1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:13,555 --> 00:00:16,181
‎Con đường nào ta chọn cũng có định mệnh.

4
00:00:16,265 --> 00:00:18,018
‎PHỤNG SỰ NGƯỜI KHÁC
‎LÀ PHÍ PHẢI TRẢ ĐỂ CÓ CHỖ Ở THIÊN ĐƯỜNG

5
00:00:18,101 --> 00:00:22,981
‎Định mệnh đã định là
‎bố tôi và Cassius Clay gặp gỡ nhau.

6
00:00:24,024 --> 00:00:28,278
‎Ba năm ngắn ngủi họ dành trong đời mình,

7
00:00:28,361 --> 00:00:29,612
‎CON GÁI CỦA MALCOLM X

8
00:00:29,696 --> 00:00:31,906
‎mà định mệnh đã tạo ra cho họ…

9
00:00:33,450 --> 00:00:36,161
‎đó là tình huynh đệ kết nghĩa của họ.

10
00:00:36,828 --> 00:00:39,372
‎Ta hết là nô lệ.
‎Dân da trắng hết sở hữu ta.

11
00:00:39,456 --> 00:00:43,293
‎Cassius đã phá hủy hình ảnh đó
‎vào đêm nọ khi hạ gục Sonny Liston.

12
00:00:44,044 --> 00:00:46,588
‎Nhà vô địch hạng nặng là Cassius Clay!

13
00:00:46,671 --> 00:00:48,840
‎Malcolm đã đến gặp chàng trai này

14
00:00:49,382 --> 00:00:53,470
‎và trao cho người đó sức mạnh người đó cần

15
00:00:55,096 --> 00:00:55,972
‎để lên tiếng.

16
00:00:57,557 --> 00:00:59,851
‎PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX

17
00:02:08,711 --> 00:02:09,920
‎Malcolm và Muhammad.

18
00:02:10,922 --> 00:02:12,382
‎Họ đã rất thân thiết…

19
00:02:14,926 --> 00:02:16,386
‎như thể là anh em.

20
00:02:19,347 --> 00:02:21,182
‎Tôi đã ở đó chứng kiến điều ấy.

21
00:02:25,228 --> 00:02:27,147
‎Anh ông có thích ở gần Malcolm?

22
00:02:27,230 --> 00:02:29,774
‎Anh tôi thích lắm đấy, tôi cũng thế.

23
00:02:29,858 --> 00:02:31,067
‎EM TRAI MUHAMMAD ALI

24
00:02:31,151 --> 00:02:32,819
‎Malcolm có khí chất đáng nể.

25
00:02:33,653 --> 00:02:34,821
‎Rất thánh thiện.

26
00:02:36,906 --> 00:02:40,076
‎Nguồn năng lượng
‎từ cơ thể ông ấy rất thiêng liêng.

27
00:02:41,870 --> 00:02:43,872
‎Thế giới chỉ có vài người như thế.

28
00:02:46,374 --> 00:02:48,084
‎Ông nghĩ sao họ thôi làm bạn?

29
00:02:50,086 --> 00:02:50,962
‎Chà…

30
00:02:53,089 --> 00:02:55,633
‎"Định mệnh có thể
‎khiến bạn thân nhất của ta

31
00:02:55,717 --> 00:02:58,595
‎hóa thành công cụ để hãm hại ta

32
00:02:58,678 --> 00:03:00,972
‎và kẻ thù tệ nhất giúp ích cho ta".

33
00:03:02,432 --> 00:03:03,391
‎Đúng chứ?

34
00:03:03,474 --> 00:03:05,560
‎Judas đã phản bội Jesus.

35
00:03:06,311 --> 00:03:08,688
‎Malcolm X đã phản bội Elijah Muhammad.

36
00:03:09,731 --> 00:03:12,275
‎"Định mệnh có thể
‎khiến bạn thân nhất của ta

37
00:03:12,358 --> 00:03:14,319
‎hóa thành công cụ để hãm hại ta

38
00:03:15,028 --> 00:03:17,363
‎và kẻ thù tệ nhất giúp ích cho ta".

39
00:03:26,623 --> 00:03:29,709
‎Đã đến lúc bạn và tôi
‎đứng lên đấu tranh vì bản thân.

40
00:03:30,919 --> 00:03:33,379
‎Đã đến lúc bạn và tôi tự mình nhìn nhận.

41
00:03:34,672 --> 00:03:37,926
‎Và đã đến lúc bạn và tôi
‎chiến đấu vì bản thân.

42
00:03:42,472 --> 00:03:43,389
‎Không được yêu.

43
00:03:46,517 --> 00:03:49,187
‎Làm da đen
‎ở thế giới da trắng ưu việt là thế.

44
00:03:50,480 --> 00:03:52,565
‎MUHAMMAD LÊN TIẾNG
‎NƯỚC MỸ SỤP ĐỔ!

45
00:03:52,649 --> 00:03:56,152
‎Người da đen không được yêu,
‎không được để tâm hay chăm sóc,

46
00:03:56,236 --> 00:03:59,697
‎bị coi là kém xinh đẹp,
‎kém đạo đức, kém thông minh

47
00:03:59,781 --> 00:04:03,368
‎và ta còn bị nói là luôn phải sợ hãi.

48
00:04:04,661 --> 00:04:05,620
‎Malcolm X,

49
00:04:05,703 --> 00:04:08,873
‎Muhammad Ali… họ đã từ chối điều đó.

50
00:04:12,126 --> 00:04:14,837
‎Malcolm X và Muhammad Ali

51
00:04:16,005 --> 00:04:20,885
‎là hai người đàn ông da đen
‎tự do nhất trong thế kỷ 20.

52
00:04:22,136 --> 00:04:24,472
‎Nhưng từ mặt khác, ta biết là…

53
00:04:25,056 --> 00:04:26,432
‎Phải chịu khó khăn lớn.

54
00:04:28,309 --> 00:04:31,020
‎Phải trả giá lớn
‎để làm kẻ tự do và yêu thương.

55
00:04:37,777 --> 00:04:38,903
‎…22 tuổi đời.

56
00:04:38,987 --> 00:04:40,405
‎Tôi phải là vĩ đại nhất!

57
00:04:40,488 --> 00:04:42,490
‎- Tôi là vua của thế giới!
‎- Khoan.

58
00:04:42,573 --> 00:04:44,158
‎- Tôi đẹp!
‎- Anh không đẹp.

59
00:04:44,242 --> 00:04:45,994
‎- Tôi là kẻ xấu!
‎- Đợi đã…

60
00:04:46,077 --> 00:04:47,704
‎Tôi chấn động thế giới!

61
00:04:47,787 --> 00:04:49,414
‎Tôi chấn động thế giới!

62
00:04:53,459 --> 00:04:56,504
‎Thời đó, khá bất thường
‎khi một người da đen

63
00:04:56,587 --> 00:04:59,674
‎nhìn nhận bản thân mình là "đẹp".

64
00:05:00,341 --> 00:05:02,302
‎Vô địch thế giới nên đẹp như tôi.

65
00:05:02,385 --> 00:05:03,845
‎Tôi là vua sàn đấu!

66
00:05:04,512 --> 00:05:06,931
‎Họ vốn nghĩ vận động viên nên khiêm tốn.

67
00:05:07,807 --> 00:05:10,059
‎Rồi ta có Louisville Lip huênh hoang.

68
00:05:10,768 --> 00:05:13,855
‎Kiên trì, phẩm giá, tự tôn,
‎thói bất cần dù bị ghét.

69
00:05:13,938 --> 00:05:15,315
‎CON CẢ CỦA MUHAMMAD ALI

70
00:05:15,398 --> 00:05:17,525
‎Tôi cư xử thế nào với anh? Kẻ xấu à?

71
00:05:17,608 --> 00:05:20,320
‎Đâu rõ, Cassius.
‎Như anh nói, anh vĩ đại nhất.

72
00:05:20,403 --> 00:05:25,533
‎Nhiều người, thậm chí cả da đen,
‎khó chịu thái độ ấy, họ gọi ông là to mồm.

73
00:05:25,616 --> 00:05:28,202
‎Tôi đâu cần làm người mà các vị muốn.

74
00:05:28,286 --> 00:05:29,829
‎Đó là thời điểm chuyển đổi

75
00:05:29,912 --> 00:05:32,749
‎và Ali thực sự đi đầu
‎trong quá trình chuyển đổi

76
00:05:32,832 --> 00:05:34,000
‎cũng như Malcolm.

77
00:05:34,584 --> 00:05:37,295
‎Tôi tự do nghĩ và trở thành điều tôi muốn.

78
00:05:37,378 --> 00:05:38,212
‎Đúng vậy.

79
00:05:39,839 --> 00:05:44,594
‎Họ đang thay đổi cách thức
‎thế giới nhìn nhận… người da đen.

80
00:05:48,222 --> 00:05:51,684
‎Làm sao mà chỉ một số người da trắng

81
00:05:52,727 --> 00:05:55,438
‎có thể cai trị rất nhiều người da đen?

82
00:05:57,231 --> 00:06:01,110
‎Martin Luther King,
‎với trường phái suy nghĩ tôi theo đuổi,

83
00:06:01,194 --> 00:06:03,863
‎nói với người chúng tôi phải trở thành.

84
00:06:03,946 --> 00:06:07,742
‎Malcolm nói với chúng tôi ở quá khứ
‎và kẻ đặt chúng tôi ở đó.

85
00:06:10,078 --> 00:06:13,081
‎Nhóm Hồi giáo da đen
‎trưởng thành ở nước Mỹ này

86
00:06:13,664 --> 00:06:16,042
‎mạnh nhất trong các nhóm da đen ưu việt.

87
00:06:16,125 --> 00:06:18,711
‎Mike Wallace dựng chương trình truyền hình

88
00:06:18,795 --> 00:06:22,298
‎về Quốc gia Hồi giáo gọi là
‎Thù ghét do thù ghét tạo ra.

89
00:06:22,382 --> 00:06:23,716
‎Bốn năm lần mỗi năm,

90
00:06:23,800 --> 00:06:26,302
‎dân Hồi giáo tụ họp ở thành phố lớn của Mỹ

91
00:06:26,386 --> 00:06:31,224
‎để nghe lãnh tụ Elijah Muhammad,
‎sáng lập và thủ lĩnh tinh thần của nhóm.

92
00:06:32,016 --> 00:06:35,061
‎Tôn giáo Cơ đốc giáo
‎đã khiến các bạn thất vọng.

93
00:06:35,144 --> 00:06:39,440
‎THỦ LĨNH TỔ CHỨC QUỐC GIA HỒI GIÁO

94
00:06:42,068 --> 00:06:44,695
‎Nhưng dân New York
‎để tâm hơn đến Malcolm X,

95
00:06:44,779 --> 00:06:46,531
‎mục sư Hồi giáo ở New York.

96
00:06:46,614 --> 00:06:50,701
‎Người da đen về bản chất là thánh thiện.

97
00:06:51,411 --> 00:06:54,205
‎Thế tức là
‎bản chất người da trắng là xấu xa ư?

98
00:06:54,956 --> 00:06:57,542
‎Về bản chất, họ khác với sự thánh thiện.

99
00:06:58,751 --> 00:07:01,963
‎Lời phê bình sự bất công
‎của người da trắng rất mạnh mẽ

100
00:07:02,046 --> 00:07:03,464
‎vì trước thời điểm này,

101
00:07:04,048 --> 00:07:06,300
‎ta phải nói điều như thế lúc riêng tư.

102
00:07:06,384 --> 00:07:09,095
‎Hẳn là không thể
‎gọi người da trắng là quỷ dữ.

103
00:07:09,178 --> 00:07:10,304
‎Đâu thể công khai.

104
00:07:11,264 --> 00:07:12,807
‎Về bản chất, họ là xấu xa.

105
00:07:14,767 --> 00:07:16,185
‎Anh là người xuất chúng,

106
00:07:16,269 --> 00:07:20,106
‎mà theo anh tự nhận,
‎anh từng là ma cô và bán ma túy rong.

107
00:07:20,815 --> 00:07:23,526
‎Mà giờ anh thay đổi,
‎không hút hay uống rượu.

108
00:07:24,527 --> 00:07:26,863
‎Đời anh thay đổi khi niềm tin Hồi giáo

109
00:07:26,946 --> 00:07:29,866
‎dạy anh là người da đen
‎thì không còn phải xấu hổ.

110
00:07:30,741 --> 00:07:33,828
‎Biết đấy, ta có điều
‎mà ta gọi là mốc tham khảo.

111
00:07:34,537 --> 00:07:37,165
‎Bố Malcolm là mốc tham khảo chắc chắn.

112
00:07:37,248 --> 00:07:38,374
‎Dĩ nhiên cả mẹ anh.

113
00:07:39,500 --> 00:07:41,878
‎Earl là bố ông và Louise là mẹ anh,

114
00:07:42,503 --> 00:07:45,381
‎họ là tín đồ của phong trào Marcus Garvey.

115
00:07:48,759 --> 00:07:51,137
‎Tổ chức của bố tôi đã tìm cách

116
00:07:51,679 --> 00:07:53,389
‎liên kết với người gốc Phi

117
00:07:53,473 --> 00:07:56,767
‎ở Châu Phi, ở vùng Caribe, ở nước Mỹ.

118
00:07:58,144 --> 00:08:02,690
‎Bố tôi cảm thấy rằng,
‎người gốc Phi thay vì làm nô lệ,

119
00:08:02,773 --> 00:08:04,984
‎thì họ phải trở nên tự lực.

120
00:08:06,944 --> 00:08:10,072
‎Không có Garvey thì không có Malcolm X.

121
00:08:11,199 --> 00:08:12,658
‎Garvey từng nói:

122
00:08:13,493 --> 00:08:16,787
‎"Người da đen… không sợ hãi".

123
00:08:16,871 --> 00:08:18,498
‎DÂN DA ĐEN MỚI KHÔNG SỢ HÃI

124
00:08:20,124 --> 00:08:23,377
‎Không có ảnh hưởng nào đáng kể hơn 

125
00:08:23,461 --> 00:08:24,420
‎BỐ CỦA MALCOLM X

126
00:08:24,504 --> 00:08:25,963
‎với một cậu bé da đen

127
00:08:26,047 --> 00:08:30,593
‎là được ở bên một người bố rất thông thái

128
00:08:30,676 --> 00:08:33,971
‎mà có tầm ảnh hưởng lên một lượng khán giả

129
00:08:34,054 --> 00:08:36,765
‎với tư cách mục sư và nhà thuyết giáo

130
00:08:36,849 --> 00:08:39,268
‎và là một đại diện của phong trào Garvey.

131
00:08:39,977 --> 00:08:42,145
‎Bố của Malcolm là anh hùng của ông.

132
00:08:43,147 --> 00:08:46,776
‎Nhưng vấn đề là, có những kẻ
‎theo chủ nghĩa da trắng ưu việt

133
00:08:46,859 --> 00:08:48,486
‎muốn bịt miệng Earl Little.

134
00:08:49,862 --> 00:08:51,864
‎Malcolm chỉ mới sáu tuổi

135
00:08:51,948 --> 00:08:56,077
‎khi bố của anh bị giết vào năm 1931.

136
00:08:56,160 --> 00:08:57,578
‎NGƯỜI BỊ XE ĐIỆN NGHIẾN

137
00:08:57,662 --> 00:08:59,747
‎Việc họ làm với ông rất kinh khủng.

138
00:09:00,706 --> 00:09:02,416
‎Ông đã bị phang vào đầu,

139
00:09:02,500 --> 00:09:06,587
‎rồi bị kéo lết vào đường ray xe

140
00:09:07,922 --> 00:09:12,760
‎để con tàu đi tới nghiến qua người ông.

141
00:09:16,722 --> 00:09:19,058
‎Trong năm hay sáu năm đầu đời,

142
00:09:19,850 --> 00:09:22,979
‎Malcolm đã có cơ hội trực tiếp

143
00:09:23,062 --> 00:09:26,399
‎nắm bắt giọng nói uy nghiêm của bố mình.

144
00:09:27,358 --> 00:09:29,694
‎Qua nhiều năm, hẳn là anh đã hồi tưởng

145
00:09:29,777 --> 00:09:32,697
‎những khoảnh khắc
‎của toàn thể phong trào Garvey.

146
00:09:35,408 --> 00:09:38,869
‎Tổ chức đó phát sinh
‎những người như Elijah Muhammad,

147
00:09:38,953 --> 00:09:41,664
‎mà tiến tới thành lập Quốc gia Hồi giáo.

148
00:09:43,124 --> 00:09:45,835
‎Elijah Muhammad đã lấy những gì đã học:

149
00:09:45,918 --> 00:09:48,713
‎khái niệm về sở hữu một nền tảng kinh tế,

150
00:09:48,796 --> 00:09:52,633
‎kỷ luật và trang phục quân sự,

151
00:09:52,717 --> 00:09:57,096
‎rồi đặt điều đó vào bối cảnh tôn giáo
‎của người Hồi giáo da đen.

152
00:10:01,559 --> 00:10:03,436
‎Rất lâu trước khi đủ 21 tuổi,

153
00:10:03,519 --> 00:10:06,355
‎Malcolm X bỏ học ở trường và đến Harlem.

154
00:10:09,025 --> 00:10:11,944
‎Và ở đó, anh làm kế toán, bán whiskey lậu,

155
00:10:12,028 --> 00:10:15,740
‎làm ma cô cho gái mại dâm,
‎sử dụng và buôn bán ma túy.

156
00:10:17,908 --> 00:10:21,245
‎Vào cuối hồi 1940,
‎Malcolm X thực hiện vụ cướp ở Boston,

157
00:10:21,329 --> 00:10:23,039
‎bị bắt và bị tống vào tù.

158
00:10:23,789 --> 00:10:25,416
‎Anh vào tù vì tội trộm cướp

159
00:10:26,000 --> 00:10:28,794
‎tại trại cảo tạo
‎bang Michigan và Massachusetts.

160
00:10:33,299 --> 00:10:37,720
‎Ngay từ sớm, ông đã có tính tò mò.

161
00:10:38,846 --> 00:10:41,223
‎Như hầu hết những người luôn bồn chồn

162
00:10:41,307 --> 00:10:45,144
‎rốt cuộc ta thành ra
‎thể hiện sự tò mò theo kiểu dân xã hội.

163
00:10:45,227 --> 00:10:48,439
‎Ta sẽ cố chinh phục, nằm quyền kiểm soát.

164
00:10:49,857 --> 00:10:51,651
‎Trong các bức tường nhà tù,

165
00:10:51,734 --> 00:10:54,153
‎Malcolm đã như một con hổ trong lồng,

166
00:10:54,236 --> 00:10:55,655
‎tiếp thu thông tin,

167
00:10:55,738 --> 00:10:59,283
‎trau dồi trí thông minh, đọc sách.

168
00:10:59,367 --> 00:11:01,369
‎Đó là sự thấm nhuần của Malcolm.

169
00:11:01,452 --> 00:11:02,578
‎Đó là khởi đầu.

170
00:11:03,663 --> 00:11:07,208
‎Thế nên khi được ra tù vào 1952,

171
00:11:07,291 --> 00:11:09,460
‎anh bèn trở lại Michigan.

172
00:11:09,543 --> 00:11:13,214
‎Rồi anh dấn thân hết sức
‎vào tổ chức Quốc gia Hồi giáo.

173
00:11:13,297 --> 00:11:16,801
‎Tôi thấy hạnh phúc và biết ơn Allah

174
00:11:16,884 --> 00:11:19,345
‎vì nguồn năng lượng và tinh thần

175
00:11:20,304 --> 00:11:24,517
‎mà người đã ban cho mục sư Malcolm.

176
00:11:28,729 --> 00:11:31,982
‎Và anh dấn thân đến mức vào năm 1954…

177
00:11:33,943 --> 00:11:36,028
‎anh đã là phát ngôn viên toàn quốc.

178
00:11:45,162 --> 00:11:47,164
‎Tên tôi là Rahman Ali.

179
00:11:48,958 --> 00:11:52,962
‎Tôi tự hào và hạnh phúc nói
‎tôi là em trai duy nhất của Muhammad Ali.

180
00:11:55,131 --> 00:11:56,757
‎Anh tôi đã lên thiên đường.

181
00:11:58,008 --> 00:12:00,678
‎Lần tới gặp,
‎chúng tôi sẽ cùng ở thiên đường.

182
00:12:00,761 --> 00:12:02,388
‎PHỤNG SỰ NGƯỜI KHÁC
‎LÀ PHÍ PHẢI TRẢ ĐỂ CÓ CHỖ Ở THIÊN ĐƯỜNG

183
00:12:02,471 --> 00:12:05,558
‎Hồi còn nhỏ, anh ấy luôn nói với tôi:

184
00:12:05,641 --> 00:12:08,352
‎"Anh sẽ là người nổi tiếng nhất thế giới".

185
00:12:09,019 --> 00:12:15,151
‎Hồi còn nhỏ, cỡ mười, 11, 12, 13 tuổi…
‎Anh tôi đã làm đúng việc anh nói sẽ làm.

186
00:12:22,408 --> 00:12:26,787
‎Nhà màu hồng kia là của Muhammad Ali.
‎Cassius Clay, bọn tôi gọi ông là GG.

187
00:12:26,871 --> 00:12:28,289
‎NHÀ MUHAMMAD ALI HỒI NHỎ

188
00:12:28,372 --> 00:12:32,168
‎Bọn tôi cùng trường tiểu học,
‎trung học cơ sở và phổ thông.

189
00:12:33,335 --> 00:12:36,046
‎Louisville có mỗi
‎Trung học Central cho da đen.

190
00:12:36,130 --> 00:12:39,633
‎Chúng tôi không có
‎cơ sở tiện nghi mà trường da trắng có.

191
00:12:39,717 --> 00:12:42,720
‎Trung học Central
‎không có sân điền kinh và bóng đá,

192
00:12:42,803 --> 00:12:44,221
‎hợp nhất trường mới có.

193
00:12:45,139 --> 00:12:47,683
‎Cassius Clay Sr theo đạo Baptist niềm Nam,

194
00:12:48,184 --> 00:12:51,645
‎Cassius Clay Jr
‎theo đạo Baptist niềm Nam, họ đi nhà thờ.

195
00:12:51,729 --> 00:12:55,775
‎Ông kể với tôi có lần đến Louisville,
‎ông đứng ngoài một nhà thờ nhỏ.

196
00:12:56,609 --> 00:12:59,904
‎Ở đó họ hát các bài thánh ca
‎tương tự ở nhà thờ của ông.

197
00:12:59,987 --> 00:13:02,031
‎"Ta có cùng bạn là Chúa Jesus".

198
00:13:04,450 --> 00:13:08,037
‎Rồi một mục sư bước ra nói:
‎"Này, nhóc ra khỏi đây đi".

199
00:13:08,954 --> 00:13:10,456
‎Ông nói: "Có gì sai trái.

200
00:13:12,875 --> 00:13:15,127
‎Họ cũng hát thánh ca như chúng tôi.

201
00:13:15,211 --> 00:13:17,963
‎Sao tôi phải rời đi vì là người da đen?"

202
00:13:21,467 --> 00:13:25,262
‎Phân chia chủng tộc rất tệ.
‎Ở trạm xe buýt ghi "Chỗ cho da màu".

203
00:13:26,347 --> 00:13:29,308
‎Ta biết ở tiệm bách hóa,
‎ta không thể thử quần áo.

204
00:13:29,391 --> 00:13:32,645
‎Họ thu tiền của ta,
‎nhưng ta phải mua đồ và mong sẽ vừa.

205
00:13:32,728 --> 00:13:34,063
‎Ta không được mặc thử.

206
00:13:38,901 --> 00:13:41,695
‎Cassius Clay sinh năm 1942.

207
00:13:43,489 --> 00:13:47,034
‎Emmett Till sinh năm 1941.

208
00:13:48,619 --> 00:13:52,665
‎Tại Money, Mississippi,
‎có câu chuyện gây sốc cho cả nước Mỹ.

209
00:13:54,917 --> 00:13:57,127
‎Câu chuyện về Emmett Till

210
00:13:58,128 --> 00:14:00,840
‎đã là một sự kiện thương tâm…

211
00:14:00,923 --> 00:14:02,132
‎CASSIUS CLAY 13 TUỔI

212
00:14:02,216 --> 00:14:04,468
‎…với người sẽ trở thành Muhammad Ali.

213
00:14:05,511 --> 00:14:08,264
‎Emmett Till, 14 tuổi,
‎bị bắt cóc và sát hại,

214
00:14:08,347 --> 00:14:12,810
‎bị cho là đã huýt sáo
‎trêu chọc vợ của bị cáo, Roy Bryant.

215
00:14:12,893 --> 00:14:17,022
‎Bryant và người anh nửa dòng máu,
‎JW Milam được bồi thẩm đoàn tha bổng.

216
00:14:23,112 --> 00:14:27,324
‎Ông nhìn khuôn mặt biến dạng của
‎Emmett Till trên trang của tạp chí ‎Jet‎.

217
00:14:28,075 --> 00:14:30,327
‎Ông nghe bố kể chuyện khủng khiếp

218
00:14:30,411 --> 00:14:32,746
‎về các vụ hành quyết vẫn xảy ra.

219
00:14:34,498 --> 00:14:37,668
‎Bố tôi luôn rất nhạy cảm với áp bức.

220
00:14:38,711 --> 00:14:43,716
‎Như mọi người da đen khác hiện vẫn làm,
‎bố ông đã dạy ông cách để sống sót.

221
00:14:44,967 --> 00:14:48,345
‎Bà tôi đã nói:
‎"Vụ đó quả thực làm bố cháu phiền lòng".

222
00:14:48,929 --> 00:14:53,809
‎Bố tôi muốn trở nên vĩ đại,
‎nhưng đây là điều tăm tối với một đứa trẻ.

223
00:15:04,945 --> 00:15:07,364
‎THÀNH PHỐ NEW YORK

224
00:15:11,702 --> 00:15:15,080
‎Tôi gặp Malcolm ở nhà hàng Temple Số 7.

225
00:15:15,873 --> 00:15:17,917
‎Rồi Malcolm đến, một gã khổng lồ.

226
00:15:18,751 --> 00:15:20,419
‎Malcolm là gã khổng lồ.

227
00:15:21,045 --> 00:15:22,171
‎Tôi đã bắt tay anh.

228
00:15:23,422 --> 00:15:26,425
‎Sức mạnh từ tay anh
‎có cảm giác như thể là từ Chúa.

229
00:15:27,551 --> 00:15:29,553
‎Lần đầu tiên tôi gặp mặt Malcolm

230
00:15:30,220 --> 00:15:32,932
‎là vào khoảng năm 1959, 1960.

231
00:15:33,015 --> 00:15:36,435
‎Anh đi dọc hành lang và bắt tay mọi người.

232
00:15:36,518 --> 00:15:39,063
‎Anh họ tôi nói:
‎"Cứ tiến đến mà hỏi anh ấy".

233
00:15:39,146 --> 00:15:42,775
‎Tôi đáp: "Không đâu". Tôi đã rất run sợ.

234
00:15:44,193 --> 00:15:47,112
‎Mỗi Chủ nhật, tại nhà hàng Temple số 7,

235
00:15:47,196 --> 00:15:48,572
‎Malcolm đã thuyết giảng

236
00:15:49,698 --> 00:15:54,244
‎ba, bốn, đôi khi năm giờ không ngừng nghỉ.

237
00:15:54,912 --> 00:15:57,206
‎Những kẻ bắt cóc ta và đưa ta đến đây.

238
00:15:57,289 --> 00:15:58,165
‎Phải.

239
00:15:58,248 --> 00:16:00,626
‎- Bọn họ biến ta thành nô lệ.
‎- Phải.

240
00:16:00,709 --> 00:16:03,003
‎- Treo cổ ta trên cây.
‎- Chuẩn xác.

241
00:16:03,087 --> 00:16:05,798
‎- Đâu cần nói với các bạn đó là kẻ nào.
‎- Phải.

242
00:16:06,674 --> 00:16:10,386
‎Tôi chưa bao giờ nghe ai nói
‎về các cuộc tấn công vào tâm trí

243
00:16:10,469 --> 00:16:12,388
‎với sự rành mạch như ông nói.

244
00:16:13,472 --> 00:16:15,849
‎Phim ảnh, sách giáo khoa…

245
00:16:15,933 --> 00:16:18,435
‎NHÀ BÁO, GIÁO SƯ, THÀNH VIÊN SÁNG LẬP OOAU

246
00:16:18,519 --> 00:16:20,062
‎…chương trình truyền hình,

247
00:16:20,145 --> 00:16:25,150
‎tất cả những sản phẩm ấy
‎là các đợt tấn công tâm lý không ngừng.

248
00:16:25,776 --> 00:16:27,236
‎Họ còn gọi ta là "nhóc".

249
00:16:27,319 --> 00:16:29,613
‎Dù ta lớn cỡ nào, họ gọi ta là "nhóc".

250
00:16:29,697 --> 00:16:32,908
‎Malcolm khiến ta tin ta không thể chết.

251
00:16:32,992 --> 00:16:36,954
‎Khi là một chàng trai
‎mà ta được dạy dỗ như thế,

252
00:16:37,037 --> 00:16:38,163
‎đó là điều ta cần.

253
00:16:41,709 --> 00:16:45,587
‎Rome chào đón Olympic Mùa hè thứ 17.

254
00:16:49,008 --> 00:16:52,845
‎Năm 1960, Cassius Clay được 18 tuổi.

255
00:16:53,429 --> 00:16:55,639
‎Ông còn trẻ, còn rất ngây ngô,

256
00:16:55,723 --> 00:16:57,683
‎đi tới Olympic ở Rome.

257
00:16:57,766 --> 00:17:00,060
‎Cassius Clay chiến thắng cho đội Mỹ.

258
00:17:00,894 --> 00:17:03,439
‎Ngay cả khi đó,
‎ông đã có sức hút tuyệt vời.

259
00:17:03,522 --> 00:17:05,232
‎ĐỒNG TÁC GIẢ "BLOOD BROTHERS"

260
00:17:06,233 --> 00:17:09,819
‎Ông gần như đã trở thành
‎thị trưởng của Làng Olympic.

261
00:17:12,196 --> 00:17:14,116
‎Lần đầu tôi thấy ông ấy ở gần,

262
00:17:14,199 --> 00:17:16,827
‎ông đang ngồi
‎trên bậc thang ở Làng Olympic.

263
00:17:18,454 --> 00:17:21,415
‎Ông đang nói say sưa.
‎Ông nâng huy chương lên.

264
00:17:21,498 --> 00:17:25,210
‎"Xem tôi là ai, xem tôi đẹp…
‎Tôi sẽ vô địch hạng nặng thế giới".

265
00:17:25,294 --> 00:17:27,463
‎Họ không hiểu ông ấy nói điều gì.

266
00:17:27,546 --> 00:17:29,173
‎Nhưng tôi để ý một điều.

267
00:17:29,923 --> 00:17:32,092
‎Mỗi lần có vận động viên nữ đi qua,

268
00:17:32,676 --> 00:17:34,970
‎họ dừng chân và quay lại nhìn ông.

269
00:17:35,763 --> 00:17:37,890
‎Tôi nói: "Anh chàng này sẽ có gì đó.

270
00:17:37,973 --> 00:17:40,392
‎Tôi không biết, nhưng sẽ là điều gì đó".

271
00:17:40,476 --> 00:17:42,811
‎Cho biết vì sao tên anh như tên La Mã?

272
00:17:42,895 --> 00:17:45,981
‎Tôi hiểu tôi là Cassius Marcellus Clay VI,

273
00:17:46,065 --> 00:17:51,153
‎ông cố của tôi là nô lệ ở Kentucky,
‎tên ông là theo một người Kentucky vĩ đại.

274
00:17:51,737 --> 00:17:54,865
‎Ông đến từ đâu hay
‎tất thảy bắt nguồn từ đâu,

275
00:17:54,948 --> 00:17:57,993
‎tôi đâu biết,
‎từ khi tôi hơi nổi ở giới quyền anh,

276
00:17:58,077 --> 00:18:00,204
‎hầu hết ai cũng muốn biết tôi từ đâu

277
00:18:00,287 --> 00:18:03,499
‎và tôi lấy tên đó ở đâu,
‎nhưng tôi chưa tìm hiểu vụ đó.

278
00:18:09,463 --> 00:18:14,301
‎Ông vô cùng tự hào khi đại diện cho Mỹ.
‎Đó là vinh dự lớn nhất của ông.

279
00:18:17,096 --> 00:18:19,139
‎Và có một điều ông nhận ra ở đó,

280
00:18:20,766 --> 00:18:22,768
‎không có biển phân chia chủng tộc.

281
00:18:26,980 --> 00:18:29,066
‎Ông tận hưởng sự tự do hành động

282
00:18:29,149 --> 00:18:30,818
‎mà ông chưa từng trải qua.

283
00:18:32,820 --> 00:18:34,655
‎Không như Louisville, Kentucky.

284
00:18:34,738 --> 00:18:38,158
‎NHÌN & NGHE SỨ GIẢ ELIJAH MUHAMMAD

285
00:18:39,201 --> 00:18:41,120
‎Tôi trình bày trước các bạn,

286
00:18:42,454 --> 00:18:43,831
‎đâu phải một con rối.

287
00:18:44,581 --> 00:18:45,582
‎Vâng, thưa ngài.

288
00:18:45,666 --> 00:18:48,961
‎Nhưng tôi trình bày
‎trước các bạn Chúa đích thực.

289
00:18:49,044 --> 00:18:50,212
‎Vâng, thưa ngài.

290
00:18:50,295 --> 00:18:51,797
‎- Đúng thế!
‎- Đúng thế!

291
00:18:57,052 --> 00:19:00,055
‎Theo tên linh thiêng nhất
‎của Chúa toàn năng, Allah…

292
00:19:01,765 --> 00:19:04,017
‎Chúa thực sự tồn tại và Chúa duy nhất…

293
00:19:05,811 --> 00:19:08,564
‎ta mãi cảm tạ Người vì Sứ giả thánh thiện

294
00:19:08,647 --> 00:19:12,317
‎và là Sứ giả duy nhất,
‎Elijah Muhammad đáng kính nhất.

295
00:19:13,026 --> 00:19:15,487
‎Có khi nào ta an toàn với người da trắng?

296
00:19:15,571 --> 00:19:16,488
‎Đúng vậy.

297
00:19:16,572 --> 00:19:17,614
‎Nói với tôi xem.

298
00:19:19,074 --> 00:19:20,826
‎Chương trình Sứ giả

299
00:19:20,909 --> 00:19:25,581
‎là môn học mà thảy chúng tôi
‎đều từng cần tới mà chưa bao giờ có.

300
00:19:27,124 --> 00:19:32,546
‎Không rượu, không ma túy,
‎không thuốc lá, không thịt lợn.

301
00:19:35,007 --> 00:19:37,467
‎Gọn gàng, sạch sẽ, ngăn nắp.

302
00:19:39,136 --> 00:19:42,097
‎Tôi là Melchisedek Supreme Shabazz-Allah,

303
00:19:42,181 --> 00:19:45,893
‎được biết đến là linh mục tối cao
‎của tổ chức Quốc gia Hồi giáo

304
00:19:45,976 --> 00:19:47,936
‎trên Trái đất và trong vũ trụ.

305
00:19:49,146 --> 00:19:52,399
‎Hiện tôi 84 tuổi. Tôi rất hòa bình.

306
00:19:52,482 --> 00:19:55,319
‎Hiểu tôi nói chứ?
‎Mà hạ gục người khác đâu là gì.

307
00:19:57,362 --> 00:19:58,739
‎Vì tôi đã được rèn thế.

308
00:20:00,032 --> 00:20:03,368
‎Rất hòa bình, rất tôn trọng,
‎không bao giờ là kẻ gây hấn,

309
00:20:03,994 --> 00:20:04,953
‎nhưng nguy hiểm.

310
00:20:06,705 --> 00:20:10,626
‎Người anh em mà bạn cho là
‎khiêm tốn, hiền lành và bất an,

311
00:20:11,251 --> 00:20:16,215
‎người anh em đó
‎không khoan nhượng khi nói về giáo lý.

312
00:20:18,759 --> 00:20:21,845
‎Họ nói ta ghét người da trắng.
‎Ta không ghét ai hết.

313
00:20:22,596 --> 00:20:24,431
‎Ta yêu người của ta rất nhiều,

314
00:20:24,514 --> 00:20:28,936
‎họ nghĩ ta ghét những kẻ
‎gây ra bất công chống lại người của ta.

315
00:20:35,859 --> 00:20:38,779
‎Đây là WHAS ở Louisville, Kentucky,

316
00:20:38,862 --> 00:20:41,365
‎khách tối nay, Cassius Clay từ Louisville,

317
00:20:41,448 --> 00:20:43,617
‎thứ tứ mục hạng nặng thế giới. Chào.

318
00:20:43,700 --> 00:20:48,413
‎Anh có nghĩ mình là võ sĩ quyền anh
‎xuất sắc ngang với Joe Louis trước kia?

319
00:20:48,497 --> 00:20:50,749
‎Tôi không bằng, mà xuất sắc hơn.

320
00:20:50,832 --> 00:20:55,003
‎Tôi đẳng cấp hơn,
‎nhanh nhẹn hơn và nói nhiều hơn.

321
00:20:56,505 --> 00:21:00,384
‎Ai thắng huy chương vàng
‎tại Olympic ở Rome? Ông ấy là anh hùng.

322
00:21:00,467 --> 00:21:01,551
‎VÔ ĐỊCH OLYMPIC

323
00:21:02,886 --> 00:21:06,098
‎Nhưng khi về Louisville,
‎ông thấy Louisville vẫn thế.

324
00:21:07,975 --> 00:21:11,103
‎Tôi vừa trở về từ Rome,
‎tôi muốn lên chuyên nghiệp.

325
00:21:11,186 --> 00:21:13,730
‎Hiểu biết tiêu chuẩn
‎là vận động viên da đen

326
00:21:13,814 --> 00:21:15,941
‎sẽ tỏ vẻ tôn kính về quyền công dân.

327
00:21:16,024 --> 00:21:17,818
‎Họ xuất hiện, không lên tiếng.

328
00:21:37,129 --> 00:21:38,213
‎Ông thắng Olympic,

329
00:21:38,297 --> 00:21:41,425
‎đã ra nước ngoài,
‎nơi không có phân chia chủng tộc.

330
00:21:41,508 --> 00:21:45,137
‎Ông trở về và nghĩ nhà vô địch
‎sẽ thay đổi gì đó, nhưng không.

331
00:21:48,557 --> 00:21:50,559
‎Cassius Clay vào một quán ăn.

332
00:21:52,561 --> 00:21:56,231
‎Gã da trắng ở quầy nói:
‎"Đây không phục vụ ngữ như mày, nhóc".

333
00:21:57,024 --> 00:22:00,360
‎Ông đứng đó với áo khoác Olympic
‎và huy chương vàng.

334
00:22:00,444 --> 00:22:01,486
‎Ông bị bẽ mặt.

335
00:22:02,821 --> 00:22:05,073
‎Khoảnh khắc đó, ông từ chối nước Mỹ.

336
00:22:06,074 --> 00:22:09,619
‎Ông dứt huy chương ra, ném xuống sông.

337
00:22:17,419 --> 00:22:20,047
‎Ông thất vọng nghĩ:
‎"Tôi làm vậy cho nước Mỹ,

338
00:22:20,130 --> 00:22:23,008
‎đã vô địch, là tất cả,
‎vẫn ở thế giới phân chia".

339
00:22:24,885 --> 00:22:28,096
‎Tôi nghĩ là tôi hiểu.
‎Điều đó thúc đẩy tất cả nói thật.

340
00:22:31,141 --> 00:22:34,186
‎Gordon B Davidson,
‎luật sư Hội Bảo trợ Louisville,

341
00:22:34,269 --> 00:22:35,520
‎chủ của Cassius Clay,

342
00:22:35,604 --> 00:22:38,482
‎được thuê để gắn kết hội với Cassius Clay.

343
00:22:39,358 --> 00:22:45,280
‎Giờ ông được một số cư dân da trắng
‎nhất định tại Louisville quan tâm,

344
00:22:45,364 --> 00:22:47,699
‎những người này coi ông là hàng hóa.

345
00:22:47,783 --> 00:22:50,077
‎Thứ hàng có thể bán trên thị trường.

346
00:22:50,160 --> 00:22:52,287
‎Tôi là WL Lyons Brown,

347
00:22:52,371 --> 00:22:55,415
‎chủ tịch hội đồng
‎Tập đoàn Chưng cất Brown-Forman.

348
00:22:56,375 --> 00:23:02,255
‎Một nhóm doanh nhân rất giàu có
‎đã thành lập Hội Bảo trợ Louisville

349
00:23:02,339 --> 00:23:05,258
‎để quản lý sự nghiệp quyền anh của ông.

350
00:23:05,342 --> 00:23:07,344
‎JD Stetson Coleman.

351
00:23:07,427 --> 00:23:09,304
‎Worth Bingham, trợ lý xuất bản…

352
00:23:09,388 --> 00:23:10,764
‎Và ông đã bị

353
00:23:11,807 --> 00:23:16,520
‎11 gã Louisville giàu có này kiểm soát.

354
00:23:16,603 --> 00:23:18,939
‎Tôi là sáng lập viên hội Cassius Clay.

355
00:23:19,648 --> 00:23:23,235
‎Và nói chuyện với bọn họ,
‎bạn sẽ có cảm giác rằng

356
00:23:23,318 --> 00:23:26,655
‎bọn họ đang nói về
‎một con ngựa đua bọn họ sở hữu.

357
00:23:26,738 --> 00:23:29,074
‎"Đó là một cậu chàng rất tốt".

358
00:23:37,541 --> 00:23:39,543
‎Cassius đến Miami để rèn luyện với

359
00:23:41,044 --> 00:23:45,549
‎Angelo Dundee, một trong số
‎huấn luyện viên giỏi nhất trong ngành.

360
00:23:46,883 --> 00:23:48,844
‎5TH STREET GYM NỔI TIẾNG THẾ GIỚI

361
00:23:50,345 --> 00:23:53,765
‎Rồi ông gặp một người tên là Abdul Rahman,

362
00:23:54,349 --> 00:23:55,475
‎"Chỉ huy Sam".

363
00:23:55,559 --> 00:23:57,227
‎CHỈ HUY SAM

364
00:23:57,310 --> 00:23:59,563
‎Bố tôi đứng đầu nhà nguyện Miami.

365
00:24:00,313 --> 00:24:04,067
‎Đây là khu vực của nhà nguyện hồi đó.

366
00:24:04,151 --> 00:24:07,696
‎Bố ra ngoài bán tờ báo ‎Muhammad Speaks.

367
00:24:07,779 --> 00:24:11,158
‎Ông nghe có anh từ bên kia phố hét lên:

368
00:24:11,992 --> 00:24:13,869
‎"Sao ta bị gọi là mọi đen?"

369
00:24:14,870 --> 00:24:17,038
‎"Vì sao ta điếc, ngu và mù quáng?"

370
00:24:18,331 --> 00:24:21,877
‎"Sao mọi người đều tiến bộ
‎còn ta thì bị thụt lùi quá xa?"

371
00:24:22,544 --> 00:24:25,797
‎Bố tôi đáp:
‎"Này, tôi thấy anh thấu hiểu giáo lý".

372
00:24:26,631 --> 00:24:28,800
‎"Ừ, trời ạ. Tôi là Cassius Clay".

373
00:24:28,884 --> 00:24:31,636
‎Thế là họ tức thì hợp cạ với nhau.

374
00:24:33,013 --> 00:24:36,933
‎Phần lớn nước Mỹ không hiểu được rằng

375
00:24:37,017 --> 00:24:39,019
‎Cassius Clay có một bí mật.

376
00:24:39,853 --> 00:24:42,147
‎Rằng ông đang sống hai cuộc đời.

377
00:24:48,528 --> 00:24:53,492
‎Vào 1959, Cassius Clay đến Chicago
‎tham dự trình diễn đấm bốc nghiệp dư.

378
00:24:54,326 --> 00:24:57,996
‎Ông hơi rảnh rỗi, ra phố,
‎thấy thành viên Quốc gia Hồi giáo.

379
00:24:58,079 --> 00:24:59,748
‎SỰ THẬT LÀ VŨ KHÍ TUYỆT NHẤT

380
00:25:01,500 --> 00:25:05,712
‎Một trong số họ đưa ông bản thu.
‎"Thiên đường với người da trắng…"

381
00:25:05,795 --> 00:25:11,009
‎"…là địa ngục với người da đen"
‎của Louis X, về sau là Louis Farrakhan,

382
00:25:11,092 --> 00:25:13,762
‎từng được biết đến là
‎Calypso Gene Lôi Cuốn.

383
00:25:15,430 --> 00:25:19,184
‎TỪNG ĐƯỢC BIẾT LÀ CALYPSO GENE LÔI CUỐN

384
00:25:23,104 --> 00:25:25,398
‎Cassius mang bản thu này về Louisville

385
00:25:25,482 --> 00:25:28,193
‎và ông nghe đi nghe lại bản này nhiều lần.

386
00:25:45,293 --> 00:25:47,796
‎Khi ông tập ở 5th Street Gym tại Miami,

387
00:25:48,672 --> 00:25:51,800
‎tôi đã thấy vài gương mặt
‎thay đổi ở trại huấn luyện.

388
00:25:52,759 --> 00:25:57,138
‎Sam Saxon, tức Chỉ huy Sam, đi cùng ông.

389
00:25:57,222 --> 00:25:59,975
‎Và theo như Angelo Dundee biết,

390
00:26:00,058 --> 00:26:02,811
‎đó là gã bạn từ bé
‎ông cho đi quanh phòng tập.

391
00:26:02,894 --> 00:26:05,522
‎Tôi vừa vượt qua trận với Henry Cooper.

392
00:26:05,605 --> 00:26:07,315
‎Ngày nào họ cũng tụ họp.

393
00:26:08,024 --> 00:26:10,569
‎Bố tôi dạy cho Cassius Clay về Hồi giáo,

394
00:26:11,778 --> 00:26:13,655
‎và mang giáo lý tới cho ông ấy.

395
00:26:13,738 --> 00:26:16,449
‎ĐỊNH NGHĨA VỀ CÁCH MẠNG CỦA NGƯỜI DA ĐEN

396
00:26:16,533 --> 00:26:21,121
‎Quốc gia Hồi giáo dần cung cấp cho Clay

397
00:26:22,038 --> 00:26:25,834
‎lời dẫn về sự xuất sắc của người da đen

398
00:26:25,917 --> 00:26:28,587
‎và về thành tựu tối cao của người da đen.

399
00:26:28,670 --> 00:26:31,172
‎QUỐC GIA HỒI GIÁO
‎NHÀ NGUYỆN MUHAMMAD SỐ 29

400
00:26:31,256 --> 00:26:33,925
‎Chỉ huy Sam bắt đầu
‎chỉ dạy cho Cassius Clay…

401
00:26:34,759 --> 00:26:36,428
‎Đó là điều tôi đang dạy.

402
00:26:36,511 --> 00:26:39,848
‎…cùng lúc với sự nghiệp của
‎Elijah Muhammad đáng kính…

403
00:26:40,640 --> 00:26:42,475
‎Và các lãnh đạo da đen này…

404
00:26:42,559 --> 00:26:46,146
‎…cùng sự xuất hiện bùng nổ của Malcolm X.

405
00:26:46,771 --> 00:26:50,275
‎Cassius trở nên gần gũi hơn
‎với tổ chức Quốc gia Hồi giáo.

406
00:26:51,318 --> 00:26:53,028
‎Ông không gia nhập tổ chức,

407
00:26:53,778 --> 00:26:55,196
‎nhưng ông có quan tâm.

408
00:26:58,575 --> 00:27:02,120
‎Ông có nghĩ nếu thiếu đức tin,
‎anh ông vẫn thành vĩ đại nhất?

409
00:27:03,204 --> 00:27:04,080
‎Không đâu.

410
00:27:04,164 --> 00:27:07,334
‎Niềm tin vào Hồi giáo giúp anh tôi tự tin.

411
00:27:08,043 --> 00:27:09,836
‎Chúa rất tử tế.

412
00:27:09,919 --> 00:27:12,839
‎Chúa đầy quyền năng, Chúa rất công chính.

413
00:27:12,922 --> 00:27:16,092
‎Elijah Muhammad,
‎Malcolm X giúp anh tự tin để vĩ đại.

414
00:27:20,055 --> 00:27:25,268
‎Tháng Sáu, Cassius em trai,
‎đang ở nhà của họ ở Louisville,

415
00:27:26,394 --> 00:27:28,355
‎họ nhận cuộc gọi từ Chỉ huy Sam.

416
00:27:29,481 --> 00:27:33,151
‎Quốc gia Hồi giáo tổ chức
‎một cuộc biểu tình lớn ở Detroit.

417
00:27:33,693 --> 00:27:36,363
‎Cassius và Rudy đã hết sức hào hứng.

418
00:27:36,446 --> 00:27:38,698
‎Họ chưa từng thấy tận mắt Sứ giả.

419
00:27:38,782 --> 00:27:41,493
‎Chỉ huy Sam lái xe từ Miami đến Louisville

420
00:27:41,576 --> 00:27:44,162
‎để đón anh em nhà Clay rồi họ đến Detroit.

421
00:27:45,163 --> 00:27:49,376
‎Nhưng trước khi vào sân vận động,
‎Sam đưa họ vào một quán ăn,

422
00:27:50,085 --> 00:27:54,214
‎và trong quán ăn đó là Malcolm X.

423
00:27:57,175 --> 00:28:00,970
‎Có Malcolm X ngồi tại một bàn ở đó

424
00:28:01,054 --> 00:28:04,182
‎như thể ông luôn ngồi ở bàn đối diện cửa.

425
00:28:04,265 --> 00:28:07,477
‎Biết đấy, gần giống như
‎phim cao bồi miền Tây cổ điển.

426
00:28:09,729 --> 00:28:12,065
‎Quanh bàn của Malcolm là lính gác.

427
00:28:13,066 --> 00:28:14,567
‎Cassius bị choáng ngợp.

428
00:28:18,446 --> 00:28:20,365
‎Cassius hiếm khi bị choáng ngợp.

429
00:28:21,199 --> 00:28:24,077
‎"Cậu ta cư xử như thể
‎tôi phải biết cậu ta là ai.

430
00:28:25,245 --> 00:28:26,955
‎Tôi còn chưa nghe về cậu ta.

431
00:28:27,038 --> 00:28:27,997
‎HỒI KÝ MALCOLM X

432
00:28:28,081 --> 00:28:30,291
‎Chúng tôi ở hai thế giới khác hẳn.

433
00:28:31,084 --> 00:28:35,088
‎Thực ra, Elijah Muhammad
‎đã chỉ thị cho người Hồi giáo chúng tôi

434
00:28:35,171 --> 00:28:37,507
‎cưỡng lại mọi hình thức thể thao".

435
00:28:39,008 --> 00:28:42,137
‎Hài thật đấy.
‎Bố tôi đã không biết ông ấy là ai.

436
00:28:42,220 --> 00:28:47,267
‎Nhưng bố tôi cứ thuận theo,
‎cái ý thức về tầm quan trọng đó.

437
00:28:48,059 --> 00:28:50,770
‎"Nếu người này nghĩ cậu ta nổi tiếng,

438
00:28:50,854 --> 00:28:54,482
‎vậy tôi thuận theo cậu ta.
‎Dĩ nhiên tôi biết cậu rất tuyệt".

439
00:28:58,611 --> 00:29:00,113
‎Malcolm X là thiên tài.

440
00:29:01,740 --> 00:29:04,951
‎Ông nói sự thật về
‎cách người da đen bị ngược đãi ở Mỹ.

441
00:29:06,161 --> 00:29:07,746
‎Sự thật, đâu có thù ghét.

442
00:29:07,829 --> 00:29:09,956
‎CHỈ ALLAH LÀ CHÚA
‎MUHAMMAD LÀ TÔNG ĐỒ

443
00:29:10,039 --> 00:29:12,667
‎Rudy và Cassius,
‎họ vào sân vận động Olympic.

444
00:29:13,710 --> 00:29:15,044
‎Và họ đã thấy gì?

445
00:29:15,128 --> 00:29:17,172
‎ĐỘI QUÂN HỒI GIÁO

446
00:29:17,255 --> 00:29:19,424
‎Họ thấy một đội quân da đen.

447
00:29:20,049 --> 00:29:24,053
‎Đàn ông da đen kiêu hãnh,
‎mặc bộ vét đen, thắt nơ

448
00:29:24,137 --> 00:29:27,056
‎và họ có trật tự, có ý thức kỷ luật.

449
00:29:27,140 --> 00:29:30,935
‎Trước khi người da trắng tới,
‎ta đã có những nền văn minh vĩ đại

450
00:29:31,019 --> 00:29:35,148
‎cũng hùng mạnh như những gì
‎người da trắng tạo ra trên Trái đất.

451
00:29:35,982 --> 00:29:39,819
‎Chia tách hoặc chết là
‎thông điệp mà hôm đó Cassius nghe được.

452
00:29:41,237 --> 00:29:43,406
‎Chia tách hoặc chết.

453
00:29:44,574 --> 00:29:46,659
‎Chúng ta không muốn hòa nhập.

454
00:29:46,743 --> 00:29:48,369
‎Chúng ta muốn chia tách.

455
00:29:50,246 --> 00:29:54,125
‎Chúng ta không muốn gì ngoài sự tự do

456
00:29:55,001 --> 00:29:58,379
‎sở hữu một phần Trái đất
‎có thể gọi là của riêng chúng ta.

457
00:30:01,216 --> 00:30:04,344
‎Phân tích rằng người da trắng là quỷ dữ

458
00:30:04,427 --> 00:30:07,597
‎đã vô cùng hấp dẫn với những người

459
00:30:07,680 --> 00:30:11,309
‎từng trải qua khốn cùng
‎do tác động của người da trắng.

460
00:30:11,392 --> 00:30:15,688
‎Cơ đốc giáo thì tốt gì cho bạn và tôi

461
00:30:16,564 --> 00:30:23,321
‎nếu tôn giáo đó không bảo vệ
‎chúng ta chống lại những kẻ hành quyết?

462
00:30:23,404 --> 00:30:24,239
‎Đúng thế.

463
00:30:25,907 --> 00:30:28,201
‎Họ nói họ là tín đồ của Chúa Jesus.

464
00:30:28,952 --> 00:30:30,537
‎Họ là tín đồ của quỷ dữ.

465
00:30:39,629 --> 00:30:42,340
‎"Đôi khi, tôi nghe nói rằng Cassius

466
00:30:42,423 --> 00:30:44,300
‎xuất hiện ở nhà nguyện Hồi giáo

467
00:30:44,384 --> 00:30:46,636
‎và nhà hàng ở nhiều thành phố".

468
00:30:46,719 --> 00:30:48,096
‎HỒI KÝ MALCOLM X

469
00:30:48,179 --> 00:30:50,014
‎"Nếu tôi tình cờ thuyết giảng

470
00:30:50,098 --> 00:30:52,392
‎ở bất kỳ đâu trong khoảng cách hợp lý

471
00:30:52,475 --> 00:30:54,561
‎với nơi nào Cassius hiện diện,

472
00:30:54,644 --> 00:30:56,020
‎thì cậu ta dều có mặt".

473
00:31:09,659 --> 00:31:11,703
‎Tháng Ba năm 1963,

474
00:31:13,413 --> 00:31:16,833
‎Cassius đang ở New York
‎cho trận đấu với Doug Jones.

475
00:31:16,916 --> 00:31:18,877
‎NHÀ THI ĐẤU MADISON SQUARE GARDEN

476
00:31:19,460 --> 00:31:20,295
‎Ai đã ở đó?

477
00:31:22,005 --> 00:31:26,175
‎Malcolm đặc biệt quan tâm đến
‎đấu sĩ hạng nặng trẻ tuổi này.

478
00:31:26,801 --> 00:31:29,762
‎Clay, chiến thằng nhờ hội đồng nhất trí.

479
00:31:29,846 --> 00:31:30,847
‎NGƯỜI CHIẾN THẮNG

480
00:31:31,598 --> 00:31:35,685
‎Ngày hôm sau,
‎Cassius Clay xuất hiện trước công chúng

481
00:31:35,768 --> 00:31:38,771
‎với bộ vét đen, áo sơ mi trắng, nơ đen.

482
00:31:38,855 --> 00:31:40,773
‎NGƯỜI KHIẾN NHÀ THI ĐẤU CHẬT KÍN

483
00:31:40,857 --> 00:31:42,984
‎Ông trả lời phỏng vấn ‎New York Post‎.

484
00:31:43,943 --> 00:31:47,780
‎Ông được hỏi lý do
‎không cùng đi tuần hành vì quyền công dân.

485
00:31:49,240 --> 00:31:51,659
‎Ông nói: "Tôi không tin vào phi bạo lực.

486
00:31:52,535 --> 00:31:55,371
‎Tôi tin vào việc ăn miếng trả miếng".

487
00:31:56,623 --> 00:31:58,166
‎Chuyện đã rất rõ ràng.

488
00:31:58,791 --> 00:32:01,961
‎Ông đã ở Harlem.
‎Ông dành thời gian bên Malcolm.

489
00:32:03,212 --> 00:32:05,131
‎Malcolm đưa Muhammad Ali đến đền

490
00:32:05,214 --> 00:32:07,675
‎và giới thiệu Muhammad Ali với chúng tôi.

491
00:32:07,759 --> 00:32:12,513
‎Họ đã có mối quan hệ kiểu thầy trò.

492
00:32:14,390 --> 00:32:15,975
‎Sự chênh lệch tuổi tác…

493
00:32:16,059 --> 00:32:19,103
‎chàng trai 22 tuổi bảnh bao

494
00:32:19,187 --> 00:32:23,650
‎rồi ta có Malcolm, già dặn hơn một chút.

495
00:32:23,733 --> 00:32:25,610
‎Sự hiểu biết về thế giới

496
00:32:25,693 --> 00:32:28,613
‎sẽ rất quan trọng với Muhammad Ali.

497
00:32:28,696 --> 00:32:31,115
‎Đâu thể ở gần Malcolm mà không học hỏi.

498
00:32:31,699 --> 00:32:33,368
‎Malcolm chia sẻ học thức.

499
00:32:38,456 --> 00:32:41,084
‎Chính phủ không thể bảo vệ ta,
‎ta nên làm gì?

500
00:32:41,834 --> 00:32:45,004
‎Đi tìm kẻ đánh bom nhà thờ
‎ở Birmingham, Alabama.

501
00:32:45,088 --> 00:32:47,340
‎NHÀ THỜ BỊ ĐÁNH BOM
‎BỐN TRẺ EM MẤT MẠNG

502
00:32:47,423 --> 00:32:51,344
‎Nếu họ không thể thìm ra,
‎vậy hãy để chúng ta tự tìm ra.

503
00:32:51,427 --> 00:32:54,764
‎Và khi ta tìm ra… Tôi không muốn nghe thế.

504
00:32:54,847 --> 00:32:57,350
‎Và khi ta tìm ra đó là ai,

505
00:32:57,433 --> 00:32:59,769
‎kẻ đã sát hại các bé gái của chúng ta,

506
00:33:00,812 --> 00:33:05,191
‎thì công lý nói rằng
‎kẻ sát nhân phải bị xử tử.

507
00:33:05,274 --> 00:33:07,276
‎Khi Cassius Clay gặp Malcolm X,

508
00:33:08,194 --> 00:33:12,156
‎ông không hề biết Malcolm
‎đang đi theo hướng chính trị mới.

509
00:33:12,824 --> 00:33:15,952
‎Malcolm tin rằng
‎Quốc gia Hồi giáo có tiềm năng

510
00:33:16,035 --> 00:33:19,580
‎tạo ra sự khác biệt lớn hơn
‎nếu tham gia vào chiến tuyến.

511
00:33:19,664 --> 00:33:22,291
‎Đừng để đám thuyết giáo ôn hòa lừa phỉnh.

512
00:33:22,375 --> 00:33:25,336
‎Khi bị chó tấn công, ta tóm lấy con chó,

513
00:33:25,420 --> 00:33:27,672
‎chính con chó hoặc chủ của nó.

514
00:33:28,172 --> 00:33:30,466
‎Ông không chủ trương bạo lực,

515
00:33:30,550 --> 00:33:32,427
‎ông chủ trương tự vệ.

516
00:33:34,220 --> 00:33:38,141
‎Chúng tôi không cố khơi mào gì.
‎Không khởi đầu, sẽ không rắc rối.

517
00:33:38,808 --> 00:33:42,395
‎Nhưng nếu nhắm tấn công chúng tôi,
‎hãy sẵn sàng chiến đấu,

518
00:33:42,478 --> 00:33:46,024
‎vì chúng tôi không làm theo
‎triết lý của Martin Luther King.

519
00:33:48,234 --> 00:33:50,778
‎Nhưng Elijah đã bảo ông từ chức.

520
00:33:53,281 --> 00:33:56,617
‎Trong một số thư gửi Malcolm,
‎Elijah nhắc nhở Malcolm:

521
00:33:57,535 --> 00:34:00,913
‎"Đừng nói gì mà chưa nghe tôi nhắc tới".

522
00:34:02,874 --> 00:34:04,751
‎Elijah nói:

523
00:34:04,834 --> 00:34:08,504
‎"Sự phán xét với người Mỹ da trắng
‎sẽ nằm trong tay của Chúa".

524
00:34:09,797 --> 00:34:13,676
‎Đối với Malcolm, điều này không phù hợp

525
00:34:13,760 --> 00:34:17,388
‎với mong muốn được
‎chứng kiến công lý ngay lập tức.

526
00:34:17,472 --> 00:34:21,100
‎Miễn là cuộc đấu tranh
‎đòi quyền công dân này được dẫn dắt…

527
00:34:21,184 --> 00:34:23,436
‎Tôi cho từ "dẫn dắt" trong ngoặc kép.

528
00:34:23,518 --> 00:34:27,607
‎Cuộc đấu tranh nếu là do
‎các thủ lĩnh da đen ôn hòa kìm hãm,

529
00:34:27,690 --> 00:34:29,900
‎cấu trúc quyền lực da trắng không sợ.

530
00:34:29,984 --> 00:34:33,487
‎Họ chỉ lo sợ khi biết
‎quần chúng da đen sẵn sàng bùng nổ.

531
00:34:33,571 --> 00:34:36,866
‎Và sự bùng nổ đó
‎sẽ phá hủy một số đồ đạc trong nhà họ.

532
00:34:37,658 --> 00:34:39,577
‎Bố tôi mê sự bạo dạn ở Malcolm.

533
00:34:40,369 --> 00:34:43,539
‎Bố đã bắt chước rất nhiều
‎bài thuyết giảng của Malcolm

534
00:34:43,623 --> 00:34:45,666
‎dựa theo cách Malcolm trình bày.

535
00:34:48,085 --> 00:34:54,717
‎Ta bắt đầu thấy căng thẳng sớm phát triển

536
00:34:55,802 --> 00:34:58,763
‎giữa Malcolm X
‎và Elijah Muhammad đáng kính.

537
00:34:59,430 --> 00:35:05,103
‎Elijah Muhammad không lôi cuốn
‎tương tự như cách Malcolm lôi cuốn.

538
00:35:05,186 --> 00:35:09,065
‎Vì các vị không thích ý tưởng
‎người da trắng bắn người da đen nhỉ?

539
00:35:09,732 --> 00:35:12,235
‎Các vị sẵn sàng làm gì đó với việc ấy nhỉ?

540
00:35:12,860 --> 00:35:13,945
‎Chúng tôi biết mà.

541
00:35:14,028 --> 00:35:17,490
‎Thành viên thông thường
‎của Quốc gia Hồi giáo yêu Malcolm.

542
00:35:17,573 --> 00:35:19,325
‎Đối với nhiều người,

543
00:35:19,408 --> 00:35:23,830
‎ông là sự tiếp cận
‎và trải nghiệm trực tiếp nhất của họ

544
00:35:23,913 --> 00:35:25,832
‎với giáo lý của Elijah Muhammad.

545
00:35:26,999 --> 00:35:30,670
‎Một khi Malcolm bắt đầu
‎theo đuổi mọi điều như một trí thức,

546
00:35:31,546 --> 00:35:33,297
‎tôi nghĩ ông đã đạt đến điểm

547
00:35:33,381 --> 00:35:36,676
‎mà lợi ích của ông
‎chia tách khỏi lợi ích của tổ chức.

548
00:35:38,719 --> 00:35:42,098
‎Hẳn là điều đó dẫn đến
‎nhiều căng thẳng và xung đột hơn.

549
00:35:43,975 --> 00:35:45,726
‎HỒI KÝ MALCOLM X

550
00:35:45,810 --> 00:35:46,894
‎"Tôi mến cậu ta.

551
00:35:47,562 --> 00:35:50,439
‎Một số phẩm chất lan truyền cậu ta có

552
00:35:50,523 --> 00:35:52,191
‎khiến cậu ta là một trong số

553
00:35:52,275 --> 00:35:54,318
‎vài người tôi từng mời đến nhà".

554
00:35:57,572 --> 00:35:58,698
‎Họ đã nói chuyện.

555
00:35:58,781 --> 00:36:00,825
‎Chắc họ đã nói chuyện điện thoại,

556
00:36:00,908 --> 00:36:02,785
‎nhưng tất cả đều bí mật.

557
00:36:03,452 --> 00:36:07,915
‎Nhưng Hội Bảo trợ Louisville
‎bắt đầu đánh hơi thấy việc đang diễn ra.

558
00:36:07,999 --> 00:36:10,501
‎Bọn họ bắt đầu nhận ra rằng

559
00:36:10,585 --> 00:36:14,088
‎Cassius có liên hệ với người Hồi giáo.

560
00:36:14,172 --> 00:36:16,424
‎Bọn họ bắt đầu lùi lại.

561
00:36:17,842 --> 00:36:20,178
‎Đột nhiên, lời Cassius Clay hùng biện

562
00:36:20,261 --> 00:36:24,015
‎bắt đầu vang vọng quan điểm Malcolm X.

563
00:36:27,518 --> 00:36:30,479
‎Tháng Bảy, 1963, Chicago.

564
00:36:31,314 --> 00:36:34,025
‎Bruce Hills, phóng viên ‎Chicago Sun-Times‎,

565
00:36:34,108 --> 00:36:36,694
‎chờ sẵn bên ngoài Đại học Hồi giáo,

566
00:36:36,777 --> 00:36:38,779
‎là trường của Quốc gia Hồi giáo.

567
00:36:39,822 --> 00:36:43,618
‎Bằng cách nào đó,
‎anh ta biết có chiếc Cadillac đỏ rực

568
00:36:43,701 --> 00:36:45,786
‎đang đậu ở sau Đại học Hồi giáo.

569
00:36:47,038 --> 00:36:50,249
‎Cassius và Rudy và vài người khác bước ra.

570
00:36:51,209 --> 00:36:52,960
‎Bruce Hills phấn khích.

571
00:36:53,044 --> 00:36:54,295
‎Mắt anh ta sáng lên

572
00:36:55,213 --> 00:36:57,256
‎rồi anh ta đi theo xe của Cassius.

573
00:36:58,799 --> 00:37:01,302
‎Bruce khiến Cassius hạ cửa sổ xe xuống.

574
00:37:02,720 --> 00:37:04,430
‎Anh ta thấy Cassius có đeo

575
00:37:04,513 --> 00:37:08,809
‎huy hiệu sao và lưỡi liềm: "Sao?
‎Anh là thành viên Quốc gia Hồi giáo à?"

576
00:37:09,727 --> 00:37:14,232
‎Trước tiên, Cassius Clay đáp: "Không".
‎Rồi anh nói: "Nếu đúng thì sao chứ?

577
00:37:15,358 --> 00:37:17,026
‎Đó là tổ chức tuyệt vời".

578
00:37:17,944 --> 00:37:23,199
‎Và cứ thế tiếp tục cho đến khi
‎Rudy rẽ vào đường cao tốc ra khỏi Chicago.

579
00:37:26,410 --> 00:37:28,955
‎Câu chuyện được Bruce Hills đăng báo

580
00:37:29,038 --> 00:37:32,708
‎nhưng chưa thành chuyện lớn trên báo chí.

581
00:37:34,001 --> 00:37:38,673
‎Nhưng đã rõ ràng là Cassius
‎có liên hệ với Quốc gia Hồi giáo.

582
00:37:39,757 --> 00:37:42,051
‎Sự thực là Cassius Clay

583
00:37:42,134 --> 00:37:47,390
‎có liên quan đến nhóm này
‎khiến nhiều người da trắng lo lắng.

584
00:37:48,266 --> 00:37:51,519
‎FBI nói phong trào này
‎là mối đe dọa tiềm tàng.

585
00:37:51,602 --> 00:37:54,438
‎cho an ninh nội bộ của nước Mỹ.

586
00:37:57,066 --> 00:37:59,902
‎J Edgar Hoover là giám đốc của FBI,

587
00:37:59,986 --> 00:38:02,530
‎làm việc cho chính quyền Kennedy.

588
00:38:04,323 --> 00:38:09,161
‎Hoover và FBI đã thực hiện
‎một chương trình phản gián

589
00:38:09,245 --> 00:38:12,665
‎thiết kế để giảm tác động của
‎Elijah Muhammad và Malcolm X.

590
00:38:15,751 --> 00:38:17,878
‎Không chỉ giám sát thụ động,

591
00:38:17,962 --> 00:38:20,339
‎mà còn là sự xâm nhập chủ động

592
00:38:20,923 --> 00:38:24,176
‎được thiết kế để làm xói mòn tác động

593
00:38:24,260 --> 00:38:26,053
‎mà Quốc gia Hồi giáo đang có,

594
00:38:26,137 --> 00:38:28,764
‎giảm thiểu tác động Malcolm đang có.

595
00:38:29,849 --> 00:38:32,226
‎Ngày nào họ cũng lên kế hoạch

596
00:38:32,310 --> 00:38:34,937
‎để ngăn chặn Elijah và tín đồ của ông.

597
00:38:35,646 --> 00:38:37,815
‎Mà xin nói là các vị hơi muộn rồi.

598
00:38:42,987 --> 00:38:45,531
‎Ta chủ yếu đối mặt với vấn đề đạo đức.

599
00:38:46,324 --> 00:38:48,242
‎Điều này cổ như Kinh Thánh

600
00:38:48,326 --> 00:38:50,911
‎và rành mạch như Hiến pháp nước Mỹ.

601
00:38:51,871 --> 00:38:53,247
‎Trọng tâm của câu hỏi

602
00:38:54,206 --> 00:38:57,043
‎là liệu tất cả người Mỹ
‎có được quyền bình đẳng

603
00:38:57,710 --> 00:38:59,128
‎và các cơ hội bình đẳng?

604
00:39:00,046 --> 00:39:03,841
‎Liệu ta có định đối xử với
‎đồng bào Mỹ như ta muốn được đối xử?

605
00:39:09,638 --> 00:39:13,100
‎Từ Dallas, Texas,
‎tin cấp báo dường như chính thức,

606
00:39:13,184 --> 00:39:18,439
‎Tổng thống Kennedy đã qia đời
‎lúc 13:00 theo giờ chuẩn miền Trung.

607
00:39:28,324 --> 00:39:31,660
‎Dọc đại lộ đang u sầu,
‎họ đưa Tổng thống John F Kennedy,

608
00:39:31,744 --> 00:39:32,953
‎anh hùng và liệt sĩ,

609
00:39:33,037 --> 00:39:35,748
‎tới nằm dưới mái vòm của Điện Capitol.

610
00:39:36,999 --> 00:39:38,626
‎Khi Kennedy chết đi,

611
00:39:39,251 --> 00:39:43,881
‎Elijah Muhammad
‎đã chỉ thị tất cả các đền thờ

612
00:39:45,424 --> 00:39:48,094
‎hãy để ông bộc lộ cảm xúc của toàn tổ chức

613
00:39:48,177 --> 00:39:50,888
‎CỰU THƯ KÝ TOÀN QUỐC,
‎TỔ CHỨC QUỐC GIA HỒI GIÁO

614
00:39:50,971 --> 00:39:52,681
‎về cái chết của tổng thống.

615
00:39:53,265 --> 00:39:55,393
‎Elijah Muhammad, từ nhà ở Phoenix,

616
00:39:55,476 --> 00:39:59,355
‎gọi điện cho báo, yêu cầu đăng
‎tuyên bố của ông lên trang nhất.

617
00:39:59,438 --> 00:40:01,982
‎Lời tuyên bố viết: "Như toàn thế giới,

618
00:40:02,066 --> 00:40:05,486
‎chúng tôi rất sốc trước vụ
‎ám sát tổng thống của chúng ta".

619
00:40:07,029 --> 00:40:09,365
‎Tôi phải tôn trọng điều Sứ giả nói.

620
00:40:09,448 --> 00:40:10,783
‎Không nên tuyên bố gì.

621
00:40:12,159 --> 00:40:13,369
‎Tôi hiểu điều đó.

622
00:40:14,120 --> 00:40:16,914
‎Với tôi, ông dạy người da trắng là quỷ dữ

623
00:40:17,915 --> 00:40:18,999
‎thì Kennedy là ai?

624
00:40:19,875 --> 00:40:22,294
‎Theo tôi biết, ông ta đâu làm gì cho tôi.

625
00:40:23,170 --> 00:40:27,967
‎Ý là, tôi vẫn phải chu cấp cho bản thân.
‎Ông ta không bỏ tiền vào túi tôi.

626
00:40:28,551 --> 00:40:31,554
‎Mà tôi cần nghe cha mình,
‎Elijah Muhammad đáng kính.

627
00:40:31,637 --> 00:40:33,931
‎Ông đã nói rõ là không tuyên bố gì.

628
00:40:35,599 --> 00:40:40,187
‎Bất chấp chỉ dẫn của Sứ giả,

629
00:40:40,896 --> 00:40:42,148
‎Malcolm đã lên tiếng.

630
00:40:44,483 --> 00:40:47,403
‎Malcolm X, phó chỉ huy
‎phong trào Hồi giáo da đen,

631
00:40:47,486 --> 00:40:49,488
‎tỏ ra mừng về vụ ám sát tổng thống

632
00:40:49,572 --> 00:40:51,991
‎tại biểu tình ở Manhattan Chủ nhật trước.

633
00:40:52,074 --> 00:40:56,579
‎Malcolm nói việc giết tổng thống
‎là một ví dụ về luật nhân quả.

634
00:40:56,662 --> 00:40:58,038
‎Ông còn nói thêm:

635
00:40:58,122 --> 00:41:00,124
‎"Bản thân lớn lên từ nông thôn,

636
00:41:00,207 --> 00:41:02,751
‎trò nhân quả thế này không khiến tôi buồn

637
00:41:02,835 --> 00:41:04,587
‎mà luôn khiến tôi vui".

638
00:41:04,670 --> 00:41:08,549
‎Chicago hôm nay, Elijah Muhammad,
‎lãnh đạo Hồi giáo phản da trắng,

639
00:41:08,632 --> 00:41:11,802
‎đình chỉ Malcolm X
‎và bác bỏ tuyên bố của ông.

640
00:41:12,511 --> 00:41:16,474
‎Vụ đó giúp Elijah Muhammad
‎một cái cớ được xã hội chấp nhận

641
00:41:17,516 --> 00:41:19,852
‎để bịt miệng Malcolm.

642
00:41:19,935 --> 00:41:23,564
‎THỦ LĨNH HỒI GIÁO DA ĐEN
‎ĐÌNH CHỈ MALCOLM X VÌ NÓI XẤU KENNEDY

643
00:41:23,647 --> 00:41:28,027
‎Ông không được phép thuyết giáo
‎hay xuất hiện ở nhà nguyện tại Harlem.

644
00:41:28,110 --> 00:41:32,364
‎Thực tế, thành viên ở nhà nguyện
‎cũng không được liên hệ với Malcolm.

645
00:41:36,327 --> 00:41:38,412
‎Đây là sự tan vỡ lớn trong đời ông.

646
00:41:40,581 --> 00:41:45,211
‎Ông đã coi Elijah Muhammad
‎như là vị cứu tinh của mình.

647
00:41:45,878 --> 00:41:47,755
‎Elijah Muhammad đáng kính nhất.

648
00:41:49,840 --> 00:41:55,179
‎Cảm xúc của ông
‎chắc chắn là rất sâu sắc, chân thành.

649
00:41:55,262 --> 00:41:58,891
‎Tôi muốn xin lỗi ông
‎vì đã khiến ông thất vọng,

650
00:41:59,600 --> 00:42:02,686
‎cho những sai lầm của tôi,
‎nhất là trong năm vừa qua.

651
00:42:04,772 --> 00:42:06,982
‎Và trên hết, tôi cầu nguyện với Allah

652
00:42:07,066 --> 00:42:09,485
‎để được ông thương xót và tha thứ.

653
00:42:11,612 --> 00:42:17,159
‎Malcolm bị giằng xé giữa ý nghĩ rằng
‎Elijah Muhammad giống như bố mình,

654
00:42:17,243 --> 00:42:21,372
‎và thực tế là bố ông
‎đã nắm lấy cổ họng của ông.

655
00:42:24,208 --> 00:42:27,878
‎Rạn nứt ngày một rộng sắp là vấn đề lớn

656
00:42:27,962 --> 00:42:30,256
‎với những người khác như Muhammad Ali.

657
00:42:33,634 --> 00:42:35,344
‎Sonny Liston mà đánh bại tôi…

658
00:42:36,470 --> 00:42:38,847
‎thì tôi sẽ hôn chân gã dưới mưa,

659
00:42:39,890 --> 00:42:43,727
‎nói rằng gã là vĩ đại nhất
‎rồi bắt chuyến bay kế tiếp ra khỏi Mỹ!

660
00:42:43,811 --> 00:42:46,021
‎Tôi nghĩ thế về Sonny Liston đấy!

661
00:42:46,105 --> 00:42:47,940
‎Giữa Liston và Ali ta có

662
00:42:48,023 --> 00:42:53,112
‎một bên là kẻ du côn
‎còn bên kia là một gã to mồm.

663
00:42:53,696 --> 00:42:56,448
‎Nhìn tôi đi, đầy tự tin! Tôi đâu thể thua!

664
00:42:56,532 --> 00:43:00,578
‎Tôi có 180 trận nghiệp dư,
‎22 trận chuyên nghiệp và đẹp như phụ nữ!

665
00:43:03,247 --> 00:43:05,291
‎Người ta đã rất khiếp sợ Liston.

666
00:43:07,293 --> 00:43:11,130
‎Sonny Liston từng là
‎võ sĩ quyền anh xuất thân từ trại giam…

667
00:43:12,631 --> 00:43:16,552
‎Ông từng làm đầu gấu cho
‎tổ chức tội phạm có tổ chức.

668
00:43:18,053 --> 00:43:20,931
‎Anh nợ tiền, Sonny sẽ ghé thăm anh.

669
00:43:21,890 --> 00:43:26,854
‎Gã sẽ gục ở hiệp tám, để thấy tôi vĩ đại.
‎Gã cứ nói nhảm, tôi sẽ giảm còn năm.

670
00:43:28,314 --> 00:43:31,150
‎Cassius, vì những gì ông đã tập trung vào,

671
00:43:31,233 --> 00:43:33,277
‎rèn luyện cho trận đấu lớn ấy,

672
00:43:33,360 --> 00:43:37,364
‎tôi không nghĩ ông đồng điệu
‎với tất thảy các động thái nội tại

673
00:43:37,448 --> 00:43:38,741
‎ở Quốc gia Hồi giáo.

674
00:43:41,577 --> 00:43:45,706
‎Ngày 15 tháng Một 1964,
‎Malcolm định đi về phía Nam.

675
00:43:45,789 --> 00:43:49,418
‎Ông tính đi cùng gia đình
‎đến Miami để thăm Cassius Clay.

676
00:43:50,628 --> 00:43:52,838
‎Trước chuyến đi, ông gọi cho Cassius.

677
00:43:52,921 --> 00:43:56,508
‎Cassius đáp: "Tuyệt".
‎Ông hăng hái, háo hức được gặp Malcolm.

678
00:43:56,592 --> 00:43:59,303
‎Ta biết Malcolm thực sự đã gọi cho Cassius

679
00:43:59,386 --> 00:44:01,263
‎vì một đặc vụ FBI ở New York

680
00:44:01,347 --> 00:44:04,516
‎đã tức thì gọi đến
‎văn phòng hiện trường ở Miami

681
00:44:04,600 --> 00:44:06,310
‎và đưa ra một chỉ thị:

682
00:44:06,393 --> 00:44:09,104
‎"Malcolm sẽ đến
‎trên chuyến bay cụ thể này.

683
00:44:09,772 --> 00:44:12,024
‎Cassius Clay sẽ ở đó.

684
00:44:12,107 --> 00:44:14,485
‎Hãy đảm bảo sẽ bám đuôi xe của họ".

685
00:44:18,530 --> 00:44:20,824
‎Miami là nơi duy nhất

686
00:44:20,908 --> 00:44:24,244
‎mà gia đình chúng tôi cùng đi nghỉ

687
00:44:24,953 --> 00:44:27,414
‎và là nghỉ trọ ở nhà người khác.

688
00:44:27,498 --> 00:44:29,792
‎NHÀ CỦA CASSIUS CLAY, MIAMI, FLORIDA

689
00:44:31,210 --> 00:44:33,712
‎Bức ảnh gia đình đó có mẹ tôi

690
00:44:33,796 --> 00:44:39,843
‎với hai chị gái tôi, Attallah và Qubilah,
‎còn tôi ngồi trên đùi Muhammad Ali.

691
00:44:42,388 --> 00:44:48,352
‎Bố tôi đưa vợ và các con
‎đến nhà của Muhammad Ali,

692
00:44:49,478 --> 00:44:52,523
‎điều đó nghĩa là
‎bố tôi tin ông ấy hoàn toàn.

693
00:44:54,358 --> 00:44:57,820
‎Bố tôi coi Malcolm là bạn,
‎là gia đình, thật sự đấy.

694
00:44:57,903 --> 00:45:02,449
‎Và Malcolm là một trong số
‎vài người bố đã gặp mà có thể tin tưởng.

695
00:45:05,953 --> 00:45:07,955
‎Malcolm đã rất cần đồng minh.

696
00:45:08,497 --> 00:45:11,041
‎Ông đã bị cô lập trong phong trào.

697
00:45:12,376 --> 00:45:14,169
‎Cassius có thể là con mồi lớn.

698
00:45:14,712 --> 00:45:18,507
‎Tôi nghĩ đó có thể là
‎một phần tính toán của Malcolm.

699
00:45:19,675 --> 00:45:23,470
‎Ta không thể bác bỏ khả năng
‎Malcolm có các động cơ cụ thể,

700
00:45:23,554 --> 00:45:25,639
‎mà có thể là phục vụ cá nhân anh.

701
00:45:25,723 --> 00:45:28,684
‎Người nào đó… mà anh có thể tận dụng

702
00:45:28,767 --> 00:45:31,353
‎nhờ tầm ảnh hưởng ngày một lớn của cậu ta,

703
00:45:31,437 --> 00:45:32,938
‎mà để giúp cả anh nữa.

704
00:45:36,066 --> 00:45:39,862
‎Malcolm gửi những bức ảnh này
‎tới hai tờ báo của người da đen.

705
00:45:41,572 --> 00:45:44,116
‎Malcolm muốn nhắc nhở Elijah Muhammad

706
00:45:44,700 --> 00:45:46,577
‎rằng Cassius Clay có khả năng

707
00:45:46,660 --> 00:45:50,205
‎đưa thêm thành viên vào phong trào
‎và họ thân như anh em.

708
00:45:52,249 --> 00:45:53,917
‎Malcolm bảo Elijah Muhammad:

709
00:45:54,001 --> 00:45:57,504
‎"Sẽ thế nào nếu ăn mừng Lễ Cứu Tinh…"

710
00:45:57,588 --> 00:45:59,089
‎là một ngày sau trận đấu,

711
00:45:59,173 --> 00:46:01,508
‎"…nếu tôi xuất hiện cùng Cassius Clay?"

712
00:46:01,592 --> 00:46:02,551
‎TRẬN ĐẤU VÔ ĐỊCH

713
00:46:02,634 --> 00:46:04,136
‎ELIJAH MUHAMMAD LÊN TIẾNG

714
00:46:04,219 --> 00:46:06,388
‎"Tôi muốn trở về, Sứ giả đáng kính,

715
00:46:07,014 --> 00:46:10,684
‎và tôi có một người
‎có thể hỗ trợ mục tiêu của chúng ta".

716
00:46:15,689 --> 00:46:17,441
‎Tầm một tuần trước trận đấu,

717
00:46:18,108 --> 00:46:20,402
‎Malcolm X xuất hiện.

718
00:46:21,653 --> 00:46:23,906
‎Malcolm tập vài buổi ở tại huấn luyện.

719
00:46:25,616 --> 00:46:31,371
‎Ông đã được yêu cầu rời đi… và về nhà.

720
00:46:31,914 --> 00:46:34,333
‎Rằng ông có thể quay lại xem trận đấu.

721
00:46:35,709 --> 00:46:38,337
‎Điểm nhấn thực sự vào thời điểm đó

722
00:46:38,420 --> 00:46:42,049
‎là liệu Cassius Clay có phải

723
00:46:42,132 --> 00:46:45,886
‎một thành viên của Quốc gia Hồi giáo?

724
00:46:46,929 --> 00:46:50,057
‎Họ không muốn người Hồi giáo
‎là nhà vô địch hạng nặng,

725
00:46:50,140 --> 00:46:52,017
‎nên họ đã đe dọa ông ấy.

726
00:46:52,643 --> 00:46:56,146
‎Cassius đã chuẩn bị thu dọn
‎lên xe buýt để rời thành phố,

727
00:46:56,230 --> 00:46:57,564
‎vì họ nói hủy trận đó.

728
00:46:58,649 --> 00:47:01,777
‎Nhưng hội quảng bá biết ông định đi,
‎họ quay lại nói:

729
00:47:01,860 --> 00:47:04,404
‎"Đừng nhận là Hồi giáo, bọn tôi sẽ im".

730
00:47:10,244 --> 00:47:12,830
‎Ngày 25 tháng Hai 1964.

731
00:47:14,957 --> 00:47:16,959
‎Giải vô địch hạng nặng thế giới.

732
00:47:17,042 --> 00:47:19,753
‎Malcolm đã trở lại Miami.

733
00:47:21,171 --> 00:47:24,341
‎Miami, Florida, nơi Ngọn đuốc Tình bạn

734
00:47:24,424 --> 00:47:28,512
‎biểu thị sự chào đón những người tốt
‎từ mọi chủng tộc và tín ngưỡng.

735
00:47:29,763 --> 00:47:31,849
‎Thành phố Miami phân chia chủng tộc

736
00:47:31,932 --> 00:47:35,435
‎và ông phải ở khách sạn
‎chỉ dành cho người da đen.

737
00:47:37,020 --> 00:47:40,190
‎Từ thời khắc lái xe
‎đến cổng chính Trung tâm Hampton,

738
00:47:40,274 --> 00:47:42,025
‎bạn được đảm bảo chào đón.

739
00:47:42,109 --> 00:47:43,527
‎Một ngôi nhà xa nhà

740
00:47:43,610 --> 00:47:46,989
‎với hàng ngàn du khách
‎từ các bang của nước Mỹ

741
00:47:47,072 --> 00:47:48,407
‎và nhiều vùng đất lạ,

742
00:47:48,490 --> 00:47:50,951
‎tới tìm ánh dương tuyệt vời ở Florida.

743
00:47:55,622 --> 00:47:56,832
‎TRUNG TÂM HAMPTON

744
00:47:56,915 --> 00:48:00,002
‎Nếu bạn muốn mất tiền
‎thì hãy đánh cược cho Sonny.

745
00:48:00,085 --> 00:48:02,713
‎Nhưng cược cho Clay
‎nếu muốn ngày tốt lành.

746
00:48:04,673 --> 00:48:07,926
‎Tôi luôn nghĩ Sonny Liston

747
00:48:08,552 --> 00:48:12,472
‎chỉ thực sự sợ hãi một điều
‎và đó là một gã điên rồ.

748
00:48:15,017 --> 00:48:18,186
‎Ông là người ra tù
‎và đã dành thời gian sau song sắt

749
00:48:18,854 --> 00:48:21,273
‎nơi mà ở đó ông thấy người ta phát điên.

750
00:48:22,149 --> 00:48:24,735
‎Cassius dùng chiến thuật đó,

751
00:48:25,402 --> 00:48:28,196
‎quấy rối và giễu nhau ông ta.

752
00:48:29,573 --> 00:48:32,492
‎Cassius phát điên
‎tại buổi cân nặng chính thức,

753
00:48:32,576 --> 00:48:34,912
‎cố mà công kích Sonny Liston.

754
00:48:36,288 --> 00:48:40,626
‎Một người gã điên
‎không có gì để mất có thể làm hại ta.

755
00:48:43,295 --> 00:48:45,088
‎Chúng ta gần tiến tới

756
00:48:45,172 --> 00:48:47,758
‎cuộc chiến vô địch hạng nặng thế giới.

757
00:48:47,841 --> 00:48:49,885
‎Tay đấm, nhà vô địch Sonny Liston,

758
00:48:49,968 --> 00:48:51,929
‎võ sĩ thách thức Cassius Clay.

759
00:48:52,554 --> 00:48:53,847
‎Ngay trước trận đấu,

760
00:48:55,140 --> 00:48:57,100
‎Cassius rất lo lắng.

761
00:48:58,435 --> 00:49:02,606
‎Đây là trận lớn.
‎Ông sắp đấu với Sonny Liston, một lẻ xấu.

762
00:49:04,107 --> 00:49:06,610
‎Malcolm X chợt xuất hiện ở phòng thay đồ.

763
00:49:06,693 --> 00:49:07,527
‎Họ cầu nguyện,

764
00:49:07,611 --> 00:49:12,658
‎Malcolm nói với anh tôi, chỉ dẫn đôi chút,
‎rồi anh tôi đã rất tự tin khi bước ra.

765
00:49:13,533 --> 00:49:16,328
‎Malcolm khuyến khích Cassius tin rằng

766
00:49:16,411 --> 00:49:20,624
‎ông phải đem vào sàn đấu đó

767
00:49:20,707 --> 00:49:23,961
‎sức mạnh của Chúa,
‎nếu không phải là chính Chúa.

768
00:49:24,044 --> 00:49:28,131
‎Ta sẵn sàng cho một đêm thú vị
‎ở Convention Hall, Bãi biển Miami.

769
00:49:28,215 --> 00:49:30,759
‎Với sự ủng hộ của người anh kết nghĩa,

770
00:49:30,842 --> 00:49:33,804
‎người cũng tin tưởng sâu sắc như ta vậy,

771
00:49:33,887 --> 00:49:39,685
‎ta có thể cầu với Chúa
‎là ban cho ta ý chí làm điều ta phải làm.

772
00:49:40,352 --> 00:49:42,688
‎Giờ thắc mắc sẽ được giải đáp.

773
00:49:42,771 --> 00:49:45,607
‎Nếu vượt qua hiệp đầu,
‎vậy là vừa đủ bất ngờ rồi.

774
00:49:46,775 --> 00:49:50,737
‎Malcolm có ghế ở hàng bảy, ghế thứ bảy.

775
00:49:51,446 --> 00:49:53,573
‎Đây là lời tiên tri hóa ra sự thật.

776
00:49:54,157 --> 00:49:55,283
‎Họ bắt đầu rồi đây.

777
00:49:55,367 --> 00:49:58,578
‎Clay vừa cười đối thủ,
‎lùi lại, lắc lư, đung đưa người.

778
00:49:59,162 --> 00:50:00,872
‎Clay đấm cả bên phải và trái!

779
00:50:00,956 --> 00:50:03,500
‎Liston trúng đòn, dưới hai mắt chảy máu!

780
00:50:03,583 --> 00:50:07,337
‎Chuông báo hiệp năm,
‎anh đang gặp rắc rối với đôi mắt.

781
00:50:07,421 --> 00:50:11,550
‎Huấn luyện viên nói Liston có gì ở găng.
‎Clay chớp mắt, nói nhìn khó.

782
00:50:13,510 --> 00:50:15,303
‎Liston cúi gục đánh thân dưới.

783
00:50:15,387 --> 00:50:17,639
‎Clay chớp mắt như không thấy Liston,

784
00:50:17,723 --> 00:50:18,849
‎và thế sẽ nguy lắm.

785
00:50:19,725 --> 00:50:22,728
‎Cơ thể và cử động đầu tốt
‎giúp cản cú đấm từ Liston.

786
00:50:24,354 --> 00:50:26,648
‎Cassius lại tấn công vào hiệp năm.

787
00:50:26,732 --> 00:50:27,941
‎Suốt đợt đánh này,

788
00:50:28,025 --> 00:50:31,236
‎Cassius đã thọi được
‎cú đấm trái vào mặt Sonny Liston.

789
00:50:31,820 --> 00:50:35,449
‎Và ở hiệp sáu này,
‎Clay đã nắm quyền kiểm soát trận đấu.

790
00:50:39,578 --> 00:50:42,080
‎Hết hiệp sáu, Liston mệt mỏi về góc riêng.

791
00:50:42,664 --> 00:50:44,624
‎Và chúng ta tiến vào hiệp bảy…

792
00:50:45,250 --> 00:50:46,334
‎Đợi một chút!

793
00:50:47,169 --> 00:50:49,546
‎Sonny Liston sẽ không ra đấu!

794
00:50:49,629 --> 00:50:53,967
‎Người chiến thắng và nhà vô địch
‎hạng nặng thế giới mới là Cassius Clay!

795
00:50:54,051 --> 00:50:56,970
‎Mỗi lần xem trận đấu,
‎tôi vẫn thấy nổi da gà.

796
00:50:57,763 --> 00:50:59,806
‎Đang xảy ra sự hỗn loạn.

797
00:50:59,890 --> 00:51:04,519
‎Khi đi quanh sàn đấu, ông chỉ vào tất cả:
‎"Tôi đã bảo các người mà!

798
00:51:05,479 --> 00:51:08,273
‎Tôi nói tôi siêu nhất và đã chứng minh".

799
00:51:08,857 --> 00:51:12,277
‎Khoảnh khắc đó
‎sẽ gắn bó với ta đến hết cuộc đời.

800
00:51:12,360 --> 00:51:15,280
‎- Tôi chấn động thế giới!
‎- Chấn động thế giới!

801
00:51:15,363 --> 00:51:16,531
‎Chấn động thế giới!

802
00:51:16,615 --> 00:51:17,949
‎Chấn động thế giới!

803
00:51:20,702 --> 00:51:23,413
‎Cậu ta nhận là giỏi nhất,
‎bị vận may chống lại.

804
00:51:23,497 --> 00:51:25,290
‎Cậu ta khiến đám nhà cái giận.

805
00:51:25,373 --> 00:51:27,918
‎Cậu ta chiến thắng, trở thành nhà vô địch.

806
00:51:28,001 --> 00:51:33,381
‎Và những người hiểu
‎tâm lý học và hiệu ứng mà…

807
00:51:34,299 --> 00:51:35,383
‎Hiệu ứng tâm lý từ

808
00:51:35,467 --> 00:51:39,387
‎hình ảnh mà người hùng
‎tự gán vào bản thân mình,

809
00:51:40,639 --> 00:51:44,267
‎họ biết ngay khi…
‎người ta đầu đồng cảm với Cassius

810
00:51:44,351 --> 00:51:47,938
‎và hình ảnh cậu ta tạo ra,
‎họ sẽ gặp rắc rối với dân da đen.

811
00:51:48,021 --> 00:51:51,108
‎Vì họ sẽ thấy dân da đen
‎khắp phố nói: "Tôi là nhất."

812
00:51:51,191 --> 00:51:53,568
‎Cassius nói: "Tôi là người chính trực".

813
00:51:53,652 --> 00:51:56,655
‎Cassius Clay, vĩ đại nhất!

814
00:51:56,738 --> 00:51:59,866
‎- Ai là đấu sĩ đẹp nhất lịch sử?
‎- Cassius Clay!

815
00:51:59,950 --> 00:52:01,660
‎- Anh ấy là nhất!
‎- Được rồi.

816
00:52:01,743 --> 00:52:03,870
‎Lượn như bướm, đấm như ong chích!

817
00:52:03,954 --> 00:52:07,207
‎Họ rời trung tâm hội nghị ở dạng nhóm nhỏ.

818
00:52:07,833 --> 00:52:10,836
‎Rudy, Cassius, Malcolm X,

819
00:52:10,919 --> 00:52:13,713
‎Jim Brown,
‎cầu thủ bóng bầu dục xuất sắc hồi đó,

820
00:52:14,548 --> 00:52:17,134
‎Sam Cooke,
‎nghệ sĩ thu âm không thể tin nổi,

821
00:52:17,217 --> 00:52:18,969
‎một bạn tốt của Cassius.

822
00:52:19,052 --> 00:52:21,596
‎Và họ đến nơi đây…

823
00:52:25,517 --> 00:52:26,601
‎Trung tâm Hampton.

824
00:52:28,019 --> 00:52:32,941
‎Cassius và Rudy ngồi trên các ghế đẩu này.

825
00:52:35,152 --> 00:52:38,905
‎Nhà vô địch Cassius Clay, ăn một cốc kem.

826
00:52:38,989 --> 00:52:41,616
‎Ông coi một cốc kem
‎là ý tưởng ăn mừng lớn.

827
00:52:45,620 --> 00:52:47,622
‎Một quãng thời gian tôi vui nhất.

828
00:52:47,706 --> 00:52:49,374
‎Ai cũng ăn mừng chiến thắng.

829
00:52:52,002 --> 00:52:55,213
‎Vào thời khắc này, ai cũng nói:
‎"Chúng tôi đã tin anh".

830
00:52:55,881 --> 00:52:57,966
‎nhưng chính Malcolm tin vào ông.

831
00:52:59,801 --> 00:53:01,178
‎Điều ấy có nghĩa gì dó.

832
00:53:02,220 --> 00:53:05,056
‎Với lòng biết ơn, ông ăn mừng với Malcolm.

833
00:53:06,099 --> 00:53:08,101
‎TRUNG TÂM HAMPTON
‎NHÀ NGHỈ & VILLA

834
00:53:08,185 --> 00:53:09,019
‎Trời đã muộn,

835
00:53:09,853 --> 00:53:11,479
‎câu chuyện kể rằng Malcolm,

836
00:53:11,563 --> 00:53:16,568
‎Cassius Clay, Rudy, Jim Brown,
‎có thể là vài người khác nữa…

837
00:53:17,569 --> 00:53:21,281
‎Họ đến phòng của Malcolm X.
‎Đã đến lúc nói chuyện nghiêm túc.

838
00:53:22,032 --> 00:53:23,825
‎Giờ Malcolm X nói: "Biết đấy,

839
00:53:24,701 --> 00:53:27,287
‎đến lúc dừng trò
‎Louisville Lip huênh hoang.

840
00:53:29,122 --> 00:53:31,416
‎Cậu đã có danh hiệu, có bệ phóng.

841
00:53:33,835 --> 00:53:36,046
‎Giờ cậu phải bắt đầu nói đúng đắn".

842
00:53:36,129 --> 00:53:40,300
‎TRUNG TÂM HAMPTON
‎PHÒNG CỦA MUHAMMAD ALI

843
00:53:40,383 --> 00:53:43,762
‎Ta không ở phòng đó,
‎không có đoạn ghi âm cuộc nói chuyện.

844
00:53:43,845 --> 00:53:46,348
‎Ta chỉ biết những gì xảy ra tiếp theo.

845
00:53:47,724 --> 00:53:48,725
‎Cậu ta đã có thể,

846
00:53:50,101 --> 00:53:53,021
‎nhờ việc thừa nhận Allah là Chúa

847
00:53:53,104 --> 00:53:55,649
‎và Muhammad là Sứ giả của ngài,

848
00:53:56,399 --> 00:54:00,779
‎nói rằng đã đánh bại
‎một đối thủ mạnh hơn mình nhiều.

849
00:54:01,446 --> 00:54:05,158
‎Kẻ thù đã muốn cậu ta gục ngã hoàn toàn.

850
00:54:07,702 --> 00:54:09,246
‎Bọn họ đã nói cậu ta sẽ…

851
00:54:10,622 --> 00:54:13,625
‎Liston sẽ xé nát khuôn mặt đẹp của cậu.

852
00:54:16,962 --> 00:54:19,381
‎Nhưng Allah và tôi nói: "Không".

853
00:54:20,674 --> 00:54:23,593
‎Ông nghĩ việc Cassius
‎là người Hồi giáo da đen

854
00:54:23,677 --> 00:54:25,637
‎liên quan gì đến chiến thắng này?

855
00:54:25,720 --> 00:54:30,809
‎Tôi chưa nghe cậu ta nói là thuộc tổ chức.
‎Chỉ nghe cậu ta nói tin vào Hồi giáo.

856
00:54:33,395 --> 00:54:34,437
‎THÁNG BA 1964

857
00:54:34,521 --> 00:54:37,816
‎Khoảng một tuần sau
‎cuộc đâu giữa Clay và Liston,

858
00:54:37,899 --> 00:54:39,567
‎họ đến Liên Hợp Quốc.

859
00:54:39,651 --> 00:54:43,863
‎Malcolm X, tôi muốn nói ngắn gọn
‎về quan hệ của ông với Cassius.

860
00:54:43,947 --> 00:54:45,657
‎Ông biết anh ấy bao lâu rồi?

861
00:54:45,740 --> 00:54:46,950
‎Gần ba năm rồi.

862
00:54:47,033 --> 00:54:51,496
‎Và ông đã tư vấn cho anh ấy
‎về vấn đề tôn giáo chưa?

863
00:54:51,579 --> 00:54:53,415
‎Tôi không cho ai lời khuyên.

864
00:54:53,498 --> 00:54:55,083
‎Cậu ta là em và bạn tôi.

865
00:54:55,166 --> 00:54:57,919
‎Tôi bày tỏ điều tôi rõ và hiểu về cậu ta.

866
00:54:58,003 --> 00:55:02,007
‎Malcolm X giới thiệu Cassius
‎với dân ngoại giao da đen khắp châu Phi.

867
00:55:02,090 --> 00:55:03,842
‎Bạn tôi đó. Vâng, thưa ngài.

868
00:55:03,925 --> 00:55:05,218
‎Rất vui được gặp anh.

869
00:55:06,219 --> 00:55:10,640
‎Đây là điểm Malcolm nhắc Cassius:
‎"Cậu không còn ở vị thế cũ.

870
00:55:11,558 --> 00:55:15,687
‎Giờ đây cậu là người
‎được ngưỡng mộ trên toàn thế giới".

871
00:55:15,770 --> 00:55:17,605
‎Anh có định đến thăm Nigeria?

872
00:55:17,689 --> 00:55:19,941
‎Có, châu Phi là một điểm đến chính.

873
00:55:20,025 --> 00:55:22,902
‎Malcolm muốn chơi trên sân khấu lớn hơn.

874
00:55:22,986 --> 00:55:26,823
‎Ông đã định đón nhận tình hình chủng tộc,

875
00:55:27,532 --> 00:55:30,952
‎quốc tế hóa chuyện đó,
‎mang chuyện đó tới Liên Hợp Quốc.

876
00:55:32,912 --> 00:55:37,250
‎Nước Mỹ đã tự thúc đẩy mình
‎là lãnh đạo của thế giới tự do,

877
00:55:37,334 --> 00:55:39,336
‎đất nước ủng hộ nhân quyền,

878
00:55:39,419 --> 00:55:41,504
‎người anh em Malcolm ra đó nói:

879
00:55:41,588 --> 00:55:43,590
‎"Này, chuyện đó không hề xảy ra".

880
00:55:45,759 --> 00:55:48,303
‎Malcolm biết rằng đây sẽ là điều gì đó

881
00:55:48,386 --> 00:55:52,015
‎thúc đẩy chính phủ liên bang hành động.

882
00:55:54,017 --> 00:55:56,561
‎Cassius ở vị trí tốt hơn bất kỳ ai khác

883
00:55:56,644 --> 00:55:59,189
‎để khôi phục tinh thần tự hào chủng tộc

884
00:55:59,272 --> 00:56:02,192
‎cho không chỉ người ở Mỹ
‎mà trên toàn thế giới.

885
00:56:08,281 --> 00:56:13,203
‎Suốt cả tuần, Malcolm và Cassius
‎trông như không thể thân thiết hơn.

886
00:56:14,829 --> 00:56:16,706
‎Họ đến Quảng trường Thời đại,

887
00:56:16,790 --> 00:56:20,794
‎họ đi xem trận đấu Clay đánh bại Liston.

888
00:56:20,877 --> 00:56:25,090
‎Người chiến thắng và nhà vô địch
‎hạng nặng thế giới mới là Cassius Clay!

889
00:56:28,134 --> 00:56:31,054
‎Khi họ ra khỏi rạp, họ đã thấy gì?

890
00:56:32,305 --> 00:56:35,600
‎Một đám đông,
‎tới hàng trăm người vây quanh họ.

891
00:56:40,355 --> 00:56:42,690
‎Phóng viên hỏi Malcolm về việc

892
00:56:42,774 --> 00:56:46,152
‎liệu nhà vô địch
‎có tham gia phong trào của ông.

893
00:56:47,195 --> 00:56:49,531
‎Có câu hỏi về việc sẽ xảy ra tiếp theo.

894
00:56:49,614 --> 00:56:51,616
‎MALCOLM X LIỆU CÓ HẠI CHO CASSIUS?

895
00:56:52,700 --> 00:56:54,536
‎Có một đặc vụ FBI ở Chicago

896
00:56:54,619 --> 00:56:58,331
‎yêu cầu tiếp tục giám sát
‎dinh thự của Elijah Muhammad.

897
00:56:58,415 --> 00:56:59,749
‎Và đặc vụ này biết

898
00:56:59,833 --> 00:57:02,669
‎rằng Elijah Muhammad
‎đã nói chuyện điện thoại

899
00:57:02,752 --> 00:57:04,295
‎với nhà vô địch hạng nặng.

900
00:57:08,216 --> 00:57:10,093
‎Vào ngày 6 tháng Ba 1964,

901
00:57:11,052 --> 00:57:14,347
‎Cassius trở về phòng ở khách sạn Theresa.

902
00:57:14,431 --> 00:57:17,100
‎Ông nhận được cuộc gọi từ Elijah Muhammad.

903
00:57:17,851 --> 00:57:19,644
‎Mục sư Tối cao nói với ông:

904
00:57:19,727 --> 00:57:23,398
‎"Cậu không được phép
‎liên hệ với Malcolm nữa".

905
00:57:34,367 --> 00:57:38,288
‎Tôi biết là chiều nay anh sẽ đến Chicago

906
00:57:38,371 --> 00:57:41,040
‎để gặp gỡ Elijah Muhammad, phải chứ?

907
00:57:41,124 --> 00:57:43,001
‎Vâng. Tôi sẽ ăn tối với ông ấy.

908
00:57:44,127 --> 00:57:47,464
‎Một lý do chính để anh
‎gia nhập nhóm Hồi giáo da đen

909
00:57:47,547 --> 00:57:49,632
‎là tình bạn với Malcolm X nhỉ?

910
00:57:49,716 --> 00:57:53,094
‎Không, tôi theo Hồi giáo
‎bốn năm trước khi gặp Malcolm X.

911
00:57:53,178 --> 00:57:56,222
‎Ồ, thật sao? Giờ ông ấy là bạn anh nhỉ?

912
00:57:56,931 --> 00:57:57,932
‎- Vâng.
‎- Ông ấy…

913
00:57:58,016 --> 00:58:01,352
‎Đó là anh em tốt với tôi.
‎Dù làm gì, ông ấy là anh tôi.

914
00:58:01,436 --> 00:58:03,229
‎Giờ ông ấy tách khỏi tổ chức…

915
00:58:03,313 --> 00:58:04,397
‎Tôi đâu rõ vụ đó.

916
00:58:04,481 --> 00:58:07,233
‎Tôi phải xem xét trước khi nhận xét được.

917
00:58:07,317 --> 00:58:10,737
‎Đó là một lý do chính tôi tới,
‎tìm ra câu chuyện thực sự.

918
00:58:10,820 --> 00:58:14,073
‎Tôi không tin điều gì
‎mà báo chí và người ta viết ra.

919
00:58:21,247 --> 00:58:22,457
‎Elijah Muhammad nói:

920
00:58:23,249 --> 00:58:25,960
‎"Với tất cả tín đồ của tôi
‎và tin vào Hồi giáo,

921
00:58:26,878 --> 00:58:32,425
‎Cassius Clay, người anh em với tôi,
‎người theo dõi đáng tin cậy nhất tôi có.

922
00:58:32,509 --> 00:58:33,635
‎Tôi đặt tên cậu ta…

923
00:58:34,761 --> 00:58:36,471
‎là Muhammad Ali".

924
00:58:39,766 --> 00:58:41,142
‎Từ đó mà anh có tên ấy.

925
00:58:44,521 --> 00:58:48,608
‎Cassius Clay được đặt tên Hồi giáo
‎là Muhammad Ali.

926
00:58:49,317 --> 00:58:52,195
‎Hầu hết người ta
‎phải đợi nhiều năm mới được thế.

927
00:58:53,154 --> 00:58:56,824
‎Ông thành anh hùng,
‎xuất hiện trên sân khấu với Sứ giả.

928
00:58:58,284 --> 00:58:59,869
‎Và Malcolm đã…

929
00:59:01,579 --> 00:59:02,705
‎bị cô lập.

930
00:59:08,586 --> 00:59:10,004
‎MALCOLM X TỪ BỎ TỔ CHỨC

931
00:59:10,088 --> 00:59:12,549
‎Muhammad Ali bị tranh giành…

932
00:59:12,632 --> 00:59:13,466
‎CLAY Ở LẠI

933
00:59:13,550 --> 00:59:16,261
‎giữa hai cá nhân quyền lực,

934
00:59:16,344 --> 00:59:19,847
‎hai thủ lĩnh da đen quyền lực,
‎Elijah Muhammad và Malcolm X,

935
00:59:19,931 --> 00:59:21,808
‎dù là ông có biết hay không.

936
00:59:21,891 --> 00:59:26,437
‎Khi bị buộc… phải lựa chọn,

937
00:59:26,521 --> 00:59:29,941
‎Malcolm chỉ có thể chọn chính mình.

938
00:59:30,567 --> 00:59:33,820
‎Cassius phải chọn
‎người cha tinh thần của mình.

939
00:59:34,821 --> 00:59:36,489
‎Malcolm là một cá nhân.

940
00:59:37,031 --> 00:59:39,325
‎Elijah là một tổ chức.

941
00:59:39,993 --> 00:59:42,245
‎Sự chia rẽ này có phiền anh không?

942
00:59:42,328 --> 00:59:44,956
‎Không, việc của Malcolm X là việc cá nhân.

943
00:59:45,748 --> 00:59:47,709
‎- Thủ lĩnh của anh là Elijah?
‎- Ừ.

944
00:59:47,792 --> 00:59:49,919
‎"CHIA TÁCH HOẶC CHẾT"

945
00:59:50,003 --> 00:59:54,799
‎Với chúng tôi, Sứ giả là người cha
‎chúng tôi chưa từng có và luôn muốn có.

946
00:59:56,593 --> 00:59:58,678
‎Ông như máu ở huyết quản chúng tôi.

947
01:00:00,346 --> 01:00:02,724
‎Không có giáo lý của ông, không có tôi.

948
01:00:02,807 --> 01:00:05,768
‎Đem giáo lý đi,
‎tôi chỉ là gã ngốc da đen trên phố.

949
01:00:05,852 --> 01:00:07,186
‎Hiểu ý tôi nói chứ?

950
01:00:09,147 --> 01:00:10,982
‎Đó là một câu chuyện đơn giản

951
01:00:11,065 --> 01:00:13,318
‎và bố tôi nằm ở ngay tâm điểm

952
01:00:13,401 --> 01:00:17,697
‎mà chàng trai này đang cố chọn lựa.

953
01:00:17,780 --> 01:00:21,159
‎Và phải, có thể đã có yếu tố sinh tồn.

954
01:00:21,784 --> 01:00:24,037
‎Cassius Clay không còn là tên chính à?

955
01:00:24,120 --> 01:00:25,830
‎Phải. Giờ là Muhammad Ali.

956
01:00:25,913 --> 01:00:29,459
‎Muhammad tức là "đáng ngợi ca"
‎còn "Ali" tức là "cao nhất".

957
01:00:29,542 --> 01:00:30,918
‎Khi Malcolm nghe vậy,

958
01:00:31,002 --> 01:00:34,631
‎ông đã cáu điên trong chiếc xe và nói:
‎"Đó là chính trị".

959
01:00:34,714 --> 01:00:36,299
‎Ai đặc biệt đặt tên đó à?

960
01:00:36,382 --> 01:00:39,677
‎Phải. Lãnh đạo và thầy tôi,
‎Elijah Muhammad đáng kính.

961
01:00:39,761 --> 01:00:45,141
‎Malcolm biết rằng trong trận chiến
‎giành lấy trái tim của Muhammad Ali,

962
01:00:46,559 --> 01:00:47,685
‎ông đã thua cuộc.

963
01:00:49,395 --> 01:00:50,938
‎Tên tôi là Muhammad.

964
01:00:51,022 --> 01:00:53,650
‎Ai cũng gọi tôi là Cassius, chán nói rồi.

965
01:00:53,733 --> 01:00:57,403
‎Các vị thông minh mà.
‎Tôi là Muhammad Ali, không phải Cassius.

966
01:00:57,487 --> 01:01:01,991
‎Ali không để nước Mỹ định nghĩa ông,

967
01:01:02,075 --> 01:01:04,285
‎còn không để họ đặt tên cho ông.

968
01:01:04,369 --> 01:01:07,747
‎Muhammad Ali,
‎phổ biến hơn là Gaseous Cassius,

969
01:01:07,830 --> 01:01:09,499
‎vừa đến thị trấn để…

970
01:01:09,582 --> 01:01:12,710
‎Tất cả thương vụ tài trợ, quảng cáo,

971
01:01:12,794 --> 01:01:15,463
‎Hollywood, tất cả đều mở ra cho ông,

972
01:01:15,546 --> 01:01:19,217
‎việc thay tên đổi họ
‎đóng lại hết các cơ hội đó.

973
01:01:20,718 --> 01:01:23,638
‎Cần nhiều can đảm trong Thế kỷ 21,

974
01:01:23,721 --> 01:01:26,724
‎nhưng không tưởng tượng nổi…
‎Ông ấy hẳn là điên.

975
01:01:26,808 --> 01:01:28,476
‎TÔI LÀ MUHAMMAD ALI

976
01:01:28,559 --> 01:01:30,937
‎Đó là tuyên bố tối hậu.

977
01:01:31,020 --> 01:01:32,689
‎Anh Clay, khi anh…

978
01:01:32,772 --> 01:01:34,190
‎Muhammad Ali, thưa ngài.

979
01:01:34,273 --> 01:01:36,317
‎- Anh Clay…
‎- Là Muhammad Ali.

980
01:01:36,401 --> 01:01:38,653
‎- Hoặc là anh Muhammad Ali.
‎- Vâng.

981
01:01:38,736 --> 01:01:40,238
‎- Tên đó thôi.
‎- Anh xuất…

982
01:01:40,321 --> 01:01:42,281
‎Đột nhiên, mọi người nói,

983
01:01:42,365 --> 01:01:45,201
‎"Gã nghĩ mình là ai? Gã mọi to mồm…

984
01:01:46,744 --> 01:01:49,330
‎Gã mọi to mồm. Gã nghĩ mình là ai?

985
01:01:49,414 --> 01:01:51,791
‎Đi lấy một cái tên khác, tôn giáo khác".

986
01:01:52,917 --> 01:01:54,627
‎Gọi Cassius Clay là xúc phạm,

987
01:01:54,711 --> 01:01:57,380
‎vì tôi đâu phải da trắng,
‎Muhammad Ali da đen.

988
01:01:57,463 --> 01:02:00,967
‎Đó là tên của lịch sử,
‎tổ tiên chúng tôi. Giờ đó là vinh dự.

989
01:02:01,050 --> 01:02:04,220
‎Tiến đến hiểu về bản thân,
‎được gọi bằng tên của mình.

990
01:02:04,303 --> 01:02:06,806
‎Ra sao nếu người Nga
‎tên George Washington?

991
01:02:07,515 --> 01:02:10,560
‎- Bảo tôi lại đi, ai có sức mạnh?
‎- Muhammad Ali!

992
01:02:11,436 --> 01:02:14,272
‎- Một lần nữa. Đó là ai?
‎- Muhammad Ali!

993
01:02:18,276 --> 01:02:19,986
‎Người Hồi giáo khắp thế giới.

994
01:02:20,069 --> 01:02:23,698
‎Những người có lẽ chưa từng
‎xem một trận đấu quyền anh nào,

995
01:02:23,781 --> 01:02:27,869
‎giờ họ nghe thấy cái tên này
‎xuất hiện khắp nơi trên báo chí:

996
01:02:27,952 --> 01:02:30,371
‎Muhammad Ali.

997
01:02:35,168 --> 01:02:38,629
‎Năm 1964, Muhammad và Malcolm

998
01:02:38,713 --> 01:02:41,215
‎đã đến Châu Phi và Trung Đông,

999
01:02:41,841 --> 01:02:43,384
‎nhưng không cùng nhau.

1000
01:02:44,051 --> 01:02:46,179
‎Cả hai đều có mối quan tâm

1001
01:02:46,262 --> 01:02:50,266
‎về những thay đổi lan rộng khắp châu Phi.

1002
01:02:51,017 --> 01:02:54,937
‎Muhammad Ali
‎gặp gỡ thảy những đám đông yêu mến.

1003
01:02:55,688 --> 01:02:58,191
‎Anh cuốn hút theo nhiều cách khác nhau.

1004
01:02:58,274 --> 01:03:02,153
‎Sự thu hút mà anh có thật phi thường.

1005
01:03:06,657 --> 01:03:09,827
‎Còn Malcolm thì đi một mình.

1006
01:03:11,537 --> 01:03:13,706
‎Gặp gỡ các nhà lãnh đạo thế giới,

1007
01:03:13,790 --> 01:03:17,543
‎anh đã cố truyền thông điệp
‎của 22 triệu người Mỹ gốc Phi

1008
01:03:17,627 --> 01:03:19,086
‎lên vũ đài thế giới…

1009
01:03:19,670 --> 01:03:21,881
‎- An bình cho các bạn.
‎- Bạn cũng thế.

1010
01:03:21,964 --> 01:03:24,884
‎…và đưa ra cáo buộc chống lại Mỹ

1011
01:03:24,967 --> 01:03:27,136
‎về việc chính họ vi phạm nhân quyền.

1012
01:03:27,220 --> 01:03:30,348
‎Vấn đề của ta là về con người,
‎không phải của nước Mỹ.

1013
01:03:30,431 --> 01:03:33,518
‎Là vấn đề nhân loại,
‎không phải vấn đề người da đen.

1014
01:03:34,519 --> 01:03:40,191
‎Malcolm như một người đại diện, dân biểu,
‎thượng nghị sĩ từ cộng đồng Mỹ đen,

1015
01:03:40,274 --> 01:03:43,069
‎thậm chí tổng thống da đen của nước Mỹ.

1016
01:03:45,446 --> 01:03:48,407
‎"Người Hồi giáo Mỹ gây hứng thú khắp nơi,

1017
01:03:48,491 --> 01:03:51,369
‎tạo sự tò mò và hứng thú mãnh liệt nhất.

1018
01:03:51,452 --> 01:03:52,829
‎HỒI KÝ MALCOLM X

1019
01:03:52,912 --> 01:03:55,665
‎Tôi thường xuyên bị nhầm với Cassius Clay.

1020
01:04:00,878 --> 01:04:03,297
‎Một tờ báo địa phương đã in bức hình

1021
01:04:03,381 --> 01:04:06,551
‎của Cassius và tôi ở Liên Hợp Quốc.

1022
01:04:10,012 --> 01:04:13,516
‎Vào thời điểm ấy,
‎cậu ta đã chiếm được trí tưởng tượng

1023
01:04:13,599 --> 01:04:17,520
‎và sự ủng hộ của cả thế giới da màu".

1024
01:04:20,982 --> 01:04:22,483
‎CHÀO ĐÓN QUÝ ÔNG ĐẸP ĐẼ

1025
01:04:24,777 --> 01:04:27,029
‎CHÀO ĐÓN CASSIUS CLAY
‎VUA CỦA THẾ GIỚI

1026
01:04:44,255 --> 01:04:46,340
‎Ali ơI!

1027
01:04:46,424 --> 01:04:48,968
‎Ali!

1028
01:04:49,051 --> 01:04:50,761
‎Ali ơi!

1029
01:04:54,599 --> 01:04:58,102
‎Bố tôi luôn nói về
‎sự cứu chuộc của Châu Phi.

1030
01:04:59,812 --> 01:05:04,400
‎Nếu có thể nói, "Ca khúc cứu chuộc"
‎là tỏ lòng tôn kính với Marcus Garvey

1031
01:05:04,984 --> 01:05:07,194
‎và tuyên bố Marcus Garvey đưa ra

1032
01:05:07,278 --> 01:05:11,490
‎vào năm 1937 rằng ta phải
‎giải phóng tâm trí khỏi tinh thần nô lệ,

1033
01:05:11,574 --> 01:05:14,869
‎bởi khi người khác
‎có thể giúp ta giải phóng cơ thể,

1034
01:05:14,952 --> 01:05:17,163
‎chỉ ta mới có thể giải phóng tâm trí.

1035
01:05:27,173 --> 01:05:30,676
‎Tôi tin Malcolm đã bắt đầu
‎nhìn nhận chính bản thân ông

1036
01:05:31,469 --> 01:05:33,179
‎sẽ đón nhận trách nhiệm đó.

1037
01:05:50,112 --> 01:05:52,448
‎Vì sự tái sinh của tâm linh,

1038
01:05:52,531 --> 01:05:54,158
‎mà tôi đã may mắn trải qua,

1039
01:05:54,241 --> 01:05:57,328
‎là kết quả của cuộc hành hương
‎đến thánh địa Mecca,

1040
01:05:57,954 --> 01:05:59,288
‎Tôi không còn tin vào

1041
01:05:59,372 --> 01:06:01,999
‎cáo trạng chung với
‎bất kỳ chủng tộc nào nữa.

1042
01:06:02,708 --> 01:06:05,211
‎CỰU TÍN ĐỒ HỒI GIÁO DA ĐEN

1043
01:06:12,593 --> 01:06:14,971
‎Ngày 17 tháng Năm 1964,

1044
01:06:16,472 --> 01:06:17,473
‎Tại Accra, Ghana,

1045
01:06:18,391 --> 01:06:20,101
‎bên ngoài khách sạn Đại sứ…

1046
01:06:22,269 --> 01:06:27,108
‎Malcolm đã đi cùng
‎vài người bạn Mỹ sống tại Ghana,

1047
01:06:27,191 --> 01:06:29,860
‎Maya Angelou và những người khác.

1048
01:06:30,486 --> 01:06:33,030
‎Malcolm sắp được đưa ra sân bay

1049
01:06:33,698 --> 01:06:35,366
‎và bên ngoài khách sạn,

1050
01:06:35,449 --> 01:06:37,618
‎thì Muhammad Ali xuất hiện.

1051
01:06:37,702 --> 01:06:39,996
‎CHÀO MỪNG ĐẾN GHANA

1052
01:06:40,079 --> 01:06:45,584
‎Hãy nhớ rằng Malcolm
‎đã đến Ai Cập và Ả Rập Xê Út.

1053
01:06:46,210 --> 01:06:47,795
‎Trong nhật ký của mình,

1054
01:06:49,088 --> 01:06:52,091
‎ông viết về Ali
‎như người anh em và bạn mình.

1055
01:06:52,174 --> 01:06:54,885
‎Nên tại thời điểm này, ở Accra, Ghana,

1056
01:06:54,969 --> 01:06:57,763
‎khi bất ngờ thấy nhà vô địch,

1057
01:06:57,847 --> 01:07:00,307
‎ông đã nghĩ họ sẽ ôm nhau như anh em.

1058
01:07:02,810 --> 01:07:05,980
‎Malcolm X đã gọi: "Muhammad ơi".

1059
01:07:08,149 --> 01:07:10,901
‎Rốt cuộc, Muhammad Ali quay sang ông nói:

1060
01:07:10,985 --> 01:07:14,113
‎"Nghe này,
‎ông quay lưng lại với Elijah Muhammad.

1061
01:07:14,196 --> 01:07:16,157
‎Ông đã sai, người anh em".

1062
01:07:16,240 --> 01:07:17,742
‎Rồi ông quay người bỏ đi.

1063
01:07:19,368 --> 01:07:21,829
‎Thời điểm đó ông đã hắt hủi Malcolm.

1064
01:07:23,289 --> 01:07:27,418
‎Mối quan hệ của họ
‎có khá nhiều rắc rối, tan vỡ.

1065
01:07:27,501 --> 01:07:30,629
‎Sau này, Maya Angelou
‎viết về lúc Malcolm bước lên xe,

1066
01:07:31,172 --> 01:07:33,340
‎ông sụp xuống ở ghế hành khách.

1067
01:07:34,091 --> 01:07:36,594
‎Ông nói: "Tôi đã mất rất nhiều".

1068
01:07:38,512 --> 01:07:40,473
‎Ông đã mất Elijah Muhammad,

1069
01:07:40,556 --> 01:07:43,100
‎người giữ hình bóng người cha với ông

1070
01:07:43,184 --> 01:07:45,394
‎và giờ ông đã mất Muhammad Ali.

1071
01:07:46,228 --> 01:07:49,065
‎Nếu là ta đang nói đến
‎tình anh em kết nghĩa,

1072
01:07:49,148 --> 01:07:52,610
‎thì tôi nghĩ đó có lẽ là
‎kết thúc của thứ tình cảm đó.

1073
01:07:54,570 --> 01:07:55,446
‎NHÀ VÔ ĐỊCH NHẠO BÁNG
‎CỰU TÍN ĐỒ HỒI GIÁO Ở BUỔI TRANH LUẬN

1074
01:07:55,529 --> 01:07:56,906
‎Kế hoạch của ông là gì?

1075
01:07:57,490 --> 01:07:59,658
‎Tôi sẽ quay lại nước Mỹ,

1076
01:08:01,118 --> 01:08:02,703
‎xem gia đình tôi thế nào.

1077
01:08:02,787 --> 01:08:04,622
‎- Vâng.
‎- Xem chuyện sẽ ra sao.

1078
01:08:07,124 --> 01:08:10,961
‎Khi bố từ châu Phi trở về tại sân bay JFK,

1079
01:08:11,629 --> 01:08:16,050
‎mẹ tôi giao tôi cho bố tôi và ông cười.

1080
01:08:17,009 --> 01:08:22,389
‎Tôi không rõ đó có phải kỷ niệm trìu mến,
‎hoặc vì tôi đã xem ảnh đó quá nhiều lần.

1081
01:08:23,599 --> 01:08:27,853
‎Nhưng tôi thấy bố nhìn tôi
‎như đang chờ đợi điều gì đó xảy ra.

1082
01:08:27,937 --> 01:08:30,189
‎Đây là nhà nguyện Hồi giáo bằng vàng

1083
01:08:30,856 --> 01:08:34,151
‎do Hội đồng Hồi giáo Ai Cập trao cho tôi.

1084
01:08:34,234 --> 01:08:36,362
‎THÁNG SÁU 1964

1085
01:08:39,198 --> 01:08:40,950
‎Toàn bộ là vàng nguyên chất.

1086
01:08:41,658 --> 01:08:43,077
‎Toàn bộ là vàng.

1087
01:08:44,995 --> 01:08:46,037
‎Vàng nguyên chất.

1088
01:08:46,788 --> 01:08:47,997
‎Vàng nguyên chất! Ừ…

1089
01:08:48,082 --> 01:08:50,542
‎Quà cho lãnh đạo và thầy vì đánh thức ta,

1090
01:08:50,626 --> 01:08:53,420
‎vì ta ở tình thế tệ hại
‎trước khi nghe lời thầy.

1091
01:08:53,504 --> 01:08:54,462
‎Tuyệt lắm!

1092
01:08:56,549 --> 01:08:59,635
‎Hoan hô! Tuyệt lắm!

1093
01:08:59,718 --> 01:09:01,053
‎Anh và Malcolm X,

1094
01:09:01,720 --> 01:09:05,015
‎người đã giúp anh cải đạo
‎qua phong trào Hồi giáo da đen,

1095
01:09:05,099 --> 01:09:06,433
‎đã dứt tình bạn rồi ư?

1096
01:09:07,017 --> 01:09:09,353
‎Elijah Muhammad dứt quan hệ với ai đó,

1097
01:09:09,435 --> 01:09:12,314
‎thì người đó tự động bị
‎tín đồ khác dứt quan hệ.

1098
01:09:12,398 --> 01:09:15,943
‎Báo của tôi kể chuyện là
‎khi anh từ châu Phi trở về,

1099
01:09:16,026 --> 01:09:19,572
‎anh từ chối ở khách sạn Theresa,
‎trụ sở cũ của anh.

1100
01:09:19,654 --> 01:09:23,283
‎Thủ lĩnh bảo tôi…
‎không phải mà là nhiều quan chức

1101
01:09:23,367 --> 01:09:26,370
‎nói là không hay
‎khi ở cùng khách sạn với ông ta,

1102
01:09:26,453 --> 01:09:27,580
‎và tôi làm theo họ.

1103
01:09:30,791 --> 01:09:33,252
‎Khi Cassius Clay ở Acra,

1104
01:09:33,335 --> 01:09:37,798
‎người ta kể anh ấy đã nói
‎những điều không thân thiện lắm.

1105
01:09:39,049 --> 01:09:40,426
‎Ông có gì để nói không?

1106
01:09:40,509 --> 01:09:42,344
‎Tôi không biết cậu ta nói gì.

1107
01:09:42,428 --> 01:09:46,682
‎Tôi luôn miễn cưỡng tin
‎những gì tôi đọc trên báo

1108
01:09:46,765 --> 01:09:50,144
‎về một người da đen nói
‎về một người da đen khác.

1109
01:09:50,227 --> 01:09:51,060
‎Anh ấy…

1110
01:09:51,145 --> 01:09:54,023
‎Và nếu tôi có bất cứ điều gì
‎muốn nói về Cassius,

1111
01:09:54,106 --> 01:09:55,441
‎tôi sẽ nói với cậu ta.

1112
01:09:55,524 --> 01:09:57,359
‎Tôi còn không nói về Malcolm X.

1113
01:09:57,443 --> 01:10:00,613
‎Chúng tôi đâu nghĩ về Malcolm X,
‎không lo về ông ấy.

1114
01:10:00,696 --> 01:10:04,200
‎Chúng tôi có quá nhiều việc
‎và ông ta chỉ là một cá nhân

1115
01:10:04,283 --> 01:10:07,077
‎mà như chúng tôi nói là đã đi lạc hướng.

1116
01:10:09,371 --> 01:10:11,457
‎Ông vẫn coi anh ấy là bạn chứ?

1117
01:10:11,540 --> 01:10:14,293
‎Vâng, tôi coi mọi người của tôi là bạn.

1118
01:10:14,376 --> 01:10:17,004
‎Và thường thì ai cư xử không thân thiện

1119
01:10:17,087 --> 01:10:20,382
‎chỉ phản ánh điều xấu xa
‎mà người khác tiêm nhiễm cho họ.

1120
01:10:23,552 --> 01:10:26,764
‎Xin hỏi liệu ông có còn tin,
‎mà chắc chắn ông đã từng

1121
01:10:26,847 --> 01:10:29,683
‎hồi ông liên minh với
‎phong trào Hồi giáo da đen,

1122
01:10:29,767 --> 01:10:33,854
‎vào quốc gia da đen tách biệt ở Bắc Mỹ?

1123
01:10:33,938 --> 01:10:37,524
‎Tôi không tin vào việc phân chia
‎hay phân biệt chủng tộc nào.

1124
01:10:37,608 --> 01:10:39,443
‎- Ông vẫn theo Hồi giáo?
‎- Vâng.

1125
01:10:39,526 --> 01:10:41,904
‎Tôi là người Hồi giáo, tin vào đạo Hồi,

1126
01:10:41,987 --> 01:10:45,908
‎vốn là tin vào tình huynh đệ.
‎Tình huynh đệ trọn vẹn với mọi người.

1127
01:10:45,991 --> 01:10:47,868
‎MALCOLM X NÓI ELIJAH "GIẢ DỐI"

1128
01:10:47,952 --> 01:10:52,623
‎Malcolm cảm thấy hiện mình là
‎cá nhân quan trọng trước công chúng

1129
01:10:52,706 --> 01:10:55,292
‎và đây dường như là mong muốn của anh ta.

1130
01:10:55,376 --> 01:10:57,878
‎Anh ta muốn được chú ý và lắng nghe.

1131
01:10:57,962 --> 01:11:01,173
‎Anh ta muốn tôn vinh bản thân
‎hơn là thầy của mình.

1132
01:11:02,258 --> 01:11:03,801
‎TÔI MUỐN CHUỘC LẠI SAI LẦM

1133
01:11:03,884 --> 01:11:05,552
‎CASSIUS GỌI X LÀ ĐẠO ĐỨC GIẢ

1134
01:11:05,636 --> 01:11:08,722
‎Một khi Malcolm bị gắn mác đạo đức giả…

1135
01:11:11,350 --> 01:11:12,518
‎ông thành mục tiêu.

1136
01:11:13,143 --> 01:11:14,687
‎MALCOLM - ĐẠO ĐỨC GIẢ NHẤT

1137
01:11:14,770 --> 01:11:16,981
‎Định nghĩa đạo đức giả mọi người nghĩ

1138
01:11:17,064 --> 01:11:21,652
‎hoặc tự cho phép suy ngẫm để thực hành,

1139
01:11:21,735 --> 01:11:24,738
‎đặt ông vào tình thế cực kỳ dễ tổn thương.

1140
01:11:27,324 --> 01:11:31,036
‎Chúng tôi hẳn xem đó là
‎một trong số điều tệ nhất có thể làm,

1141
01:11:31,120 --> 01:11:32,329
‎là kẻ đạo đức giả.

1142
01:11:32,413 --> 01:11:37,293
‎Chúng tôi không liên kết với
‎đám đạo đức giả mà để Allah xử bọn họ.

1143
01:11:38,085 --> 01:11:39,962
‎Vì sao họ đe dọa tính mạng ông?

1144
01:11:41,547 --> 01:11:46,593
‎Chủ yếu là vì họ sợ hãi
‎rằng tôi sẽ nói lý do thực sự là họ đã…

1145
01:11:46,677 --> 01:11:50,472
‎Tôi bỏ phong trào Hồi giáo da đen,
‎mà tôi chỉ giữ cho riêng mình.

1146
01:11:50,556 --> 01:11:54,935
‎Nhưng lý do thực sự là Elijah Muhammad,
‎người đứng đầu phong trào,

1147
01:11:55,019 --> 01:11:59,148
‎là cha của tám đứa con
‎với sáu thiếu nữ khác nhau.

1148
01:11:59,231 --> 01:12:01,650
‎Sáu thiếu nữ khác nhau.

1149
01:12:01,734 --> 01:12:04,111
‎là thư ký riêng của ông ta.

1150
01:12:06,405 --> 01:12:08,907
‎Lẽ ra đừng nên nói thế về Elijah Muhammad.

1151
01:12:10,492 --> 01:12:12,161
‎Elijah dạy Malcolm mọi điều.

1152
01:12:12,745 --> 01:12:15,581
‎Quay lưng lại với người đó. Đúng là ngốc.

1153
01:12:18,625 --> 01:12:20,294
‎CÁI CHẾT

1154
01:12:23,505 --> 01:12:26,759
‎Nhiệm vụ và cuộc sống riêng là riêng biệt.

1155
01:12:29,428 --> 01:12:30,888
‎Nếu tôi có hàng cho bạn,

1156
01:12:31,764 --> 01:12:35,976
‎nhiệm vụ của tôi là đi qua đường
‎đưa hàng cho bạn, đó là nhiệm vụ.

1157
01:12:36,560 --> 01:12:38,771
‎Nếu thấy tôi ở bên gái trẻ bên đường

1158
01:12:38,854 --> 01:12:42,107
‎hay tôi uống ít rượu vang
‎thì đó đâu phải việc của bạn.

1159
01:12:43,484 --> 01:12:44,902
‎Vì tôi đã xong nhiệm vụ.

1160
01:12:45,778 --> 01:12:50,157
‎Nhiệm vụ của Sứ giả không phải là
‎thảo luận hay giải thích đời tư của mình.

1161
01:12:50,908 --> 01:12:52,910
‎Việc của ông là truyền thông điệp.

1162
01:12:52,993 --> 01:12:55,579
‎Anh là ai mà dám xét hỏi Sứ giả

1163
01:12:55,662 --> 01:12:57,748
‎người đã dắt anh khỏi thùng rác,

1164
01:12:57,831 --> 01:13:00,459
‎lau sạch anh và dẫn anh ra trước thế giới

1165
01:13:00,542 --> 01:13:03,295
‎làm phát ngôn viên số một cho dân da đen?

1166
01:13:03,379 --> 01:13:05,047
‎Giờ anh sẽ thẩm vấn ông sao?

1167
01:13:07,383 --> 01:13:08,217
‎Không được.

1168
01:13:12,096 --> 01:13:13,305
‎Khi Malcolm làm thế,

1169
01:13:13,972 --> 01:13:17,643
‎nói những điều xấu
‎về phong cách sống của Elijah

1170
01:13:17,726 --> 01:13:21,397
‎với phụ nữ và đại loại,
‎ai mến Elijah đều quay lưng với ông ấy.

1171
01:13:23,232 --> 01:13:27,986
‎Lẽ ra Malcolm đừng nên thế.
‎Nhiều kẻ mến Elijah, dám giết vì Elijah.

1172
01:13:28,070 --> 01:13:28,946
‎Họ đã làm vậy.

1173
01:13:30,489 --> 01:13:33,033
‎Ngày 14 tháng Hai 1965,

1174
01:13:33,784 --> 01:13:35,619
‎nhà của Malcolm ở East Elmhurst

1175
01:13:35,702 --> 01:13:37,162
‎đã bị ném bom xăng.

1176
01:13:37,788 --> 01:13:40,958
‎Nhà của ông ở Queens
‎bị hư hại nặng do hỏa hoạn,

1177
01:13:41,041 --> 01:13:43,627
‎vụ cháy bùng lên do bom xăng.

1178
01:13:44,586 --> 01:13:47,881
‎Một quả bom bị ném vào
‎chỗ mẹ tôi trong phòng trẻ con

1179
01:13:47,965 --> 01:13:50,968
‎là nơi các con bà đang ngủ.

1180
01:13:52,386 --> 01:13:54,680
‎Điều đó hẳn phải đáng sợ.

1181
01:13:55,347 --> 01:13:56,557
‎Nhà tôi bị đánh bom.

1182
01:13:56,640 --> 01:13:59,226
‎Bị phong trào Hồi giáo da đen đánh bom

1183
01:13:59,309 --> 01:14:01,603
‎theo lệnh của Elijah Muhammad.

1184
01:14:02,521 --> 01:14:06,316
‎Họ đã định ném từ cửa trước và sau
‎để tôi không thoát ra được.

1185
01:14:06,900 --> 01:14:08,527
‎Khi ấy đang làm ca trực đêm

1186
01:14:08,610 --> 01:14:11,613
‎tại một nhà máy ô tô ở Detroit.

1187
01:14:11,697 --> 01:14:15,075
‎Theo lịch trình,
‎Malcolm phải đến Detroit nói chuyện.

1188
01:14:16,452 --> 01:14:18,245
‎Khi tôi nghe vào sáng sớm rằng

1189
01:14:18,328 --> 01:14:20,414
‎nhà Malcolm ở East Elmhurst bị đốt,

1190
01:14:20,497 --> 01:14:22,541
‎tôi đã nghĩ anh sẽ không đến.

1191
01:14:22,624 --> 01:14:23,834
‎Tôi đã sai.

1192
01:14:25,294 --> 01:14:27,588
‎Lúc chín giờ, Malcolm ở trên máy bay,

1193
01:14:27,671 --> 01:14:30,215
‎đến Detroit, nói ở Ford Auditorium.

1194
01:14:31,258 --> 01:14:34,178
‎Bạn tôi tham dự,
‎nói là thấy mùi khói từ Malcolm

1195
01:14:34,303 --> 01:14:37,473
‎mà ám vào anh từ ngôi nhà bị ném bom xăng.

1196
01:14:41,435 --> 01:14:45,022
‎21 THÁNG HAI 1965

1197
01:14:48,358 --> 01:14:49,776
‎NHÀ HÁT AUDUBON

1198
01:14:49,860 --> 01:14:54,865
‎Có khoảng 400 người có mặt ở nhà hát này,

1199
01:14:54,948 --> 01:14:59,870
‎đại diện cho một tổ chức gọi là

1200
01:14:59,953 --> 01:15:03,290
‎Tổ chức Đoàn kết Mỹ Phi,

1201
01:15:04,708 --> 01:15:06,877
‎do Malcolm X dẫn đầu.

1202
01:15:08,962 --> 01:15:11,548
‎Audubon có một phòng khiêu vũ lớn,

1203
01:15:12,841 --> 01:15:15,052
‎nhưng nó có một khu sảnh rất nhỏ.

1204
01:15:16,887 --> 01:15:20,265
‎Khi ấy tôi ngồi ở sảnh, đối diện lối vào.

1205
01:15:22,935 --> 01:15:27,022
‎Tôi đoán là tôi đã ở đó
‎tầm mười, 15 phút tối đa.

1206
01:15:27,731 --> 01:15:31,652
‎Nghe Malcolm nói "an bình cho các bạn"
‎tiếp theo là tiếng súng.

1207
01:15:32,319 --> 01:15:33,612
‎An bình cho các bạn.

1208
01:15:38,659 --> 01:15:40,702
‎Tôi thấy người ta bò trên sàn nhà

1209
01:15:41,703 --> 01:15:43,664
‎thế là tôi cũng quỳ xuống.

1210
01:15:46,375 --> 01:15:49,294
‎Các con tôi khóc…
‎"Chuyện gì vậy? Họ sẽ bắn ta à?"

1211
01:15:49,378 --> 01:15:50,546
‎VỢ MALCOLM X

1212
01:15:51,797 --> 01:15:53,507
‎Tôi biết họ đã bắn chồng tôi.

1213
01:15:55,884 --> 01:15:57,135
‎Tôi chạy về trước.

1214
01:15:57,219 --> 01:16:00,931
‎Tôi thấy Malcolm ép tay lên sườn,
‎ôm bụng rồi ngã xuống.

1215
01:16:01,890 --> 01:16:04,643
‎Chúng tôi có
‎hai nghi phạm đang bị giam giữ.

1216
01:16:04,726 --> 01:16:08,397
‎Một trong hai người này bị bắt trên đường

1217
01:16:08,480 --> 01:16:10,941
‎bởi một trong những lính tuần tra gần đó.

1218
01:16:11,525 --> 01:16:14,528
‎Họ có phải thành viên của
‎nhóm Hồi giáo da đen?

1219
01:16:14,611 --> 01:16:15,779
‎Tôi không biết.

1220
01:16:17,948 --> 01:16:19,241
‎Hiện anh thấy sao?

1221
01:16:19,324 --> 01:16:20,617
‎Tôi muốn giết ai đó.

1222
01:16:21,618 --> 01:16:23,537
‎Đúng vậy, tôi muốn giết ai đó.

1223
01:16:24,371 --> 01:16:27,666
‎Trước khi hết đêm nay,
‎nếu Malcolm chết, ai đó sẽ chết.

1224
01:16:37,134 --> 01:16:40,137
‎MALCOLM X BỊ SÁT HẠI
‎BỊ BẮN TẠI BUỔI BIỂU TÌNH

1225
01:16:40,220 --> 01:16:46,393
‎Ông ấy đã là chuẩn của chúng tôi.
‎Ông ấy như cột mốc, mỏ neo của chúng tôi.

1226
01:16:46,476 --> 01:16:49,855
‎Malcolm X là người da đen vĩ đại nhất
‎kể từ Marcus Garvey.

1227
01:16:51,356 --> 01:16:56,028
‎Mất đi điều đó rồi, ta phát hiện
‎quần chúng này thực sự đã lạc lối ra sao.

1228
01:16:56,111 --> 01:17:01,742
‎Chúng ta sẽ vượt qua một ngày nào đó.

1229
01:17:01,825 --> 01:17:04,870
‎Ông Muhammad,
‎hôm qua trong bài báo truyền thông,

1230
01:17:06,371 --> 01:17:09,916
‎một người Hồi giáo được trích dẫn đã nói:

1231
01:17:10,000 --> 01:17:12,961
‎"Trò nhân quả đã rơi vào đầu Malcolm",

1232
01:17:13,045 --> 01:17:17,633
‎liên quan đến tuyên bố trước của Malcolm
‎về vụ ám sát Tổng thống Kennedy.

1233
01:17:17,716 --> 01:17:19,718
‎Ông thấy một người anh em Hồi giáo

1234
01:17:19,801 --> 01:17:23,472
‎có nên tuyên bố vậy về Malcolm
‎khi biết về cái chết của ông ấy?

1235
01:17:24,222 --> 01:17:25,140
‎Tôi không biết.

1236
01:17:25,223 --> 01:17:28,769
‎Cũng như anh, tôi không biết đó là ai.

1237
01:17:28,852 --> 01:17:31,480
‎Cảnh sát có yêu cầu ông khai báo gì không?

1238
01:17:32,272 --> 01:17:33,106
‎Không hề.

1239
01:17:33,607 --> 01:17:36,360
‎Ông Muhammad, trước khi bị giết hôm qua,

1240
01:17:36,443 --> 01:17:39,529
‎Malcolm nói
‎nhóm Hồi giáo da đen nhắm giết ông ấy.

1241
01:17:39,613 --> 01:17:41,198
‎Có thể bình luận gì không?

1242
01:17:41,281 --> 01:17:42,616
‎Tôi không biết gì đâu.

1243
01:17:43,617 --> 01:17:46,244
‎Chúng tôi không phải những kẻ bạo lực.

1244
01:17:46,995 --> 01:17:48,705
‎Đây là cú sốc với chúng tôi.

1245
01:17:52,626 --> 01:17:54,961
‎Ông nghĩ đã có gì xảy ra với Malcolm X?

1246
01:17:55,045 --> 01:17:56,463
‎- Tôi nghĩ sao à?
‎- Vâng.

1247
01:18:02,135 --> 01:18:04,388
‎Điều tôi biết là đã xảy ra với ông ấy.

1248
01:18:07,432 --> 01:18:09,393
‎Tôi biết ông ấy đã trệch hướng…

1249
01:18:11,103 --> 01:18:12,270
‎và ông ấy chết.

1250
01:18:17,609 --> 01:18:21,071
‎Rất dễ kể câu chuyện
‎về vụ ám sát Malcolm X

1251
01:18:21,154 --> 01:18:24,032
‎là một người bất đồng chính kiến

1252
01:18:24,116 --> 01:18:26,952
‎bỏ phong trào và bị trừng phạt vì điều đó.

1253
01:18:27,744 --> 01:18:30,664
‎Và chắc chắn là có bất hòa lớn

1254
01:18:30,747 --> 01:18:33,083
‎giữa Malcolm và Quốc gia Hồi giáo.

1255
01:18:37,671 --> 01:18:39,381
‎ALLAH LÀ VĨ ĐẠI NHẤT
‎YÊU CẦU TỰ DO TÔN GIÁO

1256
01:18:40,090 --> 01:18:43,218
‎Nhưng từ những gì ta có thể lượm lặt

1257
01:18:43,301 --> 01:18:46,138
‎từ các hồ sơ mà FBI đã công bố

1258
01:18:46,221 --> 01:18:48,306
‎và tất cả chưa được công bố hết,

1259
01:18:48,390 --> 01:18:51,810
‎thì FBI đã rất vui vẻ

1260
01:18:52,686 --> 01:18:56,148
‎theo dõi cách biệt
‎và sự chia tách tăng lên,

1261
01:18:57,023 --> 01:19:01,903
‎và chuyển hướng sang chua chát
‎giữa Malcolm và Quốc gia Hồi giáo.

1262
01:19:01,987 --> 01:19:05,282
‎BẤT ĐỒNG GIA TĂNG
‎ELIJAH MUHAMMAD VÀ PHÓ TƯỚNG MALCOLM X

1263
01:19:05,365 --> 01:19:08,118
‎Kẻ ném đá giấu tay là chính phủ liên bang.

1264
01:19:08,201 --> 01:19:10,662
‎Họ không để người da trắng bắn Malcolm,

1265
01:19:10,746 --> 01:19:13,039
‎vì như thế sẽ là… thảm họa.

1266
01:19:16,251 --> 01:19:19,588
‎Xin phép cho từ ngữ của tôi, ta sẽ luôn có

1267
01:19:20,505 --> 01:19:25,635
‎dân mọi đen sắn sàng bán đứng
‎mẹ mình với giá hai đô la.

1268
01:19:28,430 --> 01:19:33,351
‎Cảnh sát ở khắp nơi, trên mái nhà,
‎đứng trên lối thoát hiểm, mặc thường phục

1269
01:19:33,435 --> 01:19:35,979
‎và hàng trăm cảnh sát thành phố New York

1270
01:19:36,062 --> 01:19:38,940
‎mặc đồng phục dọc đường số 147.

1271
01:19:39,649 --> 01:19:42,235
‎Tới nay, nghi thức cuối cho Malcolm X

1272
01:19:42,319 --> 01:19:44,696
‎đang được tiến hành mà không có sự cố.

1273
01:19:49,493 --> 01:19:51,453
‎Chị em gái tôi và tôi đã mất bố…

1274
01:19:54,706 --> 01:19:57,334
‎nhưng tôi nghĩ với người da đen,

1275
01:19:58,001 --> 01:20:02,297
‎chúng tôi đã mất một người rất xuất chúng,

1276
01:20:03,590 --> 01:20:07,469
‎tốt bụng, đầy yêu thương, vô cùng trắc ẩn.

1277
01:20:08,178 --> 01:20:10,096
‎Tôi nghĩ rằng bạn phải như thế

1278
01:20:10,180 --> 01:20:15,018
‎để có phản ứng sâu sắc với sự bất công.

1279
01:20:17,437 --> 01:20:20,065
‎James Baldwin viết về Malcolm X:

1280
01:20:20,857 --> 01:20:24,736
‎"Ông ấy là người hòa nhã
‎và dịu dàng nhất mà tôi từng gặp".

1281
01:20:26,404 --> 01:20:30,909
‎Hình ảnh của Malcolm khác mà, nhưng
‎ông thấy Malcolm đồng cảm với dân da đen.

1282
01:20:34,913 --> 01:20:38,416
‎Malcolm tuân thủ đạo lý riêng
‎mà chính ông đã dạy chúng tôi.

1283
01:20:43,213 --> 01:20:46,591
‎Chấp nhận cái chết.
‎Chấp nhận cái chết, bạn sẽ được tự do.

1284
01:20:52,639 --> 01:20:54,933
‎Ngày trước khi Malcolm X được chôn,

1285
01:20:55,016 --> 01:20:58,812
‎Elijah Muhammad xuất hiện
‎trước công chúng lần đầu sau vụ ám sát.

1286
01:20:58,895 --> 01:21:02,899
‎Lãnh tụ tổ chức lọt thỏm
‎sau một hàng rào vệ sĩ bảo vệ ông.

1287
01:21:03,984 --> 01:21:08,113
‎Nếu các bạn muốn đi theo
‎bất cứ kẻ nào chống lại tôi,

1288
01:21:08,905 --> 01:21:09,948
‎vậy hãy làm đi.

1289
01:21:10,740 --> 01:21:14,202
‎Nhưng kết cuộc của các bạn… sẽ khá tồi tệ.

1290
01:21:15,537 --> 01:21:16,997
‎Tôi sợ cho các bạn.

1291
01:21:20,625 --> 01:21:23,879
‎Cũng ở Chicago, tham gia hội nghị Hồi giáo

1292
01:21:23,962 --> 01:21:26,256
‎có nhà vô địch hạng nặng Cassius Clay.

1293
01:21:26,339 --> 01:21:28,967
‎Tên Hồi giáo của anh: Muhammad Ali.

1294
01:21:32,095 --> 01:21:35,223
‎BUỔI LỄ CHÔN CẤT MALCOLM X

1295
01:21:38,059 --> 01:21:40,979
‎Malcolm X và bất cứ ai tấn công

1296
01:21:41,062 --> 01:21:45,233
‎hoặc nói về việc tấn công
‎Elijah Muhammad sẽ chết.

1297
01:21:45,317 --> 01:21:46,151
‎THÁNG BA 1965

1298
01:21:46,234 --> 01:21:49,571
‎Không ai có thể chống lại
‎Sứ giả của Chúa toàn năng,

1299
01:21:50,238 --> 01:21:52,782
‎bằng lời nói hay thể xác
‎và cứ thế mà thoát.

1300
01:21:54,618 --> 01:21:57,037
‎Muhammad Ali thành một phần của điệp khúc

1301
01:21:58,330 --> 01:22:02,751
‎rằng bất cứ ai đụng độ với
‎Elijah Muhammad đều phải chết.

1302
01:22:04,294 --> 01:22:06,004
‎Đó là bi kịch của chuyện này.

1303
01:22:06,630 --> 01:22:08,131
‎Rằng Malcolm là kẻ thù ư?

1304
01:22:10,216 --> 01:22:14,012
‎Malcolm có phải kẻ thù
‎khi đưa gia đình tới Miami không?

1305
01:22:14,095 --> 01:22:18,558
‎Ông ấy có nghĩ Malcolm là kẻ thù
‎khi cùng cầu nguyện trước trận đấu?

1306
01:22:20,852 --> 01:22:25,523
‎Malcolm X nổi tiếng chủ yếu là
‎nhờ cứng rắn với người da trắng các vị.

1307
01:22:25,607 --> 01:22:28,860
‎Quỷ da trắng, chó mắt xanh, tóc vàng.

1308
01:22:29,611 --> 01:22:31,696
‎Dân da trắng đâu để tâm đến Malcolm

1309
01:22:31,780 --> 01:22:34,950
‎hay dân da đen khi
‎ông ta ở bên Elijah Muhammad.

1310
01:22:35,033 --> 01:22:36,826
‎Mà họ có vẻ thích và theo dõi

1311
01:22:36,910 --> 01:22:42,540
‎các thủ lĩnh đã chết của chúng tôi
‎và giờ họ có người đã chết mà chỉ là…

1312
01:22:42,624 --> 01:22:44,668
‎Và Malcolm đã thừa nhận

1313
01:22:44,751 --> 01:22:46,795
‎ông ta là một kẻ lang thang…

1314
01:22:48,088 --> 01:22:50,256
‎Điều khiển phụ nữ da trắng bán thân.

1315
01:22:50,340 --> 01:22:53,885
‎Malcolm đâu là gì,
‎Elijah Muhammad giúp ông ta tuyệt vời.

1316
01:22:53,969 --> 01:22:57,055
‎Nếu Malcolm X ở lại
‎với người khiến ông ta tuyệt vời,

1317
01:22:57,138 --> 01:23:00,475
‎dạy ông ta mọi điều ông rõ,
‎thì giờ ông ta đã rất vĩ đại.

1318
01:23:20,578 --> 01:23:24,165
‎Năm 1972, bố tôi đến thánh địa Mecca.

1319
01:23:29,212 --> 01:23:34,509
‎Và đó là sự kiện đã đưa bố tôi
‎đến với Hồi giáo chân chính.

1320
01:23:35,093 --> 01:23:37,679
‎Elijah Muhammad, lãnh đạo Hồi giáo da đen,

1321
01:23:37,762 --> 01:23:41,558
‎hôm nay qua đời vì suy tim ở Chicago.
‎Ông hưởng thọ 77 tuổi.

1322
01:23:51,735 --> 01:23:55,405
‎Tôi tin là gia đình tôi
‎rời bỏ tổ chức đó vào tầm 1975.

1323
01:23:55,488 --> 01:23:56,906
‎Khi đó tôi bảy tuổi.

1324
01:24:06,958 --> 01:24:08,543
‎Anh tôi đã rất tốt.

1325
01:24:13,006 --> 01:24:15,633
‎Các vị phải là tôi để rõ tôi thấy ra sao.

1326
01:24:16,968 --> 01:24:20,096
‎Tôi là em trai duy nhất. Cậu em duy nhất.

1327
01:24:20,764 --> 01:24:22,182
‎Anh em ruột.

1328
01:24:23,183 --> 01:24:26,311
‎Tôi rất nhớ anh ấy,
‎nhưng sẽ gặp anh ấy ở thiên đường.

1329
01:24:27,312 --> 01:24:29,939
‎Tôi nóng lòng gặp anh ấy,
‎sẽ ôm hôn anh ấy.

1330
01:24:42,911 --> 01:24:46,206
‎Ông có nhớ bất cứ điều gì mà
‎Muhammad Ali hối tiếc không?

1331
01:24:50,210 --> 01:24:52,754
‎Để tôi nghĩ.‎ ‎Để tôi suy nghĩ vài phút.

1332
01:24:52,837 --> 01:24:53,671
‎Vâng.

1333
01:24:59,052 --> 01:25:00,845
‎Đó là một câu hỏi rất hay đấy.

1334
01:25:06,518 --> 01:25:08,603
‎Nhiều năm nữa sẽ trôi qua

1335
01:25:08,686 --> 01:25:12,398
‎và chúng tôi luôn tò mò về
‎một hoặc hai thế hệ sau kể từ giờ

1336
01:25:12,482 --> 01:25:15,276
‎và rằng nhận thức họ có sẽ là gì,

1337
01:25:15,360 --> 01:25:19,030
‎họ sẽ có ước tính nào về Muhammad Ali,

1338
01:25:19,114 --> 01:25:20,573
‎và Malcolm X?

1339
01:25:21,866 --> 01:25:25,245
‎Quỹ đạo của cuộc đời họ là gì
‎và điều đó có ý nghĩa gì?

1340
01:25:26,496 --> 01:25:28,915
‎Ta có thể thấy chuyện đó diễn ra

1341
01:25:28,998 --> 01:25:33,294
‎trong các tác phẩm văn học,
‎phim ảnh, địa điểm khác nhau.

1342
01:25:33,378 --> 01:25:35,380
‎Hãy xem ai đón lửa kìa.

1343
01:25:37,674 --> 01:25:38,842
‎Người vĩ đại nhất.

1344
01:25:41,052 --> 01:25:42,095
‎Nhân vật Ali

1345
01:25:43,054 --> 01:25:48,685
‎mà được giới thiệu với công chúng từ 1996

1346
01:25:49,769 --> 01:25:51,104
‎một hình ảnh giả.

1347
01:25:51,187 --> 01:25:53,356
‎Người ta đã chỉnh sửa đi mất

1348
01:25:53,982 --> 01:25:59,320
‎những điều thứ khiến Muhammad Ali
‎gây tranh cãi trong một thời đại khác.

1349
01:26:03,324 --> 01:26:06,369
‎Chính những người
‎đã đứng lên hoan hô ông ở Atlanta…

1350
01:26:09,539 --> 01:26:13,543
‎chính những người đó 20 năm trước
‎đã nói về ông ấy như một con chó.

1351
01:26:15,587 --> 01:26:18,298
‎Ông chỉ trích mạnh
‎tư tưởng da trắng ưu việt.

1352
01:26:18,381 --> 01:26:21,593
‎Và tôi không nghĩ mình
‎sẽ đi cả chục ngàn dặm từ đây

1353
01:26:21,676 --> 01:26:24,304
‎để bắn người da đen
‎chưa từng gọi tôi là mọi,

1354
01:26:24,387 --> 01:26:28,141
‎không hành quyết tôi,
‎thả chó đuổi tôi, cưỡng bức mẹ tôi.

1355
01:26:28,224 --> 01:26:32,520
‎Tôi nghĩ nhiều điều trong đó
‎đã bị loại bỏ vì căn bệnh của ông ấy

1356
01:26:32,604 --> 01:26:34,981
‎và sự thật là ông đã không nói được nữa.

1357
01:26:40,361 --> 01:26:44,365
‎Ngay cả ngày nay, nước Mỹ vẫn là
‎một đất nước có hệ thống chính phủ

1358
01:26:44,991 --> 01:26:48,912
‎chỉ dựa trên tự do, công bằng
‎và bình đẳng cho người da trắng.

1359
01:26:49,662 --> 01:26:53,416
‎Không có gì gọi là tự do
‎người da đen ở đất nước này.

1360
01:26:53,499 --> 01:26:55,752
‎Dĩ nhiên, Malcolm bị giết vào 1965

1361
01:26:55,835 --> 01:27:01,174
‎vì thế mọi người đã viết lại
‎câu chuyện của ông kể từ đó.

1362
01:27:01,257 --> 01:27:03,301
‎ĐẠI LỘ MALCOLM X

1363
01:27:03,384 --> 01:27:04,761
‎DI SẢN CỦA NGƯỜI DA ĐEN

1364
01:27:04,844 --> 01:27:08,973
‎Lần đầu tiên đến bưu điện để
‎mua tem Malcolm X, tôi đã mâu thuẫn.

1365
01:27:09,682 --> 01:27:11,851
‎Khi Malcolm bị giết vào 1965,

1366
01:27:11,935 --> 01:27:14,229
‎không ai tưởng tượng ông sẽ xuất hiện

1367
01:27:14,312 --> 01:27:16,439
‎trên bất kỳ sản phẩm chính thức nào

1368
01:27:16,522 --> 01:27:17,565
‎của chính phủ Mỹ.

1369
01:27:18,608 --> 01:27:21,569
‎Thấy Malcolm trên tem
‎thực sự có tính tượng trưng

1370
01:27:21,653 --> 01:27:24,906
‎cho việc hình ảnh ông ấy
‎đã thay đổi theo thời gian.

1371
01:27:29,160 --> 01:27:31,829
‎Ở mức nào đó,
‎ông ấy vẫn sống với chúng ta.

1372
01:27:32,497 --> 01:27:36,668
‎Ông ấy chưa bị bắt đi.
‎Tinh thần của ông ấy vẫn còn sống.

1373
01:27:36,751 --> 01:27:40,588
‎TRUNG TÂM GIÁO DỤC VÀ TƯỞNG NIỆM
‎MALCOLM X & TIẾN SĨ BETTY SHABAZZ

1374
01:27:40,672 --> 01:27:44,717
‎Ta có thể chấm dứt mạng ai đó
‎nhưng không thể chấm dứt một ý tưởng.

1375
01:27:47,345 --> 01:27:51,182
‎Mọi trường trung học cơ sở,
‎đại học, đại học, trên YouTube

1376
01:27:51,266 --> 01:27:55,728
‎họ bật bản thu và hình ảnh
‎của Malcolm như thể ông vẫn ở đây.

1377
01:27:55,812 --> 01:28:00,650
‎Những gì ông ấy đã dạy 50 năm trước,
‎ta thấy những điều đó hiện đang diễn ra.

1378
01:28:04,570 --> 01:28:08,241
‎Lịch sử da đen,
‎lịch sử nước Mỹ và lịch sử thế giới

1379
01:28:08,324 --> 01:28:14,414
‎đã thay đổi bởi vì hai người này
‎có bản lĩnh để là chính mình và bạo dạn.

1380
01:28:14,497 --> 01:28:16,749
‎Sự bạo dạn đó trở thành truyền nhiễm.

1381
01:28:17,333 --> 01:28:18,918
‎…vì chủ của chó kiểm soát…

1382
01:28:19,002 --> 01:28:22,130
‎Họ định nghĩa cả một thế hệ

1383
01:28:22,213 --> 01:28:26,759
‎mà trong đó chúng tôi bước đi
‎với đầu ngẩng cao và vai ưỡn thẳng.

1384
01:28:29,679 --> 01:28:33,433
‎Mọi người quên rằng bố tôi
‎vẫn chỉ là một chàng trai đôi mươi

1385
01:28:34,100 --> 01:28:36,102
‎với tâm trí nhắm vào chức vô địch.

1386
01:28:36,894 --> 01:28:42,942
‎Có những điều Malcolm dạy bố tôi
‎mà ông còn tuân theo đến ngày cuối cùng.

1387
01:28:45,111 --> 01:28:48,489
‎Anh trai ông thấy thế nào về Malcolm X

1388
01:28:48,573 --> 01:28:50,783
‎sau khi ông ấy bị ám sát?

1389
01:28:50,867 --> 01:28:55,330
‎Anh ông có bao giờ nói với ông
‎về hối tiếc hay ông ấy cảm thấy ra sao?

1390
01:28:56,080 --> 01:28:58,916
‎Anh tôi không nói gì,
‎nhưng tôi hiểu anh tôi.

1391
01:28:59,500 --> 01:29:03,504
‎Anh ấy thấy tệ hại.
‎Phải, chuyện đó khiến anh tôi tổn thương.

1392
01:29:07,258 --> 01:29:10,845
‎Sau khi cắt quan hệ với Quốc gia Hồi giáo,

1393
01:29:11,554 --> 01:29:14,432
‎Muhammad Ali
‎đã liên lạc với gia đình chúng tôi.

1394
01:29:15,183 --> 01:29:21,522
‎Tôi nghĩ Muhammad Ali
‎chắc đã cảm thấy ông ấy nợ bố tôi

1395
01:29:21,606 --> 01:29:26,986
‎và cần đảm bảo vợ và con bố được an toàn

1396
01:29:27,070 --> 01:29:28,404
‎và rằng họ vẫn ổn.

1397
01:29:31,532 --> 01:29:34,702
‎Khi tôi đến gặp,
‎ông ấy đã ngập ngừng rồi ngỡ ngàng,

1398
01:29:34,786 --> 01:29:38,081
‎đâu đó hồi tôi sang tuổi 18, 19 hoặc 20.

1399
01:29:38,164 --> 01:29:39,832
‎CON GÁI CẢ CỦA MALCOLM X

1400
01:29:39,916 --> 01:29:43,002
‎Giờ nhìn thẳng vào mặt ông ấy…
‎Các vị biết ông ấy mà.

1401
01:29:43,086 --> 01:29:45,338
‎Ông ấy nhìn dò xét kiểu: "Cháu đó à?"

1402
01:29:45,421 --> 01:29:49,133
‎LỄ TƯỞNG NIỆM MUHAMMAD ALI
‎NGÀY 10 THÁNG SÁU 2016

1403
01:29:51,052 --> 01:29:53,971
‎Từ lúc chúng tôi tìm thấy nhau,

1404
01:29:54,055 --> 01:29:56,140
‎cứ như thể thời gian chưa trôi qua.

1405
01:29:56,891 --> 01:29:58,393
‎Chúng tôi khóc to lên.

1406
01:30:00,728 --> 01:30:02,855
‎Nỗi đau khổ của ông ấy vì đã

1407
01:30:02,939 --> 01:30:05,400
‎không nói với bố tôi trước khi bố ra đi.

1408
01:30:06,359 --> 01:30:10,488
‎Có Muhammad Ali trong đời
‎giúp duy trì hơi thở của bố với tôi

1409
01:30:11,697 --> 01:30:13,199
‎chỉ thêm một chút nữa,

1410
01:30:14,409 --> 01:30:17,036
‎là 51 năm nữa, cho đến bây giờ.

1411
01:30:39,851 --> 01:30:43,020
‎Tôi đã thắng Sonny Liston
‎và tôi vừa sang tuổi 22.

1412
01:30:43,104 --> 01:30:44,605
‎Tôi phải là vĩ đại nhất!

1413
01:30:44,689 --> 01:30:46,482
‎Tôi là vua của thế giới!

1414
01:30:49,193 --> 01:30:50,778
‎Cậu ta là em và bạn tôi.

1415
01:30:51,737 --> 01:30:54,532
‎Tôi bày tỏ điều tôi rõ và hiểu về cậu ta.

1416
01:30:54,615 --> 01:30:57,577
‎Nhưng cậu ta có đầu óc
‎và cách hiểu của riêng mình.

1417
01:30:58,703 --> 01:31:01,706
‎CHÀO MỪNG ĐẾN VỚI
‎TRẠI TẬP HUẤN MUHAMMAD ALI

1418
01:31:01,789 --> 01:31:05,918
‎Định mệnh đã cho họ
‎cảm nhận tình anh em đó

1419
01:31:06,002 --> 01:31:07,795
‎và học hỏi cùng nhau.

1420
01:31:10,965 --> 01:31:13,259
‎Nhưng có những thế lực bên ngoài

1421
01:31:13,342 --> 01:31:16,304
‎ngăn cản họ tiếp tục

1422
01:31:16,387 --> 01:31:19,932
‎mối quan hệ đẹp đẽ đã bắt đầu đó.

1423
01:31:26,147 --> 01:31:27,857
‎Khi viết hồi ký cho bố tôi,

1424
01:31:27,940 --> 01:31:30,151
‎The Soul of a Butterfly, ‎vào 2003,

1425
01:31:31,277 --> 01:31:35,198
‎Tôi hỏi bố về Malcolm X,
‎bố thấy sao về mối quan hệ và kết thúc đó.

1426
01:31:36,574 --> 01:31:41,287
‎Và tôi nhớ,
‎bố tôi ngồi xuống ghế, nhắm mắt lại…

1427
01:31:44,040 --> 01:31:47,543
‎và bố mất một lúc mới trả lời,
‎có lẽ là mười hay 15 giây.

1428
01:31:47,627 --> 01:31:49,045
‎và bố nói với tôi…

1429
01:31:49,837 --> 01:31:54,091
‎Bó nói quay lưng với Malcolm là
‎một trong số điều ông tiếc nuối nhất.

1430
01:31:54,175 --> 01:31:57,803
‎Bố ước có thể quay lại
‎và nói với Malcolm rằng bố rất tiếc,

1431
01:31:57,887 --> 01:32:00,181
‎rằng bố yêu thương ông và họ là bạn,

1432
01:32:00,264 --> 01:32:02,266
‎rằng ông ấy đã đúng về nhiều điều.

1433
01:32:02,350 --> 01:32:05,019
‎NHÀ NGUYỆN MUHAMMAD ALI,
‎HỒ DEER, PENNSYLVANIA

1434
01:32:05,102 --> 01:32:07,688
‎Một trong những điều
‎tôi không bao giờ quên…

1435
01:32:09,357 --> 01:32:11,901
‎nhìn lên Muhammad Ali và hỏi ông ấy,

1436
01:32:13,069 --> 01:32:14,612
‎"Chú có từng yêu bố cháu?"

1437
01:32:17,865 --> 01:32:19,700
‎Và ông ấy nói,

1438
01:32:21,285 --> 01:32:23,371
‎"Chú yêu bố cháu bằng cả trái tim".

1439
01:35:03,447 --> 01:35:08,452
‎Biên dịch: Đức Khứng