1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:13,555 --> 00:00:16,182
Ne yaparsanız yapın kaderden kaçamazsınız.

4
00:00:18,101 --> 00:00:22,981
Babamın Cassius Clay'le tanışması
kaderinde yazılıydı.

5
00:00:23,940 --> 00:00:29,487
Birlikte geçirecekleri üç kısacık yılda,

6
00:00:29,571 --> 00:00:31,906
kaderin onlara biçtiği rol…

7
00:00:33,408 --> 00:00:36,327
…kan kardeşi olmaktı.

8
00:00:36,828 --> 00:00:39,372
Artık ne köleyiz ne de Beyazlar sahibimiz.

9
00:00:39,456 --> 00:00:43,960
Cassius geçen gece o görüntüyü
Sonny Liston'ı nakavt ederek yıktı.

10
00:00:44,044 --> 00:00:46,588
Ağır sıklet şampiyonu Cassius Clay!

11
00:00:46,671 --> 00:00:48,840
Malcolm gelip bu genç delikanlıya

12
00:00:49,382 --> 00:00:53,595
ihtiyaç duyduğu gücü verdi:

13
00:00:55,096 --> 00:00:55,972
konuşmayı.

14
00:00:57,515 --> 00:00:59,934
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ

15
00:02:08,753 --> 00:02:10,004
Malcolm ve Muhammed.

16
00:02:10,964 --> 00:02:12,549
Çok yakındılar…

17
00:02:14,926 --> 00:02:16,469
Kardeş gibiydiler.

18
00:02:19,305 --> 00:02:21,182
Buna tanıklık ettim ben de.

19
00:02:25,228 --> 00:02:27,147
Malcolm'la vakit geçirmeyi sever miydi?

20
00:02:27,230 --> 00:02:30,358
Severdi, bayılırdı dostum. Ben de öyle.

21
00:02:31,151 --> 00:02:32,777
Değişik bir havası vardı.

22
00:02:33,653 --> 00:02:34,821
İlahi bir şeydi.

23
00:02:36,906 --> 00:02:40,160
Bedeninden yayılan enerji kutsaldı.

24
00:02:41,870 --> 00:02:43,872
Dünyada sadece birkaç kişi böyle.

25
00:02:46,416 --> 00:02:48,626
Sizce dostlukları neden bitti?

26
00:02:50,128 --> 00:02:51,004
Aslında…

27
00:02:53,089 --> 00:02:58,678
"Kader öyle ki dostunu sana düşman eder

28
00:02:58,761 --> 00:03:01,055
ve en kötü düşmanın sana dost olur."

29
00:03:02,432 --> 00:03:03,391
Değil mi?

30
00:03:03,474 --> 00:03:05,643
Yahuda, İsa'ya ihanet etti.

31
00:03:06,227 --> 00:03:08,688
Malcolm X, Elijah Muhammed'e ihanet etti.

32
00:03:09,731 --> 00:03:14,444
"Kader öyle ki dostunu sana düşman eder

33
00:03:14,944 --> 00:03:17,697
ve en kötü düşmanın sana dost olur."

34
00:03:26,664 --> 00:03:29,709
Hakkımızı aramak için
ayağa kalkma vakti geldi.

35
00:03:31,044 --> 00:03:33,379
Kendimizin efendisi olma vakti artık.

36
00:03:34,631 --> 00:03:37,926
Ve kendimiz için savaşmanın vakti.

37
00:03:42,555 --> 00:03:44,015
Sevilmezsin.

38
00:03:46,517 --> 00:03:49,062
Beyazların dünyasında Siyahi olmak buydu.

39
00:03:50,480 --> 00:03:52,398
MUHAMMED KONUŞTU
AMERİKA BATIYOR!

40
00:03:52,649 --> 00:03:55,443
Sevilmedin, umursanmadın,
yüzüne bakılmadı.

41
00:03:56,236 --> 00:03:57,570
POLİTİK AKTİVİST
HARVARD ÜNIVERSITESİ PROFESÖRÜ

42
00:03:57,862 --> 00:03:59,572
Güzelliğin, ahlakın ve zekân
yetersiz görüldü.

43
00:03:59,822 --> 00:04:03,368
Ayrıca her zaman
korkman gerektiği söylendi.

44
00:04:04,661 --> 00:04:07,080
Malcolm X ve Muhammed Ali…

45
00:04:08,206 --> 00:04:09,082
Karşı çıktı.

46
00:04:12,126 --> 00:04:14,963
Malcolm X ve Muhammed Ali

47
00:04:15,964 --> 00:04:21,010
yirminci yüzyılda yaşamış
en özgür Siyahi kişilerdi.

48
00:04:22,011 --> 00:04:24,555
Öte yandan ama…

49
00:04:25,056 --> 00:04:26,474
Bunun bir bedeli vardı.

50
00:04:28,268 --> 00:04:30,937
Özgür ve sevgi dolu olmanın yükü çok ağır.

51
00:04:37,777 --> 00:04:38,903
…yirmi iki yaşında.

52
00:04:38,987 --> 00:04:40,405
En iyisi olmalıyım!

53
00:04:40,488 --> 00:04:42,407
-Dünyanın kralıyım!
-Bir dakika.

54
00:04:42,490 --> 00:04:44,158
-Güzelim!
-O kadar değilsin.

55
00:04:44,242 --> 00:04:45,493
Ben kötü bir adamım!

56
00:04:45,576 --> 00:04:47,704
-Bekle.
-Dünyayı sarstım!

57
00:04:47,787 --> 00:04:49,330
Dünyayı sarstım!

58
00:04:53,376 --> 00:04:56,504
Siyahi bir insanın kendini

59
00:04:56,587 --> 00:04:59,674
"güzel" görmesi sıra dışı bir durumdu.

60
00:05:00,258 --> 00:05:03,845
Dünya şampiyonu benim gibi güzel olmalı.
Ringin kralı benim!

61
00:05:04,512 --> 00:05:06,889
Sporcuların mütevazi olması beklenirdi.

62
00:05:07,807 --> 00:05:10,268
Sonra Louisville'li Geveze çıktı.

63
00:05:10,768 --> 00:05:13,021
Azim, haysiyet ve gurur.

64
00:05:13,104 --> 00:05:15,315
"Benden hoşlanmıyorsan bana ne."

65
00:05:15,398 --> 00:05:17,483
Kötü biriymiş gibi mi davranıyorum?

66
00:05:17,567 --> 00:05:20,320
Bilmiyorum Cassius.
Dediğin gibi en iyisi sensin.

67
00:05:20,403 --> 00:05:25,533
Bir sürü insan, hatta Siyahiler bile
bundan rahatsızdı. Adını çenebaz koydular.

68
00:05:25,616 --> 00:05:28,202
Senin istediğin gibi
olmak zorunda değilim.

69
00:05:28,286 --> 00:05:29,829
Geçiş dönemiydi

70
00:05:29,912 --> 00:05:34,083
ve Ali de Malcolm gibi
bu geçişin ön saflarındaydı.

71
00:05:34,584 --> 00:05:37,295
İstediğim gibi olmakta
ve düşünmekte özgürüm.

72
00:05:37,378 --> 00:05:38,296
Doğrusu bu.

73
00:05:40,173 --> 00:05:44,594
İnsanların Siyahilere olan
bakış açısını değiştiriyorlar.

74
00:05:48,139 --> 00:05:51,684
Nasıl bu kadar az Beyaz insan

75
00:05:53,061 --> 00:05:55,646
bu kadar çok Siyahiyi yönetebilir?

76
00:05:57,190 --> 00:06:01,152
Martin Luther King'in
benimsediğim düşünce tarzı

77
00:06:01,235 --> 00:06:03,738
kim olmamız gerektiğini söyler.

78
00:06:03,821 --> 00:06:07,742
Malcolm kim olduğumuzu
ve yerimizin ne olduğunu anlattı bize.

79
00:06:09,994 --> 00:06:13,498
Yerli Amerikalı Zenci Müslümanlar

80
00:06:13,581 --> 00:06:16,042
en güçlü Siyahi üstünlükçü gruplardan.

81
00:06:16,125 --> 00:06:19,504
Mike Wallace, İslam Milleti hakkında

82
00:06:19,587 --> 00:06:22,298
Nefreti Körükleyen Nefret adlı
bir yayın yaptı.

83
00:06:22,382 --> 00:06:24,592
Müslümanlar Birliği,

84
00:06:24,675 --> 00:06:28,137
kurucu ve ruhani liderleri
Elijah Muhammed'i dinlemek için

85
00:06:28,721 --> 00:06:30,640
yılda dört beş kez toplanırlar.

86
00:06:32,016 --> 00:06:35,061
Hristiyanlık sizi yüz üstü bıraktı.

87
00:06:35,144 --> 00:06:39,440
İSLAM MİLLETİ LİDERİ

88
00:06:42,568 --> 00:06:44,529
Ama New Yorkluların ilgisi

89
00:06:44,695 --> 00:06:46,531
New York vaizi Malcolm X'te.

90
00:06:46,614 --> 00:06:50,827
Doğası gereği Siyahiler kutsaldır.

91
00:06:51,327 --> 00:06:54,831
Beyazların kötü olduğunu mu söylüyorsunuz?

92
00:06:54,914 --> 00:06:57,625
Doğası gereği kutsal değil.

93
00:06:58,793 --> 00:07:01,712
Bu Beyazlık eleştirisi çok güçlüydü

94
00:07:01,796 --> 00:07:03,506
çünkü o zamana değin,

95
00:07:04,006 --> 00:07:06,300
sadece gizli ortamlarda söylenebilirdi.

96
00:07:06,384 --> 00:07:09,095
Beyazlara şeytan diyemezdiniz.

97
00:07:09,178 --> 00:07:10,304
Yüksek sesle değil.

98
00:07:11,222 --> 00:07:12,849
Doğası gereği kötüdür.

99
00:07:14,725 --> 00:07:17,770
Kendi deyimiyle bir zamanlar kadın

100
00:07:17,854 --> 00:07:20,606
ve uyuşturucu ticareti yapmış,
olağanüstü biri.

101
00:07:20,690 --> 00:07:23,526
Ama artık değişti. Sigara ve içki içmiyor.

102
00:07:24,527 --> 00:07:26,863
Müslümanlık inancıyla hayatı değişti,

103
00:07:26,946 --> 00:07:29,949
Siyahi olmaktan utanmamayı öğrendi.

104
00:07:30,658 --> 00:07:33,911
Referans noktası dediğimiz şeye gelirsek

105
00:07:34,579 --> 00:07:38,374
Malcolm'ın babası sağlam bir referanstı.
Tabii ki annesi de.

106
00:07:39,417 --> 00:07:41,919
Babası Earl ve annesi Louise,

107
00:07:42,420 --> 00:07:45,506
Marcus Garvey hareketinin takipçileriydi.

108
00:07:48,676 --> 00:07:51,596
Babamın örgütü

109
00:07:51,679 --> 00:07:53,389
Afrika, Karayipler

110
00:07:53,473 --> 00:07:56,767
ve ABD'deki Afrikalıları
bir araya getirmeye çalıştı.

111
00:07:58,144 --> 00:08:02,857
Babam, Afrikalıların köle olmak yerine

112
00:08:02,940 --> 00:08:04,984
kendilerine güvenmelerini istedi.

113
00:08:07,403 --> 00:08:10,072
Garvey olmadan Malcolm X olmazdı.

114
00:08:11,199 --> 00:08:12,658
Garvey eskiden

115
00:08:13,409 --> 00:08:17,079
"Zenciler… korkmaz" derdi.

116
00:08:17,163 --> 00:08:18,498
YENİ ZENCİ KORKUSUZ

117
00:08:20,041 --> 00:08:24,420
Genç bir Siyahi çocuksanız

118
00:08:24,504 --> 00:08:25,963
hem bu kadar bilgili

119
00:08:26,047 --> 00:08:30,593
hem de nüfuzlu bir babaya sahip olmak

120
00:08:30,676 --> 00:08:33,971
kaçınılmaz bir şekilde
kişiliğinizi etkiler.

121
00:08:34,055 --> 00:08:36,766
Babası vaiz ve hoca olarak

122
00:08:36,849 --> 00:08:39,435
tüm Garvey hareketinin bir temsilcisiydi.

123
00:08:39,936 --> 00:08:42,146
Malcolm'un babası, onun kahramanıydı.

124
00:08:43,147 --> 00:08:48,486
Ama sorun şu ki Beyazlar
Earl Little'ı susturmak istiyordu.

125
00:08:49,779 --> 00:08:51,864
Babası 1931'de öldürüldüğünde

126
00:08:51,948 --> 00:08:56,077
Malcolm sadece altı yaşındaydı.

127
00:08:56,160 --> 00:08:57,578
TRAMVAY ADAMI EZDİ

128
00:08:57,662 --> 00:08:59,914
Ona yaptıkları korkunçtu.

129
00:09:00,706 --> 00:09:02,416
Başından vurulmuş,

130
00:09:02,500 --> 00:09:06,879
raylara kadar sürüklenmiş

131
00:09:07,922 --> 00:09:12,760
ve gelen tramvay üzerinden geçmiş.

132
00:09:16,722 --> 00:09:19,225
Beş altı yaşlarına gelene kadar

133
00:09:19,850 --> 00:09:22,979
babasının kudretli hitap gücünü

134
00:09:23,062 --> 00:09:26,399
en ön sıradan görme şansını yakaladı.

135
00:09:27,275 --> 00:09:30,903
Yıllar sonra bu günler Garvey hareketine

136
00:09:31,696 --> 00:09:32,697
katkı sağlar.

137
00:09:35,324 --> 00:09:38,869
Örgütten
Elijah Muhammed gibi insanlar çıktı

138
00:09:38,953 --> 00:09:41,664
ve İslam Milleti kuruldu.

139
00:09:43,124 --> 00:09:45,835
Elijah Muhammed öğrendiklerini uyguladı.

140
00:09:45,918 --> 00:09:48,713
Ekonomik bir temelden yola çıkarak

141
00:09:48,796 --> 00:09:52,633
disiplin ve askerî kıyafetler ile

142
00:09:52,717 --> 00:09:57,096
Siyahi Müslümanların
dini ortamına uyarladı.

143
00:10:01,601 --> 00:10:03,352
Yirmi bir yaşından çok önce

144
00:10:03,436 --> 00:10:06,355
Malcolm X okulu bırakıp Harlem'e gitti.

145
00:10:09,525 --> 00:10:11,944
Ve orada yasa dışı bahis, kaçak içki

146
00:10:12,028 --> 00:10:15,740
ve kadın ticaretiyle uğraştı,
uyuşturucu kullanıp sattı.

147
00:10:18,409 --> 00:10:21,245
40'ların sonlarında
Malcolm X Boston'da soygun yaptı,

148
00:10:21,329 --> 00:10:23,164
yakalandı ve hapse atıldı.

149
00:10:23,664 --> 00:10:25,416
Michigan ve Massachusetts

150
00:10:26,000 --> 00:10:28,628
eyalet hapishanelerinde
hırsızlıktan yattı.

151
00:10:33,299 --> 00:10:37,845
Geçmişte meraklı biriydi.

152
00:10:38,846 --> 00:10:41,223
Bildiğiniz gibi huzursuz tiplerin çoğu

153
00:10:41,307 --> 00:10:45,144
içindekileri
gangster olarak dışa vurabilir.

154
00:10:45,227 --> 00:10:48,648
Fethetmek, kontrolü ele almak istersin.

155
00:10:49,857 --> 00:10:54,153
Hapishane duvarlarının arasında
kafesle tıkılmış bir kaplan gibi

156
00:10:54,236 --> 00:10:55,655
bilgiyi kucaklıyor,

157
00:10:55,738 --> 00:10:59,283
zekâsını geliştiriyor ve okuyor.

158
00:10:59,367 --> 00:11:02,578
İdeolojisinin temellerini attı.
Her şey böyle başladı.

159
00:11:03,579 --> 00:11:07,208
Hapisten 1952 yılında çıktığında

160
00:11:07,291 --> 00:11:09,460
Michigan'a dönüp

161
00:11:09,543 --> 00:11:13,214
bizzat İslam Milleti'ne katılır.

162
00:11:13,297 --> 00:11:16,801
Çok mutluyum ve Allah'a şükrediyorum.

163
00:11:16,884 --> 00:11:19,428
Vaiz Malcom'a verdiği

164
00:11:20,221 --> 00:11:24,684
enerji ve ruh için şükürler olsun.

165
00:11:28,729 --> 00:11:31,982
Öyle ki 1954'te…

166
00:11:33,943 --> 00:11:36,028
…ulusal sözcü oldu.

167
00:11:45,162 --> 00:11:47,164
Benim adım Rahman Ali.

168
00:11:48,833 --> 00:11:52,837
Gurur ve kıvançla diyebilirim ki
Muhammed Ali'nin tek kardeşiyim.

169
00:11:55,131 --> 00:11:56,465
Cennete gitti.

170
00:11:57,925 --> 00:12:00,720
Kardeşimi cennette göreceğim.
Orada buluşacağız.

171
00:12:02,388 --> 00:12:05,558
Küçük çocukken bana hep şöyle derdi:

172
00:12:05,641 --> 00:12:08,352
"Dünyanın en ünlü insanı olacağım."

173
00:12:08,936 --> 00:12:12,523
On, 11, 12, 13 yaşlarındaydı…

174
00:12:13,023 --> 00:12:15,151
Dediği her şeyi de yaptı.

175
00:12:22,450 --> 00:12:24,785
Şuradaki pembe ev, Muhammed Ali'nin.

176
00:12:24,869 --> 00:12:26,871
Cassius Clay ama biz GG derdik.

177
00:12:28,372 --> 00:12:29,999
Aynı ilkokul, ortaokul

178
00:12:30,082 --> 00:12:32,168
ve lisede okuduk.

179
00:12:33,294 --> 00:12:36,046
Merkez Lisesi,
Louisville'deki tek Siyahi okul.

180
00:12:36,130 --> 00:12:39,633
Beyaz okulların sahip olduğu imkânlar
bizde yoktu.

181
00:12:39,717 --> 00:12:42,636
Okulu birleştirene kadar
Merkez Lisesi'nde pist

182
00:12:42,720 --> 00:12:44,221
ve futbol sahası yoktu.

183
00:12:45,139 --> 00:12:47,683
Cassius Clay Sr. Güneyli Baptistti,

184
00:12:48,184 --> 00:12:51,645
Cassius Clay Jr. da Güneyli Baptistti,
kiliseye gittiler.

185
00:12:51,729 --> 00:12:54,106
Bir keresinde
Louisville'e gittiğini söyledi

186
00:12:54,190 --> 00:12:55,775
bir kilisenin dışındaymış.

187
00:12:56,525 --> 00:12:59,904
Kendi kilisesindeki ilahilerin aynısı
söylüyorlarmış.

188
00:12:59,987 --> 00:13:02,031
"İsa Ne Dosttur Bize."

189
00:13:04,366 --> 00:13:08,120
Ve papaz ona buradan gitmesini söylemiş.

190
00:13:08,996 --> 00:13:10,456
O da "Sorun var" demiş.

191
00:13:12,875 --> 00:13:15,127
"Bizimle aynı ilahileri söylüyorlar."

192
00:13:15,211 --> 00:13:17,963
"Siyahi olduğum için mi gitmem gerekiyor?"

193
00:13:21,467 --> 00:13:23,344
Ayrımcılık had safhadaydı.

194
00:13:23,427 --> 00:13:25,513
Duraklarda "Renkliler kısmı" vardı.

195
00:13:26,347 --> 00:13:29,308
Mağazalarda kıyafet deneyemezdin.

196
00:13:29,391 --> 00:13:32,728
Parayı verip
takımın uymasını ümit ederdin.

197
00:13:32,812 --> 00:13:34,063
Giyemezdin.

198
00:13:38,859 --> 00:13:41,695
Cassius Clay 1942'de doğdu.

199
00:13:43,489 --> 00:13:47,034
Emmett Till 1941'de doğdu.

200
00:13:48,619 --> 00:13:49,870
Money Mississippi,

201
00:13:49,954 --> 00:13:52,665
ABD'yi tümüyle sarsan bir vaka.

202
00:13:54,917 --> 00:13:57,253
Emmett Till'in hikâyesi

203
00:13:58,128 --> 00:14:01,215
Muhammed Ali'nin kimliğini şekillendiren…

204
00:14:01,298 --> 00:14:02,132
13 YAŞINDA

205
00:14:02,216 --> 00:14:04,552
…çok sarsıcı bir olaydı.

206
00:14:06,011 --> 00:14:08,264
İddiaya göre 14 yaşındaki Emmett Till

207
00:14:08,347 --> 00:14:12,852
Roy Bryant'ın karısına ıslık çaldığı için
kaçırılıp öldürüldü.

208
00:14:12,935 --> 00:14:16,897
Bryant ve üvey kardeşi J.W.Milam,
bu jüri tarafından beraat etti.

209
00:14:23,070 --> 00:14:27,324
Jet dergisinde Emmett Till'in
parçalanmış yüzüne baktı.

210
00:14:28,075 --> 00:14:31,245
Babasından linçlerle ilgili
korkunç hikâyeler duymuştu

211
00:14:31,328 --> 00:14:33,163
ve bunlar hâlâ yaşanıyordu.

212
00:14:34,456 --> 00:14:37,668
Babam her zaman
baskıya karşı çok hassastı.

213
00:14:38,586 --> 00:14:43,716
Babası, tıpkı her Siyahi'nin yapacağı gibi
ona hayatta kalmayı öğretti.

214
00:14:44,884 --> 00:14:46,594
Ve büyükannem,

215
00:14:46,677 --> 00:14:48,846
"Bu babanı derinden etkiledi" derdi.

216
00:14:48,929 --> 00:14:51,056
Harika olmak istedi

217
00:14:51,849 --> 00:14:53,934
ama bir çocuk için korkunçtu.

218
00:15:11,619 --> 00:15:15,164
Malcolm ile
Temple No. 7 Restaurant'ta tanıştım.

219
00:15:15,873 --> 00:15:18,125
Malcolm geldiğinde dev gibiydi.

220
00:15:18,626 --> 00:15:20,419
Malcolm, tam bir dev.

221
00:15:21,045 --> 00:15:22,129
Elini sıktım.

222
00:15:23,172 --> 00:15:26,425
Ellerindeki güç Tanrı'yı andırıyordu.

223
00:15:27,468 --> 00:15:29,720
Malcolm'la şahsen

224
00:15:30,220 --> 00:15:32,932
1959-1960 yıllarında tanıştım.

225
00:15:33,015 --> 00:15:36,435
Koridorda yürüdü ve herkesin elini sıktı.

226
00:15:36,518 --> 00:15:39,063
Kuzenim, git bir şeyler sor, dedi.

227
00:15:39,146 --> 00:15:42,775
"Hayır" dedim. Çok korkmuştum.

228
00:15:44,151 --> 00:15:48,447
Pazar günleri Temple No. 7'de üç, dört,

229
00:15:49,698 --> 00:15:54,411
bazen beş saat,
hiç mola vermeden ders anlatırdı.

230
00:15:54,912 --> 00:15:56,914
Bizi kaçırıp buraya getiren adam.

231
00:15:56,997 --> 00:15:58,165
Evet.

232
00:15:58,248 --> 00:16:00,626
-Bizi köle yapan.
-Evet.

233
00:16:00,709 --> 00:16:03,003
-Bizi ağaçlara asan.
-Aynen öyle.

234
00:16:03,087 --> 00:16:06,215
-Kim olduğunu söylememe gerek yok.
-Doğru.

235
00:16:06,715 --> 00:16:10,386
Onun kadar anlaşılır bir şekilde
zihne hitap eden

236
00:16:10,469 --> 00:16:12,388
başkasını görmedim.

237
00:16:13,472 --> 00:16:14,807
Filmler,

238
00:16:14,890 --> 00:16:16,475
okul ders kitapları…

239
00:16:17,685 --> 00:16:20,062
…ve televizyon programları,

240
00:16:20,145 --> 00:16:25,275
tüm bunlar aralıksız yapılan
psikolojik saldırılardı.

241
00:16:25,776 --> 00:16:27,236
Hatta bize "oğlan" diyor.

242
00:16:27,319 --> 00:16:29,613
Yaşını umursamadan "oğlan" diyor.

243
00:16:29,697 --> 00:16:32,908
Malcolm sizi
hiç ölmeyeceğinize inandırırdı.

244
00:16:32,992 --> 00:16:36,954
Genç adamken böyle dersler dinlemek

245
00:16:37,538 --> 00:16:38,664
tam da gereken şey.

246
00:16:41,709 --> 00:16:45,587
Roma, XVII Yaz Olimpiyatlarını karşılıyor.

247
00:16:49,008 --> 00:16:53,345
1960'ta Cassius Clay 18 yaşında.

248
00:16:53,429 --> 00:16:55,639
Genç ve etkileyici,

249
00:16:55,723 --> 00:16:57,683
Roma Olimpiyatlarına katılıyor.

250
00:16:57,766 --> 00:17:00,060
Cassius Clay, Amerika'nın galibi.

251
00:17:00,811 --> 00:17:05,232
O zaman bile
dikkat çekici bir karizması vardı.

252
00:17:06,233 --> 00:17:09,820
Âdeta Olimpiyat Köyü'nün lideri oldu.

253
00:17:12,197 --> 00:17:14,116
Onu ilk kez yakından gördüğümde

254
00:17:14,199 --> 00:17:16,827
Olimpiyat Köyü'nün
merdivenlerinde oturmuş,

255
00:17:18,370 --> 00:17:19,371
keyfi yerindeydi.

256
00:17:19,455 --> 00:17:21,457
Kazandığı madalya elindeydi.

257
00:17:21,540 --> 00:17:23,083
"Bana bak. Bak ben kimim…"

258
00:17:23,167 --> 00:17:25,210
"Dünya ağır sıklet şampiyonu olacağım."

259
00:17:25,294 --> 00:17:27,463
Söylediklerini zerre anlamıyorlardı.

260
00:17:27,546 --> 00:17:29,173
Ama bir şey fark ettim.

261
00:17:29,840 --> 00:17:32,176
Her defasında sporcu kadınsa

262
00:17:32,676 --> 00:17:34,970
durup dönüp ona baktılar.

263
00:17:35,679 --> 00:17:37,890
"Bu adam bir şey kazanacak" dedim.

264
00:17:37,973 --> 00:17:40,392
"Ne olur bilmiyorum ama bir şey olacak."

265
00:17:40,476 --> 00:17:42,770
Roma'lı adınız nereden geliyor?

266
00:17:42,853 --> 00:17:45,939
Anladığım kadarıyla,
ben Cassius Marcelus Clay VI

267
00:17:46,023 --> 00:17:49,026
ve büyük büyük büyükbabam
Kentucky kölesiydi

268
00:17:49,109 --> 00:17:51,153
ve adını Kentucky'li atalarından aldı.

269
00:17:51,737 --> 00:17:53,197
Nereli olduğunu

270
00:17:53,280 --> 00:17:55,616
ya da nereden geldiğini söyleyemem

271
00:17:55,699 --> 00:17:58,035
ama boksta küçük bir ün kazandığım için

272
00:17:58,118 --> 00:18:00,162
çoğu insan nereli olduğumu

273
00:18:00,245 --> 00:18:03,499
ve ismimin kökenini merak ediyor,
oysa pek araştırmadım.

274
00:18:09,296 --> 00:18:12,841
Amerika'yı temsil etmekten
son derece gurur duyuyordu.

275
00:18:12,925 --> 00:18:14,301
En büyük onuruydu.

276
00:18:17,096 --> 00:18:19,264
Orada fark etti ki

277
00:18:20,766 --> 00:18:22,768
ayrımcı levhalar yoktu.

278
00:18:26,897 --> 00:18:30,901
Hiç yaşamadığı hareket özgürlüğünün
tadını çıkarıyordu.

279
00:18:32,820 --> 00:18:34,655
Louisville Kentucky gibi değil.

280
00:18:34,738 --> 00:18:38,158
SALON
ELÇİ ELIJAH MUHAM'I GÖRÜN VE DİNLEYİN

281
00:18:39,159 --> 00:18:41,161
Benim size temsil ettiğim

282
00:18:42,412 --> 00:18:43,831
kukla değil.

283
00:18:44,373 --> 00:18:45,374
Evet efendim.

284
00:18:45,457 --> 00:18:48,752
Tanrı'nın insana bürünmüş hâlini
temsil ediyorum.

285
00:18:48,836 --> 00:18:50,003
Evet efendim!

286
00:18:50,087 --> 00:18:51,797
-Çok doğru!
-Çok doğru!

287
00:18:57,010 --> 00:18:59,805
Yüce Rabbimin en kutsal adıyla Allah'a…

288
00:19:01,682 --> 00:19:03,976
Gerçek ve yaşayan tek Tanrı'ya…

289
00:19:05,811 --> 00:19:08,480
İlahi ve tek Elçisi,
en yüce Elijah Muhammed'i

290
00:19:08,564 --> 00:19:12,442
bize bahşettiği için ona minnet duyuyoruz.

291
00:19:13,026 --> 00:19:15,487
Beyazlara ne zaman güvendiniz?

292
00:19:15,571 --> 00:19:16,488
Çok doğru.

293
00:19:16,572 --> 00:19:17,614
Söyleyin.

294
00:19:19,074 --> 00:19:20,826
Elçi'nin programı

295
00:19:20,909 --> 00:19:25,581
hepimizin ihtiyaç duyduğu
ve sahip olmadığı bir disiplin.

296
00:19:26,999 --> 00:19:28,041
Alkol yok,

297
00:19:28,125 --> 00:19:30,878
uyuşturucu yok, tütün yok,

298
00:19:31,712 --> 00:19:32,546
domuz yok.

299
00:19:35,007 --> 00:19:37,759
Muntazam, temiz ve düzenli.

300
00:19:39,136 --> 00:19:42,097
Ben Melchisedek Supreme Shabazz-Allah.

301
00:19:42,181 --> 00:19:45,893
Bu dünyada ve tüm âlemde İslam Milleti'nin

302
00:19:45,976 --> 00:19:48,020
tek imamıyım.

303
00:19:49,021 --> 00:19:51,023
Seksen dört yaşındayım.

304
00:19:51,106 --> 00:19:53,483
Çok barışçıl biriyim. Anlıyor musun?

305
00:19:53,567 --> 00:19:55,319
Ama seni tek hamlede indiririm.

306
00:19:57,321 --> 00:19:58,739
Çünkü böyle eğitildik.

307
00:20:00,032 --> 00:20:03,368
Çok huzurlu, saygılı,
asla saldırganlaşmayan

308
00:20:03,994 --> 00:20:04,953
fakat ölümcül.

309
00:20:06,705 --> 00:20:10,626
Mütevazi, alçak gönüllü
ve öz güvensiz zannettiğin kardeş,

310
00:20:11,210 --> 00:20:16,215
öğretiler söz konusu olduğunda
kimsenin gözünün yaşına bakmaz.

311
00:20:18,717 --> 00:20:22,054
Beyazlardan nefret ediyormuşuz.
Kimseden nefret etmiyoruz.

312
00:20:22,554 --> 00:20:24,389
Kendi halkımızı sevdiğimiz için

313
00:20:24,473 --> 00:20:29,144
adaletsizliğe sebep olanlardan
nefret ettiğimizi düşünüyorlar.

314
00:20:35,859 --> 00:20:38,779
WHAS Louisville, Kentucky radyosundayız.

315
00:20:38,862 --> 00:20:41,198
Bu gece konuğumuz, dünya ağır sıklette

316
00:20:41,281 --> 00:20:43,617
dördüncü sıradaki Cassius Clay. Merhaba.

317
00:20:43,700 --> 00:20:48,413
Joe Louis kadar iyi bir boksör olduğunuzu
düşünüyor musunuz?

318
00:20:48,497 --> 00:20:50,749
Onun kadar değil, ondan daha iyiyim.

319
00:20:50,832 --> 00:20:55,170
Daha klas biriyim, daha hızlıyım
ve daha çok konuşuyorum.

320
00:20:56,463 --> 00:20:58,548
Roma'da altın madalya kimin olacak?

321
00:20:59,549 --> 00:21:00,384
O kahraman.

322
00:21:00,467 --> 00:21:01,551
ALTIN MADALYA SAHİBİ

323
00:21:02,886 --> 00:21:06,098
Ama Louisville'e döndüğünde
Louisville'i aynı buluyor.

324
00:21:07,975 --> 00:21:11,103
Roma'dan yeni geldim
ve profesyonel olmak istiyorum.

325
00:21:11,186 --> 00:21:12,896
Siyahi sporcuların

326
00:21:12,980 --> 00:21:15,941
sivil haklara
riayet edeceği anlayışı hâkim.

327
00:21:16,024 --> 00:21:17,818
Görülecek ama duyulmayacaklar.

328
00:21:37,212 --> 00:21:41,258
Olimpiyatları kazanıp
ayrımcılığın olmadığı ülkeleri gördü.

329
00:21:41,341 --> 00:21:45,137
Şampiyonluğun ayrımcılığı bitireceğini
sansa da her şey aynıydı.

330
00:21:48,515 --> 00:21:50,767
Cassius Clay lokantaya gider.

331
00:21:52,602 --> 00:21:56,398
Tezgâhtaki Beyaz adam
"Senin türüne hizmet yok evlat" der.

332
00:21:57,024 --> 00:22:00,360
Üstelik olimpiyat ceketi
ve altın madalyası üzerindeyken.

333
00:22:00,444 --> 00:22:01,486
Onuru kırılır.

334
00:22:02,821 --> 00:22:05,073
İşte o anda Amerika'yı reddeder.

335
00:22:06,074 --> 00:22:07,743
Madalyayı çıkarıp

336
00:22:07,826 --> 00:22:09,619
nehre atar.

337
00:22:17,377 --> 00:22:20,047
Hayal kırıklığı.
"Bunu Amerika için yaptım,

338
00:22:20,130 --> 00:22:23,008
şampiyonum, her şeyim
ama hâlâ ayrımcılık var."

339
00:22:24,885 --> 00:22:26,178
Onu anlıyorum.

340
00:22:26,261 --> 00:22:28,388
Açıkçası hepimizi uyandırdı bu.

341
00:22:31,058 --> 00:22:34,186
Gordon B. Davidson,
Louisville Destek Grubu'nun avukatıyım.

342
00:22:34,269 --> 00:22:35,479
Cassius Clay benim.

343
00:22:35,562 --> 00:22:38,482
Grupla Cassius Clay'i korumak için
çalışıyorum.

344
00:22:39,274 --> 00:22:45,280
Louisville'de bazı Beyaz sakinlerin
ilgisini çekiyor.

345
00:22:45,364 --> 00:22:47,699
Onu ticari mal olarak görüyorlar.

346
00:22:47,783 --> 00:22:50,077
Pazarlanabilecek bir şey.

347
00:22:50,160 --> 00:22:52,287
Ben W.L. Lyons Brown,

348
00:22:52,371 --> 00:22:55,415
Brown-Forman
Distillers Şirketi'nin başkanıyım.

349
00:22:56,333 --> 00:23:02,255
Çok varlıklı bir grup iş adamı
onun boks kariyerini yönetmek için

350
00:23:02,339 --> 00:23:05,258
Louisville Destek Grubu'nu kurdu.

351
00:23:05,342 --> 00:23:07,344
J.D. Stetson Coleman.

352
00:23:07,427 --> 00:23:09,304
Worth Bingham, yardımcı yayıncıyım…

353
00:23:09,388 --> 00:23:11,223
Ve Louisville'de

354
00:23:11,807 --> 00:23:16,520
bu 11 zengin kişi onu kontrol etti.

355
00:23:16,603 --> 00:23:18,939
Cassius Clay grubunun kurucularındanım.

356
00:23:19,564 --> 00:23:23,235
Onlarla konuştuğunuzda
sanki Cassius Clay'den

357
00:23:23,318 --> 00:23:26,655
yarış atı gibi bahsettiklerini görürsünüz.

358
00:23:26,738 --> 00:23:29,074
"Çok parlak bir çocuktu."

359
00:23:37,541 --> 00:23:42,504
Cassius, sektördeki en iyi eğitmenlerden
biri olan Angelo Dundee'den

360
00:23:43,088 --> 00:23:45,674
eğitim almak için Miami'ye gider.

361
00:23:47,467 --> 00:23:48,844
DÜNYACA ÜNLÜ 5TH ST GYM

362
00:23:50,303 --> 00:23:53,765
Ardından Abdul Rahman adında
bir adamla tanışır.

363
00:23:54,349 --> 00:23:55,475
"Kaptan Sam."

364
00:23:55,559 --> 00:23:57,185
MAHLASI KAPTAN SAM

365
00:23:57,269 --> 00:23:59,312
Babam Miami camisinin kaptanıydı.

366
00:24:00,313 --> 00:24:04,067
Burası o dönemde cami alanıydı.

367
00:24:04,151 --> 00:24:07,696
Sokakta Muhammad Speaks
gazetesini satıyormuş.

368
00:24:07,779 --> 00:24:11,158
Sokağın karşısından bir adam bağırmış,

369
00:24:11,950 --> 00:24:13,994
"Neden bize Zenciler deniyor?"

370
00:24:14,911 --> 00:24:16,872
"Neden sağır, aptal ve körüz?"

371
00:24:16,955 --> 00:24:18,248
MUHAMMED CAMİSİ NO 29

372
00:24:18,331 --> 00:24:22,002
"Neden herkes ilerlerken
biz bu kadar geride kalıyoruz?"

373
00:24:22,502 --> 00:24:25,797
Babam "Demek öğretileri biliyorsun" demiş.

374
00:24:26,631 --> 00:24:28,800
"Evet dostum. Ben Cassius Clay."

375
00:24:28,884 --> 00:24:31,636
Tanışır tanışmaz birbirlerini sevmişler.

376
00:24:32,888 --> 00:24:36,933
Amerika'daki insanların birçoğu

377
00:24:37,017 --> 00:24:39,019
Cassius Clay'in sırrını bilmiyordu.

378
00:24:39,811 --> 00:24:42,147
İki farklı hayatı vardı.

379
00:24:48,528 --> 00:24:53,492
1959 yılında Cassius Clay,
amatör boks müsabakası için Şikago'da.

380
00:24:54,326 --> 00:24:57,996
Boş vaktinde sokağa çıkınca
İslam Milleti'nin üyelerini görür.

381
00:24:58,079 --> 00:24:59,414
GERÇEK EN GÜÇLÜ SİLAH

382
00:25:01,500 --> 00:25:03,710
İçlerinden birisi ona plak uzatır.

383
00:25:04,419 --> 00:25:05,587
"Beyaz Adamın Cenneti…

384
00:25:05,670 --> 00:25:07,631
…Siyahi Adamın Cehennemidir"

385
00:25:07,714 --> 00:25:11,009
Şarkıyı Louis X olarak tanınan
Louis Farrakhan söylüyor.

386
00:25:11,092 --> 00:25:13,762
Bir dönem ismi Büyüleyici Calypso Gene'di.

387
00:25:15,472 --> 00:25:19,226
ESKİ ADIYLA BÜYÜLEYİCİ CALYPSO GENE

388
00:25:23,104 --> 00:25:25,398
Cassius bu kaydı Louisville'e götürüp

389
00:25:25,482 --> 00:25:28,193
tekrar tekrar çalar.

390
00:25:45,252 --> 00:25:47,963
Miami'de 5th St. Gym'de

391
00:25:48,672 --> 00:25:51,800
antrenman yaparken
kamptakilerin yüzleri değişti.

392
00:25:52,717 --> 00:25:57,138
Sam Saxon, Kaptan Sam onun yanındaydı.

393
00:25:57,222 --> 00:26:02,811
Angelo Dundee'ye göre o salonda takılan
bir çocukluk arkadaşıydı.

394
00:26:02,894 --> 00:26:05,522
Henry Cooper dövüşünü yeni bitirdim.

395
00:26:05,605 --> 00:26:07,315
Her gün bir araya gelirlerdi.

396
00:26:08,024 --> 00:26:10,735
Cassius Clay'e İslam'ı anlattı,

397
00:26:11,778 --> 00:26:13,655
ona kitaplar getirdi.

398
00:26:13,738 --> 00:26:16,449
ZENCİ DEVRİMİ

399
00:26:16,533 --> 00:26:21,246
İslam Milleti Clay'e Siyahilerin mükemmel

400
00:26:21,913 --> 00:26:25,834
ve üstün başarılı olduğu söylemini

401
00:26:25,917 --> 00:26:28,587
aşılamaya başlamıştı.

402
00:26:30,338 --> 00:26:33,925
Kaptan Sam, Cassius Clay'e
akıl hocalığı yapmaya başladı…

403
00:26:34,634 --> 00:26:36,428
Ben de bunu öğretiyorum.

404
00:26:36,511 --> 00:26:39,848
…Yüce Elijah Muhammed'in yolunda…

405
00:26:40,599 --> 00:26:42,392
Ve bu Zenci liderler…

406
00:26:42,475 --> 00:26:46,271
…Malcolm X'in parlayan yıldızı.

407
00:26:46,771 --> 00:26:50,275
Cassius İslam Milleti'ne yakınlaşır.

408
00:26:51,234 --> 00:26:53,069
Üye olmaz

409
00:26:53,695 --> 00:26:55,196
ama ilgi duyar.

410
00:26:58,450 --> 00:27:02,287
Sizce kardeşiniz inanç taşımadan
en iyi olabilir miydi?

411
00:27:03,204 --> 00:27:04,080
Hayır efendim.

412
00:27:04,164 --> 00:27:07,334
İslam inancı ona güven kazandırdı.

413
00:27:07,917 --> 00:27:09,836
Tanrı iyidir.

414
00:27:09,919 --> 00:27:12,839
Tanrı güçlüdür, Tanrı erdemlidir.

415
00:27:12,922 --> 00:27:16,092
Elijah Muhammed ve Malcolm X
ona güven sağladı.

416
00:27:20,013 --> 00:27:25,352
Haziran ayında Cassius ve kardeşi
Louisville'deki evlerinde otururken

417
00:27:26,394 --> 00:27:28,355
Kaptan Sam'den telefon gelir.

418
00:27:29,397 --> 00:27:33,193
İslam Milleti,
Detroit'te büyük bir gösteri düzenliyor.

419
00:27:33,693 --> 00:27:36,363
Cassius ve Rudy çok heyecanlandılar.

420
00:27:36,446 --> 00:27:38,698
Elçi'yi hiç yüz yüze görmemişlerdi.

421
00:27:38,782 --> 00:27:41,493
Kaptan Sam Miami'den Louisville'e gider,

422
00:27:41,576 --> 00:27:44,287
Clay kardeşleri alarak Detroit'e geçerler.

423
00:27:45,163 --> 00:27:49,459
Ama Olympia Stadyumu'na gitmeden önce
Sam onları bir restorana götürür

424
00:27:50,001 --> 00:27:54,214
ve orada Malcolm X vardır.

425
00:27:57,175 --> 00:28:00,970
Malcolm X masada oturur hâldedir

426
00:28:01,054 --> 00:28:04,182
ve her zamanki gibi yüzü kapıya dönüktür.

427
00:28:04,265 --> 00:28:07,477
Sanki eski vahşi batı kovboy filmler gibi.

428
00:28:09,688 --> 00:28:12,065
Malcolm'un etrafında korumalar vardır.

429
00:28:13,066 --> 00:28:14,567
Cassius şaşırır.

430
00:28:18,446 --> 00:28:20,240
Cassius için nadir bir durum.

431
00:28:21,116 --> 00:28:24,077
"Kim olduğunu
bilmem gerekiyormuş gibi davrandı."

432
00:28:25,245 --> 00:28:26,955
"Onu hiç duymamıştım."

433
00:28:27,539 --> 00:28:30,291
"Bizimki tamamen farklı iki dünyaydı."

434
00:28:31,042 --> 00:28:35,088
"Aslında Elijah Muhammed biz Müslümanlara

435
00:28:35,171 --> 00:28:37,507
her türlü sporu yasakladı."

436
00:28:39,008 --> 00:28:39,968
Komik.

437
00:28:40,802 --> 00:28:47,434
Babam kim olduğunu bilmiyordu
ama önemli biridir diye ayak uyduruyor.

438
00:28:48,059 --> 00:28:50,770
"Bu adam ünlü olduğunu düşünüyorsa

439
00:28:51,354 --> 00:28:52,814
ben de ona uyacağım."

440
00:28:52,897 --> 00:28:54,649
"Seni tanıyorum, harikasın."

441
00:28:58,611 --> 00:29:00,113
Malcolm X bir dâhiydi.

442
00:29:01,740 --> 00:29:05,034
Siyahilerin ABD'de kötü muamele
gördüğünü duyurdu.

443
00:29:06,161 --> 00:29:07,746
Nefret değil, hakikatti.

444
00:29:07,829 --> 00:29:09,748
ALLAH TEKTİR, MUHAMMED DE ELÇİSİDİR

445
00:29:09,831 --> 00:29:12,834
Rudy ve Cassius
Olympia Stadyumu'na giderler.

446
00:29:13,710 --> 00:29:15,044
Peki ne görüyorlar?

447
00:29:15,128 --> 00:29:17,172
İSLAM MİLLETİ MUHAFIZLARI

448
00:29:17,255 --> 00:29:19,883
Siyahi bir ordu görürler.

449
00:29:19,966 --> 00:29:21,217
Gururlu Siyahiler.

450
00:29:21,301 --> 00:29:24,053
Siyah takımlı, papyonlu,

451
00:29:24,137 --> 00:29:27,056
tertipli ve disiplinli insanlar.

452
00:29:27,140 --> 00:29:30,935
Beyaz adamdan çok önce

453
00:29:31,019 --> 00:29:35,398
en az onlarınki kadar güçlü
medeniyetler kurmuştuk.

454
00:29:35,982 --> 00:29:40,320
Ve Cassius'un o gün duyduğu mesaj
ya bölünme ya da ölümdü.

455
00:29:41,237 --> 00:29:43,573
Bölünme ya da ölüm.

456
00:29:44,491 --> 00:29:48,369
Bütünleşme değil, bölünme istiyoruz.

457
00:29:50,246 --> 00:29:54,209
Bu dünyada özgürüz diyebildiğimiz,

458
00:29:55,001 --> 00:29:58,254
kendimize ait bir yer istiyoruz.

459
00:30:01,216 --> 00:30:04,344
Beyaz adamın şeytan olduğuna
dair bu analiz,

460
00:30:04,427 --> 00:30:07,514
Beyazların elinde
cehennemi yaşamışlar için

461
00:30:07,597 --> 00:30:11,309
çok ilgi çekici bir noktaydı.

462
00:30:11,392 --> 00:30:15,688
Peki Hristiyanlığın senin, benim için
ne faydası var,

463
00:30:16,481 --> 00:30:23,321
bizi bu linçlere karşı koruyamıyorsa?

464
00:30:23,404 --> 00:30:24,239
Aynen.

465
00:30:25,907 --> 00:30:28,368
İsa'nın takipçisi olduklarını diyorlar.

466
00:30:28,910 --> 00:30:30,703
Onlar şeytanın takipçileri.

467
00:30:39,629 --> 00:30:42,382
"Arada sırada Cassius'un bazı şehirlerde

468
00:30:42,465 --> 00:30:46,636
cami ve Müslüman restoranlarına
gittiğini duyuyorum."

469
00:30:46,719 --> 00:30:48,096
MALCOLM X'İN OTOBİYOGRAFİSİ

470
00:30:48,179 --> 00:30:52,392
"Ve Cassius'a makul uzaklıkta bir yerde
konuşma yaparsam

471
00:30:52,475 --> 00:30:56,020
onun da geleceğini biliyorum."

472
00:31:09,617 --> 00:31:11,870
Mart 1963'te

473
00:31:13,413 --> 00:31:16,916
Cassius, Doug Jones'la
boks maçı için New York'ta.

474
00:31:17,000 --> 00:31:18,877
CASSIUS CLAY DOUG JONES'A KARŞI

475
00:31:19,460 --> 00:31:20,378
Kim orada?

476
00:31:22,005 --> 00:31:26,301
Malcolm'un bu genç ağır sıklet sporcuya
çok ilgi duyuyor.

477
00:31:26,801 --> 00:31:29,929
Clay oy birliğiyle kazandı.

478
00:31:30,013 --> 00:31:30,847
KAZANAN

479
00:31:31,514 --> 00:31:35,727
Ertesi gün Cassius Clay koyu takım elbise,
beyaz gömlek

480
00:31:35,810 --> 00:31:39,397
ve siyah papyonlu bir şekilde
halkın arasında görünür.

481
00:31:39,480 --> 00:31:40,440
ARENAYI DOLDURAN ADAM

482
00:31:40,523 --> 00:31:43,109
Ardından New York Post'a röportaj verir.

483
00:31:43,902 --> 00:31:47,780
Ona sivil haklar yürüyüşlerine
katılmama sebebi sorulur.

484
00:31:49,240 --> 00:31:51,743
"Şiddetsiz çözümlere inanmıyorum.

485
00:31:52,535 --> 00:31:55,538
Göze göze,
dişe dişe anlayışına inanıyorum" der

486
00:31:56,581 --> 00:31:58,166
Ne olduğu çok açık.

487
00:31:58,750 --> 00:31:59,834
Harlem'de.

488
00:32:00,501 --> 00:32:02,170
Malcolm'la birlikteydi.

489
00:32:03,212 --> 00:32:07,175
Malcolm, Muhammed Ali'yi tapınağa getirip
bize tanıttı.

490
00:32:07,759 --> 00:32:12,513
Aralarında bir nevi
öğretmen öğrenci ilişkisi vardı.

491
00:32:14,390 --> 00:32:15,975
Yaş farkları…

492
00:32:16,059 --> 00:32:19,103
yirmi iki yaşındaki bir genç ile

493
00:32:19,187 --> 00:32:23,650
biraz daha yaşlı olan Malcolm.

494
00:32:23,733 --> 00:32:28,613
Muhammed Ali'nin dünyayı nasıl anladığı
önemli bir mevzuydu.

495
00:32:28,696 --> 00:32:31,115
Malcolm'un yanında aydınlanırsın.

496
00:32:31,699 --> 00:32:33,368
Malcolm bilgeliğini paylaştı.

497
00:32:38,456 --> 00:32:41,084
Hükûmet bizi savunamıyorsa ne yapmalıyız?

498
00:32:41,834 --> 00:32:45,213
Alabama Birmingham'da kiliseyi
kimin bombaladığını bulun.

499
00:32:45,296 --> 00:32:46,547
KİLİSEYE BOMBA
4 ÇOCUK ÖLDÜ

500
00:32:47,757 --> 00:32:51,344
Bulamıyorlarsa bizim bulmamıza
izin versinler.

501
00:32:51,427 --> 00:32:52,553
Ve kim olduğunu…

502
00:32:53,638 --> 00:32:54,764
Duymak istemiyorum.

503
00:32:54,847 --> 00:32:57,350
Bizim küçücük kızlarımızı öldüren katilin

504
00:32:57,433 --> 00:33:00,603
kim olduğunu öğrenince

505
00:33:00,687 --> 00:33:05,191
ancak onun öldürülmesiyle
adalet sağlanabilir.

506
00:33:05,274 --> 00:33:07,276
Cassius, Malcolm X'le tanıştığında

507
00:33:08,111 --> 00:33:12,156
onun yeni politik hareketinden
haberdar değildi.

508
00:33:12,824 --> 00:33:15,952
Malcolm, İslam Milleti'nin öne çıkarak

509
00:33:16,035 --> 00:33:19,580
çok daha büyük bir fark yaratabileceğine
inanıyordu.

510
00:33:19,664 --> 00:33:22,291
Bu kanı bozuk Zenci vaizler
sizi kandırmasın.

511
00:33:22,375 --> 00:33:25,336
İki veya dört bacaklı bir it saldırdığında

512
00:33:25,420 --> 00:33:27,672
gidip o iti halledersiniz.

513
00:33:28,172 --> 00:33:32,427
Şiddeti değil, meşru müdafaayı savundu.

514
00:33:34,220 --> 00:33:35,430
Bir şey başlatmıyoruz.

515
00:33:35,513 --> 00:33:38,141
Belaya karışmazsan kimse de sana bulaşmaz.

516
00:33:38,808 --> 00:33:42,270
Ama bizim için gelirlerse
savaşmaya hazır ol

517
00:33:42,353 --> 00:33:46,232
çünkü Martin Luther King'in bu fikrini
benimsemiyoruz.

518
00:33:48,234 --> 00:33:50,778
Ama Elijah geri durmasını söyledi.

519
00:33:53,281 --> 00:33:56,617
Elijah'ın
Malcolm'a yazdığı mektuplarda defalarca

520
00:33:57,493 --> 00:34:00,913
"Benden duymadığın hiçbir şeyi söyleme"
der.

521
00:34:02,874 --> 00:34:04,751
Elijah der ki

522
00:34:04,834 --> 00:34:08,504
"Beyaz Amerika'nın yargısı
Tanrı'nın eline geçecek."

523
00:34:09,756 --> 00:34:13,676
Malcolm için bu adaletin

524
00:34:13,760 --> 00:34:17,388
hızlıca yerine bulmasıyla uyumlu değildi.

525
00:34:17,472 --> 00:34:20,183
Bu sözde sivil haklar mücadelesi
yönetildikçe…

526
00:34:20,266 --> 00:34:21,100
"AÇIK FİKİR"

527
00:34:21,184 --> 00:34:23,436
"Yönetildikçe" kısmını vurguluyorum.

528
00:34:23,519 --> 00:34:27,607
Aslında kanı bozuk
Zenci liderlerinin elinde.

529
00:34:27,690 --> 00:34:29,859
Bu yüzden Beyazlar hiç endişelenmiyor.

530
00:34:29,942 --> 00:34:32,236
Siyahi kitleler patlamaya hazır olunca

531
00:34:32,320 --> 00:34:33,488
endişe duyacaklar.

532
00:34:33,571 --> 00:34:34,489
Ve patlarken

533
00:34:34,572 --> 00:34:37,075
evlerindeki bazı mobilyalar yok olacak.

534
00:34:37,658 --> 00:34:39,786
Babam korkusuz olmasına bayılırdı.

535
00:34:40,369 --> 00:34:43,539
Ve Malcolm'un yaptıklarına dayanarak

536
00:34:43,623 --> 00:34:45,666
kendi sunumlarını tasarladı.

537
00:34:48,086 --> 00:34:54,717
Yüce Elijah Muhammed ile Malcolm X'in
arasının bozulmasının ilk emarelerine

538
00:34:55,802 --> 00:34:58,888
şahit oluyorsunuz.

539
00:34:59,388 --> 00:35:02,725
Elijah Muhammed, Malcolm'un olduğu gibi

540
00:35:02,809 --> 00:35:05,103
karizmatik değildi.

541
00:35:05,186 --> 00:35:06,479
Beyazların,

542
00:35:06,562 --> 00:35:09,232
Siyahileri vurması
hoşunuza gitmiyor değil mi?

543
00:35:09,732 --> 00:35:12,360
Bir şey yapmaya hazırsınız değil mi?

544
00:35:12,860 --> 00:35:13,820
Biliyoruz.

545
00:35:13,903 --> 00:35:17,490
İslam Milleti'nin üyeleri
Malcolm'a bayıldı.

546
00:35:17,573 --> 00:35:19,325
Birçok insan için

547
00:35:19,408 --> 00:35:23,913
Elijah Muhammed'in öğretilerini
doğrudan aktaran

548
00:35:23,996 --> 00:35:25,832
ve uygulayan kişiydi.

549
00:35:26,916 --> 00:35:30,711
Malcolm'un bir entelektüel olarak
bazı hedefleri vardı

550
00:35:31,546 --> 00:35:33,673
ve bence bir noktada kendisinin

551
00:35:33,756 --> 00:35:36,843
ve Millet'in çıkarları yol ayrımına girdi.

552
00:35:38,719 --> 00:35:42,098
Bu tabii ki daha fazla gerginliğe
ve çatışmaya yol açtı.

553
00:35:43,975 --> 00:35:45,726
MALCOLM X'İN OTOBİYOGRAFİSİ

554
00:35:45,810 --> 00:35:46,644
"Onu sevdim."

555
00:35:47,562 --> 00:35:50,439
"Evime davet ettiğim insanların

556
00:35:50,523 --> 00:35:54,318
pek azında bulunan
ve odayı dolduran bir kalitesi vardı."

557
00:35:57,530 --> 00:35:58,698
Konuşurlardı.

558
00:35:58,781 --> 00:36:00,825
Muhtemelen telefonda konuştular

559
00:36:00,908 --> 00:36:02,952
ama hepsi gizliydi.

560
00:36:03,452 --> 00:36:07,915
Ama Louisville Destek Grubu
olanları anlamaya başlamıştı.

561
00:36:07,999 --> 00:36:14,088
Cassius'un Müslümanlarla
bağlantısı olduğunu anlamaya başladılar.

562
00:36:14,172 --> 00:36:16,549
Geri adım atmaya başladılar.

563
00:36:17,842 --> 00:36:24,015
Birdenbire Cassius Clay'ın söylemlerinde
Malcolm X'in ifadelerini görmeye başladık.

564
00:36:27,435 --> 00:36:30,521
Temmuz 1963, Şikago

565
00:36:31,230 --> 00:36:34,025
Chicago Sun-Times muhabiri Bruce Hills

566
00:36:34,108 --> 00:36:36,694
İslam Milleti'nin olan

567
00:36:36,777 --> 00:36:38,779
İslam Üniversitesi'nin konuşlanır.

568
00:36:39,697 --> 00:36:43,492
İslam Üniversitesi'nin arkasında park eden

569
00:36:43,701 --> 00:36:45,953
kırmızı bir Cadillac olduğunu öğrenir.

570
00:36:47,038 --> 00:36:50,249
Cassius, Rudy
ve birkaç kişi binadan çıkar.

571
00:36:51,209 --> 00:36:52,960
Bruce Hills heyecanlanır.

572
00:36:53,044 --> 00:36:54,295
Gözleri parlar

573
00:36:55,213 --> 00:36:57,465
ve Cassius'u takip etmeye başlar.

574
00:36:58,758 --> 00:37:01,302
Bruce yanaşır, Cassius camı açar.

575
00:37:02,720 --> 00:37:06,307
Ve Cassius'un yakasında
yıldız ve aya sahip bir rozet görür.

576
00:37:06,390 --> 00:37:08,809
"İslam Milleti'nin üyesi misin?" der.

577
00:37:09,602 --> 00:37:11,479
Cassius Clay önce "Hayır" der.

578
00:37:11,562 --> 00:37:12,688
Sonra da şöyle der:

579
00:37:12,772 --> 00:37:14,232
"Ya öyleysem?"

580
00:37:15,358 --> 00:37:17,026
"Harika bir kuruluş."

581
00:37:17,944 --> 00:37:23,199
Ve Rudy, Şikago'dan çıkan otoyola
kadar takibini sürdürür.

582
00:37:26,410 --> 00:37:28,955
Bruce Hills'in yayımladığı makale

583
00:37:29,038 --> 00:37:32,708
basında büyük bir sükse yaratmaz.

584
00:37:34,001 --> 00:37:38,673
Ama İslam Milleti'yle ilişkisi aşikârdır.

585
00:37:39,715 --> 00:37:45,554
Cassius Clay'in bir şekilde
bu gruba bağlı olması

586
00:37:45,638 --> 00:37:47,390
bir sürü Beyazı gerdi.

587
00:37:48,182 --> 00:37:51,519
Ve FBI ayrıca bu hareketin
ABD'nin iç güvenliği için

588
00:37:51,602 --> 00:37:54,438
potansiyel bir tehdit olduğunu ifade etti.

589
00:37:57,024 --> 00:37:59,902
J. Edgar Hoover, Kennedy yönetiminde

590
00:37:59,986 --> 00:38:02,530
o zamanlar FBI'ın yöneticisiydi.

591
00:38:04,240 --> 00:38:09,161
Hoover ve FBI,
Elijah Muhammed ve Malcolm X'i

592
00:38:09,245 --> 00:38:12,957
etkisiz hâle getirmek için
karşı istihbarat programı tasarlar.

593
00:38:15,751 --> 00:38:17,878
Sadece pasif bir izleme değil,

594
00:38:17,962 --> 00:38:20,423
aktif biçimde grup içine sızarak

595
00:38:20,923 --> 00:38:24,093
İslam Milleti'nin etkisini baltalamak

596
00:38:24,176 --> 00:38:26,053
ve Malcolm'un yarattığı etkiyi

597
00:38:26,137 --> 00:38:28,973
etkisiz hâle getirmek için tasarlanmıştı.

598
00:38:29,849 --> 00:38:32,226
Her gün planlar kurup

599
00:38:32,310 --> 00:38:34,937
Elijah ve takipçilerini
engellemek istiyorlar.

600
00:38:35,646 --> 00:38:37,815
Ancak şahsi fikrim, geç kaldınız.

601
00:38:42,987 --> 00:38:45,531
Öncelikle ahlaki bir sorun var karşımızda.

602
00:38:46,324 --> 00:38:48,242
Kutsal Yazılar kadar eski

603
00:38:48,326 --> 00:38:50,995
ve Amerikan Anayasası kadar açık.

604
00:38:51,829 --> 00:38:53,247
Sorunun özü

605
00:38:54,040 --> 00:38:57,168
her Amerikalıların eşit haklara
ve fırsat eşitliğine

606
00:38:57,668 --> 00:38:59,086
sahip olup olamayacağıdır.

607
00:39:00,046 --> 00:39:02,548
Amerikalı dostlarımıza
kendimize istediğimiz gibi

608
00:39:02,631 --> 00:39:03,841
davranacak mıyız?

609
00:39:09,638 --> 00:39:13,100
Dallas, Texas'tan gelen haber resmileşti.

610
00:39:13,184 --> 00:39:18,439
Başkan Kennedy, CST saat 13.00'te
vefat etti.

611
00:39:28,324 --> 00:39:31,702
Kederle birlikte caddeden
John F. Kennedy taşınıyor.

612
00:39:31,786 --> 00:39:32,828
Şehit kahraman,

613
00:39:32,912 --> 00:39:35,748
Kongre Binası'nda
ebedi istirahatine kavuşacak.

614
00:39:36,916 --> 00:39:39,085
Kennedy öldüğünde

615
00:39:39,168 --> 00:39:43,881
Elijah Muhammed, tüm camilere

616
00:39:45,424 --> 00:39:50,888
başkanın ölümüyle ilgili duygularımızı
kendisinin ifade edeceğini

617
00:39:50,971 --> 00:39:52,681
söyledi.

618
00:39:53,265 --> 00:39:56,477
Elijah Muhammed,
Phoenix'teki evinden gazeteyi arayarak

619
00:39:56,560 --> 00:39:59,355
birinci sayfada görünecek bir demeç verdi.

620
00:39:59,438 --> 00:40:00,731
Demeç şöyle:

621
00:40:00,815 --> 00:40:05,528
"Başkanımızın suikastine
tüm herkes kadar şok olduk."

622
00:40:07,029 --> 00:40:09,365
Elçi'nin dediklerine saygı duymalıyım.

623
00:40:09,448 --> 00:40:10,741
Demeç verilmemeli.

624
00:40:12,118 --> 00:40:13,369
Anlıyorum.

625
00:40:14,036 --> 00:40:16,997
Şahsen Beyazlara şeytan diyorsak

626
00:40:17,873 --> 00:40:19,291
Kennedy'nin farkı ne?

627
00:40:19,875 --> 00:40:22,336
Nihayetinde bana faydası dokunmadı ki.

628
00:40:22,920 --> 00:40:25,005
Hâlâ kendime…

629
00:40:25,089 --> 00:40:27,967
Bakmak zorundayım. Cebime para koymuyor.

630
00:40:28,551 --> 00:40:31,387
Ama babama,
Yüce Elijah Muhammed'e uymalıydım.

631
00:40:31,470 --> 00:40:33,931
Açık konuştu, demeç vermeyin dedi.

632
00:40:35,516 --> 00:40:40,187
Elçi'nin emirlerine rağmen

633
00:40:40,896 --> 00:40:42,106
Malcolm konuştu.

634
00:40:44,525 --> 00:40:47,194
Siyahi Müslüman hareketin
iki numarası Malcolm X

635
00:40:47,278 --> 00:40:49,822
pazar günkü yürüyüşte
Başkan Kennedy suikastından

636
00:40:49,905 --> 00:40:51,949
duyduğu sevinci dile getirdi.

637
00:40:52,032 --> 00:40:53,784
Malcolm, Başkan'ın öldürülmesini

638
00:40:53,868 --> 00:40:56,579
"rüzgâr eken fırtına biçer" diye
ifade etti.

639
00:40:56,662 --> 00:40:58,038
Ve şöyle devam etti:

640
00:40:58,122 --> 00:40:59,999
"Taşralı bir çocukken

641
00:41:00,082 --> 00:41:02,668
evimiz rüzgâr aldığında üzülmez,

642
00:41:02,751 --> 00:41:04,670
aksine mutlu olurdum."

643
00:41:04,753 --> 00:41:08,549
Beyaz karşıtı Müslüman hareketin lideri
Elijah Muhammed bugün

644
00:41:08,632 --> 00:41:12,011
Malcolm X'i uzaklaştırıp
demecini tanımadığını bildirdi.

645
00:41:12,511 --> 00:41:16,682
Bu, Elijah Muhammed'e
Malcolm'ı susturmak için

646
00:41:17,475 --> 00:41:19,852
kabul edilebilir bir bahane verdi.

647
00:41:19,935 --> 00:41:22,980
SİYAHİ MÜSLÜMAN LİDER
MALCOLM X'İ SUSTURDU

648
00:41:23,063 --> 00:41:24,690
Vaaz vermesi yasaklandı.

649
00:41:24,773 --> 00:41:28,027
Harlem'deki camide görünmesi yasaklandı.

650
00:41:28,110 --> 00:41:32,364
Hatta o caminin üyelerinin
Malcolm'la ilişki kurması yasaklandı.

651
00:41:36,285 --> 00:41:38,621
Bu hayatında büyük bir kırılım yaşattı.

652
00:41:40,581 --> 00:41:45,211
Elijah Muhammed'i
kurtarıcısı olarak görüyordu.

653
00:41:45,794 --> 00:41:47,755
Yüce Elijah Muhammed.

654
00:41:49,840 --> 00:41:55,179
Duyguları çok derin ve içtendi.

655
00:41:55,262 --> 00:41:58,891
Geçen yıl yaptığım hatalardan dolayı

656
00:41:59,600 --> 00:42:02,811
sizi hayal kırıklığına uğrattığım için
özür diliyorum.

657
00:42:04,813 --> 00:42:06,982
Öte yandan sizden merhamet görmek için

658
00:42:07,066 --> 00:42:09,610
Allah'a dua ediyorum.

659
00:42:11,612 --> 00:42:17,159
Babası olarak gördüğü
Elijah Muhammed tarafından

660
00:42:17,243 --> 00:42:21,372
köşeye sıkıştırılması
kafasını kurcalıyordu.

661
00:42:24,208 --> 00:42:27,878
Bu büyüyen ayrılık Muhammed Ali gibi

662
00:42:27,962 --> 00:42:30,256
diğer insanlar için sorun olacaktı.

663
00:42:33,634 --> 00:42:35,302
Sonny Liston beni yenerse…

664
00:42:36,387 --> 00:42:38,889
…ayaklarını öpeceğim ve ona

665
00:42:39,890 --> 00:42:43,644
en iyisi olduğunu ve ilk uçakla
ülkeden gitmesini söyleyeceğim.

666
00:42:43,727 --> 00:42:46,021
Sonny Liston hakkında düşüncelerim bu!

667
00:42:46,105 --> 00:42:47,940
Liston ve Ali,

668
00:42:48,023 --> 00:42:51,068
bir yanda haydut,

669
00:42:51,569 --> 00:42:53,112
diğer yanda çenebaz.

670
00:42:53,195 --> 00:42:55,364
Bana bak, kendime güvenim var!

671
00:42:55,447 --> 00:42:56,448
Yenilmezim!

672
00:42:56,532 --> 00:42:59,201
180 amatör, 22 profesyonel dövüşe rağmen

673
00:42:59,285 --> 00:43:00,578
yüzüm kız gibi güzel!

674
00:43:03,247 --> 00:43:05,291
İnsanlar Liston'dan korkardı.

675
00:43:07,293 --> 00:43:11,130
Sonny Liston cezaevinden çıkmış,

676
00:43:12,631 --> 00:43:16,510
zamanında mafya için fedailik yapmış biri.

677
00:43:17,970 --> 00:43:20,973
Borcun varsa Sonny seni ziyaret eder.

678
00:43:21,890 --> 00:43:23,892
Sekizinci rauntta düşerse harikayım demek.

679
00:43:23,976 --> 00:43:26,854
Boş konuşmaya devam ederse
beşincide indiririm.

680
00:43:28,314 --> 00:43:31,150
Cassius önündeki büyük dövüşe
hazırlanmak dışında

681
00:43:31,233 --> 00:43:33,277
bir şey yapmıyordu

682
00:43:33,360 --> 00:43:37,364
ve bence bu sebeple
İslam Milleti'nin iç dinamiklerini

683
00:43:37,448 --> 00:43:38,741
tümüyle kavramamıştı.

684
00:43:41,493 --> 00:43:45,706
15 Ocak 1964'te Malcolm güneye gidecek.

685
00:43:45,789 --> 00:43:49,418
Cassius Clay'i ziyaret etmek için
ailesiyle Miami'ye gidiyor.

686
00:43:50,628 --> 00:43:52,838
Yolculuktan önce Cassius'u arar,

687
00:43:52,921 --> 00:43:54,131
Cassius sevinir.

688
00:43:54,214 --> 00:43:56,508
Heveslenmiştir, heyecanlanmıştır.

689
00:43:56,592 --> 00:43:59,303
Malcolm ve Cassius'un
konuştuğunu biliyoruz

690
00:43:59,386 --> 00:44:01,263
çünkü New York'ta bir FBI ajanı

691
00:44:01,347 --> 00:44:04,516
derhâl Miami'deki saha ofisini arayarak

692
00:44:04,600 --> 00:44:06,310
bir talimat verir.

693
00:44:06,393 --> 00:44:09,104
"Malcolm şu uçakla geliyor."

694
00:44:09,688 --> 00:44:12,024
"Cassius Clay orada olacak."

695
00:44:12,107 --> 00:44:14,485
"Arabalarını takip edin."

696
00:44:18,530 --> 00:44:20,824
Miami ailece tatile çıktığımız

697
00:44:20,908 --> 00:44:24,244
ve bir başkasının evinde kaldığımız

698
00:44:24,912 --> 00:44:27,414
yegâne yerdi.

699
00:44:27,498 --> 00:44:29,792
CASSIUS CLAY'İN EVİ

700
00:44:31,210 --> 00:44:33,712
Bu aile fotoğrafında annem

701
00:44:33,796 --> 00:44:37,383
ve iki ablam Attallah ve Qubilah var,

702
00:44:37,966 --> 00:44:39,968
ben Muhammed Ali'nin kucağındayım.

703
00:44:42,304 --> 00:44:46,433
Babamın eşini ve çocuklarını alıp

704
00:44:47,101 --> 00:44:48,352
onun evine gitmesi

705
00:44:49,395 --> 00:44:52,648
ona %100 güvendiğini gösteriyor.

706
00:44:54,358 --> 00:44:57,820
Babam onu dost,
gerçekten aileden biri olarak görüyordu.

707
00:44:57,903 --> 00:45:02,449
Malcolm da güvenebileceği
sayılı insanlardandı.

708
00:45:05,911 --> 00:45:08,414
Malcolm'ın müttefiklere ihtiyacı vardı.

709
00:45:08,497 --> 00:45:11,208
Harekette yalnızlaşmıştı.

710
00:45:12,334 --> 00:45:14,628
Cassius önemli bir isim olabilirdi.

711
00:45:14,712 --> 00:45:18,507
Bence bu,
Malcolm'un hesapları arasındaydı.

712
00:45:19,633 --> 00:45:23,470
Kendi işine gelen,
geçerli sebepleri olduğu ihtimali

713
00:45:23,554 --> 00:45:25,639
göz ardı edilemez.

714
00:45:25,723 --> 00:45:28,600
Artan popülaritesini kullanabileceğim

715
00:45:28,684 --> 00:45:31,353
ve değerlendirebileceğim biri

716
00:45:31,437 --> 00:45:32,938
benim de işime gelirdi.

717
00:45:36,024 --> 00:45:39,862
Malcolm bu fotoğrafları
iki Siyahi gazeteye gönderir.

718
00:45:41,530 --> 00:45:44,199
Malcolm, Elijah Muhammed'e

719
00:45:44,700 --> 00:45:46,577
Cassius Clay'in daha çok üyeyi

720
00:45:46,660 --> 00:45:50,205
çekebileceğini
ve kardeş gibi olduklarını hatırlatır.

721
00:45:52,249 --> 00:45:53,917
Malcolm, Elijah Muhammed'e

722
00:45:54,001 --> 00:45:57,546
"Dövüşün ertesi gün olan
Kurtarıcı Gün kutlamalarına

723
00:45:57,629 --> 00:45:59,006
Cassius Clay ile gelsem

724
00:45:59,089 --> 00:46:01,508
gelsem nasıl olur?" diye sorar.

725
00:46:01,592 --> 00:46:02,509
ŞAMPİYONLUK DÖVÜŞÜ

726
00:46:02,593 --> 00:46:03,802
ELIJAH MUHAMMED KONUŞUYOR

727
00:46:03,886 --> 00:46:06,513
"Geri dönmek istiyorum Yüce Elçi

728
00:46:07,014 --> 00:46:10,851
ve davamıza yardım edebilecek biri var."

729
00:46:15,689 --> 00:46:18,025
Dövüşten yaklaşık bir hafta önce

730
00:46:18,108 --> 00:46:20,611
Malcolm X ortaya çıktı

731
00:46:21,612 --> 00:46:24,448
ve kampta antrenmana gitti.

732
00:46:25,616 --> 00:46:28,786
Oradan ayrılması

733
00:46:29,870 --> 00:46:31,747
ve eve gitmesi istendi.

734
00:46:31,830 --> 00:46:34,500
Dövüş için geri gelebileceği söylendi.

735
00:46:35,709 --> 00:46:38,337
Bu noktada asıl olay,

736
00:46:38,420 --> 00:46:42,049
Cassius Clay'in İslam Milleti üyesi

737
00:46:42,132 --> 00:46:46,011
olup olmamasıydı.

738
00:46:46,929 --> 00:46:50,057
Müslüman bir ağır sıklet şampiyonu
istemiyorlardı,

739
00:46:50,140 --> 00:46:52,017
onu tehdit ettiler.

740
00:46:52,559 --> 00:46:56,146
Dövüşü iptal ettiklerini söyledikleri için
Cassius otobüsle

741
00:46:56,230 --> 00:46:58,148
şehirden ayrılmak üzereydi ki

742
00:46:58,649 --> 00:47:01,777
organizatörler gideceğini öğrenince
dönüp şöyle der,

743
00:47:01,860 --> 00:47:04,404
"Kimseye Müslüman olduğunu söyleme yeter."

744
00:47:10,244 --> 00:47:12,913
25 Şubat 1964.

745
00:47:14,957 --> 00:47:16,959
Dünya ağır sıklet şampiyonası.

746
00:47:17,042 --> 00:47:19,753
Malcolm Miami'ye geri döndü.

747
00:47:21,171 --> 00:47:24,258
Miami, Florida'da Dostluk Meşalesi

748
00:47:24,341 --> 00:47:28,679
tüm ırklardan ve inançlardan
iyi insanlarına kucak açar.

749
00:47:29,805 --> 00:47:31,849
Unutmayın Miami ayrılmış bir şehir

750
00:47:31,932 --> 00:47:35,477
ve sadece Siyahilerin gittiği
bir otelde kalması gerekiyor.

751
00:47:37,020 --> 00:47:40,190
Hampton House'a vardığınız andan itibaren

752
00:47:40,274 --> 00:47:42,025
sıcak bir karşılama sizi bekler.

753
00:47:42,109 --> 00:47:43,527
ABD'nin her yerinden

754
00:47:43,610 --> 00:47:46,989
ve yabancı diyarlardan
muhteşem Florida güneşini

755
00:47:47,072 --> 00:47:50,951
görmeye gelen binlerce ziyaretçiye
ev sahipliği yapıyor.

756
00:47:55,622 --> 00:47:56,748
KÜLTÜR MERKEZİ

757
00:47:56,832 --> 00:48:00,002
Aptallık edip kaybetmek için
Sonny'ye yatır paranı

758
00:48:00,085 --> 00:48:02,713
ama keyifli bir gün için
Clay'e bas paranı.

759
00:48:04,673 --> 00:48:08,051
Sonny Liston'ın,
manyak bir adam olmasına rağmen

760
00:48:08,552 --> 00:48:12,472
ilk defa korktuğunu gördüm.

761
00:48:15,017 --> 00:48:18,353
İnsanların delirdiğine şahit olduğu

762
00:48:18,854 --> 00:48:21,273
hapishaneden çıkmıştı.

763
00:48:22,024 --> 00:48:24,776
Cassius bu durumu kullanarak

764
00:48:25,277 --> 00:48:28,196
onu taciz etti ve onunla dalga geçti.

765
00:48:29,573 --> 00:48:32,492
Tartılırken birden kendini kaybetti

766
00:48:32,576 --> 00:48:34,995
ve Sonny Liston'ın üzerine yürüdü.

767
00:48:36,288 --> 00:48:40,751
Kaybedecek bir şeyi olmayan
delinin teki size zarar verebilir.

768
00:48:43,211 --> 00:48:47,758
Dünya ağır sıklet şampiyonası dövüşüne
neredeyse hazırız.

769
00:48:47,841 --> 00:48:49,801
Şampiyon tek yumruk Sonny Liston,

770
00:48:49,885 --> 00:48:52,012
meydan okuyan boksör Cassius Clay.

771
00:48:52,554 --> 00:48:53,847
Dövüşten hemen önce

772
00:48:55,140 --> 00:48:57,100
Cassius gerilir.

773
00:48:58,435 --> 00:48:59,269
Dövüş önemli.

774
00:48:59,353 --> 00:49:02,606
Kötü adam Sonny Liston'a karşı
mücadele edecek.

775
00:49:04,107 --> 00:49:06,610
Birden Malcolm X soyunma odasına gelir.

776
00:49:06,693 --> 00:49:08,570
Dua ettiler ve abimle konuştu.

777
00:49:08,654 --> 00:49:11,365
Ona telkinde bulundu ve abim çıktığında

778
00:49:11,448 --> 00:49:12,783
kendinden emindi.

779
00:49:13,533 --> 00:49:16,328
Malcom onu motive edip

780
00:49:16,411 --> 00:49:20,624
Tanrı'nın kendisi değilse bile
gücünü ringe taşıyabileceğine

781
00:49:20,707 --> 00:49:23,961
inandırdı.

782
00:49:24,044 --> 00:49:28,131
Miami Beach'te, Kongre Salonu'nda
heyecanlı bir gece için toplandık.

783
00:49:28,215 --> 00:49:30,759
Senin kadar derinden inanan

784
00:49:30,842 --> 00:49:33,804
kardeşinin de desteğiyle

785
00:49:33,887 --> 00:49:35,681
gerekeni yapmak için

786
00:49:36,264 --> 00:49:39,851
güç bulmak amacıyla
Tanrı'ya dua edebilirsin.

787
00:49:40,352 --> 00:49:42,688
Soruların cevabını bulacağız artık.

788
00:49:42,771 --> 00:49:45,691
İlk rauntta bitmezse sürpriz olur.

789
00:49:46,733 --> 00:49:50,821
Malcolm yedinci sıra,
yedinci sandalyeye oturdu.

790
00:49:51,446 --> 00:49:53,573
Bu kehanetin gerçeğe dönüşmesidir.

791
00:49:54,157 --> 00:49:55,283
Ve işte başlıyor.

792
00:49:55,367 --> 00:49:58,787
Clay gülüyor, geri çekiliyor,
sallanıyor, zikzak yapıyor.

793
00:49:59,162 --> 00:50:00,872
Clay soldan ve sağdan vuruyor!

794
00:50:00,956 --> 00:50:03,500
Liston sıkıştı!
İki gözünün de altı kanıyor!

795
00:50:03,583 --> 00:50:07,337
Zil beşinci raunt için çalıyor.
Gözlerinde sorun var.

796
00:50:07,421 --> 00:50:09,631
Liston'ın eldivenlerini şikâyet ediyorlar.

797
00:50:09,715 --> 00:50:11,550
Clay göremediğini söyledi.

798
00:50:13,510 --> 00:50:15,262
Liston eğilip alta çalışıyor.

799
00:50:15,345 --> 00:50:17,639
Clay gözünden dolayı Liston'ı göremiyor,

800
00:50:17,723 --> 00:50:18,807
mühim olabilir.

801
00:50:19,725 --> 00:50:22,686
Bedenini ve kafasını oynatarak
Liston'ı savuşturdu.

802
00:50:24,312 --> 00:50:26,648
Beşinci rauntta Cassius saldırıya geçti.

803
00:50:26,732 --> 00:50:27,941
Bu dövüş boyunca

804
00:50:28,025 --> 00:50:31,236
Cassius o sol eliyle
Sonny Liston'ın yüzünü dağıtıyor.

805
00:50:31,737 --> 00:50:35,449
Ve altıncı rautta Clay
müsabakanın kontrolünü ele geçiriyor.

806
00:50:39,453 --> 00:50:42,080
Altıncı raunt bitti.
Liston yorgun dönüyor.

807
00:50:42,664 --> 00:50:44,750
Yedinci raunda çıkarken…

808
00:50:45,250 --> 00:50:46,418
Bir dakika!

809
00:50:47,169 --> 00:50:49,546
Sonny Liston çıkmıyor!

810
00:50:49,629 --> 00:50:52,299
Kazanan ve yeni ağır sıklet şampiyonu

811
00:50:52,382 --> 00:50:53,967
Cassius Clay!

812
00:50:54,051 --> 00:50:56,970
Her izlediğimde
tüylerim diken diken oluyor.

813
00:50:57,763 --> 00:50:59,806
Ringde kıyamet kopuyor.

814
00:50:59,890 --> 00:51:02,350
Ringde dört dönerek herkese işaret edip

815
00:51:02,434 --> 00:51:04,519
"Sana söylemiştim" diyor.

816
00:51:05,437 --> 00:51:08,273
"En iyisi olduğumu söyledim.
Bunu kanıtladım."

817
00:51:08,857 --> 00:51:12,277
O an, hayatınızın sonuna kadar
sizinle kalır.

818
00:51:12,861 --> 00:51:14,196
Dünyayı sarstım!

819
00:51:14,279 --> 00:51:15,280
"Dünyayı sarstım."

820
00:51:15,363 --> 00:51:16,531
"Dünyayı sarstım."

821
00:51:16,615 --> 00:51:17,949
Dünyayı sarstım!

822
00:51:20,744 --> 00:51:23,538
Olasılıkların aksine
en iyisi olduğunu söyledi.

823
00:51:23,622 --> 00:51:25,290
Bahisçileri üzdü.

824
00:51:25,373 --> 00:51:27,918
Kazandı, zaferle ayrıldı, şampiyon oldu.

825
00:51:28,001 --> 00:51:31,546
Ve psikolojiyi anlayan insanlar

826
00:51:31,630 --> 00:51:33,590
ve onun etkisini…

827
00:51:34,257 --> 00:51:35,383
Kahramanın imajının

828
00:51:35,467 --> 00:51:39,387
kişiyi aşmasıyla oluşacak
psikolojik etki sonucunda

829
00:51:40,597 --> 00:51:44,267
insanlar, Cassius'la ve yarattığı imajla

830
00:51:44,351 --> 00:51:46,186
özdeşleşmeye başladığında

831
00:51:46,269 --> 00:51:47,938
Zencilerle sorun yaşarlar.

832
00:51:48,021 --> 00:51:49,981
Çünkü Zenciler sokaklarda dolaşıp

833
00:51:50,065 --> 00:51:51,108
"En iyisiyim" der.

834
00:51:51,191 --> 00:51:53,568
Cassius, "Ben adil biriyim" dedi.

835
00:51:53,652 --> 00:51:56,655
Cassius Clay, en iyisi!

836
00:51:56,738 --> 00:51:58,156
Tarihin en güzel dövüşçüsü kim?

837
00:51:58,240 --> 00:51:59,866
Cassius Clay!

838
00:51:59,950 --> 00:52:01,660
-O en iyisi!
-Tamam.

839
00:52:01,743 --> 00:52:03,870
Kelebek gibi uç, arı gibi sok!

840
00:52:03,954 --> 00:52:07,332
Küçük bir grup,
kongre salonundan ayrılıyor.

841
00:52:07,833 --> 00:52:10,877
Rudy, Cassius, Malcolm X,

842
00:52:10,961 --> 00:52:13,839
dönemin en iyi futbolcularından Jim Brown,

843
00:52:14,548 --> 00:52:17,134
inanılmaz bir müzisyen ve Cassius'un dostu

844
00:52:17,217 --> 00:52:18,969
Sam Cooke.

845
00:52:19,052 --> 00:52:21,596
Ve buraya gelirler…

846
00:52:25,517 --> 00:52:26,643
…Hampton House'a.

847
00:52:28,019 --> 00:52:32,941
Cassius ve Rudy bu taburelere oturmuşlar.

848
00:52:35,152 --> 00:52:38,905
Şampiyon Cassius Clay
bir kâse dondurma yer.

849
00:52:38,989 --> 00:52:41,616
Dondurma yiyerek kutlama yapıyordu.

850
00:52:45,579 --> 00:52:47,622
Hayatımın en mutlu anlarından biri.

851
00:52:47,706 --> 00:52:49,291
Herkes zaferi kutluyordu.

852
00:52:51,960 --> 00:52:55,255
Tam bu anda herkes,
"Sana her zaman inandık" der

853
00:52:55,881 --> 00:52:57,966
ama ona inanan Malcolm'du.

854
00:52:59,801 --> 00:53:01,428
Ve bunun bir manası var.

855
00:53:02,220 --> 00:53:05,182
Malcolm'la kutlamaktan minnettarlık duydu.

856
00:53:06,099 --> 00:53:07,976
PANSİYON VE VİLLA

857
00:53:08,059 --> 00:53:09,102
Saatler ilerler

858
00:53:09,853 --> 00:53:15,317
ve hikâye Malcolm, Cassius Clay,
Rudy, Jim Brown ile devam eder,

859
00:53:15,400 --> 00:53:16,776
belki birkaç kişi daha…

860
00:53:17,485 --> 00:53:19,779
Malcolm X'in odasına giderler.

861
00:53:19,863 --> 00:53:21,406
Ciddi konuların vakti.

862
00:53:22,032 --> 00:53:23,825
Malcolm X şöyle diyor:

863
00:53:24,659 --> 00:53:27,287
"Artık Louisville'li Geveze bitmeli."

864
00:53:29,122 --> 00:53:31,416
"Unvan sende, kürsü önünde,

865
00:53:33,835 --> 00:53:36,046
doğruları konuşmaya başlamalısın."

866
00:53:36,129 --> 00:53:40,300
MUHAMMED ALI'NİN ODASI

867
00:53:40,383 --> 00:53:41,468
Odada değildik.

868
00:53:41,551 --> 00:53:43,762
O konuşmaların kaydı yok.

869
00:53:43,845 --> 00:53:46,473
Tek bildiğimiz sonrasında ne olduğu.

870
00:53:47,724 --> 00:53:48,808
Allah'ın tek tanrı

871
00:53:50,018 --> 00:53:53,021
ve Muhammed'in onun elçisi olduğunu

872
00:53:53,104 --> 00:53:55,649
kabul ettiğinde başardı,

873
00:53:56,316 --> 00:54:00,862
kendisinden daha güçlü bir adamı yıktı.

874
00:54:01,363 --> 00:54:05,242
Düşman onun düşmesini istedi.

875
00:54:07,702 --> 00:54:09,329
Herkes onun...

876
00:54:10,622 --> 00:54:13,750
Liston'ın onun güzel yüzünü
dağıtacağını sandı.

877
00:54:16,962 --> 00:54:19,589
Ama Allah'la ben "Olmaz" dedik.

878
00:54:20,674 --> 00:54:23,760
Sizce Cassius'un
Siyahi bir Müslüman olması

879
00:54:23,843 --> 00:54:25,679
bu zaferle bir ilgisi var mı?

880
00:54:25,762 --> 00:54:27,764
Siyahi Müslüman mı bilmiyorum.

881
00:54:27,847 --> 00:54:31,101
İslam dinine inandığını söylemişti.

882
00:54:33,603 --> 00:54:34,437
MART 1964

883
00:54:34,521 --> 00:54:37,816
Clay ve Liston dövüşünden
yaklaşık bir hafta sonra

884
00:54:37,899 --> 00:54:39,567
Birleşmiş Milletler'e giderler.

885
00:54:39,651 --> 00:54:43,863
Malcolm X, Cassius'la ilişkiniz hakkında
kısaca konuşmak istiyorum.

886
00:54:43,947 --> 00:54:45,657
Onu ne zamandır tanıyorsunuz?

887
00:54:45,740 --> 00:54:46,992
Yaklaşık üç yıldır.

888
00:54:47,075 --> 00:54:48,952
Dini tebliğ etme konusunda

889
00:54:49,452 --> 00:54:51,496
ona tavsiyede bulundunuz mu?

890
00:54:51,579 --> 00:54:53,415
Hayır, kimseye tavsiye vermem.

891
00:54:53,498 --> 00:54:55,125
O benim kardeşim ve dostum.

892
00:54:55,208 --> 00:54:57,919
Bildiklerimi ve anladıklarımı
ona ifade ederim.

893
00:54:58,003 --> 00:55:01,881
Malcolm X Afrika'nın her yerinden
Siyahi diplomatlarla tanıştırır.

894
00:55:01,965 --> 00:55:03,842
İşte dostum. Evet efendim.

895
00:55:03,925 --> 00:55:05,427
Memnun oldum.

896
00:55:06,094 --> 00:55:08,179
Ve Malcolm ona şunu hatırlatır:

897
00:55:08,263 --> 00:55:10,765
"Geçmişte olduğun kişi değilsin."

898
00:55:11,558 --> 00:55:15,687
"Artık dünyanın hayran olduğu birisin."

899
00:55:15,770 --> 00:55:17,605
Nijerya'ya gidecek misiniz?

900
00:55:17,689 --> 00:55:19,941
Evet. Ana duraklarımdan biri, Afrika.

901
00:55:20,025 --> 00:55:22,902
Malcolm'un daha büyük hedefleri vardı.

902
00:55:22,986 --> 00:55:26,823
Irk durumunu alıp uluslararası sahneye

903
00:55:27,449 --> 00:55:29,117
taşıyacaktı.

904
00:55:29,826 --> 00:55:31,036
BM'ye götürecekti.

905
00:55:32,912 --> 00:55:37,250
ABD, özgür dünyanın lideri
ve insan hakları destekçisi olarak

906
00:55:37,334 --> 00:55:39,336
kendini göstermeye çalışsa da

907
00:55:39,419 --> 00:55:41,504
Malcolm kardeşim

908
00:55:41,588 --> 00:55:43,590
"Hiç de öyle değil" diyordu.

909
00:55:45,759 --> 00:55:48,303
Malcolm bunun federal hükûmeti

910
00:55:48,386 --> 00:55:52,015
harekete geçirecek
bir şeye dönüşebileceğini biliyordu.

911
00:55:54,017 --> 00:55:56,561
Cassius sadece bu ülkeye değil,

912
00:55:56,644 --> 00:55:59,189
tüm dünyaya ırksal gururu

913
00:55:59,272 --> 00:56:02,192
geri kazandıracak bir konumda.

914
00:56:08,198 --> 00:56:09,532
Hafta boyunca

915
00:56:09,616 --> 00:56:13,203
Malcolm ve Cassius
hiç olmadığı kadar yakındırlar.

916
00:56:14,829 --> 00:56:16,664
Times Meydanı'na giderler.

917
00:56:16,748 --> 00:56:20,794
Clay'in Liston'ı yendiği maçı izlerler.

918
00:56:20,877 --> 00:56:25,048
Kazanan ve yeni dünya ağır sıklet
şampiyonu Cassius Clay!

919
00:56:28,218 --> 00:56:31,054
Sinemadan çıktıklarında ne görürler?

920
00:56:32,305 --> 00:56:35,600
Kalabalık, çevreleyen yüzlerce insan.

921
00:56:40,355 --> 00:56:41,898
Muhabirler, Malcolm'a

922
00:56:41,981 --> 00:56:46,152
şampiyonun hareketinde olup
olmayacağıyla ilgili sorular soruyor.

923
00:56:47,237 --> 00:56:49,697
Gelecekte ne olacağı soruluyor sürekli.

924
00:56:50,198 --> 00:56:51,616
KARİYERİ ZARAR GÖRÜR MÜ?

925
00:56:52,700 --> 00:56:54,536
Şikago'da bir FBI ajanı

926
00:56:54,619 --> 00:56:58,331
Elijah Muhammed'in malikânesini
sürekli izleme izni ister.

927
00:56:58,415 --> 00:56:59,749
Ve bu ajan

928
00:56:59,833 --> 00:57:02,752
Elijah Muhammed'in
ağır sıklet şampiyonuyla

929
00:57:02,836 --> 00:57:04,629
telefonda konuştuğunu öğrenir.

930
00:57:08,174 --> 00:57:10,135
6 Mart 1964'te

931
00:57:11,052 --> 00:57:14,347
Cassius, Hotel Teresa'daki odasına
geri döndü.

932
00:57:14,431 --> 00:57:17,100
Bir telefon geliyor.
Arayan Elijah Muhammed.

933
00:57:17,725 --> 00:57:19,727
Ve Yüce Vaiz dedi ki,

934
00:57:19,811 --> 00:57:23,606
"Artık Malcolm'la iş birliği yapamazsın."

935
00:57:34,325 --> 00:57:38,246
Anladığım kadarıyla
bu öğleden sonra Elijah Muhammed ile

936
00:57:38,329 --> 00:57:41,040
görüşmeye Şikago'ya gidiyorsunuz.

937
00:57:41,124 --> 00:57:43,084
Evet. Onunla yemek yiyeceğim.

938
00:57:44,085 --> 00:57:47,464
Siyahi Müslümanlara
katılmanızın ana sebeplerinden biri

939
00:57:47,547 --> 00:57:49,632
Malcolm X'le arkadaşlığınız mı?

940
00:57:49,716 --> 00:57:53,094
Hayır, Malcolm X ile tanışmadan
dört yıl önce Müslümandım.

941
00:57:53,178 --> 00:57:54,053
Sahi mi?

942
00:57:54,721 --> 00:57:56,764
Arkadaşsınız, değil mi?

943
00:57:56,848 --> 00:57:57,932
-Evet.
-O…

944
00:57:58,016 --> 00:58:01,478
O benim kardeşim, ailemden biri.
Ne yaparsa yapsın öyle.

945
00:58:01,561 --> 00:58:03,313
Müslümanlardan ayrıldığına göre…

946
00:58:03,396 --> 00:58:04,397
Tam bilmiyorum.

947
00:58:04,481 --> 00:58:07,233
Bunu bilmem için kendim görmem gerekecek.

948
00:58:07,317 --> 00:58:10,737
Olayın iç yüzünü öğrenmek
seyahatimin ana sebeplerinden.

949
00:58:10,820 --> 00:58:14,199
Basına ve insanların dediklerine
hiç inanmıyorum.

950
00:58:21,247 --> 00:58:22,248
Elijah Muhammed…

951
00:58:22,332 --> 00:58:23,166
ŞİKAGO

952
00:58:23,249 --> 00:58:26,044
"Tüm takipçilerim
ve İslam'a inanan herkes,

953
00:58:26,920 --> 00:58:28,963
bu kardeşim Cassius Clay,

954
00:58:29,047 --> 00:58:32,425
artık en güvenilir takipçimizdir" diyor.

955
00:58:32,509 --> 00:58:33,593
"Ve adını…

956
00:58:34,677 --> 00:58:36,471
Muhammed Ali koyuyorum."

957
00:58:39,933 --> 00:58:41,226
İsmini böyle aldı.

958
00:58:44,479 --> 00:58:48,650
Cassius Clay'e Müslüman bir ad olan
Muhammed Ali ismi verildi.

959
00:58:49,317 --> 00:58:52,195
Çoğu insan bunun için yıllarca beklerdi.

960
00:58:53,154 --> 00:58:54,197
Kahraman oldu.

961
00:58:54,280 --> 00:58:56,866
Elçi ile sahnede göründü.

962
00:58:58,284 --> 00:58:59,869
Ve Malcolm…

963
00:59:01,579 --> 00:59:02,872
…sürgündeydi.

964
00:59:08,586 --> 00:59:10,004
MALCOLM X KAÇTI

965
00:59:10,088 --> 00:59:12,549
Muhammed Ali artık…

966
00:59:12,632 --> 00:59:13,466
CLAY KALDI

967
00:59:13,550 --> 00:59:16,261
…farkında olsa da olmasa da

968
00:59:16,344 --> 00:59:19,847
iki güçlü Siyahi figürün Elijah Muhammed

969
00:59:19,931 --> 00:59:21,808
ve Malcolm X'in hedefi olur.

970
00:59:21,891 --> 00:59:26,437
Seçim yapmaları gerektiğinde

971
00:59:26,521 --> 00:59:29,941
Malcolm kendi tarafını tutmalıydı.

972
00:59:30,525 --> 00:59:33,903
Cassius ise ruhani babasını seçmeliydi.

973
00:59:34,821 --> 00:59:36,948
Malcolm sadece bireydi.

974
00:59:37,031 --> 00:59:39,325
Elijah ise bir kurumdu.

975
00:59:39,909 --> 00:59:42,245
Bu ayrılık sizi rahatsız ediyor mu?

976
00:59:42,328 --> 00:59:44,831
Hayır, bu Malcolm X'i ilgilendirir.

977
00:59:45,832 --> 00:59:47,709
-Lideriniz Elijah Muhammed mi?
-Evet.

978
00:59:47,792 --> 00:59:49,919
"BÖLÜNME YA DA ÖLÜM"

979
00:59:50,003 --> 00:59:51,588
Elçi bizim babamızdı.

980
00:59:52,338 --> 00:59:54,966
Hiç sahip olamadığımız
ama hep istediğimiz.

981
00:59:56,551 --> 00:59:58,720
Damarlarımızdaki kan gibiydi.

982
01:00:00,346 --> 01:00:02,724
Elçi'nin öğretileri sayesinde buradayım.

983
01:00:02,807 --> 01:00:05,685
Bu öğretiler olmasa bir serseri olurdum.

984
01:00:05,768 --> 01:00:07,186
Anlıyor musun?

985
01:00:09,105 --> 01:00:10,982
Aslında çok basit,

986
01:00:11,065 --> 01:00:13,318
babam genç bir adam olarak

987
01:00:13,401 --> 01:00:17,697
hikâyenin ortasına düşüp
seçim yapmak zorunda kaldı.

988
01:00:17,780 --> 01:00:21,159
Ve evet, hayatta kalma iç güdüsü de
etkili olabilir.

989
01:00:21,909 --> 01:00:23,995
Adınız artık Cassius Clay değil mi?

990
01:00:24,078 --> 01:00:25,830
Evet. Adım Muhammed Ali.

991
01:00:25,913 --> 01:00:29,459
Muhammed "övülmeye değer",
Ali "yüce" demek.

992
01:00:29,542 --> 01:00:30,918
Malcolm bunu duyunca

993
01:00:31,002 --> 01:00:34,631
arabada sinirden delirip
"Bu politik bir karar" der.

994
01:00:34,714 --> 01:00:36,215
İsminizi özel biri mi verdi?

995
01:00:36,299 --> 01:00:39,677
Evet efendim.
Liderim ve hocam Yüce Elijah Muhammed.

996
01:00:39,761 --> 01:00:45,141
Muhammed Ali'nin kalbini kazanma savaşında

997
01:00:46,559 --> 01:00:47,685
kaybettiğini biliyordu.

998
01:00:49,395 --> 01:00:50,938
Muhammed. Adım Muhammed.

999
01:00:51,022 --> 01:00:53,608
Bana hep Cassius diyorsunuz. Artık bıktım.

1000
01:00:53,691 --> 01:00:57,403
Kafanız çalışıyor. Adım Muhammed Ali,
Cassius değil.

1001
01:00:57,487 --> 01:01:01,991
Ali, Amerika'nın onu tanımlamasına
izin vermeyip

1002
01:01:02,075 --> 01:01:04,285
adını inkâr etti.

1003
01:01:04,369 --> 01:01:07,747
Daha çok Gaz Cassius olarak bilinen
Muhammed Ali

1004
01:01:07,830 --> 01:01:09,499
şehre indi…

1005
01:01:09,582 --> 01:01:12,710
Tüm bu destekler, reklamlar,

1006
01:01:12,794 --> 01:01:15,463
Hollywood kapıları ona açıktı

1007
01:01:15,546 --> 01:01:19,217
ama adını değiştirmesi
her şeyi tersine çevirdi.

1008
01:01:20,635 --> 01:01:24,806
21'inci yüzyılda bu çok cesaret ister.
Ama o zamanlar bu imkânsızdı…

1009
01:01:24,889 --> 01:01:26,724
Delilikti.

1010
01:01:26,808 --> 01:01:28,476
"BEN MUHAMMED ALI'YİM"

1011
01:01:28,559 --> 01:01:30,937
En büyük ifadeydi.

1012
01:01:31,521 --> 01:01:32,689
Bay Clay...

1013
01:01:32,772 --> 01:01:34,190
Muhammed Ali, bayım.

1014
01:01:34,273 --> 01:01:36,067
-Bay Clay...
-Muhammed Ali.

1015
01:01:36,150 --> 01:01:38,569
-Bay Muhammed Ali ya da…
-Evet efendim.

1016
01:01:38,653 --> 01:01:40,238
-Sadece Muhammed Ali.
-Sizin…

1017
01:01:40,321 --> 01:01:42,281
Ve birdenbire insanlar,

1018
01:01:42,365 --> 01:01:45,368
"O kim oluyor ki? Laf ebesinin teki"
diye düşünüyor.

1019
01:01:46,744 --> 01:01:49,330
"Laf ebesinin teki. Kim olduğunu sanıyor?"

1020
01:01:49,414 --> 01:01:51,874
"Farklı biri isim alıp din değiştiriyor."

1021
01:01:52,917 --> 01:01:55,336
Cassius Clay ismi hakaret
çünkü Beyaz değilim.

1022
01:01:55,420 --> 01:01:57,046
Muhammed Ali'yim, Siyahiyim.

1023
01:01:57,130 --> 01:01:59,382
Tarihimizin, soyumuzun adı.

1024
01:01:59,465 --> 01:02:02,760
Benliğimin farkında olarak
kendi adımla hitap edilmesi

1025
01:02:02,844 --> 01:02:04,178
bir şeref meselesi.

1026
01:02:04,262 --> 01:02:06,639
George Washington adında
bir Rus olur muydu?

1027
01:02:07,515 --> 01:02:10,560
-Bir daha söyleyin, güç kimde?
-Muhammed Ali!

1028
01:02:11,436 --> 01:02:14,272
-Tekrar. Kim bu?
-Muhammed Ali!

1029
01:02:18,192 --> 01:02:19,944
Hayatlarında belki daha önce

1030
01:02:20,027 --> 01:02:23,698
hiç boks maçı izlememiş birçok Müslüman

1031
01:02:23,781 --> 01:02:27,869
basında bu ismi duyuyordu:

1032
01:02:27,952 --> 01:02:30,371
Muhammed Ali.

1033
01:02:35,168 --> 01:02:38,629
1964'te, Muhammed ve Malcolm

1034
01:02:38,713 --> 01:02:41,215
Afrika ve Orta Doğu'yu ziyaret etti.

1035
01:02:41,841 --> 01:02:43,384
Ama birlikte değillerdi.

1036
01:02:44,051 --> 01:02:46,095
İkisi de

1037
01:02:46,179 --> 01:02:50,266
Afrika'da giderek büyüyen
değişim rüzgârları karşısında endişeliydi.

1038
01:02:50,975 --> 01:02:54,937
Muhammed Ali,
hayranları tarafından karşılandı.

1039
01:02:55,646 --> 01:02:58,149
Birçok yönüyle insanları büyülüyordu.

1040
01:02:58,232 --> 01:03:02,320
Sahip olduğu karizma olağanüstüydü.

1041
01:03:06,657 --> 01:03:09,952
Malcolm ise yalnız seyahat ediyordu.

1042
01:03:11,537 --> 01:03:13,706
Bu dünya liderleriyle buluşarak

1043
01:03:13,790 --> 01:03:17,543
22 milyon Afrikalı-Amerikalının mesajını
dünyaya duyurmak için

1044
01:03:17,627 --> 01:03:19,086
çaba gösteriyordu…

1045
01:03:19,670 --> 01:03:21,881
-Selamünaleyküm.
-Aleykümselam.

1046
01:03:21,964 --> 01:03:24,884
...ve ABD'nin,
insan hakları ihlalinden dolayı

1047
01:03:24,967 --> 01:03:27,136
suçlanmasını istiyordu.

1048
01:03:27,220 --> 01:03:30,306
Derdimiz Amerikan değil.
Bu, insani bir sorun.

1049
01:03:30,389 --> 01:03:33,518
Zenci sorunu değil, insanlık sorunu.

1050
01:03:34,519 --> 01:03:37,563
O Siyahi Amerika'nın başkanı olmasa bile

1051
01:03:38,272 --> 01:03:40,191
âdeta temsilci, milletvekili,

1052
01:03:40,274 --> 01:03:43,069
Siyahi Amerika'nın senatörü gibi.

1053
01:03:45,446 --> 01:03:46,906
"Amerikalı Müslüman,

1054
01:03:46,989 --> 01:03:51,369
her yerde inanılmaz bir merak
ve ilgi uyandırdı."

1055
01:03:51,452 --> 01:03:52,829
MALCOLM X'İN OTOBİYOGRAFİSİ

1056
01:03:52,912 --> 01:03:55,915
"Cassius Clay hakkında yine yanıldım."

1057
01:04:00,878 --> 01:04:03,297
"Yerel bir gazete, Birleşmiş Milletler'de

1058
01:04:03,381 --> 01:04:06,884
Cassius'la birlikte fotoğrafımı basmıştı."

1059
01:04:10,012 --> 01:04:13,516
"O anda tüm Siyahi dünyanın

1060
01:04:13,599 --> 01:04:17,728
hayal gücünü ve desteğini yakaladı."

1061
01:04:20,982 --> 01:04:22,483
GÜZEL BEYEFENDİ HOŞ GELDİNİZ

1062
01:04:24,777 --> 01:04:27,029
DÜNYANIN KRALI CASSIUS CLAY
HOŞ GELDİN

1063
01:04:44,255 --> 01:04:46,340
Ali!

1064
01:04:46,424 --> 01:04:48,968
Ali!

1065
01:04:49,051 --> 01:04:50,761
Ali!

1066
01:04:54,640 --> 01:04:58,102
Babam hep Afrika'nın
kurtuluşundan bahsederdi.

1067
01:04:59,770 --> 01:05:04,400
"Redemption Song"
Marcus Garvey'in anısınaydı.

1068
01:05:04,984 --> 01:05:08,821
Garvey'in 1937'de yaptığı
şu açıklamadan ortaya çıktı:

1069
01:05:08,905 --> 01:05:11,407
"Zihnimizi kölelik fikrinden kurtarmalıyız

1070
01:05:11,490 --> 01:05:14,911
çünkü başkaları bedenimizi özgür kılabilir

1071
01:05:14,994 --> 01:05:17,330
ama zihni ancak birey özgürleştirir."

1072
01:05:27,131 --> 01:05:30,885
Bana kalırsa Malcolm, bu manifestoyu

1073
01:05:31,385 --> 01:05:33,179
üstlenmeye başladı.

1074
01:05:40,645 --> 01:05:41,771
MALCOLM X SONRASI

1075
01:05:50,112 --> 01:05:52,448
Şükürler olsun ki

1076
01:05:52,531 --> 01:05:54,033
ruhani yeniden doğuş ile

1077
01:05:54,116 --> 01:05:57,328
kutsal Mekke Şehri'ne
hac ziyaretinin sonucunda

1078
01:05:57,912 --> 01:06:02,083
artık hiçbir ırkın üstün olduğuna
inanmıyorum.

1079
01:06:02,708 --> 01:06:05,211
ESKİ SİYAHİ MÜSLÜMAN

1080
01:06:12,593 --> 01:06:14,971
17 Mayıs 1964'te,

1081
01:06:16,389 --> 01:06:17,390
Akra Gana'da,

1082
01:06:18,391 --> 01:06:20,101
Ambassador Hotel'in dışında…

1083
01:06:22,228 --> 01:06:27,108
Malcolm Amerikalı gurbetçi arkadaşları

1084
01:06:27,191 --> 01:06:30,361
Maya Angelou ve diğerleriyle birlikteydi.

1085
01:06:30,444 --> 01:06:33,531
Malcolm havaalanına giderken

1086
01:06:33,614 --> 01:06:35,366
otelin dışında

1087
01:06:35,449 --> 01:06:37,618
Muhammed Ali'yi görüyor.

1088
01:06:38,619 --> 01:06:39,996
GANA'YA HOŞ GELDİN

1089
01:06:40,079 --> 01:06:42,540
Şimdi unutmayın ki Malcolm

1090
01:06:42,623 --> 01:06:46,085
Mısır ve Suudi Arabistan'a gitti

1091
01:06:46,168 --> 01:06:47,795
ve günlüğünde

1092
01:06:49,088 --> 01:06:52,091
Ali'yi kardeşi
ve arkadaşı olarak dile getiriyor.

1093
01:06:52,174 --> 01:06:54,885
Yani o anda, Akra Gana'da

1094
01:06:54,969 --> 01:06:57,763
şampiyonu sürpriz bir şekilde gördüğünde

1095
01:06:57,847 --> 01:07:00,433
kardeş gibi kucaklaşacaklarını düşünür.

1096
01:07:02,810 --> 01:07:06,147
Malcolm X
"Muhammed, Muhammed" diye seslenir.

1097
01:07:08,107 --> 01:07:10,818
Sonunda Muhammed Ali ona döner
ve şöyle der,

1098
01:07:10,901 --> 01:07:14,113
"Elijah Muhammed'e ihanet ettin."

1099
01:07:14,196 --> 01:07:16,240
"Yanıldın kardeşim. Yanıldın."

1100
01:07:16,323 --> 01:07:17,742
Arkasını dönüp gider.

1101
01:07:19,243 --> 01:07:21,871
O noktada Malcolm'ı hiçe saydı.

1102
01:07:23,205 --> 01:07:27,418
İlişkileri tam anlamıyla
parçalanmış ve dağılmıştı.

1103
01:07:27,501 --> 01:07:31,005
Maya Angelou daha sonraları
Malcolm'ın arabaya bindiğinde

1104
01:07:31,088 --> 01:07:33,340
koltuğa yığıldığını yazmıştı.

1105
01:07:34,091 --> 01:07:36,594
"Çok şey kaybettim" der.

1106
01:07:38,512 --> 01:07:40,473
Hayatında baba rolünü oynayan

1107
01:07:40,556 --> 01:07:43,100
Elijah Muhammed'i kaybetti

1108
01:07:43,184 --> 01:07:45,478
ve şimdi de Muhammed Ali'yi kaybeder.

1109
01:07:46,228 --> 01:07:48,981
Bahsettiğimiz kan kardeşliği

1110
01:07:49,065 --> 01:07:52,610
muhtemelen burada sonlandı.

1111
01:07:54,570 --> 01:07:55,488
ŞAMPİYON GANA'DA

1112
01:07:55,571 --> 01:07:56,906
Şimdi planın ne?

1113
01:07:57,531 --> 01:07:59,784
Ailemi görmek için

1114
01:08:01,118 --> 01:08:02,703
Amerika'ya dönüyorum.

1115
01:08:02,787 --> 01:08:04,663
-Evet.
-Bakalım neler olacak.

1116
01:08:07,124 --> 01:08:10,961
Afrika dönüşünde JFK Havaalanı'nda

1117
01:08:11,545 --> 01:08:14,381
annem beni babama verir

1118
01:08:14,465 --> 01:08:16,050
ve babam gülümser.

1119
01:08:16,926 --> 01:08:18,636
Bu güzel bir anı mı

1120
01:08:18,719 --> 01:08:22,556
yoksa fotoğrafı çok kez gördüm diye mi
öyle bilmiyorum

1121
01:08:23,516 --> 01:08:26,060
ama sanki bir şey olmasını beklercesine

1122
01:08:26,143 --> 01:08:27,853
bana baktığını görüyorum.

1123
01:08:27,937 --> 01:08:30,689
Bu da Mısır İslam Konseyi tarafından

1124
01:08:30,773 --> 01:08:34,401
bana takdim edilen altın Müslüman cami.

1125
01:08:34,485 --> 01:08:36,362
HAZİRAN 1964

1126
01:08:39,240 --> 01:08:40,950
Tamamen altın, kardeşim.

1127
01:08:41,617 --> 01:08:43,202
Tamamen altın.

1128
01:08:44,870 --> 01:08:46,205
Saf altın.

1129
01:08:46,789 --> 01:08:47,915
Saf altın! Evet…

1130
01:08:47,998 --> 01:08:50,543
Hepimizi uyandıran liderimize
hediye olsun

1131
01:08:50,626 --> 01:08:53,462
çünkü ona kulak vermeden önce
kötü durumdaydık.

1132
01:08:53,546 --> 01:08:54,630
Evet efendim!

1133
01:08:56,549 --> 01:08:59,635
Oley! Evet, efendim!

1134
01:08:59,718 --> 01:09:01,053
Malcolm X ile,

1135
01:09:01,679 --> 01:09:05,099
sizi Siyahi Müslüman hareketine
yönlendiren kişiyle

1136
01:09:05,182 --> 01:09:06,433
dostluğunuz bitti mi?

1137
01:09:07,017 --> 01:09:09,353
Elijah Muhammed birini sildiğinde

1138
01:09:09,436 --> 01:09:12,314
hâliyle tüm takipçileri de o kişiyi siler.

1139
01:09:12,398 --> 01:09:15,943
Gazetemde Afrika'dan döndüğünüzde
eski genel merkeziniz olan

1140
01:09:16,026 --> 01:09:19,530
Hotel Theresa'da kalmayı reddettiğiniz
dile getirildi.

1141
01:09:19,613 --> 01:09:23,284
Liderim… Liderim değil ama birçok yetkili,

1142
01:09:23,367 --> 01:09:26,287
aynı otelde kalmanın
hoş olmayacağını söyledi

1143
01:09:26,370 --> 01:09:27,580
ve onları dinledim.

1144
01:09:30,749 --> 01:09:33,252
Cassius Clay, Akra'dayken

1145
01:09:33,335 --> 01:09:37,965
pek arkadaş canlısı olmayan sözler
sarf etti.

1146
01:09:39,049 --> 01:09:40,301
Yorumunuz var mı?

1147
01:09:40,384 --> 01:09:42,261
Ne dediğini bilmiyorum.

1148
01:09:42,344 --> 01:09:46,807
Gazetelerde Siyahiler hakkında
yazılıp çizilenlere

1149
01:09:46,891 --> 01:09:50,144
her zaman şüpheyle yaklaşırım.

1150
01:09:50,227 --> 01:09:51,061
Aslında…

1151
01:09:51,145 --> 01:09:55,441
Cassius hakkında
söyleyecek bir şeyim varsa ona söylerim.

1152
01:09:55,524 --> 01:09:57,276
Malcolm X'ten bahsetmiyorum bile.

1153
01:09:57,359 --> 01:09:59,195
Umurumuzda değil. O biraz…

1154
01:09:59,278 --> 01:10:01,739
Malcolm X umurumuzda değil. İşimiz çok

1155
01:10:02,573 --> 01:10:07,077
ve söylediğimiz gibi
o yoldan çıkan tek bir kişi sadece.

1156
01:10:09,288 --> 01:10:11,457
Hâlâ arkadaşınız mı?

1157
01:10:11,540 --> 01:10:14,293
Evet, tüm halkımı
arkadaşım olarak görüyorum.

1158
01:10:14,376 --> 01:10:17,004
Ve genelde

1159
01:10:17,087 --> 01:10:20,466
ruhu başkası tarafından zehirlenenler
düşmanca davranır.

1160
01:10:23,552 --> 01:10:26,847
Acaba hâlâ aynı fikirde misiniz
merak ediyorum.

1161
01:10:26,931 --> 01:10:29,642
Siyahi Müslüman hareketinde
olduğunuz dönemde

1162
01:10:29,725 --> 01:10:33,854
Kuzey Amerika'da
ayrılmış Siyahi ulusu destekliyordunuz.

1163
01:10:33,938 --> 01:10:37,524
Hiçbir türden ayrımcılığa
veya ırkçılığa inanmıyorum.

1164
01:10:37,608 --> 01:10:39,443
-Hâlâ Müslüman mısınız?
-Evet.

1165
01:10:39,526 --> 01:10:43,948
Müslümanım.
Kardeşliğe inanan İslam dinine inanıyorum.

1166
01:10:44,031 --> 01:10:45,908
Tüm insanların mutlak kardeşliği.

1167
01:10:45,991 --> 01:10:47,910
MALCOLM X, ELIJAH'A "SAHTEKÂR" DEDİ

1168
01:10:47,993 --> 01:10:52,623
Malcolm artık halkın karşısında
büyük bir adam olduğunu hissetti

1169
01:10:52,706 --> 01:10:55,292
ve hep böyle olsun istemişti.

1170
01:10:55,376 --> 01:10:57,878
Görülmek ve duyulmak istedi.

1171
01:10:57,962 --> 01:11:01,298
Hocasından daha üst makamlara
gelmek istedi.

1172
01:11:05,636 --> 01:11:08,889
Malcolm riyakâr olarak
etiketlendikten sonra…

1173
01:11:11,350 --> 01:11:12,643
Hedef hâline geliyor.

1174
01:11:13,143 --> 01:11:14,395
MALCOLM TAM RİYAKÂR

1175
01:11:14,478 --> 01:11:16,981
İnsanlar riyakârlığın anlamı üzerine

1176
01:11:17,064 --> 01:11:21,652
düşünmeye ya da kafa yormaya başlarsa

1177
01:11:21,735 --> 01:11:24,780
bu onu çok zayıf bir duruma sokar.

1178
01:11:27,283 --> 01:11:32,329
Hepimiz riyakârlığı
affedilemez bir davranış olarak görürüz.

1179
01:11:32,413 --> 01:11:34,915
Riyakârlarla kendimiz uğraşmayız,

1180
01:11:34,999 --> 01:11:37,584
onları Allah'a havale ederiz.

1181
01:11:38,085 --> 01:11:39,420
Niye tehdit ediliyorsunuz?

1182
01:11:39,503 --> 01:11:43,132
Çünkü Siyahi Müslüman hareketinin
dışına çıkmamın

1183
01:11:43,215 --> 01:11:46,593
gerçek sebeplerini
açıklayacağımdan korkuyorlar.

1184
01:11:46,677 --> 01:11:48,262
Bunu hiç dile getirmedim,

1185
01:11:48,345 --> 01:11:50,431
kendime sakladım.

1186
01:11:50,514 --> 01:11:53,559
Ama asıl sebep şu ki Elijah Muhammed,

1187
01:11:53,642 --> 01:11:54,935
hareketin lideri,

1188
01:11:55,019 --> 01:11:59,148
altı farklı genç kızdan
sekiz çocuğunun babası.

1189
01:11:59,231 --> 01:12:01,650
Hepsi de onun özel sekreteri olan

1190
01:12:01,734 --> 01:12:04,069
altı farklı genç kız.

1191
01:12:06,363 --> 01:12:09,199
Hakkında böyle konuşmamalıydın.
Elijah Muhammed?

1192
01:12:10,534 --> 01:12:12,244
Bildiğin her şeyi o öğretti.

1193
01:12:12,745 --> 01:12:14,121
O adama karşı gelmek?

1194
01:12:14,621 --> 01:12:15,706
Ne aptallık.

1195
01:12:18,625 --> 01:12:20,294
ÖLÜM

1196
01:12:20,377 --> 01:12:21,837
Bu onun hatası.

1197
01:12:23,464 --> 01:12:26,884
Göreviniz ve özel hayatınız ayrıdır.

1198
01:12:29,428 --> 01:12:30,888
Size bir paketim varsa

1199
01:12:31,805 --> 01:12:34,933
ve görevim karşıdan karşıya geçip
paketi size ulaştırmaksa

1200
01:12:35,017 --> 01:12:36,060
bu benim görevim.

1201
01:12:36,560 --> 01:12:38,687
Beni sokakta genç bir kızla

1202
01:12:38,771 --> 01:12:40,022
veya şarapla görürsen

1203
01:12:40,939 --> 01:12:42,358
bu seni ilgilendirmez.

1204
01:12:43,442 --> 01:12:44,985
Çünkü görevimi tamamladım.

1205
01:12:45,778 --> 01:12:50,324
Elçi'nin işi, özel hayatını tartışmak
veya açıklamak değildir.

1206
01:12:50,866 --> 01:12:52,910
İşi mesajı iletmek.

1207
01:12:52,993 --> 01:12:55,579
Seni çöplükten kurtaran, temizleyen

1208
01:12:55,662 --> 01:12:58,624
ve Siyahilerin bir numaralı sözcüsü olarak

1209
01:12:58,707 --> 01:13:03,295
dünyanın karşısına çıkaran Elçi'yi
sorgulamak senin ne haddine?

1210
01:13:03,379 --> 01:13:05,089
Şimdi onu sorgulayacak mısın?

1211
01:13:07,383 --> 01:13:08,217
Hayır.

1212
01:13:12,096 --> 01:13:13,305
Malcolm o şekilde

1213
01:13:13,972 --> 01:13:17,643
Elijah'ın hayat tarzı
ve kadınlarla ilgili konuşunca

1214
01:13:17,726 --> 01:13:19,353
Elijah'ı destekleyen herkes

1215
01:13:19,436 --> 01:13:21,563
ona düşman kesildi.

1216
01:13:23,232 --> 01:13:24,525
Öyle konuşmamalıydı.

1217
01:13:25,192 --> 01:13:27,986
Elijah'ın çok seveni var
ve ölümü göze alırlar.

1218
01:13:28,070 --> 01:13:28,946
Öyle de oldu.

1219
01:13:30,406 --> 01:13:33,242
14 Şubat 1965'te

1220
01:13:33,742 --> 01:13:37,162
Doğu Elmhurst'ta Malcolm'un evi
ateşe verildi.

1221
01:13:37,746 --> 01:13:40,958
Queens'teki evi
molotof kokteyllerinden çıkan

1222
01:13:41,041 --> 01:13:43,710
yangın yüzünden ağır hasar aldı.

1223
01:13:44,586 --> 01:13:47,881
Anneme göre, bebeklerinin uyuduğu odaya

1224
01:13:47,965 --> 01:13:50,968
bomba attılar.

1225
01:13:52,302 --> 01:13:54,763
Dehşete düşmüş olmalı.

1226
01:13:55,347 --> 01:13:56,557
Evim bombalandı.

1227
01:13:56,640 --> 01:13:59,226
Elijah Muhammed'in emri üzerine

1228
01:13:59,309 --> 01:14:01,687
Siyahi Müslüman hareketi bombaladı.

1229
01:14:02,438 --> 01:14:06,316
Çıkamayayım diye önden ve arkadan
bombalamayı planlamışlar.

1230
01:14:06,900 --> 01:14:11,697
Detroit'teki bir araba fabrikasında
gece vardiyasında çalışıyordum.

1231
01:14:11,780 --> 01:14:15,159
Konuşması için
Detroit'e gelmiş olması gerekiyordu.

1232
01:14:16,410 --> 01:14:18,203
Sabahın erken saatlerinde

1233
01:14:18,287 --> 01:14:20,414
evinin bombalandığını duyduğumda

1234
01:14:20,497 --> 01:14:22,541
gelmeyeceğini düşünmüştüm.

1235
01:14:22,624 --> 01:14:23,917
Yanılmışım.

1236
01:14:25,294 --> 01:14:27,588
Saat dokuzda Malcolm uçaktaydı,

1237
01:14:27,671 --> 01:14:30,215
Detroit'e gelip
Ford Oditoryumu'nda konuştu.

1238
01:14:31,216 --> 01:14:34,178
Konuşmaya katılan arkadaşım

1239
01:14:34,261 --> 01:14:37,473
bomba yüzünden üzerine sinen kokuyu almış.

1240
01:14:41,435 --> 01:14:45,022
21 ŞUBAT 1965

1241
01:14:48,358 --> 01:14:49,776
AUDUBON BALO SALONU

1242
01:14:49,860 --> 01:14:54,823
Balo salonunda yaklaşık 400 kişi vardı,

1243
01:14:54,907 --> 01:14:56,408
Malcolm X'in önderliğinde

1244
01:14:56,492 --> 01:15:03,290
Afro-Amerikan Birlik Örgütü
olarak bilinen kuruluşun

1245
01:15:04,625 --> 01:15:06,877
toplantısı yapılıyordu.

1246
01:15:08,962 --> 01:15:11,632
Audubon Balo Salonu, büyük bir salondu

1247
01:15:12,758 --> 01:15:15,177
ama çok küçük bir lobisi vardı.

1248
01:15:16,887 --> 01:15:20,265
Lobide oturmuş girişe bakıyordum.

1249
01:15:22,893 --> 01:15:27,564
Sanırım on, en fazla 15 dakika oturmuşken

1250
01:15:27,648 --> 01:15:31,652
Malcolm kardeşin esselâmu aleyküm
dediğini duydum, sonra da ateş seslerini.

1251
01:15:32,319 --> 01:15:33,320
Selamünaleyküm.

1252
01:15:38,659 --> 01:15:40,619
Yerde sürünen insanları gördüm

1253
01:15:41,703 --> 01:15:43,664
ben de eğildim.

1254
01:15:45,874 --> 01:15:47,042
Çocuklarım ağlıyordu…

1255
01:15:47,125 --> 01:15:48,252
MALCOLM X'İN EŞİ

1256
01:15:48,335 --> 01:15:50,546
"Neler oluyor? Bizi vuracaklar mı?"

1257
01:15:51,838 --> 01:15:53,507
Kocamı vurmuşlardı.

1258
01:15:55,884 --> 01:15:57,135
İleriye doğru koştum.

1259
01:15:57,219 --> 01:16:00,931
Malcolm'un yan tarafını,
karnını tutarak düştüğünü gördüm.

1260
01:16:01,890 --> 01:16:04,643
Şu anda gözaltında iki şüpheli var.

1261
01:16:04,726 --> 01:16:08,397
Bu adamlardan biri
yakınlarda devriye yapan

1262
01:16:08,480 --> 01:16:11,024
bir memur tarafından sokakta tutuklandı.

1263
01:16:11,525 --> 01:16:14,528
Siyahi Müslümanlar üyesi mi?

1264
01:16:14,611 --> 01:16:15,779
Bunu bilemem.

1265
01:16:17,948 --> 01:16:19,241
Nasıl hissediyorsunuz?

1266
01:16:19,324 --> 01:16:20,617
Birini öldürebilirim.

1267
01:16:21,618 --> 01:16:23,537
Evet, birini öldürmek istiyorum.

1268
01:16:24,329 --> 01:16:27,791
Gece bitmeden Malcolm ölürse biri ölecek.

1269
01:16:37,134 --> 01:16:40,137
MALCOLM X ÖLDÜRÜLDÜ
TOPLANTIDA VURULDU

1270
01:16:40,220 --> 01:16:41,763
Onu örnek alıyorduk.

1271
01:16:42,264 --> 01:16:46,393
O bizim yol göstericimiz, fenerimizdi.

1272
01:16:46,476 --> 01:16:49,855
Malcolm X, Marcus Garvey'den sonraki
en büyük Siyahiydi.

1273
01:16:51,356 --> 01:16:52,482
Onu yitirmek

1274
01:16:53,066 --> 01:16:56,028
halkımız için büyük bir kayıp oldu.

1275
01:16:56,111 --> 01:17:01,742
Bir gün üstesinden geleceğiz

1276
01:17:01,825 --> 01:17:04,870
Bay Muhammed, dünkü haberde bir Müslüman

1277
01:17:06,371 --> 01:17:09,916
Malcolm'ın,
Başkan Kennedy'nin suikastı üzerine

1278
01:17:10,000 --> 01:17:12,836
yaptığı yoruma gönderme yaparak

1279
01:17:12,919 --> 01:17:15,005
"Malcolm rüzgâr ekip fırtına biçti"

1280
01:17:15,088 --> 01:17:17,633
ifadesini kullandı.

1281
01:17:17,716 --> 01:17:21,720
Sizce Müslüman bir kardeş
Malcolm'ın ölümü hakkında

1282
01:17:21,803 --> 01:17:23,472
böyle bir açıklama yapar mı?

1283
01:17:24,181 --> 01:17:25,098
Bilmiyorum.

1284
01:17:25,182 --> 01:17:28,769
Sizin gibi ben de
kim olduğunu hiç bilmiyorum.

1285
01:17:28,852 --> 01:17:31,480
Polis ifadenizi istedi mi efendim?

1286
01:17:32,272 --> 01:17:33,106
Hayır.

1287
01:17:33,607 --> 01:17:36,360
Bay Muhammed,
Malcolm dün katledilmeden önce

1288
01:17:36,443 --> 01:17:39,529
Siyahi Müslümanların
onu öldürmek istediğini söyledi.

1289
01:17:39,613 --> 01:17:41,198
Bu konuda yorumunuz nedir?

1290
01:17:41,281 --> 01:17:42,616
Hiçbir şey bilmiyorum.

1291
01:17:43,617 --> 01:17:46,411
Biz vahşi insanlar değiliz.

1292
01:17:46,953 --> 01:17:48,872
Biz de şaşkınlık içerisindeyiz.

1293
01:17:52,668 --> 01:17:54,920
Sizce Malcolm X'e ne oldu?

1294
01:17:55,003 --> 01:17:56,630
-Ne mi oldu?
-Evet.

1295
01:18:02,135 --> 01:18:04,262
Başına gelenleri biliyorum.

1296
01:18:07,432 --> 01:18:09,393
Yoldan saptı ve…

1297
01:18:11,103 --> 01:18:12,270
Ve öldü.

1298
01:18:17,609 --> 01:18:21,071
Malcolm X suikastini, hareketten ayrılan

1299
01:18:21,154 --> 01:18:24,032
ve bunun için cezalandırılan

1300
01:18:24,116 --> 01:18:26,952
bir muhalifin hikâyesi olarak anlatmak
çok kolay.

1301
01:18:27,744 --> 01:18:30,664
Malcolm ile İslam Milleti arasında

1302
01:18:30,747 --> 01:18:33,083
inkâr edilmeyecek bir husumet vardı.

1303
01:18:37,671 --> 01:18:39,381
ALLAH EN BÜYÜK
DİNİ ÖZGÜRLÜK İSTİYORUZ

1304
01:18:40,006 --> 01:18:43,218
Ama yayınlanan FBI dosyalarından

1305
01:18:43,301 --> 01:18:46,138
derlediğimiz bilgiler ışığında,

1306
01:18:46,221 --> 01:18:48,306
ki tüm dosyaları yayınlamadılar,

1307
01:18:48,390 --> 01:18:51,810
FBI'ın bu ayrışmayı,

1308
01:18:52,686 --> 01:18:56,148
Malcolm ve İslam Milleti arasında büyüyen

1309
01:18:57,065 --> 01:19:00,402
ve derinleşen bu ayrılığı
keyifle izlediğini

1310
01:19:01,278 --> 01:19:02,612
sonucuna varıyoruz.

1311
01:19:02,696 --> 01:19:05,282
ELIJAH MUHAMMED İLE MALCOLM X
ÇATLAK BÜYÜYOR

1312
01:19:05,365 --> 01:19:08,118
Meçhul el federal hükûmete aitti.

1313
01:19:08,201 --> 01:19:10,662
Bir Beyaz Malcolm'u vuramazdı

1314
01:19:10,746 --> 01:19:13,039
çünkü bu felakete yol açardı.

1315
01:19:16,168 --> 01:19:19,838
Hep dediğiniz gibi, çok affedersiniz,

1316
01:19:20,422 --> 01:19:25,635
anasını pazarlayacak soysuzlar
ihanet etti.

1317
01:19:28,388 --> 01:19:30,640
Yüzlerce polis her yerde, çatılarda,

1318
01:19:31,141 --> 01:19:33,351
yangın merdivenlerinde,

1319
01:19:33,435 --> 01:19:39,065
hem sivil hem üniformalı şekilde
147. Cadde'de yer alıyor.

1320
01:19:39,649 --> 01:19:42,235
Malcolm X veda ayini şu ana kadar

1321
01:19:42,319 --> 01:19:44,696
olaysız bir şekilde gerçekleşti.

1322
01:19:49,451 --> 01:19:51,536
Kardeşlerimle babamızı kaybettik…

1323
01:19:54,706 --> 01:19:57,501
…ama Siyahiler

1324
01:19:58,001 --> 01:20:02,297
parlak zekâlı, iyi kalpli,

1325
01:20:03,632 --> 01:20:05,509
sevecen ve çok şefkatli birini

1326
01:20:06,301 --> 01:20:07,677
yitirmiş oldu.

1327
01:20:08,178 --> 01:20:10,096
Bence adaletsizliğe karşı

1328
01:20:10,180 --> 01:20:15,018
güçlü bir tepki göstermek için
böyle olmalısınız.

1329
01:20:17,437 --> 01:20:20,273
James Baldwin, Malcolm X hakkında

1330
01:20:20,857 --> 01:20:24,945
"Tanıştığım en nazik ve hassas adamdı"
şeklinde yazmıştı.

1331
01:20:26,321 --> 01:20:27,697
Malcolm bu değil ki.

1332
01:20:28,490 --> 01:20:30,909
Siyahilere gösterdiği yüzünü gördü.

1333
01:20:34,913 --> 01:20:38,416
Kendi ilkelerini onurlandırdı
ve bize yol gösterdi.

1334
01:20:43,213 --> 01:20:44,381
Ölümü kabul et.

1335
01:20:44,881 --> 01:20:46,716
Bunu kabullenmek özgürleştirir.

1336
01:20:52,639 --> 01:20:54,933
Malcolm X'in defninden bir gün önce

1337
01:20:55,016 --> 01:20:58,812
Elijah Muhammed suikasttan sonra ilk kez
halkın karşısına çıktı.

1338
01:20:58,895 --> 01:21:03,066
İslam Milleti lideri
koruma ordusunun arasında zor görünüyordu.

1339
01:21:03,984 --> 01:21:08,113
Düşmanımın peşinden gitmek istiyorsanız

1340
01:21:08,905 --> 01:21:10,115
buyurun, devam edin.

1341
01:21:10,657 --> 01:21:14,286
Ama sonunuz çok kötü olacak.

1342
01:21:15,453 --> 01:21:17,414
Sizin için korkuyorum.

1343
01:21:20,625 --> 01:21:23,879
Ağır sıklet şampiyonu Cassius Clay de

1344
01:21:23,962 --> 01:21:26,339
Şikago'da Müslüman kongresine katılıyor.

1345
01:21:26,423 --> 01:21:29,050
Müslüman olunca Muhammed Ali adını aldı.

1346
01:21:32,095 --> 01:21:35,223
MALCOLM X'İN DEFNİ

1347
01:21:38,059 --> 01:21:40,979
Malcolm X veya bir başkası,

1348
01:21:41,062 --> 01:21:45,233
Elijah Muhammed'e saldıran
veya saldırmaktan bahseden herkes ölmeli.

1349
01:21:45,317 --> 01:21:46,151
MART 1965

1350
01:21:46,234 --> 01:21:49,738
Yüce Rabbin Elçisi'ne karşı çıkmak,

1351
01:21:50,238 --> 01:21:52,866
sözlü veya fiziksel saldırmak
cezasız kalmaz.

1352
01:21:54,618 --> 01:21:57,120
Muhammed Ali,
Elijah Muhammed'e itiraz edenlerin

1353
01:21:58,288 --> 01:22:02,876
ölmesi gerektiğini söyleyen
çığırtkanlar sürüsüne katıldı.

1354
01:22:04,336 --> 01:22:06,129
Tamamen trajik.

1355
01:22:06,630 --> 01:22:08,131
Malcolm düşman mıydı?

1356
01:22:10,216 --> 01:22:14,012
Malcolm ailesini Miami'ye getirdiğinde
düşman mıydı?

1357
01:22:14,095 --> 01:22:15,972
Maçtan önce onunla dua ederken

1358
01:22:16,056 --> 01:22:18,642
Malcolm'un düşman olduğunu mu düşündü?

1359
01:22:20,852 --> 01:22:22,228
Malcolm X,

1360
01:22:22,312 --> 01:22:25,523
özellikle sizin gibi Beyazlara
sert çıkarak ünlendi.

1361
01:22:25,607 --> 01:22:28,860
Beyaz şeytanlar,
mavi gözlü sarı saçlı itler.

1362
01:22:29,611 --> 01:22:33,073
Beyazlar ne Malcolm'ı
ne sözde Zencileri umursadı.

1363
01:22:33,156 --> 01:22:38,161
Malcolm, Elijah Muhammed'leyken
seviliyordu ama takip ettikleri liderleri

1364
01:22:38,244 --> 01:22:42,540
şimdi ölü bir adam, üstelik o…

1365
01:22:42,624 --> 01:22:44,668
Ve Malcolm'ın kendisi itiraf etti.

1366
01:22:44,751 --> 01:22:46,795
Beyaz kadınların bedenini satan

1367
01:22:48,004 --> 01:22:50,298
serserinin tekiydi.

1368
01:22:50,382 --> 01:22:53,885
Yüce Elijah Muhammed
onu yüceltene kadar bir hiçti.

1369
01:22:53,969 --> 01:22:57,013
Ve Malcolm X,
kendisine bildiği her şeyi öğreten

1370
01:22:57,097 --> 01:23:00,475
ve onu yücelten adamla kalsaydı
çok büyük biri olurdu.

1371
01:23:20,537 --> 01:23:24,124
1972'de babam Mekke'ye gitti.

1372
01:23:29,087 --> 01:23:34,509
Ve babam gerçek İslam'ı orada tanıdı.

1373
01:23:35,093 --> 01:23:37,595
Elijah Muhammed,
Siyahi Müslümanların lideri

1374
01:23:37,679 --> 01:23:39,973
Şikago'da kalp yetmezliğinden öldü.

1375
01:23:40,056 --> 01:23:41,558
Yetmiş yedi yaşındaydı.

1376
01:23:51,735 --> 01:23:55,405
Sanırım 1975 yılında
İslam Milleti'nden ayrıldık.

1377
01:23:55,488 --> 01:23:56,948
Yedi yaşındaydım.

1378
01:24:06,958 --> 01:24:08,543
Kardeşim çok iyiydi.

1379
01:24:13,006 --> 01:24:15,717
Nasıl hissettiğimi anlayamazsınız.

1380
01:24:16,968 --> 01:24:20,221
Tek kardeşi bendim. Sadece bir kardeş.

1381
01:24:20,722 --> 01:24:22,432
Kan kardeşiyiz.

1382
01:24:23,308 --> 01:24:26,269
Onu çok özlüyorum
ama cennette kavuşacağız.

1383
01:24:27,312 --> 01:24:30,106
Onu görmeye sabırsızlanıyorum.
Sarılıp öpeceğim.

1384
01:24:42,911 --> 01:24:46,206
Muhammed Ali'nin pişman olduğu
bir şey var mıydı?

1385
01:24:50,210 --> 01:24:51,252
Düşüneyim.

1386
01:24:51,336 --> 01:24:52,754
Biraz düşüneyim.

1387
01:24:52,837 --> 01:24:53,671
Evet.

1388
01:24:59,010 --> 01:25:00,845
Bu çok güzel bir soru.

1389
01:25:06,518 --> 01:25:08,603
Yıllar akıp geçtikten sonra

1390
01:25:08,686 --> 01:25:12,398
bizden bir veya iki nesil sonraki insanlar

1391
01:25:12,482 --> 01:25:15,276
olayları nasıl yorumlayacak,

1392
01:25:15,360 --> 01:25:19,030
Muhammed Ali ve Malcolm X hakkında
ne düşünecekler diye

1393
01:25:19,114 --> 01:25:20,573
merak edeceğiz.

1394
01:25:21,866 --> 01:25:25,245
Hayatlarının istikameti neydi,
bunlar ne anlama geliyordu?

1395
01:25:26,496 --> 01:25:28,915
Farklı ebedi eserlerde, filmlerde

1396
01:25:28,998 --> 01:25:31,417
ve farklı mekânlarda

1397
01:25:32,293 --> 01:25:33,294
sahneye kondu.

1398
01:25:33,378 --> 01:25:35,380
Bakın sırada kim var.

1399
01:25:37,674 --> 01:25:38,842
En iyisi.

1400
01:25:41,010 --> 01:25:46,683
1996'dan beri halkın önündeki Ali

1401
01:25:46,766 --> 01:25:48,768
aslına bakarsak

1402
01:25:49,769 --> 01:25:51,104
sahte bir görüntü.

1403
01:25:51,187 --> 01:25:53,731
Muhammed Ali'nin

1404
01:25:53,815 --> 01:25:59,320
geçmişte tartışmaya yol açan yönlerini
köreltmeyi başardılar.

1405
01:26:03,324 --> 01:26:06,452
Onu Atlanta'da ayakta alkışlayanlar

1406
01:26:09,455 --> 01:26:11,791
yirmi yıl önce ona it muamelesi yapan

1407
01:26:11,875 --> 01:26:13,543
insanlarla aynı kişiler.

1408
01:26:15,628 --> 01:26:18,298
Beyaz üstünlüğünü sertçe eleştiriyordu.

1409
01:26:18,381 --> 01:26:21,634
Beni aşağılamamış, linç etmemiş,

1410
01:26:21,718 --> 01:26:24,304
küçümsememiş, anneme tecavüz etmemiş

1411
01:26:24,387 --> 01:26:28,141
Siyahileri vurmak için
16.000 km gitmek saçma geliyor.

1412
01:26:28,224 --> 01:26:30,435
Ve bence bunların çoğu,

1413
01:26:30,518 --> 01:26:32,520
hastalığı yüzünden yazıldı

1414
01:26:32,604 --> 01:26:34,981
çünkü konuşacak durumu kalmamıştı.

1415
01:26:40,320 --> 01:26:44,824
Ve Amerika'nın devlet sistemi hâlen

1416
01:26:44,908 --> 01:26:49,078
sadece Beyazlar için özgürlük,
adalet ve eşitlik üzerine kuruludur.

1417
01:26:49,579 --> 01:26:53,416
Bu ülkede Siyahiler için
özgürlükten söz edemeyiz.

1418
01:26:53,499 --> 01:26:55,752
Malcolm 1965'te öldürüldü.

1419
01:26:55,835 --> 01:27:01,174
İnsanlar o zamandan beri hikâyesini
yeniden yazıyor.

1420
01:27:01,257 --> 01:27:03,301
MALCOLM X CADDESİ

1421
01:27:03,384 --> 01:27:04,761
SİYAHİ MİRAS

1422
01:27:04,844 --> 01:27:09,557
Malcolm X pullarını ilk kez aldığımda
kafam karışmıştı.

1423
01:27:09,641 --> 01:27:11,851
Malcolm 1965'te öldürüldüğünde onu

1424
01:27:11,935 --> 01:27:14,771
Amerikan hükûmetine ait
resmî bir belgede görmek

1425
01:27:14,854 --> 01:27:17,565
kimsenin aklına gelmezdi.

1426
01:27:18,608 --> 01:27:20,693
Malcolm'un pulun üzerinde olması

1427
01:27:20,777 --> 01:27:24,906
imajının yıllar içinde değişimini gösteren
bir semboldü.

1428
01:27:29,160 --> 01:27:31,829
Bir bakıma hâlâ bizimle yaşıyor.

1429
01:27:32,413 --> 01:27:34,332
Bizden kopmadı.

1430
01:27:34,999 --> 01:27:36,668
Ruhu yaşıyor.

1431
01:27:38,169 --> 01:27:40,171
ANIT VE EĞİTİM MERKEZİ

1432
01:27:40,255 --> 01:27:41,673
İnsanı öldürebilirsin

1433
01:27:42,840 --> 01:27:44,968
ama fikirlerini öldüremezsin.

1434
01:27:47,345 --> 01:27:51,182
Her okulda, her lisede,
her üniversitede, YouTube'da

1435
01:27:51,266 --> 01:27:55,728
Malcolm'ın seslerini ve videolarını
sanki buradaymış gibi oynatıyorlar.

1436
01:27:55,812 --> 01:27:58,690
Ve 50 yıl önce öğrettiklerinin

1437
01:27:58,773 --> 01:28:00,900
bugün gerçekleştiğini görüyorsunuz.

1438
01:28:04,487 --> 01:28:08,992
Siyahi tarih, Amerikan tarihi
ve dünya tarihi

1439
01:28:09,075 --> 01:28:12,161
cesur ve kendi olabilen

1440
01:28:12,245 --> 01:28:14,414
bu iki adam sayesinde değişti.

1441
01:28:14,497 --> 01:28:16,749
Ve bu cesaret yayıldı.

1442
01:28:17,333 --> 01:28:18,918
…çünkü iki bacaklı köpek…

1443
01:28:19,002 --> 01:28:22,130
Onların gösterdiği yolda

1444
01:28:22,213 --> 01:28:25,091
gururlu ve boyun eğmeyen bir kuşak

1445
01:28:25,174 --> 01:28:26,759
yürümeye devam etti.

1446
01:28:29,554 --> 01:28:33,516
Babam o sıralar aklı şampiyonlukta olan
20 yaşında bir gençti,

1447
01:28:34,100 --> 01:28:36,102
insanlar bunu unutuyor.

1448
01:28:36,811 --> 01:28:40,732
Malcolm'ın öğretileri son nefesine kadar

1449
01:28:41,649 --> 01:28:43,026
babamın bir parçasıydı.

1450
01:28:45,069 --> 01:28:48,489
Kardeşiniz Malcolm X suikastinden sonra

1451
01:28:48,573 --> 01:28:50,783
nasıl hissetti?

1452
01:28:50,867 --> 01:28:55,496
Hiç pişman olduğundan
veya hislerinden bahsetti mi?

1453
01:28:55,997 --> 01:28:58,875
Hayır ama kardeşimi tanıyorum.

1454
01:28:59,375 --> 01:29:01,169
Kendini kötü hissetti.

1455
01:29:02,170 --> 01:29:03,838
Onu üzdü, evet.

1456
01:29:07,258 --> 01:29:10,845
İslam Milleti'yle bağlarını koparınca

1457
01:29:11,596 --> 01:29:14,474
Muhammed Ali ailemizle iletişim kurdu.

1458
01:29:15,183 --> 01:29:18,311
Bence Muhammed Ali

1459
01:29:18,394 --> 01:29:21,522
babama borçlu hissedip

1460
01:29:21,606 --> 01:29:26,986
karısının ve bebeklerinin güvende
ve iyi olduğunu duymak için

1461
01:29:27,070 --> 01:29:28,488
bizi aradı.

1462
01:29:31,449 --> 01:29:34,702
Ona yaklaştığımda kafamıza dank etti.

1463
01:29:34,786 --> 01:29:38,081
18, 19 veya 20 yaşındaydım.

1464
01:29:38,164 --> 01:29:39,832
MALCOLM X'İN EN BÜYÜK KIZI

1465
01:29:39,916 --> 01:29:41,834
Yüzü tam karşımdaydı.

1466
01:29:41,918 --> 01:29:45,338
Nasıldır bilirsiniz.
O tatlı bakışıyla "Sen misin?" dedi.

1467
01:29:45,421 --> 01:29:49,300
MUHAMMED ALI'NİN CENAZESİ
10 HAZİRAN 2016

1468
01:29:51,052 --> 01:29:53,971
Birbirimize kavuştuğumuzda

1469
01:29:54,055 --> 01:29:56,140
sanki zaman hiç geçmemiş gibiydi.

1470
01:29:56,808 --> 01:29:58,726
Sesli sesli ağladık.

1471
01:30:00,686 --> 01:30:05,608
Aramızdan ayrılmadan önce
babamla konuşamadığı için kederliydi.

1472
01:30:06,359 --> 01:30:10,488
Muhammed Ali'nin varlığı
babam hâlâ hayattaymış hissettiriyordu.

1473
01:30:11,697 --> 01:30:13,366
Birazcık daha.

1474
01:30:14,367 --> 01:30:16,160
51 yıl daha.

1475
01:30:16,244 --> 01:30:17,245
Şimdiye kadar.

1476
01:30:39,851 --> 01:30:43,020
Sonny Liston'ı üzdüm ve 22 yaşına girdim.

1477
01:30:43,104 --> 01:30:44,564
En iyi ben olmalıyım!

1478
01:30:44,647 --> 01:30:46,482
Dünyanın kralıyım!

1479
01:30:49,152 --> 01:30:50,778
O benim kardeşim ve dostum.

1480
01:30:51,696 --> 01:30:54,532
Bildiklerimi ve anladıklarımı
ona ifade ederim

1481
01:30:54,615 --> 01:30:57,618
ama kendi fikirleri
ve dünyayı algılama şekli var.

1482
01:30:58,703 --> 01:31:01,706
MUHAMMED ALİ EĞİTİM KAMPI'NA HOŞ GELDİNİZ

1483
01:31:01,789 --> 01:31:05,918
O kardeşliği hissedip beraber öğrenmeleri

1484
01:31:06,002 --> 01:31:07,920
kaderlerinde vardı.

1485
01:31:10,923 --> 01:31:16,304
Ama bu güzel ilişkiye
devam etmelerini engelleyen

1486
01:31:16,387 --> 01:31:19,932
dış güçler vardı.

1487
01:31:26,147 --> 01:31:28,065
2003'te babamın otobiyografisi

1488
01:31:28,149 --> 01:31:30,151
The Soul of a Butterfly'ı yazarken

1489
01:31:31,319 --> 01:31:32,653
Malcolm X'i

1490
01:31:32,737 --> 01:31:35,114
ve dostluklarının niye bittiğini sordum.

1491
01:31:36,491 --> 01:31:38,743
Ve babam koltuğuna oturup

1492
01:31:38,826 --> 01:31:41,412
gözlerini kapattı…

1493
01:31:44,040 --> 01:31:47,543
Duraksadı ve on ya da 15 saniye sonra

1494
01:31:47,627 --> 01:31:49,128
Malcolm'a sırt çevirmenin

1495
01:31:49,837 --> 01:31:54,091
en büyük pişmanlıklarından biri
olduğunu söyledi.

1496
01:31:54,175 --> 01:31:57,803
Geriye dönüp Malcolm'dan özür dileyip
onu sevdiğini,

1497
01:31:57,887 --> 01:32:02,308
dostu olduğunu ve birçok konuda
haklı çıktığını söylemek istiyordu.

1498
01:32:02,391 --> 01:32:04,936
MUHAMMED ALI CAMİ

1499
01:32:05,019 --> 01:32:07,688
Asla unutmayacağım.

1500
01:32:09,357 --> 01:32:11,901
Muhammed Ali'ye dönüp şunu sordum,

1501
01:32:13,069 --> 01:32:14,570
"Babamı sevdin mi?"

1502
01:32:17,865 --> 01:32:19,825
Şöyle dedi,

1503
01:32:21,244 --> 01:32:23,913
"Babanı tüm kalbimle sevdim."

1504
01:35:03,447 --> 01:35:08,452
Alt yazı çevirmeni: Aybüke Büyükçerçi