:08,543 Mijn broer was zo goed. 1312 01:24:13,006 --> 01:24:15,884 Je moet mij zijn  om te begrijpen hoe ik me voel. 1313 01:24:16,968 --> 01:24:20,221 Ik was de enige broer. Slechts één broer. 1314 01:24:20,722 --> 01:24:22,182 Bloedbroeders. 1315 01:24:23,308 --> 01:24:26,269 Ik mis hem zo, maar ik zal hem in de hemel zien. 1316 01:24:27,312 --> 01:24:30,023 Ik sta te popelen. Ik zal hem omhelzen en kussen. 1317 01:24:42,911 --> 01:24:46,206 Herinner je je nog iets waar Muhammad Ali spijt van had? 1318 01:24:50,210 --> 01:24:51,252 Even denken. 1319 01:24:51,336 --> 01:24:52,754 Laat me even nadenken. 1320 01:24:52,837 --> 01:24:53,671 Ja. 1321 01:24:59,010 --> 01:25:00,845 Dat is me een vraag. 1322 01:25:06,518 --> 01:25:08,603 Er zullen zoveel jaren voorbijgaan… 1323 01:25:08,686 --> 01:25:12,398 …en we zijn altijd benieuwd zijn naar de volgende generaties… 1324 01:25:12,482 --> 01:25:15,276 …en welke percepties ze zullen hebben… 1325 01:25:15,360 --> 01:25:19,030 …wat hun waardering  van Muhammad Ali zal zijn… 1326 01:25:19,114 --> 01:25:20,573 …en van Malcolm X? 1327 01:25:21,866 --> 01:25:25,245 Hoe hun leven verliep  en wat dat betekende? 1328 01:25:26,496 --> 01:25:28,915 Het wordt al beschreven… 1329 01:25:28,998 --> 01:25:31,417 …in boeken, verschillende films… 1330 01:25:32,293 --> 01:25:33,294 …en tonelen. 1331 01:25:33,378 --> 01:25:35,380 Kijk eens wie het nu krijgt. 1332 01:25:37,674 --> 01:25:38,842 De beste. 1333 01:25:41,010 --> 01:25:46,724 De Ali die aan het publiek wordt voorgesteld… 1334 01:25:46,891 --> 01:25:48,893 …sinds 1996… 1335 01:25:49,769 --> 01:25:51,104 …is een vals beeld. 1336 01:25:51,187 --> 01:25:53,731 Ze zijn erin geslaagd om die dingen… 1337 01:25:53,815 --> 01:25:59,320 …eruit te halen die Muhammad Ali in een ander tijdperk controversieel maakte. 1338 01:26:03,324 --> 01:26:06,452 Dezelfde mensen die hem een staande ovatie gaven in Atlanta… 1339 01:26:09,455 --> 01:26:11,791 …dezelfde mensen spraken 20 jaar eerder… 1340 01:26:11,875 --> 01:26:13,543 …over hem als een hond. 1341 01:26:15,587 --> 01:26:18,298 Hij was een fel criticus  op de witte suprematie. 1342 01:26:18,381 --> 01:26:21,634 En ik denk niet dat ik 10.000 km hiervandaan moet gaan… 1343 01:26:21,718 --> 01:26:24,304 …en zwarte mensen neerschieten die me nooit neger noemden… 1344 01:26:24,387 --> 01:26:28,141 …me nooit lynchten, met honden aanvielen,  mijn moeder niet verkrachtten. 1345 01:26:28,224 --> 01:26:30,435 En veel daarvan is weggeschreven… 1346 01:26:30,518 --> 01:26:32,520 …vanwege zijn ziekte… 1347 01:26:32,604 --> 01:26:34,981 …en het feit dat hij niet echt kon praten. 1348 01:26:40,320 --> 01:26:44,824 En zelfs vandaag is Amerika nog steeds  een land met een regeringssysteem… 1349 01:26:44,908 --> 01:26:49,078 …gebaseerd op vrijheid, gerechtigheid  en gelijkheid alleen voor witte mensen. 1350 01:26:49,579 --> 01:26:53,416 Er bestaat niet zoiets als vrijheid voor een zwarte man in dit land. 1351 01:26:53,499 --> 01:26:55,752 Malcolm werd natuurlijk vermoord in '65… 1352 01:26:55,835 --> 01:27:01,174 …en dus herschrijven mensen zijn verhaal sindsdien. 1353 01:27:03,384 --> 01:27:04,761 ZWART ERFGOED  MALCOLM X 1354 01:27:04,844 --> 01:27:09,557 De eerste keer dat ik Malcolm X-postzegels kocht, was ik in conflict. 1355 01:27:09,641 --> 01:27:11,851 Toen Malcolm in 1965 werd vermoord… 1356 01:27:11,935 --> 01:27:14,229 …had niemand gedacht dat hij ooit… 1357 01:27:14,312 --> 01:27:17,565 …op een officieel product  van de Amerikaanse overheid zou staan. 1358 01:27:18,608 --> 01:27:20,693 Malcolm op een postzegel staat echt symbool… 1359 01:27:20,777 --> 01:27:24,906 …voor hoe zijn imago  gaandeweg is veranderd. 1360 01:27:29,160 --> 01:27:31,829 Tot op zekere hoogte  leeft hij nog bij ons. 1361 01:27:32,413 --> 01:27:34,332 Hij is niet weggenomen. 1362 01:27:34,999 --> 01:27:36,668 Zijn geest leeft. 1363 01:27:38,169 --> 01:27:40,171 GEDENKMONUMENT EN EDUCATIEF CENTRUM 1364 01:27:40,255 --> 01:27:41,673 Je kunt een man doden… 1365 01:27:42,840 --> 01:27:44,968 …maar het idee niet. 1366 01:27:47,345 --> 01:27:51,182 Elke middelbare school, elke universiteit, overal op YouTube… 1367 01:27:51,266 --> 01:27:55,728 …spelen Malcolms audio's en video's  alsof hij er nog is. 1368 01:27:55,812 --> 01:27:58,690 En wat hij 50 jaar geleden onderwees… 1369 01:27:58,773 --> 01:28:00,775 …zie je nu gebeuren. 1370 01:28:04,487 --> 01:28:08,992 De geschiedenis van de zwarten,  van Amerika en de wereld veranderde… 1371 01:28:09,075 --> 01:28:12,161 …door deze twee mannen die het lef hadden… 1372 01:28:12,245 --> 01:28:14,414 …om zichzelf en moedig te zijn. 1373 01:28:14,497 --> 01:28:16,749 En die moed werd besmettelijk… 1374 01:28:16,833 --> 01:28:18,918 …want de tweebenige hond is de baas… 1375 01:28:19,002 --> 01:28:22,130 Ze kenmerkten een hele generatie… 1376 01:28:22,213 --> 01:28:25,091 …waar we met opgeheven hoofd liepen… 1377 01:28:25,174 --> 01:28:26,759 …en de schouders naar achteren. 1378 01:28:29,554 --> 01:28:33,516 Mensen vergeten dat m'n vader  nog een jonge twintiger was… 1379 01:28:34,100 --> 01:28:36,102 …met een kampioenschap als doel. 1380 01:28:36,811 --> 01:28:40,732 Er zijn dingen die mijn vader  van Malcolm leerde, die hij… 1381 01:28:41,524 --> 01:28:43,276 …tot zijn laatste dag meedroeg. 1382 01:28:45,069 --> 01:28:48,489 Wat vond je broer van Malcolm X… 1383 01:28:48,573 --> 01:28:50,783 …nadat hij vermoord was? 1384 01:28:50,867 --> 01:28:55,496 Heeft hij ooit over spijt gesproken of hoe hij zich voelde? 1385 01:28:55,997 --> 01:28:58,875 Nee, nooit, maar ik ken m'n broer. 1386 01:28:59,375 --> 01:29:01,169 Hij voelde zich rot. 1387 01:29:02,170 --> 01:29:03,838 Het deed mijn broer pijn, ja. 1388 01:29:07,258 --> 01:29:10,845 Toen hij de banden met de Nation of Islam verbrak… 1389 01:29:11,596 --> 01:29:14,474 …nam Muhammed Ali contact op  met onze familie. 1390 01:29:15,183 --> 01:29:18,311 Ik denk dat Muhammad Ali  waarschijnlijk voelde… 1391 01:29:18,394 --> 01:29:21,522 …dat hij het aan mijn vader  verschuldigd was… 1392 01:29:21,606 --> 01:29:26,986 …om te zorgen dat zijn vrouw en kinderen veilig waren… 1393 01:29:27,070 --> 01:29:28,488 …en dat ze in orde waren. 1394 01:29:31,449 --> 01:29:34,702 Er was een dubbele verbaasde reactie toen ik hem tegenkwam. 1395 01:29:34,786 --> 01:29:38,081 Ik was zo'n 18, 19 of 20. 1396 01:29:38,164 --> 01:29:39,832 OUDSTE DOCHTER VAN MALCOLM X 1397 01:29:39,916 --> 01:29:41,834 Ik keek recht in zijn gezicht. 1398 01:29:41,918 --> 01:29:42,835 Je weet hoe hij is. 1399 01:29:42,919 --> 01:29:45,338 Hij geeft je die gedurfde: 'Ben jij dat?' 1400 01:29:45,421 --> 01:29:49,300 MUHAMMAD ALI HERDENKING 10 JUNI 2016 1401 01:29:51,052 --> 01:29:56,140 Vanaf het moment dat we elkaar vonden was het alsof er geen tijd was verstreken. 1402 01:29:56,808 --> 01:29:58,726 We huilden. 1403 01:30:00,686 --> 01:30:05,608 Z'n verdriet omdat hij m'n vader niet had gesproken. 1404 01:30:06,359 --> 01:30:10,488 Muhammad Ali in m'n leven te hebben was voor mij als mijn vaders adem… 1405 01:30:11,697 --> 01:30:13,366 …nog even langer… 1406 01:30:14,367 --> 01:30:16,160 …nog 51 jaar langer. 1407 01:30:16,244 --> 01:30:17,245 Tot nu. 1408 01:30:39,851 --> 01:30:43,020 Ik maakte Sonny Liston kwaad toen ik net 22 was. 1409 01:30:43,104 --> 01:30:44,564 Ik moet wel de beste zijn. 1410 01:30:44,647 --> 01:30:46,482 Ik ben de koning van de wereld. 1411 01:30:49,193 --> 01:30:50,778 Hij is m'n broeder en vriend. 1412 01:30:51,696 --> 01:30:54,532 Ik vertel hem wat ik weet en begrijp… 1413 01:30:54,615 --> 01:30:57,618 …maar hij kan zelf nadenken en begrijpen. 1414 01:30:58,703 --> 01:31:01,706 WELKOM IN MUHAMMED ALI TRAININGSKAMP 1415 01:31:01,789 --> 01:31:05,918 Het was het lot dat ze die broederschap zouden voelen… 1416 01:31:06,002 --> 01:31:07,920 …en samen zouden leren. 1417 01:31:10,923 --> 01:31:13,259 Maar er waren krachten van buitenaf… 1418 01:31:13,342 --> 01:31:16,304 …die verhinderden dat ze… 1419 01:31:16,387 --> 01:31:19,932 …deze prachtige relatie  konden voortzetten. 1420 01:31:26,147 --> 01:31:30,151 Toen we m'n vaders autobiografie schreven, The Soul of a Butterfly, in 2003… 1421 01:31:31,152 --> 01:31:32,653 …vroeg ik hem naar Malcolm X… 1422 01:31:32,737 --> 01:31:35,281 …en over de relatie en hoe die eindigde. 1423 01:31:36,491 --> 01:31:38,743 En ik weet nog… 1424 01:31:38,826 --> 01:31:41,412 …dat mijn vader achterover leunde en z'n ogen sloot… 1425 01:31:44,040 --> 01:31:47,543 …en het duurde even voor hij reageerde, tien of 15 seconden… 1426 01:31:47,627 --> 01:31:49,128 …en hij zei tegen me… 1427 01:31:49,837 --> 01:31:54,091 …dat hij veel spijt had dat hij Malcolm de rug had toegekeerd. 1428 01:31:54,175 --> 01:31:57,803 Hij wilde dat hij terug kon gaan en  Malcolm kon vertellen dat het hem speet… 1429 01:31:57,887 --> 01:32:00,223 …dat hij van hem hield, dat hij  zijn vriend was… 1430 01:32:00,306 --> 01:32:02,308 …dat hij gelijk had over zoveel dingen. 1431 01:32:02,391 --> 01:32:04,936 MUHAMMAD ALI'S MOSKEE 1432 01:32:05,019 --> 01:32:07,688 Een van de dingen die ik nooit zal vergeten… 1433 01:32:09,357 --> 01:32:11,901 …was naar Mohammed Ali opkijken en vragen… 1434 01:32:13,069 --> 01:32:14,570 …of hij van mijn vader hield. 1435 01:32:17,865 --> 01:32:19,825 En dat hij dan zei: 1436 01:32:21,244 --> 01:32:23,913 'Ik hield van je vader  met heel mijn hart.' 1437 01:35:03,447 --> 01:35:08,452 Ondertiteld door: Marianna Stavinga