1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:06,506 --> 00:00:11,886
NETFLIX — ORYGINALNY FILM DOKUMENTALNY

3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

4
00:00:18,852 --> 00:00:21,855
Wyobraźcie sobie,
że jedziecie przez górzysty teren,

5
00:00:21,938 --> 00:00:24,524
a droga wije się pod górę.

6
00:00:25,400 --> 00:00:29,529
Dzięki potężnemu silnikowi
pojazd jedzie za szybko,

7
00:00:30,196 --> 00:00:32,532
a do tego bez świateł.

8
00:00:32,615 --> 00:00:35,118
Istnieje ryzyko zjechania z klifu.

9
00:00:36,494 --> 00:00:38,621
Oczywiście, chcecie włączyć światła.

10
00:00:38,705 --> 00:00:41,166
Oto do czego nieustannie dąży nauka.

11
00:00:41,249 --> 00:00:44,878
Oświetlić drogę, żebyśmy widzieli
niebezpieczeństwa na drodze.

12
00:00:47,130 --> 00:00:49,924
Ostatnie odkrycia naukowców,

13
00:00:50,008 --> 00:00:52,886
którzy badają,
jak funkcjonuje nasza planeta,

14
00:00:52,969 --> 00:00:56,347
mają wielką wagę dla nas wszystkich.

15
00:00:57,098 --> 00:00:59,726
Ich wnioski są na wskroś niepokojące.

16
00:01:00,477 --> 00:01:03,480
Mimo to dają nam nadzieję,

17
00:01:03,563 --> 00:01:06,775
bo pokazują, jak możemy wszystko naprawić.

18
00:01:08,860 --> 00:01:11,362
Jedna z osób, która poświęciła swoje życie

19
00:01:11,446 --> 00:01:14,199
badaniu tych ważnych,
globalnych problemów,

20
00:01:14,282 --> 00:01:15,658
pochodzi ze Szwecji.

21
00:01:17,118 --> 00:01:18,745
Johan Rockstrom.

22
00:01:20,038 --> 00:01:22,999
Wraz z kolegami z całego świata dokonał

23
00:01:23,083 --> 00:01:27,504
być może najważniejszego odkrycia
naszych czasów.

24
00:01:28,713 --> 00:01:30,882
Johan dał nam nadzieję.

25
00:01:31,508 --> 00:01:34,511
Dał nadzieję na wyjście z tego kryzysu.

26
00:01:35,095 --> 00:01:37,472
Gdy poznacie jego badania,

27
00:01:37,555 --> 00:01:41,017
już nigdy nie spojrzycie
tak samo na świat.

28
00:01:41,810 --> 00:01:43,436
Tu nie chodzi o planetę.

29
00:01:43,520 --> 00:01:46,481
Tylko o nas i o naszą przyszłość.

30
00:01:46,564 --> 00:01:48,566
Wciąż mamy szansę.

31
00:01:49,067 --> 00:01:53,655
Ludzkość wciąż może mieć przyszłość.

32
00:01:54,322 --> 00:01:57,700
Stąd bierze się mój optymizm,
jeśli chodzi o lepsze jutro.

33
00:02:10,380 --> 00:02:12,966
Nasza wiedza o funkcjonowaniu planety

34
00:02:13,049 --> 00:02:14,425
ciągle się powiększa.

35
00:02:15,760 --> 00:02:18,263
Dużo lepiej niż kiedykolwiek rozumiemy,

36
00:02:18,346 --> 00:02:20,723
jak złożoność życia

37
00:02:20,807 --> 00:02:23,685
jest integralna dla naszego przetrwania.

38
00:02:25,979 --> 00:02:30,733
Bioróżnorodność jest w kryzysie,
a klimat się zmienia.

39
00:02:31,317 --> 00:02:35,530
Johan Rockstrom skupił się na tym,
co stabilizuje naszą planetę.

40
00:02:37,657 --> 00:02:40,451
Dzięki nauce
staliśmy się pierwszym pokoleniem,

41
00:02:40,535 --> 00:02:43,204
które ma świadomość, że podważamy

42
00:02:43,288 --> 00:02:46,457
stabilność Ziemi i jej zdolność,

43
00:02:46,541 --> 00:02:48,668
żeby utrzymać rozwój ludzkości.

44
00:02:49,627 --> 00:02:54,340
To dane z rdzeni lodowych.
Nie ma chyba obecnie ważniejszego wykresu.

45
00:02:54,424 --> 00:02:56,551
Wykres stanowi epokowe odkrycie.

46
00:02:57,135 --> 00:02:59,762
Pokazuje globalną zmienność temperatury

47
00:02:59,846 --> 00:03:02,390
na przestrzeni ostatnich 100 000 lat,

48
00:03:02,473 --> 00:03:05,393
czyli od czasu pojawienia się
współczesnych ludzi.

49
00:03:05,476 --> 00:03:09,314
W ciągu dekady temperatury skakały
o dziesięć stopni Celsjusza.

50
00:03:09,397 --> 00:03:13,234
Mówiąc prościej, nie było łatwo.

51
00:03:13,318 --> 00:03:16,487
Kluczowe jest to,
że temperatura ustabilizowała się

52
00:03:16,571 --> 00:03:18,615
zaledwie 10 000 lat temu.

53
00:03:18,698 --> 00:03:20,450
WIEK (TYSIĄCE LAT WSTECZ)

54
00:03:20,533 --> 00:03:23,536
Wykres pokazuje, że to niezwykły,

55
00:03:23,620 --> 00:03:27,248
a wręcz cudownie stabilny,
okres międzylodowcowy.

56
00:03:27,916 --> 00:03:30,585
Geolodzy nadali temu okresowi stabilności

57
00:03:30,668 --> 00:03:32,212
własną, specjalną nazwę.

58
00:03:32,837 --> 00:03:35,089
Holocen.

59
00:03:35,965 --> 00:03:37,842
Holocen jest niezwykły.

60
00:03:37,926 --> 00:03:41,679
To ciepły okres,
w którym średnia temperatura planety

61
00:03:41,763 --> 00:03:46,017
waha się w przedziale
plus-minus jednego stopnia Celsjusza.

62
00:03:47,185 --> 00:03:48,353
Plus-minus jeden.

63
00:03:48,436 --> 00:03:50,730
…plus-minus jeden stopień Celsjusza.

64
00:03:50,813 --> 00:03:54,192
Dzięki temu powstał
współcześnie nam znany świat.

65
00:03:55,652 --> 00:03:59,864
Stała temperatura holocenu
zapewniła nam stabilną planetę.

66
00:04:00,907 --> 00:04:03,159
Poziom morza się ustabilizował.

67
00:04:04,244 --> 00:04:05,370
Po raz pierwszy

68
00:04:05,453 --> 00:04:08,456
mieliśmy przewidywalne pory roku i pogodę.

69
00:04:11,167 --> 00:04:14,045
Ta stabilność była sprawą fundamentalną.

70
00:04:14,128 --> 00:04:17,423
Po raz pierwszy cywilizacja
stała się możliwa,

71
00:04:17,507 --> 00:04:20,885
a ludzkość skrzętnie z tego skorzystała.

72
00:04:21,886 --> 00:04:24,806
Udomowiliśmy ryż, pszenicę,

73
00:04:24,889 --> 00:04:27,892
miłkę, kukurydzę, sorgo

74
00:04:27,976 --> 00:04:31,062
na różnych kontynentach
w podobnym okresie.

75
00:04:31,145 --> 00:04:32,105
Zatem ruszyliśmy

76
00:04:32,188 --> 00:04:34,148
w cywilizacyjną podróż.

77
00:04:34,232 --> 00:04:38,152
Ta międzylodowcowa faza pozwoliła nam

78
00:04:38,236 --> 00:04:40,989
rozwinąć nasze współczesne cywilizacje.

79
00:04:41,072 --> 00:04:44,993
Holocen to jedyny stan naszej planety,
który bez wątpienia

80
00:04:45,076 --> 00:04:48,371
może utrzymać współczesny świat.

81
00:04:50,123 --> 00:04:52,208
Od zarania cywilizacji

82
00:04:52,292 --> 00:04:55,795
byliśmy zależni
od stabilnego stanu planety.

83
00:04:56,379 --> 00:04:59,590
Czyli od planety
z dwiema wiecznymi pokrywami lodowymi,

84
00:05:00,133 --> 00:05:01,718
płynącymi rzekami,

85
00:05:02,302 --> 00:05:04,887
pokrywą leśną,

86
00:05:04,971 --> 00:05:06,514
przewidywalną pogodą,

87
00:05:07,348 --> 00:05:09,726
a do tego bogatej w życie.

88
00:05:10,518 --> 00:05:12,061
W trakcie holocenu

89
00:05:12,145 --> 00:05:15,565
ta stabilna planeta karmiła nas,

90
00:05:15,648 --> 00:05:19,110
poiła i zapewniała czyste powietrze
do oddychania.

91
00:05:19,193 --> 00:05:22,864
Ale właśnie opuściliśmy holocen.

92
00:05:22,947 --> 00:05:27,076
Wykładniczy wzrost ludzkiej presji
na Ziemię osiągnął punkt przełomu,

93
00:05:27,160 --> 00:05:29,871
przez co stworzyliśmy
własną epokę geologiczną.

94
00:05:31,372 --> 00:05:35,501
Naukowcy niedawno ogłosili koniec holocenu

95
00:05:35,585 --> 00:05:38,338
i początek antropocenu,

96
00:05:38,421 --> 00:05:40,048
wieku ludzi,

97
00:05:40,131 --> 00:05:43,760
bo to my staliśmy się
głównymi motorami zmian

98
00:05:43,843 --> 00:05:44,969
na naszej planecie.

99
00:05:46,137 --> 00:05:49,432
Przeznaczyliśmy połowę
zdatnej do życia ziemi

100
00:05:49,515 --> 00:05:51,559
pod uprawę i hodowlę zwierząt.

101
00:05:53,811 --> 00:05:58,816
Przenosimy więcej osadów i skał
niż wszystkie naturalne zjawiska na Ziemi.

102
00:05:59,359 --> 00:06:03,112
Ponad połowa oceanu
jest obszarem aktywnych połowów.

103
00:06:03,196 --> 00:06:07,200
Dziewięć osób na dziesięć
oddycha niezdrowym powietrzem.

104
00:06:07,950 --> 00:06:09,786
W ciągu jednego życia

105
00:06:09,869 --> 00:06:13,331
ogrzaliśmy Ziemię o więcej
niż jeden stopień.

106
00:06:14,540 --> 00:06:18,419
Najbardziej złowieszcza wiadomość
dla ludzkości

107
00:06:18,503 --> 00:06:19,629
jest taka:

108
00:06:19,712 --> 00:06:22,090
W ciągu zaledwie 50 lat

109
00:06:23,007 --> 00:06:27,678
udało nam się wypchnąć świat poza stan,

110
00:06:27,762 --> 00:06:30,723
w którym znajdowaliśmy się od 10 000 lat.

111
00:06:30,807 --> 00:06:35,937
Czy grozi nam destabilizacja
całej planety?

112
00:06:38,815 --> 00:06:41,734
Sytuacja jest niepojęta.

113
00:06:41,818 --> 00:06:44,237
Po raz pierwszy musimy poważnie rozważyć

114
00:06:44,320 --> 00:06:47,156
ryzyko destabilizacji całej planety.

115
00:06:47,824 --> 00:06:50,451
INSTYTUT BADAŃ NAD WPŁYWAMI KLIMATYCZNYMI

116
00:06:50,535 --> 00:06:54,288
Johan dąży do tego,
żeby mieć całościowy obraz.

117
00:06:54,872 --> 00:06:57,875
Pragnie czerpać z globalnej sieci wiedzy

118
00:06:59,210 --> 00:07:02,964
żeby w pełni zrozumieć,
co zapewnia planecie równowagę.

119
00:07:03,589 --> 00:07:07,093
Jakie systemy są decydujące
dla stanu planety?

120
00:07:07,176 --> 00:07:11,514
Gdy zaczynaliśmy, nie wiedzieliśmy,
czy jest ich pięć, czy 30.

121
00:07:11,597 --> 00:07:14,851
Zadaliśmy sobie pytanie otwarte,

122
00:07:14,934 --> 00:07:19,439
czy potrafimy zidentyfikować
systemy regulujące stan planety.

123
00:07:19,522 --> 00:07:21,649
Te systemy utrzymały ją

124
00:07:21,732 --> 00:07:25,111
w stabilnym stanie przez cały holocen.

125
00:07:25,194 --> 00:07:29,824
Gdy zwiększamy presję na Ziemię,
istnieje niebezpieczeństwo, że te systemy

126
00:07:29,907 --> 00:07:31,492
zaczną się rozpadać

127
00:07:31,576 --> 00:07:34,537
i przekroczymy granice Ziemi,

128
00:07:34,620 --> 00:07:38,082
co spowoduje utratę
tej kluczowej dla nas stabilności.

129
00:07:38,166 --> 00:07:40,710
Nie miałem wątpliwości, że trzeba

130
00:07:40,793 --> 00:07:43,796
podjąć wyzwanie
określenia limitów planety.

131
00:07:43,880 --> 00:07:47,925
Czy możemy wyznaczyć punkt,

132
00:07:48,426 --> 00:07:52,555
którego przekroczenie grozi
wyzwoleniem nieliniowych zmian?

133
00:07:52,638 --> 00:07:54,682
Czyli naszą granicę.

134
00:07:58,603 --> 00:08:02,106
Jeśli naukowcy mogliby ustalić
granice naszej planety,

135
00:08:02,190 --> 00:08:04,734
czy mogą też wskazać nam wyjście

136
00:08:04,817 --> 00:08:07,528
z obecnego kryzysu?

137
00:08:07,612 --> 00:08:10,615
Aby pokazać nam nie tylko
sposoby uniknięcia upadku,

138
00:08:10,698 --> 00:08:14,577
ale też, jak w przyszłości
zapewnić nam dobrobyt  na Ziemi.

139
00:08:19,373 --> 00:08:23,169
Pierwsza, najbardziej oczywista granica
jest nam wszystkim znana.

140
00:08:23,794 --> 00:08:28,841
Globalne temperatury są teraz najwyższe
od zarania cywilizacji,

141
00:08:28,925 --> 00:08:31,594
więc istnieje ryzyko,
że przekroczyliśmy już

142
00:08:31,677 --> 00:08:33,596
granicę klimatyczną Ziemi.

143
00:08:35,056 --> 00:08:37,892
Być może najbardziej
niepokojącym dowodem na to

144
00:08:38,726 --> 00:08:41,312
jest zmiana stanu lodów
na naszej planecie.

145
00:08:43,689 --> 00:08:47,318
Jako Szwed
Johan odczuwa to dotkliwiej niż większość.

146
00:08:48,986 --> 00:08:51,864
Tak jak każde szwedzkie dziecko

147
00:08:51,948 --> 00:08:55,451
uczyłem się,
że południowy szczyt Kebnekaise

148
00:08:55,535 --> 00:08:57,078
jest najwyższy w kraju.

149
00:08:57,161 --> 00:09:01,707
Stanowi to część tożsamości Szwedów.

150
00:09:02,500 --> 00:09:06,921
Dlatego z dużym smutkiem

151
00:09:07,004 --> 00:09:11,342
godzimy się ze świadomością,
że prawda jest już inna.

152
00:09:12,802 --> 00:09:17,098
Południowy szczyt Kebnekaise
niedawno stracił status

153
00:09:17,181 --> 00:09:18,975
najwyższego w Szwecji.

154
00:09:22,562 --> 00:09:28,526
Lodowiec, stanowiący jego najwyższy punkt,
kurczy się o około pół metra rocznie

155
00:09:28,609 --> 00:09:30,695
przez ostatnie 50 lat.

156
00:09:33,489 --> 00:09:36,242
Zjawisko w Kebnekaise

157
00:09:36,325 --> 00:09:40,121
samo w siebie
nie oznacza destabilizacji planety.

158
00:09:40,913 --> 00:09:44,792
Ale obecność
dwóch wiecznych pokryw lodowych

159
00:09:44,875 --> 00:09:47,670
w Arktyce i na Antarktydzie

160
00:09:47,753 --> 00:09:52,174
jest warunkiem koniecznym,
żeby planeta pozostała w stanie,

161
00:09:52,258 --> 00:09:55,261
który umożliwił
rozwój znanych nam cywilizacji.

162
00:09:55,344 --> 00:09:59,390
Dlatego niepokojący jest fakt,

163
00:09:59,473 --> 00:10:01,976
że lodowce topnieją,

164
00:10:02,059 --> 00:10:06,022
bez względu na to,
czy to mały lodowiec w Kebnekaise,

165
00:10:06,105 --> 00:10:08,357
czy chodzi o Grenlandię.

166
00:10:08,441 --> 00:10:11,402
Wszystkie te lodowce razem

167
00:10:11,485 --> 00:10:14,989
oferują niezwykłą moc schładzania planety.

168
00:10:15,656 --> 00:10:18,909
Ten efekt schładzania
miał zasadnicze znaczenie

169
00:10:18,993 --> 00:10:21,746
dla stabilności temperatur
w całym holocenie.

170
00:10:21,829 --> 00:10:26,125
Lód planety odbijał
odpowiednią ilość energii słonecznej

171
00:10:26,208 --> 00:10:27,710
z powrotem w kosmos.

172
00:10:29,754 --> 00:10:34,592
Taka trwała, biała powierzchnia

173
00:10:34,675 --> 00:10:39,805
odbija 90-95% ciepła słonecznego.

174
00:10:42,975 --> 00:10:45,936
Kiedy pokrywy lodowe topnieją,

175
00:10:46,020 --> 00:10:48,314
kurczą się,

176
00:10:48,397 --> 00:10:51,817
przez co obrzeża są bardzo ciemne
i pochłaniają ciepło.

177
00:10:51,901 --> 00:10:55,071
Ponieważ powierzchnia
jest teraz pokryta wodą,

178
00:10:55,154 --> 00:11:00,284
zmienia ona znacząco kolor,
przez co od pewnego momentu

179
00:11:00,368 --> 00:11:04,246
pokrywy lodowe
zamiast się samemu ochładzać,

180
00:11:04,330 --> 00:11:06,582
zaczynają się grzać.

181
00:11:06,666 --> 00:11:11,003
Stanowi to najbardziej dramatyczny
punkt krytyczny

182
00:11:11,087 --> 00:11:12,672
w systemie Ziemi.

183
00:11:12,755 --> 00:11:14,548
Punkt krytyczny to punkt,

184
00:11:14,632 --> 00:11:17,343
po którym zmiana staje się nieodwracalna.

185
00:11:18,219 --> 00:11:21,430
To niczym pociąg zaparkowany na zboczu,

186
00:11:21,514 --> 00:11:23,474
który powoli rusza.

187
00:11:24,308 --> 00:11:26,519
Hamulce w pociągu zaczynają puszczać,

188
00:11:27,728 --> 00:11:29,897
więc przyspiesza.

189
00:11:29,980 --> 00:11:33,275
Jedzie coraz szybciej,
aż w końcu tracimy kontrolę.

190
00:11:36,654 --> 00:11:39,824
Już się psują hamulce,
które mogą zapobiec

191
00:11:39,907 --> 00:11:42,284
topnieniu lodowca na Grenlandii.

192
00:11:42,868 --> 00:11:45,037
Gdy przyjechałem tu w wieku 20 lat,

193
00:11:45,121 --> 00:11:47,415
było to niczym sen…

194
00:11:47,498 --> 00:11:50,084
BADANIE GEOLOGICZNE DANII I GRENLANDII

195
00:11:50,167 --> 00:11:53,754
Zobaczyłem pejzaże
znane mi tylko z podręczników.

196
00:11:55,631 --> 00:11:58,884
Jason jest jednym
z wielu naukowców na świecie,

197
00:11:58,968 --> 00:12:01,470
których dowody i wnioski były kluczowe

198
00:12:01,554 --> 00:12:03,180
dla badań Johana.

199
00:12:04,306 --> 00:12:07,435
Przez tysiąclecia śnieg
gromadził się na Grenlandii.

200
00:12:07,518 --> 00:12:08,894
Utworzył lodową kopułę

201
00:12:08,978 --> 00:12:12,231
grubą na trzy kilometry
i pnącą się wysoko w atmosferze.

202
00:12:12,314 --> 00:12:13,941
Tam jest naprawdę zimno.

203
00:12:16,152 --> 00:12:18,779
Gdy powierzchnia czaszy lodowej topnieje,

204
00:12:18,863 --> 00:12:21,115
obniża się w cieplejsze powietrze,

205
00:12:21,198 --> 00:12:23,159
co tylko przyspiesza proces.

206
00:12:24,618 --> 00:12:25,870
Im bardziej topnieje,

207
00:12:25,953 --> 00:12:29,915
tym chłodniejszy musi być klimat,
żeby to odwrócić.

208
00:12:31,250 --> 00:12:35,087
Ale obecny klimat
jest już zbyt ciepły dla Grenlandii.

209
00:12:35,921 --> 00:12:40,134
W obecnym klimacie Grenlandia
już przekroczyła swój próg,

210
00:12:40,217 --> 00:12:46,307
przez co traci 10 000 metrów sześciennych
lodu na sekundę.

211
00:12:47,016 --> 00:12:49,143
To średnie tempo ubytku.

212
00:12:49,226 --> 00:12:52,897
Ono będzie się utrzymywać

213
00:12:52,980 --> 00:12:54,857
w miarę ocieplania klimatu.

214
00:12:55,900 --> 00:12:57,568
Czyli to koniec Grenlandii?

215
00:12:58,986 --> 00:13:00,362
Najwyraźniej tak.

216
00:13:05,534 --> 00:13:09,038
Jeśli znacząco nie ochłodzimy
klimatu ziemskiego,

217
00:13:10,164 --> 00:13:14,001
nieuchronne jest dalsze
topnienie lodowca na Grenlandii.

218
00:13:17,213 --> 00:13:18,714
Dramat polega na tym,

219
00:13:18,798 --> 00:13:21,091
że cechą punktu krytycznego jest to,

220
00:13:21,175 --> 00:13:25,179
że przypomina przycisk, po wciśnięciu
którego nie można się wycofać.

221
00:13:25,262 --> 00:13:27,973
Nie można już go wyłączyć i rzec:

222
00:13:28,057 --> 00:13:31,769
„Ups, jednak nie chcę,
by czapa lodowa na Grenlandii stopniała.

223
00:13:31,852 --> 00:13:33,395
Wycofajmy się”.

224
00:13:33,479 --> 00:13:34,605
Jest już za późno.

225
00:13:35,356 --> 00:13:39,527
Po przekroczeniu punktów krytycznych
może już nie być odwrotu.

226
00:13:39,610 --> 00:13:42,696
Planetę skazuje się

227
00:13:42,780 --> 00:13:47,493
na nieodwracalne załamanie stanu,

228
00:13:47,576 --> 00:13:50,621
który dawał nam, ludziom, oparcie.

229
00:13:52,081 --> 00:13:54,333
Stopienie się czapy lodowej Grenlandii

230
00:13:54,416 --> 00:13:58,587
podniosłoby poziom mórz o siedem metrów.

231
00:13:59,129 --> 00:14:03,467
Wyobraźcie sobie świat,
w którym poziom morza nie jest statyczny.

232
00:14:03,551 --> 00:14:04,844
Zmienia się.

233
00:14:05,344 --> 00:14:08,055
Setki miast przybrzeżnych

234
00:14:08,138 --> 00:14:10,808
będzie zagrożonych
przez podnoszące się morza.

235
00:14:11,809 --> 00:14:14,478
Ten stabilny poziom mórz był kluczowy

236
00:14:14,562 --> 00:14:17,189
dla rozwoju cywilizacji.

237
00:14:18,983 --> 00:14:23,737
Zmierzamy do przyszłości z Mad Maxa.

238
00:14:27,032 --> 00:14:31,036
Ale Grenlandia to tylko jedna
z polarnych czap lodowych Ziemi

239
00:14:31,120 --> 00:14:34,164
i nie umywa się
do swojego południowego bliźniaka.

240
00:14:36,750 --> 00:14:37,918
Nie tak dawno temu

241
00:14:39,044 --> 00:14:42,548
uważano, że Antarktyda jest

242
00:14:42,631 --> 00:14:44,133
odpornym układem.

243
00:14:44,216 --> 00:14:49,638
Miała być pokrywą lodową,
mało zagrożoną przez zmiany klimatyczne.

244
00:14:49,722 --> 00:14:52,057
Ale to się diametralnie zmieniło.

245
00:14:52,141 --> 00:14:56,395
Obserwujemy przyspieszoną utratę masy

246
00:14:56,478 --> 00:14:59,481
i lodu na rzecz oceanu na Antarktydzie.

247
00:15:03,903 --> 00:15:07,406
Zachodnia Antarktyda podniosłaby
poziom mórz o pięć metrów.

248
00:15:07,489 --> 00:15:10,701
POCZDAMSKI INSTYTUT BADAŃ
NAD WPŁYWAMI KLIMATYCZNYMI

249
00:15:10,784 --> 00:15:13,787
Za to wschodnia Antarktyda
dziesięć razy tyle.

250
00:15:13,871 --> 00:15:17,291
Czyli mowa o poziomie oceanów
wyższym nawet o 50 metrów.

251
00:15:17,374 --> 00:15:19,793
Ricarda jest współpracowniczką Johana

252
00:15:19,877 --> 00:15:23,297
i bada interakcję punktów krytycznych.

253
00:15:23,380 --> 00:15:26,383
Trzeba podkreślić, że wszystko

254
00:15:26,467 --> 00:15:28,928
w systemie Ziemi jest połączone.

255
00:15:29,511 --> 00:15:32,181
Jeśli jedna część systemu klimatycznego

256
00:15:32,264 --> 00:15:34,808
przekroczy punkt krytyczny,

257
00:15:34,892 --> 00:15:40,522
może zwiększyć się prawdopodobieństwo,
że inne zrobią to samo.

258
00:15:40,606 --> 00:15:45,027
Przypomina to więc domino.

259
00:15:45,110 --> 00:15:46,779
Jeśli przewrócisz jedno,

260
00:15:46,862 --> 00:15:49,198
może to wywołać efekt kaskadowy.

261
00:15:49,281 --> 00:15:52,284
Oczywiste jest,
że przy obecnym globalnym ociepleniu

262
00:15:52,368 --> 00:15:54,078
zwiększamy ryzyko

263
00:15:54,161 --> 00:15:57,039
przekroczenia punktów krytycznych Ziemi.

264
00:16:00,376 --> 00:16:04,463
Po przekroczeniu punktów krytycznych
wywołujemy nieodwracalne zmiany.

265
00:16:04,546 --> 00:16:07,508
Ziemia jest
naszym największym przyjacielem.

266
00:16:07,591 --> 00:16:11,720
Tłumi i łagodzi stres,

267
00:16:11,804 --> 00:16:15,140
pochłania dwutlenek węgla i ciepło,

268
00:16:15,224 --> 00:16:17,017
niweluje skutki klimatyczne.

269
00:16:17,101 --> 00:16:20,771
Gdy przekroczy punkt krytyczny,
może wzmocnić ocieplenie

270
00:16:20,854 --> 00:16:22,398
i stać się wrogiem.

271
00:16:23,983 --> 00:16:28,112
Jak wiadomo,
klimat podgrzewają gazy cieplarniane,

272
00:16:28,195 --> 00:16:30,990
więc przez nasze emisje

273
00:16:31,073 --> 00:16:33,534
osiągniemy ów globalny punkt krytyczny.

274
00:16:34,368 --> 00:16:36,912
Na długo przed pojawieniem się ludzi

275
00:16:36,996 --> 00:16:41,500
średnia temperatura Ziemi
była ściśle powiązana ze stężeniem

276
00:16:41,583 --> 00:16:44,294
dwutlenku węgla w atmosferze.

277
00:16:45,254 --> 00:16:46,588
Podczas holocenu

278
00:16:46,672 --> 00:16:49,341
to stężenie było względnie stabilne.

279
00:16:49,425 --> 00:16:50,300
WIEK (LATA)

280
00:16:50,384 --> 00:16:53,429
Rewolucja przemysłowa zmieniła wszystko.

281
00:16:53,512 --> 00:16:55,848
W 1988 roku przekroczyliśmy

282
00:16:55,931 --> 00:17:01,395
stężenie atmosferyczne
350 części węgla na milion.

283
00:17:01,478 --> 00:17:04,565
Wtedy przekroczyliśmy granicę.

284
00:17:04,648 --> 00:17:08,527
Od tamtej pory 
istnieje ryzyko uruchomienia zmian,

285
00:17:08,610 --> 00:17:11,363
które prowadzą
do niekontrolowanego ocieplenia.

286
00:17:11,447 --> 00:17:16,785
Po przekroczeniu poziomu 350 ppm
stężenia atmosferycznego dwutlenku węgla

287
00:17:16,869 --> 00:17:20,080
znaleźliśmy się w strefie zagrożenia.

288
00:17:20,164 --> 00:17:25,127
Zatem 350 części na milion
to pierwsza z granic Johana,

289
00:17:25,210 --> 00:17:27,755
a my ten poziom już dawno przekroczyliśmy.

290
00:17:28,255 --> 00:17:33,427
Obecnie stężenie dwutlenku węgla
w atmosferze

291
00:17:33,510 --> 00:17:37,014
wynosi około 415 części na milion.

292
00:17:37,765 --> 00:17:40,142
Zaczynamy odczuwać skutki bycia

293
00:17:40,225 --> 00:17:43,353
w strefie zagrożenia granicy klimatycznej.

294
00:17:43,437 --> 00:17:45,981
Obserwuje się rosnącą częstotliwość susz,

295
00:17:46,065 --> 00:17:47,941
fal upałów i powodzi,

296
00:17:48,025 --> 00:17:53,614
przyspieszone topnienie lodu,
rozmrażanie się wiecznej zmarzliny

297
00:17:53,697 --> 00:17:56,033
i częstsze pożary lasów.

298
00:17:57,034 --> 00:17:59,828
Przed nami druga granica.

299
00:17:59,912 --> 00:18:01,455
Szybko zbliżamy się

300
00:18:01,538 --> 00:18:05,334
do poziomu 450 części
dwutlenku węgla na milion.

301
00:18:06,335 --> 00:18:11,507
Granice stref zagrożenia planetarnego są
ujęte w nauce przez zakresy niepewności.

302
00:18:11,590 --> 00:18:14,927
Obecnie nauka ocenia, że ten zakres

303
00:18:15,010 --> 00:18:17,554
leży między 350 ppm,

304
00:18:17,638 --> 00:18:19,389
która jest granicą

305
00:18:19,473 --> 00:18:22,309
między strefą bezpieczeństwa
a strefą zagrożenia,

306
00:18:22,392 --> 00:18:24,645
aż do 450 ppm.

307
00:18:24,728 --> 00:18:28,482
Wtedy ze strefy zagrożenia
wchodzimy w strefę wysokiego ryzyka.

308
00:18:29,066 --> 00:18:33,028
Po wejściu do strefy wysokiego ryzyka
nieodwracalne punkty krytyczne

309
00:18:33,112 --> 00:18:35,781
są wielce prawdopodobne,
a nawet nieuniknione.

310
00:18:35,864 --> 00:18:38,075
A to jest ostrożny szacunek,

311
00:18:38,158 --> 00:18:42,371
zważywszy na fakt, że sygnały
punktów krytycznych są wszechobecne.

312
00:18:42,454 --> 00:18:45,999
Mówiąc wprost, granica klimatyczna planety

313
00:18:46,083 --> 00:18:48,460
to ocieplenie o 1,5 stopnia Celsjusza.

314
00:18:48,544 --> 00:18:51,171
Istnieją liczne dowody,

315
00:18:51,255 --> 00:18:56,468
że wiele ryzykujemy,
jeśli pozwolimy sobie na więcej.

316
00:18:57,094 --> 00:19:00,305
Jesteśmy na poziomie 1,1,
szybko zbliżamy się do 1,5.

317
00:19:00,389 --> 00:19:01,765
Jedyną szansą,

318
00:19:01,849 --> 00:19:05,144
żeby nie przekroczyć
granicy klimatycznej planety,

319
00:19:05,227 --> 00:19:11,066
jest wycofać paliwa kopalne z gospodarki
w ciągu najbliższych 30 lat.

320
00:19:14,153 --> 00:19:18,323
Ten cel globalnej temperatury
trafił na pierwsze strony gazet,

321
00:19:18,407 --> 00:19:22,744
ale Johan wiedział,
że to tylko wycinek większego problemu,

322
00:19:22,828 --> 00:19:27,207
bo stabilność naszej planety
jest zależna nie tylko od klimatu.

323
00:19:27,916 --> 00:19:32,421
Trzeba było więcej badań i dowodów,

324
00:19:32,504 --> 00:19:38,051
by stwierdzić,
że mamy też cztery granice biosfery.

325
00:19:38,635 --> 00:19:41,263
Granice żyjącej Ziemi.

326
00:19:42,431 --> 00:19:44,641
Należą do nich ukształtowanie terenu.

327
00:19:44,725 --> 00:19:45,559
BIOMY

328
00:19:45,642 --> 00:19:48,187
Jak wygląda skład biomów na Ziemi?

329
00:19:49,813 --> 00:19:53,233
Trzy lasy deszczowe,
las strefy umiarkowanej,

330
00:19:53,317 --> 00:19:54,943
las borealny,

331
00:19:55,027 --> 00:19:55,986
tereny stepowe,

332
00:19:57,279 --> 00:19:58,322
mokradła.

333
00:20:01,241 --> 00:20:02,910
Druga to bioróżnorodność.

334
00:20:02,993 --> 00:20:06,955
Czyli wszystkie gatunki w wodzie
i na lądzie.

335
00:20:09,708 --> 00:20:13,420
Trzecia, układ krwionośny Ziemi,
czyli cykl hydrologiczny.

336
00:20:13,503 --> 00:20:14,630
WODA SŁODKA

337
00:20:14,713 --> 00:20:17,174
Na koniec zastrzyk składników odżywczych,

338
00:20:17,257 --> 00:20:21,053
które mają zasadnicze znaczenie
dla życia w biosferze,

339
00:20:21,136 --> 00:20:22,846
czyli obieg azotu i fosforu.

340
00:20:24,223 --> 00:20:29,019
Pierwsza z granic biosfery,
czyli bogactwo ziemskich siedlisk,

341
00:20:29,102 --> 00:20:33,815
wywołuje obawy odnośnie tego,
jak zmieniamy te naturalne tereny.

342
00:20:35,192 --> 00:20:38,153
Szybko zbliżamy się
do istotnego punktu krytycznego

343
00:20:38,237 --> 00:20:41,740
w jednym z największych
zachowanych dzikich obszarów.

344
00:20:43,200 --> 00:20:44,368
Amazonia.

345
00:20:47,204 --> 00:20:49,206
Carlos Nobre od dziesięcioleci

346
00:20:49,289 --> 00:20:53,835
bada znaczenie tego lasu deszczowego
dla stabilności naszej planety.

347
00:20:53,919 --> 00:20:56,255
Jako pierwszy wszczął alarm.

348
00:20:57,422 --> 00:20:59,716
INSTYTUT BADAŃ ZAAWANSOWANYCH
UNIWERSYTET SÃO PAULO

349
00:20:59,800 --> 00:21:02,469
Widziałem dziewiczą Amazonię
w latach 1971-72.

350
00:21:05,430 --> 00:21:06,932
Zobaczyłem las

351
00:21:08,267 --> 00:21:09,142
i rzeki.

352
00:21:10,602 --> 00:21:13,605
Pływałem w Rio Negro z piraniami.

353
00:21:13,689 --> 00:21:15,232
Nic mi się nie stało.

354
00:21:15,899 --> 00:21:19,987
Od tego czasu duże połacie Amazonii
zostały wykarczowane

355
00:21:20,070 --> 00:21:22,531
pod hodowlę zwierząt i uprawy soi.

356
00:21:22,614 --> 00:21:25,826
Carlos odkrył, że zbliża nas to

357
00:21:25,909 --> 00:21:29,913
do uruchomienia nieodwracalnych zmian
w pozostałej części puszczy.

358
00:21:30,414 --> 00:21:35,585
W 1998 roku rozpoczęliśmy
największy w historii eksperyment naukowy

359
00:21:35,669 --> 00:21:37,671
w tropikalnym lesie deszczowym.

360
00:21:40,257 --> 00:21:42,634
Zbudowano tam wiele wież,

361
00:21:42,718 --> 00:21:45,220
które badają,
jak las tworzy własny klimat.

362
00:21:46,221 --> 00:21:50,976
Dane pokazują, że duża część
lasu deszczowego wysycha.

363
00:21:53,061 --> 00:21:56,481
W Amazonii pora sucha
trwa najwyżej trzy miesiące.

364
00:21:56,565 --> 00:21:59,651
Globalne ocieplenie

365
00:21:59,735 --> 00:22:03,530
w połączeniu z niszczeniem lasów
przez ludzką działalność,

366
00:22:03,613 --> 00:22:05,699
szczególnie hodowlę i uprawę soi,

367
00:22:06,325 --> 00:22:11,580
sprawiły, że pora sucha
wydłużała się o sześć dni

368
00:22:11,663 --> 00:22:14,750
w każdej dekadzie od lat 80. XX wieku.

369
00:22:15,542 --> 00:22:18,253
Pomniejszenie i fragmentacja lasu

370
00:22:18,337 --> 00:22:22,674
ograniczyły jego zdolność
do odzyskiwania wody i generowania deszczu

371
00:22:22,758 --> 00:22:23,967
w porze suchej.

372
00:22:25,469 --> 00:22:28,764
Jeśli pora sucha trwa dłużej
niż cztery miesiące,

373
00:22:28,847 --> 00:22:32,559
drzewa w dżungli giną
i zastępuje je sawanna.

374
00:22:32,642 --> 00:22:35,187
Ten proces nazywa się sawannieniem.

375
00:22:36,313 --> 00:22:39,983
Są znaki,
że fragmenty Amazonii już się zmieniają.

376
00:22:41,693 --> 00:22:45,072
Jeśli wylesienie przekroczy
20 do 25% powierzchni lasu,

377
00:22:45,739 --> 00:22:48,867
przy jednoczesnym globalnym ociepleniu,

378
00:22:48,950 --> 00:22:53,789
prawdopodobnie zajdzie
nieodwracalny proces sawannienia,

379
00:22:53,872 --> 00:22:58,877
który może mieć wpływ
na 50-60% całej puszczy amazońskiej.

380
00:23:00,128 --> 00:23:05,175
Straciliśmy już prawie
20% lasów deszczowych Amazonii.

381
00:23:06,259 --> 00:23:08,637
Niebawem możemy zmienić Amazonię

382
00:23:08,720 --> 00:23:12,015
z planetarnego przyjaciela we wroga.

383
00:23:13,100 --> 00:23:16,686
Gdy dżungla zamieni się w sawannę,
wiele drzew obumrze,

384
00:23:16,770 --> 00:23:19,398
a węgiel uwolni się do atmosfery.

385
00:23:19,981 --> 00:23:22,442
Carlos obliczył, że Amazonia

386
00:23:22,526 --> 00:23:27,155
może wyemitować 200 miliardów ton
dwutlenku węgla w ciągu 30 lat.

387
00:23:27,239 --> 00:23:31,034
To tyle, co cała globalna emisja

388
00:23:31,118 --> 00:23:33,453
z ostatnich pięciu lat.

389
00:23:33,537 --> 00:23:37,249
Jesteśmy blisko punktu krytycznego.

390
00:23:38,291 --> 00:23:42,003
Czy obchodzi nas walka
z kryzysem klimatycznym?

391
00:23:42,087 --> 00:23:47,384
Czy przejmujemy się tym,
żeby zatrzymać ten węgiel w lesie,

392
00:23:47,968 --> 00:23:49,719
czy mamy to gdzieś?

393
00:23:53,390 --> 00:23:56,935
Istnieje już wiele powodów do niepokoju.

394
00:23:57,018 --> 00:24:00,564
Ziemia rolna wciąż przejmuje
naturalne ekosystemy.

395
00:24:00,647 --> 00:24:05,235
Dalej wycinamy lasy deszczowe w tempie,
który zagraża całemu systemowi.

396
00:24:07,612 --> 00:24:09,990
Nie chodzi tylko o lasy deszczowe.

397
00:24:10,073 --> 00:24:15,996
Drzewa każdego rodzaju są bezcenne
dla utrzymania planetarnej stabilności.

398
00:24:16,913 --> 00:24:21,710
Utrata zaledwie
25% światowej powierzchni lasów

399
00:24:21,793 --> 00:24:25,255
grozi przekroczeniem
katastrofalnych punktów krytycznych.

400
00:24:26,173 --> 00:24:29,843
Wycięliśmy już prawie 40%.

401
00:24:29,926 --> 00:24:33,305
Jesteśmy głęboko w strefie zagrożenia
dla tej granicy.

402
00:24:39,019 --> 00:24:44,191
Drugim istotnym skutkiem wylesiania
jest utrata bioróżnorodności

403
00:24:45,442 --> 00:24:46,610
w naturze.

404
00:24:47,444 --> 00:24:51,323
Bioróżnorodność to druga
z granic biosfery.

405
00:24:51,907 --> 00:24:55,744
Stanowi podstawę naszego dobrobytu
na Ziemi.

406
00:24:56,369 --> 00:24:58,622
Ale źle ją traktujemy.

407
00:24:58,705 --> 00:25:02,375
Skala i tempo degradacji przyrody
są bezprecedensowe.

408
00:25:02,459 --> 00:25:06,254
MIĘDZYRZĄDOWA PLATFORMA
DS. BIORÓŻNORODNOŚCI I FUNKCJI EKOSYSTEMU

409
00:25:07,589 --> 00:25:10,800
Anne Larigauderie jest ekolożką

410
00:25:10,884 --> 00:25:13,803
zatrwożoną zalewem dowodów.

411
00:25:13,887 --> 00:25:16,014
Na całym świecie

412
00:25:16,097 --> 00:25:17,724
natura podupada.

413
00:25:19,267 --> 00:25:23,188
Milion gatunków roślin i zwierząt,

414
00:25:23,271 --> 00:25:26,650
z szacowanej łącznej liczby
ośmiu milionów,

415
00:25:26,733 --> 00:25:29,694
jest zagrożonych wyginięciem.

416
00:25:31,238 --> 00:25:34,616
Dalsze trwanie tego negatywnego trendu

417
00:25:34,699 --> 00:25:38,703
może spowodować szóste masowe wymieranie.

418
00:25:41,206 --> 00:25:43,333
W ciągu zaledwie 50 lat

419
00:25:43,416 --> 00:25:49,214
ludzkość wybiła
aż 68% populacji dzikich zwierząt.

420
00:25:49,297 --> 00:25:53,093
Kryzys bioróżnorodności
jest niezaprzeczalnym faktem.

421
00:25:54,010 --> 00:25:56,429
Utrata tej tkanki życia,

422
00:25:56,513 --> 00:26:01,309
tej różnorodności biologicznej,
zagraża dalszemu trwaniu ludzkości.

423
00:26:10,235 --> 00:26:13,530
Obecne negatywne trendy bioróżnorodności

424
00:26:13,613 --> 00:26:17,075
uniemożliwią wyżywienie ludzi na Ziemi.

425
00:26:17,158 --> 00:26:21,329
Jest to niewykonalne
bez dobrze funkcjonującej natury.

426
00:26:27,544 --> 00:26:30,338
Johanem szczególnie wstrząsnęła historia

427
00:26:30,422 --> 00:26:32,340
z jego własnego podwórka.

428
00:26:32,424 --> 00:26:36,970
Przeczytałem w gazecie artykuł
o brytyjskich naukowcach,

429
00:26:37,053 --> 00:26:42,892
którzy przybyli do Szwecji,
żeby wykraść królowe trzmieli paskowanych.

430
00:26:43,852 --> 00:26:46,146
Napisano, że zakradli się nocą

431
00:26:46,229 --> 00:26:49,441
i porwali setkę takich królowych,

432
00:26:49,524 --> 00:26:54,362
by wywieźć je do Wielkiej Brytanii
i ocalić to, co sami zniszczyli.

433
00:26:56,573 --> 00:27:00,744
Trzmiele paskowane są
kluczowymi zapylaczami roślin uprawnych

434
00:27:00,827 --> 00:27:02,287
w całej Europie.

435
00:27:02,370 --> 00:27:07,500
Ale do lat 90.
wyginęły w Wielkiej Brytanii.

436
00:27:10,003 --> 00:27:12,881
Brytyjczycy poczuli się zmuszeni

437
00:27:12,964 --> 00:27:17,302
do wykradzenia zapylaczy z innego kraju,

438
00:27:17,385 --> 00:27:19,471
żeby stworzyć działający ekosystem.

439
00:27:19,554 --> 00:27:24,434
Wtedy tak naprawdę

440
00:27:24,517 --> 00:27:29,147
uświadomiłem sobie,
że sprawa jest poważna.

441
00:27:30,857 --> 00:27:34,110
Około 70% gatunków
roślin uprawnych na świecie

442
00:27:34,194 --> 00:27:37,656
polega w pewnym stopniu
na zapylaniu przez owady.

443
00:27:38,698 --> 00:27:42,243
Jednakże rozwój
intensywnych monokultur prowadzi

444
00:27:42,327 --> 00:27:44,871
do drastycznego spadku liczby owadów.

445
00:27:46,122 --> 00:27:50,835
Ironia polega na tym,
że nasza globalna produkcja żywności

446
00:27:50,919 --> 00:27:55,006
prowadzi do zagłady tego,
od czego zależą nasze plony.

447
00:27:58,176 --> 00:28:02,764
Dowiodło to słuszności jednego
z fundamentów badań nad bioróżnorodnością,

448
00:28:02,847 --> 00:28:08,687
czyli że nie chronimy bogactwa natury
tylko ze względu na piękno

449
00:28:08,770 --> 00:28:13,608
czy moralną odpowiedzialność ludzkości

450
00:28:13,692 --> 00:28:15,610
wobec flory i fauny.

451
00:28:15,694 --> 00:28:17,112
Nie, to zestaw narzędzi,

452
00:28:17,195 --> 00:28:20,323
który umożliwia funkcjonowanie
naszego społeczeństwa.

453
00:28:21,533 --> 00:28:25,495
To integralna część systemu,

454
00:28:25,578 --> 00:28:28,873
który zapewnia żywność,
czyste powietrze, wodę pitną,

455
00:28:28,957 --> 00:28:32,877
sekwestrację węgla,
obieg składników odżywczych.

456
00:28:36,131 --> 00:28:38,967
Naukowcy próbowali obliczyć korzyści

457
00:28:39,050 --> 00:28:44,347
płynące ze zwykłej, codziennej pracy
ogromnej liczby owadów.

458
00:28:44,431 --> 00:28:47,767
Każdy gatunek oferuje specyficzne usługi.

459
00:28:48,435 --> 00:28:52,439
Ale wartości tychże usług
nie da się policzyć, dopóki nagle ich…

460
00:28:55,066 --> 00:28:55,942
nie zabraknie.

461
00:28:58,069 --> 00:29:01,906
Planeta bez owadów
staje się dysfunkcjonalna.

462
00:29:05,577 --> 00:29:09,456
Ten spadek nie dotyczy
oczywiście tylko owadów.

463
00:29:10,707 --> 00:29:15,044
Dziką naturę wypchnięto na margines,
gdy rolnictwo objęło swoim obszarem

464
00:29:15,128 --> 00:29:18,006
olbrzymie połacie ziemi zdatnej do życia.

465
00:29:18,506 --> 00:29:22,218
Dziś tylko 30% ptaków na Ziemi

466
00:29:22,302 --> 00:29:24,095
jest dzikich.

467
00:29:25,180 --> 00:29:27,390
A ze wszystkich ssaków na świecie

468
00:29:27,474 --> 00:29:32,020
dzikie gatunki stanowią obecnie
jedynie 4% masy.

469
00:29:33,104 --> 00:29:36,274
Gdzie jest granica bioróżnorodności?

470
00:29:36,941 --> 00:29:40,403
Ile jeszcze możemy stracić
ze świata przyrody,

471
00:29:40,487 --> 00:29:43,072
zanim nasze społeczeństwa upadną?

472
00:29:43,948 --> 00:29:46,284
Jest wiele różnych punktów krytycznych

473
00:29:46,367 --> 00:29:48,119
w świecie przyrody.

474
00:29:48,203 --> 00:29:52,665
Trudno jednoznacznie
ustalić granicę planety

475
00:29:52,749 --> 00:29:56,961
w kontekście bioróżnorodności,
bo życie jest kompleksowe.

476
00:29:58,505 --> 00:30:02,509
Trudno określić
jedną granicę utraty natury

477
00:30:02,592 --> 00:30:04,677
z powodu jej złożoności.

478
00:30:05,178 --> 00:30:06,679
Jedno jest pewne.

479
00:30:06,763 --> 00:30:09,307
Dawno już ją przekroczyliśmy.

480
00:30:11,184 --> 00:30:13,478
Sytuacja jest tragiczna.

481
00:30:13,561 --> 00:30:16,272
Osiągnęliśmy tak niebezpieczny punkt,

482
00:30:16,356 --> 00:30:21,319
jeśli chodzi o ubytek gatunków
i niszczenie ekosystemów,

483
00:30:21,402 --> 00:30:24,280
że musimy powstrzymać
utratę bioróżnorodności

484
00:30:24,864 --> 00:30:26,950
tak szybko, jak tylko się da.

485
00:30:30,078 --> 00:30:33,790
Trzeba teraz wyznaczać sobie cele

486
00:30:33,873 --> 00:30:37,460
na lata 2021 i 2022.

487
00:30:37,544 --> 00:30:40,255
Już na samym początku tej dekady

488
00:30:40,338 --> 00:30:43,633
trzeba zatrzymać dalszą utratę natury.

489
00:30:46,427 --> 00:30:52,225
Ekwiwalent dopuszczalnego ocieplenia
o 1,5 stopnia Celsjusza

490
00:30:52,308 --> 00:30:54,519
to zero ubytku przyrody od teraz.

491
00:30:57,772 --> 00:31:02,443
Trzecia granica biosfery
odnosi się do krwiobiegu planety.

492
00:31:03,152 --> 00:31:08,658
Słodka woda to kolejna podstawa systemu,
od którego zależne jest społeczeństwo.

493
00:31:09,158 --> 00:31:14,080
Wiecie, że potrzebujemy około 3000 litrów

494
00:31:14,163 --> 00:31:19,002
słodkiej wody dziennie na osobę,
żeby przeżyć?

495
00:31:19,586 --> 00:31:24,007
„Mój Boże! 3000 litrów?
Trzy tony wody? Jak to możliwe?”

496
00:31:24,090 --> 00:31:28,720
Na higienę osobistą i do picia
wystarczy 50 litrów.

497
00:31:29,804 --> 00:31:32,891
Bogaty świat zużywa kolejne sto

498
00:31:32,974 --> 00:31:35,351
do prania i na potrzeby domu.

499
00:31:35,435 --> 00:31:38,980
Przemysł zużywa 150 litrów.
Razem to około 300 litrów.

500
00:31:39,063 --> 00:31:43,651
Cała reszta, jakieś 2500,
idzie na jedzenie.

501
00:31:44,360 --> 00:31:48,948
To słodka woda,
potrzebna do wyprodukowania wszystkiego,

502
00:31:49,032 --> 00:31:50,867
co jemy na naszych talerzach.

503
00:31:53,494 --> 00:31:57,290
Dla Johana temat słodkiej wody
jest szczególnie bliski.

504
00:31:57,373 --> 00:31:59,626
Była tematem jego doktoratu

505
00:31:59,709 --> 00:32:04,297
i wielu lat badań
w półpustynnych rejonach Afryki.

506
00:32:05,256 --> 00:32:09,510
Chodziłem od świtu do zmierzchu,

507
00:32:09,594 --> 00:32:11,638
niemiłosiernie się pociłem

508
00:32:11,721 --> 00:32:13,932
i zbierałem dane.

509
00:32:14,015 --> 00:32:15,975
Robiłem wykopy w glebie,

510
00:32:16,059 --> 00:32:19,187
pobierałem próbki ziemi
i mierzyłem wilgotność gleby.

511
00:32:19,938 --> 00:32:22,774
Rejestrowałem dane
o prędkości wiatru i opadach.

512
00:32:24,233 --> 00:32:27,987
Nie uwierzycie,
ile zrobiłem pomiarów pokrycia liściowego

513
00:32:28,071 --> 00:32:32,867
i jak ostrożny musi być naukowiec,
gdy mierzy co do milimetra kwadratowego

514
00:32:32,951 --> 00:32:35,828
rozmiar wszystkich liści rośliny.

515
00:32:38,206 --> 00:32:42,627
Potrzebował tych szczegółów,
żeby odpowiedzieć na ważniejsze pytanie.

516
00:32:43,127 --> 00:32:46,506
Ile wody potrzebujemy,
żeby nakarmić świat?

517
00:32:47,256 --> 00:32:50,426
Podczas pisania pracy
nieśmiało stwierdziłem,

518
00:32:50,510 --> 00:32:52,929
że jednak mamy dość wody.

519
00:32:53,471 --> 00:32:55,181
Ale jest też drugie dno.

520
00:32:55,848 --> 00:32:59,185
Czy istnieje globalna granica
dla zużycia  wody słodkiej,

521
00:32:59,268 --> 00:33:02,063
po którym system zacznie się załamywać?

522
00:33:03,523 --> 00:33:06,109
Zobrazowaliśmy wszystkie dorzecza świata,

523
00:33:06,192 --> 00:33:10,905
po czym określiliśmy minimalną ilość

524
00:33:10,989 --> 00:33:14,242
wody spływającej,
które musi mieć dorzecze,

525
00:33:14,325 --> 00:33:18,204
żeby utrzymać wilgoć w systemie,

526
00:33:18,287 --> 00:33:21,124
zapewnić tętniący życiem ekosystem,

527
00:33:21,207 --> 00:33:24,669
zdrowy obieg wody
i funkcjonalność dopływów.

528
00:33:25,628 --> 00:33:29,424
Objętość wody pobieranej obecnie
z każdej rzeki pokazuje,

529
00:33:29,507 --> 00:33:33,386
dlaczego wielu z nich
grozi wyschnięcie.

530
00:33:36,097 --> 00:33:42,061
Nasze badania odnośnie słodkiej wody
pokazują, że w skali globalnej

531
00:33:42,145 --> 00:33:44,272
jesteśmy w strefie bezpiecznej,

532
00:33:44,355 --> 00:33:46,983
ale szybko zbliżamy się
do strefy zagrożenia.

533
00:33:52,739 --> 00:33:54,991
Ostatnia z granic biosfery

534
00:33:55,074 --> 00:33:59,454
dotyczy obiegu składników odżywczych,
azotu i fosforu.

535
00:34:00,038 --> 00:34:03,708
To niezbędne składniki
wszystkich żywych istot

536
00:34:03,791 --> 00:34:06,627
i kluczowe składniki nawozów.

537
00:34:07,170 --> 00:34:11,841
Johan na własne oczy widział
konsekwencje ich rosnącego zużycia.

538
00:34:13,760 --> 00:34:18,389
Jako dziecko spędzał lato
na wyspie na Bałtyku.

539
00:34:19,223 --> 00:34:20,558
Kochaliśmy łowić ryby.

540
00:34:20,641 --> 00:34:24,645
Zwykle łowiłem
z moim najbliższym przyjacielem, Andersem,

541
00:34:24,729 --> 00:34:28,316
i młodszym bratem, Nicklausem…

542
00:34:28,399 --> 00:34:30,526
Z reguły było nas trzech.

543
00:34:30,610 --> 00:34:33,905
Wręcz pytaliśmy rodziców,

544
00:34:33,988 --> 00:34:35,865
czy chcą rybę na kolację.

545
00:34:35,948 --> 00:34:39,118
Potem wracaliśmy do domu z połowem.

546
00:34:39,202 --> 00:34:41,913
Przygodą było samo wypływanie,

547
00:34:42,789 --> 00:34:46,751
nawet do dwóch mil morskich
w głąb Bałtyku.

548
00:34:47,418 --> 00:34:50,963
Tam mogliśmy łowić dorsza rękami.

549
00:34:52,256 --> 00:34:55,426
Byłem najlepszy w czyszczeniu ryb,

550
00:34:55,510 --> 00:34:58,304
więc po godzinie
musiałem porzucić wędkowanie,

551
00:34:58,387 --> 00:35:00,306
bo mieliśmy tyle dorsza,

552
00:35:00,389 --> 00:35:05,520
że trzeba go było patroszyć na miejscu.

553
00:35:06,479 --> 00:35:09,607
Mewy nad nami krążyły,

554
00:35:09,690 --> 00:35:13,361
bo było tyle wnętrzności

555
00:35:13,444 --> 00:35:18,241
i pociętych kawałków ryb, które kroiłem,
żeby to wszystko zmieścić w łodzi.

556
00:35:21,119 --> 00:35:25,164
Jako dziecko bardzo mnie to ekscytowało.

557
00:35:27,708 --> 00:35:31,838
Dzisiaj, kilka dekad później,
sytuacja jest zgoła inna.

558
00:35:31,921 --> 00:35:36,467
Nikt już nie wypływa, żeby łowić dorsza,

559
00:35:36,551 --> 00:35:39,011
bo morze jest dosłownie puste.

560
00:35:40,930 --> 00:35:46,894
W latach 70. i 80.
wyglądało tu dokładnie tak samo,

561
00:35:46,978 --> 00:35:49,564
gdy patrzy się na morze z góry.

562
00:35:49,647 --> 00:35:53,568
Ale z dołu widać,
że wszystko się zmieniło.

563
00:35:55,194 --> 00:35:59,365
Gdy Johan był chłopcem,
Bałtyk był zdrowym środowiskiem,

564
00:35:59,448 --> 00:36:02,577
zdominowanym przez ryby drapieżne
takie jak dorsz.

565
00:36:03,119 --> 00:36:06,038
Przełowienie przetrzebiło ryby,

566
00:36:06,122 --> 00:36:09,834
ale to nawozy z okolicznych pól

567
00:36:09,917 --> 00:36:12,587
sprowadziły na Bałtyk katastrofę.

568
00:36:12,670 --> 00:36:15,923
Jest teraz najbardziej zanieczyszczonym
morzem świata.

569
00:36:18,551 --> 00:36:24,140
Gdy na planecie zaczynają się
mnożyć takie miejsca jak Bałtyk,

570
00:36:24,223 --> 00:36:27,185
rodzi się powód do niepokoju,

571
00:36:27,268 --> 00:36:29,854
bo to sygnał,

572
00:36:29,937 --> 00:36:34,650
że cała planeta stopniowo traci odporność

573
00:36:34,734 --> 00:36:36,736
i po prostu słabnie.

574
00:36:39,238 --> 00:36:44,577
Elena Bennett jest ekspertką
od skutków nawożenia.

575
00:36:44,660 --> 00:36:48,497
Wyciągamy azot z powietrza
i poddajemy chemicznej obróbce

576
00:36:48,581 --> 00:36:52,084
do postaci,
którą mogą wykorzystywać rośliny.

577
00:36:52,168 --> 00:36:55,087
Fosfor wykopujemy z ziemi.

578
00:36:55,171 --> 00:36:56,130
Wydobywamy go.

579
00:36:57,256 --> 00:37:01,510
Stworzyliśmy procesy chemiczne
lub sposoby na wydobywanie fosforu,

580
00:37:01,594 --> 00:37:03,804
które były dużo bardziej wydajne.

581
00:37:03,888 --> 00:37:08,935
Dzięki temu
nawet czterokrotnie zwiększyliśmy

582
00:37:09,018 --> 00:37:12,939
produkcję żywności na świecie.

583
00:37:14,315 --> 00:37:17,109
Było to kluczowe
dla wykarmienia populacji,

584
00:37:17,693 --> 00:37:21,322
ale zrodził się zły nawyk
zużywania większej ilości nawozu

585
00:37:21,405 --> 00:37:23,407
niż potrzeba.

586
00:37:23,491 --> 00:37:26,244
Niezużyte składniki odżywcze
spływały do rzek,

587
00:37:26,327 --> 00:37:28,537
które też stawały się przenawożone.

588
00:37:28,621 --> 00:37:31,082
Proces ten nazywa się „eutrofizacją”.

589
00:37:32,124 --> 00:37:35,086
Pojawiają się wielkie zakwity glonów.

590
00:37:35,169 --> 00:37:40,591
Na powierzchni jeziora
tworzy się niebiesko-zielony szlam.

591
00:37:40,675 --> 00:37:42,551
Często okropnie śmierdzi,

592
00:37:42,635 --> 00:37:46,555
bo czuć zapach gnijących glonów,

593
00:37:47,348 --> 00:37:50,643
które podczas rozkładu zużywają tlen.

594
00:37:51,227 --> 00:37:54,563
Zmniejszona zawartość tlenu
zmienia skład chemiczny

595
00:37:54,647 --> 00:37:56,732
osadu na dnie jeziora,

596
00:37:56,816 --> 00:37:59,777
przez co uwalnia się więcej fosforu.

597
00:37:59,860 --> 00:38:03,489
Gdy pojawia się problem eutrofizacji,
jezioro reaguje i mówi:

598
00:38:03,572 --> 00:38:06,117
„Dobra, pogorszymy jeszcze sytuację”.

599
00:38:06,200 --> 00:38:09,620
Powstaje dodatnie sprzężenie zwrotne,

600
00:38:09,704 --> 00:38:14,125
które wytwarza coraz więcej fosforu
w tym jeziorze,

601
00:38:14,208 --> 00:38:16,669
co utrwala ten stan.

602
00:38:17,962 --> 00:38:20,256
Ten sam problem

603
00:38:20,339 --> 00:38:23,009
dotyczy eutrofizacji oceanów.

604
00:38:23,092 --> 00:38:27,179
Te same składniki odżywcze
tworzą tak zwane martwe strefy.

605
00:38:27,263 --> 00:38:30,308
Takie martwe strefy zanotowaliśmy już

606
00:38:30,391 --> 00:38:33,644
w kilkuset miejscach na świecie.

607
00:38:36,355 --> 00:38:40,568
Eutrofizacja w oceanie
mogła mieć ogromny wpływ

608
00:38:40,651 --> 00:38:44,947
na jeden z pięciu poprzednich
masowych obumarć.

609
00:38:45,573 --> 00:38:48,242
Już teraz niektóre martwe strefy

610
00:38:48,326 --> 00:38:52,496
obejmują obszar dziesiątek tysięcy
kilometrów kwadratowych.

611
00:38:58,127 --> 00:39:00,838
Nadużywanie fosforu i azotu

612
00:39:00,921 --> 00:39:03,924
jest jednym
z najmniej znanych wpływów ludzkich

613
00:39:04,008 --> 00:39:05,634
na kryzys biosfery.

614
00:39:05,718 --> 00:39:09,013
Jesteśmy już głęboko w strefie zagrożenia.

615
00:39:09,513 --> 00:39:12,850
Dawno przekroczyliśmy
granicę składników odżywczych.

616
00:39:12,933 --> 00:39:15,394
Rzadko o tym myślimy.

617
00:39:15,478 --> 00:39:21,108
Powinniśmy dużo bardziej
przejmować się tą granicą.

618
00:39:23,652 --> 00:39:26,280
Składniki odżywcze, woda, lasy,

619
00:39:26,364 --> 00:39:28,741
różnorodność biologiczna i klimat.

620
00:39:28,824 --> 00:39:31,410
Pięć dużych podsystemów naszej planety,

621
00:39:31,494 --> 00:39:33,204
które regulują stabilność

622
00:39:33,287 --> 00:39:35,623
i są kluczem do naszego przetrwania.

623
00:39:39,377 --> 00:39:44,006
Ale Johan i jego koledzy wiedzieli,
że wciąż nie wiedzą wszystkiego.

624
00:39:45,341 --> 00:39:48,386
Nie uwzględnili jeszcze
mało znanego dramatu,

625
00:39:48,469 --> 00:39:50,638
który rozgrywa się w oceanach.

626
00:39:55,351 --> 00:40:00,106
Jego wpływ na stabilność Ziemi
może być większy od pozostałych.

627
00:40:01,982 --> 00:40:06,195
Około jednej trzeciej dwutlenku węgla
wyemitowanego do atmosfery…

628
00:40:06,278 --> 00:40:08,155
CENTRUM BADAŃ NAD RAFĄ KORALOWĄ

629
00:40:08,280 --> 00:40:09,573
…trafiła do oceanu.

630
00:40:09,657 --> 00:40:14,370
Terry Hughes od wielu lat
blisko współpracuje z Johanem.

631
00:40:15,121 --> 00:40:17,706
Zmienił się skład chemiczny oceanu.

632
00:40:17,790 --> 00:40:19,959
Zmieniła się wartość pH,

633
00:40:20,042 --> 00:40:23,379
woda stała się mniej zasadowa
i bardziej kwasowa.

634
00:40:23,462 --> 00:40:26,132
Dlatego jest mowa o „zakwaszeniu oceanu”.

635
00:40:27,007 --> 00:40:29,844
Gdy dwutlenek węgla
rozpuszcza się w wodzie,

636
00:40:29,927 --> 00:40:32,054
powstaje kwas węglowy.

637
00:40:32,638 --> 00:40:34,640
Słabym punktem są zimniejsze wody.

638
00:40:36,475 --> 00:40:38,394
W ciągu ostatnich paru dekad

639
00:40:38,477 --> 00:40:42,481
oceany świata stały się
o 26% bardziej kwaśne.

640
00:40:43,399 --> 00:40:47,194
Dopóki atmosferyczne stężenie
dwutlenku węgla

641
00:40:47,278 --> 00:40:48,696
jest wysokie,

642
00:40:48,779 --> 00:40:51,365
zakwaszenie oceanu będzie postępować.

643
00:40:52,825 --> 00:40:57,288
Kwas reaguje z chemikaliami w wodzie,
zwanymi jonami węglanowymi,

644
00:40:57,371 --> 00:40:59,373
co obniża ich stężenie.

645
00:40:59,999 --> 00:41:03,335
Wpływa to na wiele organizmów żywych,

646
00:41:03,419 --> 00:41:07,423
zwłaszcza na te,
które budują szkielety z węglanu.

647
00:41:07,506 --> 00:41:10,384
Przykładowo mięczaki, ostrygi, małże.

648
00:41:12,094 --> 00:41:15,514
Zakwaszenie oceanów
ma złowieszczą przeszłość.

649
00:41:18,100 --> 00:41:22,688
Światowe zmiany zakwaszenia oceanów

650
00:41:22,771 --> 00:41:25,483
mogą doprowadzić do masowego wymierania.

651
00:41:25,566 --> 00:41:29,570
Udowadniają to zapisy geologiczne.

652
00:41:29,653 --> 00:41:33,616
Zmiana klimatu planety

653
00:41:33,699 --> 00:41:36,035
jest zabawą z ogniem.

654
00:41:36,118 --> 00:41:39,747
Konsekwencje przekroczenia granic planety

655
00:41:39,830 --> 00:41:43,292
są nieprzewidywalne.

656
00:41:43,375 --> 00:41:45,252
Wkraczamy w nieznane.

657
00:41:46,337 --> 00:41:50,424
Jesteśmy wciąż
w bezpiecznej strefie zakwaszenia oceanów,

658
00:41:50,508 --> 00:41:52,968
ale pędzimy do strefy zagrożenia

659
00:41:53,052 --> 00:41:57,014
i potencjalnie katastroficznego
masowego wymierania.

660
00:42:00,476 --> 00:42:02,686
Mimo całej złożoności Ziemi,

661
00:42:02,770 --> 00:42:06,899
Johan i jego współpracownicy odkryli,
że zaledwie dziewięć systemów

662
00:42:06,982 --> 00:42:08,734
zapewnia Ziemi stabilność.

663
00:42:09,860 --> 00:42:11,695
Ale jeszcze nie ustalili,

664
00:42:11,779 --> 00:42:13,822
gdzie są granice dwóch z nich.

665
00:42:14,740 --> 00:42:18,953
Pierwszy dotyczy
sumy antropogenicznych zanieczyszczeń.

666
00:42:19,620 --> 00:42:23,290
Nazywamy je „nowymi bytami”.

667
00:42:23,374 --> 00:42:27,461
Obejmuje to odpady jądrowe,
trwałe zanieczyszczenia organiczne,

668
00:42:27,545 --> 00:42:30,047
obciążenie metalami ciężkimi

669
00:42:30,130 --> 00:42:32,174
czy mikroplastikiem.

670
00:42:33,634 --> 00:42:37,596
Ludzkość stworzyła
100 000 nowych materiałów.

671
00:42:37,680 --> 00:42:42,726
Każdy z nich może oddziaływać
na środowisko w katastrofalny sposób.

672
00:42:44,270 --> 00:42:47,439
Tej granicy nie udało się
dotychczas obliczyć.

673
00:42:47,523 --> 00:42:49,942
Po prostu nie znamy długoterminowego

674
00:42:50,025 --> 00:42:54,071
lub skumulowanego wpływu
tych substancji zanieczyszczających.

675
00:42:54,154 --> 00:42:58,117
Jednak większość z nich
może wywołać planetarne zaburzenia,

676
00:42:58,200 --> 00:43:00,369
jeśli nad nimi nie zapanujemy.

677
00:43:03,956 --> 00:43:08,460
Jedno zanieczyszczenie
już wpływa na świat tak mocno,

678
00:43:08,544 --> 00:43:11,547
że doczekało się własnej granicy.

679
00:43:12,506 --> 00:43:17,303
Aerozole to cząsteczki atmosferyczne.

680
00:43:17,386 --> 00:43:20,055
Mówimy na nie pyły zawieszone.

681
00:43:20,139 --> 00:43:21,098
AEROZOLE

682
00:43:21,181 --> 00:43:26,270
Aż 75% aerozoli pochodzi
ze spalania paliw kopalnych.

683
00:43:28,022 --> 00:43:30,858
Widać je w formie zamglonego nieba,

684
00:43:30,941 --> 00:43:35,904
bo przechwytują światło słoneczne
i rozpraszają je jak lustro.

685
00:43:35,988 --> 00:43:38,782
Wywołują tak zwane
„globalne zaciemnienie”.

686
00:43:39,408 --> 00:43:41,619
Veerabhadran całe życie poświęcił

687
00:43:41,702 --> 00:43:44,663
badaniu powietrza wokół nas
i nad naszymi głowami.

688
00:43:44,747 --> 00:43:48,042
Aerozole wpływają też
w inny sposób na klimat.

689
00:43:48,626 --> 00:43:55,090
Odcinają dostęp światła słonecznego,
przez co nie ogrzewa ono powierzchni.

690
00:43:55,174 --> 00:43:58,761
Wskutek tego aerozole
częściowo schłodziły Ziemię.

691
00:43:58,844 --> 00:44:04,308
Kiedy naukowcy klimatyczni, tacy jak ja,
mówią, że aerozole chłodzą planetę

692
00:44:04,391 --> 00:44:07,686
i maskują ocieplenie,
można pomyśleć, że to dobrze.

693
00:44:07,770 --> 00:44:10,356
Ale niestety tak nie jest.

694
00:44:11,440 --> 00:44:13,484
Wytłumiliśmy efekt cieplarniany

695
00:44:13,567 --> 00:44:18,072
i dlatego wciąż nie wiemy,
jak straszna jest to bestia.

696
00:44:19,615 --> 00:44:22,451
Ten efekt ochładzania maskuje

697
00:44:22,534 --> 00:44:25,871
około 40% skutków
globalnego cieplarnianego.

698
00:44:27,498 --> 00:44:29,875
Ma też bardzo wysoką cenę.

699
00:44:29,958 --> 00:44:34,421
Zanieczyszczenie powietrza
zabija ponad siedem milionów osób rocznie

700
00:44:34,505 --> 00:44:40,010
i średnio skraca nam życie o trzy lata.

701
00:44:44,640 --> 00:44:49,603
Nie ustalono jeszcze naukowej granicy
dla zanieczyszczenia powietrza.

702
00:44:53,357 --> 00:44:58,529
Sam fakt, że mamy już
siedem i pół miliona zgonów spowodowanych

703
00:44:58,612 --> 00:45:00,864
przez te cząstki, powiedziałbym,

704
00:45:00,948 --> 00:45:05,244
że przekroczyliśmy
już granicę dla aerozoli.

705
00:45:06,662 --> 00:45:10,582
Wreszcie, dziewiąta granica
to warstwa ozonowa.

706
00:45:11,291 --> 00:45:15,003
Jest też wyjątkiem, bo to jedyna granica,

707
00:45:15,087 --> 00:45:17,589
przy której zmierzamy w dobrym kierunku.

708
00:45:19,383 --> 00:45:22,177
Ozon przechwytuje

709
00:45:22,261 --> 00:45:24,847
szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe,

710
00:45:24,930 --> 00:45:28,267
które bezpośrednio wpływa na nasze DNA

711
00:45:28,350 --> 00:45:31,895
i wywołuje śmiertelne choroby,
takie jak rak skóry.

712
00:45:32,396 --> 00:45:36,567
Dlatego, gdy w latach 80. odkryto

713
00:45:36,650 --> 00:45:39,695
dziurę ozonową nad Antarktyką,

714
00:45:40,821 --> 00:45:42,698
doszło do globalnej paniki.

715
00:45:44,408 --> 00:45:46,452
Odkrycie dziury ozonowej,

716
00:45:46,535 --> 00:45:50,372
spowodowanej uwalnianiem
do atmosfery zanieczyszczeń chemicznych,

717
00:45:50,456 --> 00:45:53,792
skłoniło narody
do wycofania tych związków.

718
00:45:55,127 --> 00:45:58,589
Niezwykłe było to,
że ostrzeżenie świata nauki

719
00:45:58,672 --> 00:46:02,217
przełożyło się na działania polityczne.

720
00:46:02,301 --> 00:46:05,387
To pierwszy i jedyny przykład tego,

721
00:46:05,471 --> 00:46:08,807
że potrafimy zarządzać całą planetą

722
00:46:08,891 --> 00:46:11,852
i wrócić do strefy bezpiecznej

723
00:46:11,935 --> 00:46:13,604
dla granicy planety.

724
00:46:13,687 --> 00:46:17,524
Weszliśmy głęboko
w strefę wysokiego ryzyka,

725
00:46:17,608 --> 00:46:20,694
i wróciliśmy do bezpiecznej.

726
00:46:22,529 --> 00:46:25,365
Wspaniale było tego doświadczyć.

727
00:46:25,449 --> 00:46:28,660
Naukowcy podnieśli alarm
i świat zaczął działać.

728
00:46:29,787 --> 00:46:32,164
Dzięki Johanowi i jego współpracownikom

729
00:46:32,247 --> 00:46:35,667
wiemy, że planeta ma dziewięć granic

730
00:46:35,751 --> 00:46:38,045
i co nam grozi, jeśli je przekroczymy.

731
00:46:39,254 --> 00:46:43,050
Chwilowo, poza warstwą ozonową,

732
00:46:43,133 --> 00:46:47,596
jesteśmy w bezpiecznej strefie
dla zakwaszenia oceanów i słodkiej wody.

733
00:46:48,222 --> 00:46:51,767
Nie wiemy jeszcze,
jak blisko jest strefa zagrożenia

734
00:46:51,850 --> 00:46:56,772
dla skażenia powietrza
czy innych zanieczyszczeń – nowych bytów.

735
00:46:57,815 --> 00:47:00,651
Najbardziej martwi fakt,
że już przekroczyliśmy

736
00:47:00,734 --> 00:47:03,487
co najmniej cztery z dziewięciu granic:

737
00:47:03,570 --> 00:47:08,033
klimatu, utraty lasów,
składników odżywczych i bioróżnorodności.

738
00:47:08,116 --> 00:47:11,870
Przekraczamy teraz
nieodwracalne punkty krytyczne,

739
00:47:12,996 --> 00:47:16,959
co stwarza realne ryzyko
wrzucenia Ziemi w stan,

740
00:47:17,042 --> 00:47:20,671
który nie jest w stanie utrzymać
naszej cywilizacji.

741
00:47:21,964 --> 00:47:26,385
Obecne zjawiska potwierdzają
logikę granic planetarnych.

742
00:47:26,468 --> 00:47:28,554
Mamy bezsprzeczne dowody,

743
00:47:28,637 --> 00:47:31,223
że z racji bycia
w strefie zagrożenia dla klimatu

744
00:47:31,306 --> 00:47:34,726
i w strefie wysokiego ryzyka
dla utraty bioróżnorodności,

745
00:47:34,810 --> 00:47:38,730
obserwujemy postępującą suszę,
wpływ na lasy deszczowe,

746
00:47:38,814 --> 00:47:42,150
pożary lasów w Australii i Amazonii,

747
00:47:42,776 --> 00:47:46,530
przyspieszone topnienie lodu,
upadek raf koralowych.

748
00:47:50,951 --> 00:47:54,788
Dla naukowców,
świadków tych globalnych zmian,

749
00:47:54,872 --> 00:47:57,749
ta strata to coś więcej niż liczby.

750
00:47:58,917 --> 00:48:02,880
Terry Hughes
całe życie bada rafy koralowe.

751
00:48:03,547 --> 00:48:06,216
Wyblakły koralowiec jest bardzo chory.

752
00:48:06,925 --> 00:48:10,387
Korale blakną,
gdy otaczające je wody są zbyt ciepłe.

753
00:48:10,470 --> 00:48:14,308
Dzieje się to coraz częściej
i intensywniej

754
00:48:14,391 --> 00:48:16,351
wskutek globalnego ocieplenia.

755
00:48:17,811 --> 00:48:20,022
Przez skrajne zjawiska termiczne,

756
00:48:20,105 --> 00:48:24,109
jak owe masowe blaknięcie
w ostatnich dekadach,

757
00:48:24,192 --> 00:48:26,069
rafy mogą szybko obumrzeć.

758
00:48:26,153 --> 00:48:27,279
Gotują się.

759
00:48:29,948 --> 00:48:33,201
Ślad ekologiczny blaknięcia
jest dziesięć razy większy

760
00:48:33,285 --> 00:48:37,497
niż najbardziej ekstremalny
cyklon tropikalny kategorii 5.

761
00:48:37,581 --> 00:48:42,252
Wielkość wpływu
wymyka się wszelkim skalom.

762
00:48:42,336 --> 00:48:46,214
Podobnie jak częstotliwość występowania.

763
00:48:47,883 --> 00:48:50,302
Terry bada Wielką Rafę Koralową,

764
00:48:50,385 --> 00:48:52,679
największy ekosystem rafy na świecie.

765
00:48:54,973 --> 00:48:58,310
Dotychczas blaknięcie
było lokalne i rzadkie,

766
00:48:58,393 --> 00:49:00,479
ale w ciągu ostatnich 20 lat

767
00:49:00,562 --> 00:49:04,399
oceaniczne fale upałów
wywołały masowość tego zjawiska.

768
00:49:05,984 --> 00:49:08,779
Trzy z pięciu największych
przypadków blaknięcia

769
00:49:08,862 --> 00:49:11,490
wystąpiły w ciągu ostatnich pięciu lat.

770
00:49:15,953 --> 00:49:17,871
Martwi nas malejący odstęp

771
00:49:17,996 --> 00:49:21,333
między jednym a drugim blaknięciem.

772
00:49:21,416 --> 00:49:24,795
Latem 2016 i 2017
były już pierwsze przypadki

773
00:49:24,878 --> 00:49:30,258
dwóch rokrocznie następujących po sobie
blaknięć na Wielkiej Rafie Koralowej.

774
00:49:32,052 --> 00:49:36,139
Te odstępy są kluczowe,
jeśli koralowce mają odżyć.

775
00:49:36,848 --> 00:49:40,268
Połowa koralowców na rafie już nie żyje.

776
00:49:44,731 --> 00:49:48,110
Praca Terry'ego polega
na pomiarze danych lotniczych,

777
00:49:48,193 --> 00:49:51,488
żeby rejestrować wielkość
każdego blaknięcia.

778
00:49:52,155 --> 00:49:54,074
Kiedy robimy pomiar z nieba,

779
00:49:54,157 --> 00:49:57,869
lecimy tak wolno i nisko, jak się da,

780
00:49:57,953 --> 00:50:00,247
żeby zobaczyć koralowce

781
00:50:00,330 --> 00:50:04,584
i oszacować, jaka część z nich wyblakła.

782
00:50:05,085 --> 00:50:06,795
Wszystkie koralowce wyblakły.

783
00:50:07,713 --> 00:50:08,964
Tak, kiepska sprawa.

784
00:50:09,548 --> 00:50:13,010
Wyblakłą rafę widać
z odległości wielu kilometrów.

785
00:50:13,093 --> 00:50:17,472
Wręcz świeci,
bo jest tam tyle białych koralowców.

786
00:50:18,390 --> 00:50:22,352
Zatoczyłem szeroki łuk
i wszystko wyblakło.

787
00:50:23,770 --> 00:50:26,982
Już pięciokrotnie robiono te pomiary.

788
00:50:27,065 --> 00:50:28,734
Sam prowadziłem trzy z nich.

789
00:50:28,817 --> 00:50:33,447
Ostatnie trzy były
w 2016, 2017 i 2020 roku.

790
00:50:33,530 --> 00:50:37,743
Nie życzyłbym nikomu takiej pracy.

791
00:50:38,744 --> 00:50:41,872
Zmusza do konfrontacji z rzeczywistością.

792
00:50:48,253 --> 00:50:49,129
Przepraszam.

793
00:50:51,214 --> 00:50:52,883
Zmierzamy w przyszłość,

794
00:50:52,966 --> 00:50:57,304
w której Wielka Rafa Koralowa
stanie się cmentarzem koralowców.

795
00:51:00,057 --> 00:51:02,559
Modele klimatyczne jasno pokazują nam,

796
00:51:02,642 --> 00:51:04,186
biologom,

797
00:51:04,269 --> 00:51:07,230
że niezmienione emisje dwutlenku węgla

798
00:51:07,314 --> 00:51:11,401
będą skutkowały
corocznym letnim blaknięciem

799
00:51:11,485 --> 00:51:13,111
pod koniec tego stulecia.

800
00:51:13,820 --> 00:51:16,907
Przekroczyliśmy punkt krytyczny
dla blaknięcia raf.

801
00:51:19,117 --> 00:51:21,620
Podobni mi naukowcy i ekolodzy

802
00:51:21,703 --> 00:51:25,749
od dziesięcioleci ostrzegają
przed globalnym ociepleniem.

803
00:51:26,249 --> 00:51:31,379
To frustrujące,
że dotąd nikt nas nie słuchał.

804
00:51:35,592 --> 00:51:36,843
Czasami się złoszczę.

805
00:51:37,928 --> 00:51:40,514
Nie popadam w depresję,
tylko się złoszczę.

806
00:51:41,223 --> 00:51:44,267
Jest realny powód do frustracji,

807
00:51:45,727 --> 00:51:47,813
bo nauka stawia sprawę jasno

808
00:51:47,896 --> 00:51:49,898
i mówimy o tym od 30 lat,

809
00:51:49,981 --> 00:51:52,484
ale wciąż nie zmierzamy
w dobrym kierunku.

810
00:51:55,737 --> 00:51:57,280
Chcę, żebyście panikowali!

811
00:51:57,864 --> 00:52:01,159
Chcę, żebyście czuli strach,
który ja czuję każdego dnia.

812
00:52:01,243 --> 00:52:02,911
I żebyście zaczęli działać.

813
00:52:02,994 --> 00:52:06,623
Chcę, żebyście zachowywali się tak,
jak podczas kryzysu.

814
00:52:07,874 --> 00:52:11,586
Chcę, żebyście zachowywali się tak,
jakby wasz dom płonął.

815
00:52:12,420 --> 00:52:13,505
Bo to prawda.

816
00:52:14,256 --> 00:52:16,967
Pożary buszu w Australii
szaleją od miesięcy

817
00:52:17,050 --> 00:52:19,052
i pustoszą wschodnią część kraju…

818
00:52:19,136 --> 00:52:23,140
W 2020 roku Australia przeżyła lato
z piekła rodem.

819
00:52:23,223 --> 00:52:25,016
Jedyna droga ucieczki prowadzi

820
00:52:25,100 --> 00:52:28,311
przez zdradliwe zgliszcza
powalonych drzew i płomienie.

821
00:52:30,438 --> 00:52:34,401
W następstwie rekordowych temperatur
i miesięcy suszy

822
00:52:34,484 --> 00:52:37,612
spaliło się 50 milionów akrów ziemi.

823
00:52:41,449 --> 00:52:44,786
Ludzie obawiają się,
że to stanie się nową normalnością.

824
00:52:46,496 --> 00:52:49,708
Ale nauka mówi,
że trzeba pożegnać się z normalnością.

825
00:52:53,128 --> 00:52:56,965
Daniella Teixeira bada żałobnice brunatne,

826
00:52:57,048 --> 00:53:00,051
jeden z najbardziej zagrożonych ptaków
w Australii.

827
00:53:04,181 --> 00:53:07,726
Żałobnice brunatne
pozwalają ludziom się zbliżyć.

828
00:53:07,809 --> 00:53:09,186
Gdy cię poznają,

829
00:53:09,269 --> 00:53:14,316
przyzwyczajają się do twojej obecności.

830
00:53:14,399 --> 00:53:17,903
Można do nich podejść
i usiąść pod drzewem, gdzie żyją,

831
00:53:17,986 --> 00:53:19,738
by poznać je z osobna.

832
00:53:21,615 --> 00:53:23,533
Gdy tylko było to bezpieczne,

833
00:53:23,617 --> 00:53:26,995
Daniella wróciła do jednego
z głównych terenów badań

834
00:53:27,078 --> 00:53:30,582
na wyspie Kangaroo
u wybrzeży Australii Południowej.

835
00:53:38,298 --> 00:53:41,718
Jest luty, pora lęgowa dla żałobnic.

836
00:53:54,898 --> 00:53:57,525
Nie ma żadnych śladów dzikich zwierząt.

837
00:54:01,821 --> 00:54:03,156
Nic tu nie zostało.

838
00:54:06,576 --> 00:54:09,913
Wygląda masakrycznie.

839
00:54:09,996 --> 00:54:12,999
Jakbym nie patrzyła
na tak dobrze mi znane miejsce.

840
00:54:13,083 --> 00:54:16,294
Trudno uwierzyć, że to było tutaj,

841
00:54:16,878 --> 00:54:19,089
bo wszystko drastycznie się zmieniło.

842
00:54:22,509 --> 00:54:25,136
Przez ostatnie cztery lata pracowałam

843
00:54:25,220 --> 00:54:28,431
na tym obszarze, więc…

844
00:54:30,267 --> 00:54:31,893
Strasznie to trudne.

845
00:54:31,977 --> 00:54:33,895
To miejsce zawsze…

846
00:54:35,438 --> 00:54:37,899
tętniło życiem wieczorami.

847
00:54:38,733 --> 00:54:41,069
Byłyby już młode pisklęta.

848
00:54:42,904 --> 00:54:45,198
Strasznie to dojmujące.

849
00:54:46,992 --> 00:54:48,034
Jezu!

850
00:54:57,419 --> 00:55:00,797
Bardzo dobrze znam to gniazdo.

851
00:55:02,257 --> 00:55:04,092
Okropny widok.

852
00:55:06,428 --> 00:55:09,139
Ostał się tylko

853
00:55:09,222 --> 00:55:12,934
spalony żelazny kołnierz leżący na ziemi.

854
00:55:15,353 --> 00:55:20,400
Zakładamy je na drzewa,
by ochronić gniazda.

855
00:55:20,483 --> 00:55:21,943
Powstrzymują oposy

856
00:55:22,694 --> 00:55:25,488
przed polowaniem na pisklęta.

857
00:55:26,072 --> 00:55:29,492
Otaczają mnie zewsząd żelazne obręcze,

858
00:55:30,618 --> 00:55:32,203
leżące otwarte na ziemi.

859
00:55:34,247 --> 00:55:36,249
Za mało, żeby je uratować.

860
00:55:40,253 --> 00:55:43,381
To katastrofa ekologiczna.
Nie mam cienia wątpliwości.

861
00:55:44,591 --> 00:55:48,053
Pożary buszu w roku 2020
były najbardziej niszczycielskie

862
00:55:48,136 --> 00:55:50,138
w historii Australii.

863
00:55:50,221 --> 00:55:53,892
Klimatolodzy od dawna
mówią o takich zjawiskach.

864
00:55:53,975 --> 00:55:56,269
UNIWERSYTET QUEENSLAND

865
00:55:56,353 --> 00:55:59,022
Spodziewaliśmy się, że to się stanie,

866
00:55:59,105 --> 00:56:02,901
ale nikt nie przypuszczał, że tak szybko

867
00:56:03,568 --> 00:56:05,070
i na taką skalę.

868
00:56:06,571 --> 00:56:08,073
Naukowcy szacują,

869
00:56:08,156 --> 00:56:12,994
że pożary zabiły
lub wysiedliły trzy miliardy zwierząt.

870
00:56:13,495 --> 00:56:16,414
Z tego 1,43 miliona ssaków,

871
00:56:16,498 --> 00:56:19,501
aż 2,46 miliarda gadów,

872
00:56:19,584 --> 00:56:21,711
do tego 180 milionów ptaków

873
00:56:22,253 --> 00:56:23,963
i 51 milionów żab.

874
00:56:27,133 --> 00:56:30,095
Te liczby są niebywałe.

875
00:56:30,804 --> 00:56:32,722
Skutki tego będą niewyobrażalne.

876
00:56:34,557 --> 00:56:36,351
Nie wiem, jak nadać temu sens.

877
00:56:37,477 --> 00:56:40,480
Konserwatorzy przyrody
nie powinni się tym zajmować.

878
00:56:45,318 --> 00:56:47,153
Uważam to za ostrzeżenie.

879
00:56:49,280 --> 00:56:52,200
Te ciemne, letnie pożary pokazały nam,

880
00:56:52,283 --> 00:56:54,077
że to nas już zaczyna dotykać,

881
00:56:54,160 --> 00:56:57,122
a konsekwencje będą dalekosiężne.

882
00:57:00,125 --> 00:57:01,459
Gdzie on może pójść?

883
00:57:04,504 --> 00:57:10,927
Pożary i blaknięcie koralowców wynikają
z przekroczenia granicy klimatycznej.

884
00:57:13,346 --> 00:57:15,723
Ale to właśnie zniszczenie natury

885
00:57:15,807 --> 00:57:20,728
stoi za najbardziej dotkliwym skutkiem

886
00:57:20,812 --> 00:57:22,897
destabilizacji planety.

887
00:57:24,065 --> 00:57:26,192
Czyli pandemią COVID-19.

888
00:57:26,276 --> 00:57:29,487
Wpłynęła na twoje życie, jak i moje.

889
00:57:30,280 --> 00:57:33,450
COVID-19 dotknął całą planetę

890
00:57:33,533 --> 00:57:36,369
i byliśmy źle do niego przygotowani.

891
00:57:36,453 --> 00:57:38,663
Przytłoczył służbę zdrowia

892
00:57:39,497 --> 00:57:42,500
i był destrukcyjny
dla światowej gospodarki.

893
00:57:45,044 --> 00:57:47,964
WITAMY NA CARNABY STREET

894
00:57:48,047 --> 00:57:52,594
Choć był szokiem dla wielu,
Światowa Organizacja Zdrowia ostrzegała,

895
00:57:52,677 --> 00:57:54,095
że to nastąpi.

896
00:57:54,179 --> 00:57:55,889
To była kwestia czasu.

897
00:57:55,972 --> 00:57:57,849
ŚWIATOWA ORGANIZACJA ZDROWIA

898
00:57:57,932 --> 00:58:01,644
Niszczyliśmy naturę i nasze ekosystemy.

899
00:58:03,062 --> 00:58:08,276
Prowadzimy bardzo agresywne
praktyki rolne.

900
00:58:08,359 --> 00:58:12,864
Doprowadziliśmy do brutalnego wylesiania.

901
00:58:14,157 --> 00:58:18,745
Dodatkowo mieszkamy
w bardzo zanieczyszczonych miastach

902
00:58:18,828 --> 00:58:21,873
o dużej gęstości zaludnienia.

903
00:58:21,956 --> 00:58:26,961
Wszystkie te elementy razem
stworzyły idealne warunki

904
00:58:27,045 --> 00:58:29,589
do rozprzestrzeniania się każdego wirusa.

905
00:58:31,841 --> 00:58:35,970
Choroby odzwierzęce przenoszą się na ludzi
i rozprzestrzeniają,

906
00:58:36,054 --> 00:58:38,515
gdy odporność natury jest osłabiona.

907
00:58:39,516 --> 00:58:43,311
To chora natura wywołuje pandemie.

908
00:58:43,811 --> 00:58:46,189
Choroby przenoszą się

909
00:58:46,272 --> 00:58:49,609
tylko od niektórych gatunków
w określonych warunkach,

910
00:58:49,692 --> 00:58:54,113
gdy wkraczamy agresywnie
w ich naturalne środowisko.

911
00:58:54,197 --> 00:58:58,243
Zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska

912
00:58:58,326 --> 00:59:00,078
są ze sobą sprzęgnięte.

913
00:59:01,996 --> 00:59:04,374
Kontakt z naturą jest dobry,

914
00:59:04,457 --> 00:59:07,168
o ile nie niszczymy natury

915
00:59:07,252 --> 00:59:09,295
i ekosystemów,

916
00:59:09,379 --> 00:59:12,090
w których żyją inne gatunki.

917
00:59:15,009 --> 00:59:17,345
Mam wrażenie, że COVID-19

918
00:59:17,428 --> 00:59:21,891
pozwolił nam po raz pierwszy zrozumieć,

919
00:59:21,975 --> 00:59:25,853
że gdy gdzieś indziej
na świecie coś nawala,

920
00:59:25,937 --> 00:59:28,606
może to nagle położyć
całą światową gospodarkę

921
00:59:28,690 --> 00:59:31,317
i odmienić nasze życie w mgnieniu oka.

922
00:59:36,155 --> 00:59:38,408
Pojawienie się COVID-19

923
00:59:38,491 --> 00:59:41,953
było wyraźnym ostrzeżeniem,
że źle się dzieje z Ziemią.

924
00:59:42,495 --> 00:59:45,123
Daje nam jednak szansę

925
00:59:45,206 --> 00:59:47,917
odbudować się w nowym kierunku.

926
00:59:48,710 --> 00:59:52,088
Johan i jego współpracownicy
włączyli światła,

927
00:59:52,171 --> 00:59:54,382
więc wyraźnie widać granice.

928
00:59:54,465 --> 00:59:58,094
Widać drogę z powrotem do bezpieczeństwa

929
00:59:58,177 --> 01:00:00,096
i do trwalszej przyszłości.

930
01:00:01,055 --> 01:00:02,390
Można to osiągnąć.

931
01:00:04,350 --> 01:00:08,104
Nie chodzi już o to,
żeby rozwijać się w tym obszarze,

932
01:00:08,187 --> 01:00:11,983
a gdzie indziej
ograniczać wpływ na środowisko.

933
01:00:12,066 --> 01:00:17,739
Trzeba stworzyć ramy całościowego modelu
zrównoważonego rozwoju,

934
01:00:17,822 --> 01:00:21,576
żeby planeta kierowała wszystkim,
co robimy.

935
01:00:23,286 --> 01:00:27,874
Pilnym priorytetem jest obniżenie
emisji dwutlenku węgla do zera

936
01:00:27,957 --> 01:00:32,253
i ustabilizowanie globalnej temperatury
na możliwie niskim poziomie.

937
01:00:33,087 --> 01:00:35,632
Mamy wciąż szansę,

938
01:00:35,715 --> 01:00:38,343
żeby nie przekroczyć dwóch stopni.

939
01:00:39,510 --> 01:00:42,388
Półtora stopnia też jest możliwe.

940
01:00:43,181 --> 01:00:45,099
Ale ta szansa

941
01:00:45,183 --> 01:00:46,976
jest minimalna.

942
01:00:47,852 --> 01:00:50,396
Od czasu rewolucji przemysłowej

943
01:00:50,480 --> 01:00:56,527
wyemitowaliśmy 2400 miliardów ton
dwutlenku węgla.

944
01:00:57,111 --> 01:00:59,489
Aby utrzymać się poniżej 1,5 stopnia,

945
01:00:59,572 --> 01:01:04,035
nie możemy wyemitować więcej
niż kolejne 300 miliardów.

946
01:01:04,118 --> 01:01:08,706
Przy dalszej emisji
40 miliardów ton rocznie,

947
01:01:08,790 --> 01:01:12,251
nasz zapas skończy się
w ciągu siedmiu lat.

948
01:01:13,378 --> 01:01:15,296
Wiadomo, że nie zamkniemy nagle

949
01:01:15,922 --> 01:01:19,592
wszystkich usług energetycznych
na świecie.

950
01:01:19,676 --> 01:01:22,011
Jedyną więc racjonalną opcją

951
01:01:22,095 --> 01:01:27,100
jest redukować globalną krzywą emisji
zgodnie z ustaleniami nauki.

952
01:01:27,183 --> 01:01:30,687
To ostatni moment, żeby tego dokonać.

953
01:01:31,604 --> 01:01:36,609
Jaki jest najszybszy możliwy
poziom redukcji emisji?

954
01:01:37,193 --> 01:01:38,903
Nie ma badań, które sugerują,

955
01:01:38,986 --> 01:01:41,823
że możemy zrobić to szybciej
niż 6-7% rocznie.

956
01:01:42,490 --> 01:01:46,744
To oznaczałoby obcięcie emisji
o połowę w ciągu dekady.

957
01:01:48,037 --> 01:01:50,915
Redukowanie emisji o połowę
co dziesięć lat

958
01:01:50,998 --> 01:01:53,543
oznacza wykładnicze tempo zmian.

959
01:01:54,043 --> 01:01:56,254
Każdy może przyjąć takie tempo zmian.

960
01:01:56,337 --> 01:01:58,631
Możemy to zrobić indywidualnie.

961
01:01:58,715 --> 01:02:02,802
Możemy powiedzieć:
„Od dziś wraz z rodziną będę próbować

962
01:02:02,885 --> 01:02:04,971
obniżyć emisje o połowę co dekadę”.

963
01:02:05,054 --> 01:02:08,099
Oznaczałoby to odejście od paliw kopalnych

964
01:02:08,850 --> 01:02:11,310
w ciągu jednego pokolenia – za 30 lat.

965
01:02:11,394 --> 01:02:13,271
Może to zrobić firma albo kraj.

966
01:02:13,354 --> 01:02:16,774
Cały świat może, a nawet musi to zrobić.

967
01:02:18,818 --> 01:02:21,529
Wycofanie paliw kopalnych

968
01:02:21,612 --> 01:02:24,741
rozpocznie nasz powrót
do bezpiecznej strefy

969
01:02:24,824 --> 01:02:26,826
granicy klimatycznej.

970
01:02:27,910 --> 01:02:31,164
Znacznie też zmniejszy
zanieczyszczenie powietrza,

971
01:02:31,247 --> 01:02:34,000
spowolni zakwaszanie oceanu

972
01:02:34,083 --> 01:02:37,712
i zredukuje presję na bioróżnorodność.

973
01:02:38,546 --> 01:02:40,673
Ale zeroemisyjność to za mało.

974
01:02:41,716 --> 01:02:44,385
Musimy też usunąć węgiel,

975
01:02:44,469 --> 01:02:47,221
który już przegrzewa naszą planetę.

976
01:02:47,305 --> 01:02:50,266
Jest na to jeden bardzo skuteczny sposób.

977
01:02:51,350 --> 01:02:53,102
Sadźmy więcej drzew.

978
01:02:56,773 --> 01:02:59,484
Światowe działanie,
by posadzić miliardy drzew,

979
01:02:59,567 --> 01:03:02,361
mogłoby być jednym z najtańszych

980
01:03:02,445 --> 01:03:04,655
i najbardziej realnych rozwiązań

981
01:03:04,739 --> 01:03:06,449
kryzysu klimatycznego.

982
01:03:07,784 --> 01:03:10,077
Zwiększenie zalesienia jest kluczowe,

983
01:03:10,161 --> 01:03:13,372
żeby zbilansować dwutlenek węgla,
który wciąż emitujemy

984
01:03:13,456 --> 01:03:17,960
na ambitnej drodze do zeroemisyjności.

985
01:03:18,795 --> 01:03:21,339
Oczywiście, wychwytywanie dwutlenku węgla

986
01:03:21,422 --> 01:03:24,717
stanowi tylko jedną z korzyści z drzew.

987
01:03:26,093 --> 01:03:30,389
Cheikh Mbow współpracuje z Johanem od lat.

988
01:03:30,473 --> 01:03:32,975
Jest adwokatem na rzecz drzew.

989
01:03:33,059 --> 01:03:39,315
Drzewa zapobiegają erozji gleb.

990
01:03:40,525 --> 01:03:46,739
Bez drzew będzie mniej deszczu.

991
01:03:48,324 --> 01:03:50,618
Jeśli posadzimy drzewa na polach,

992
01:03:51,118 --> 01:03:53,162
zwiększymy żyzność ziemi

993
01:03:53,246 --> 01:03:54,580
i wzrośnie produkcja.

994
01:03:56,999 --> 01:03:59,126
Chcemy przywrócić rolę drzew

995
01:03:59,210 --> 01:04:02,463
jako fundamentu zrównoważonego rozwoju.

996
01:04:02,964 --> 01:04:05,341
Musimy zasadzić drzewo wszędzie tam,

997
01:04:05,424 --> 01:04:06,509
gdzie może rosnąć.

998
01:04:08,553 --> 01:04:12,640
Oczywiście sadzenie drzew
i odtwarzanie świata naturalnego

999
01:04:12,723 --> 01:04:16,644
dadzą ogromne korzyści
dla bioróżnorodności naszej planety,

1000
01:04:16,727 --> 01:04:20,189
Do tego pomoże to ustabilizować klimat,

1001
01:04:20,273 --> 01:04:23,234
słodką wodę i przyniesie ogromne korzyści

1002
01:04:23,317 --> 01:04:26,279
produkcji żywności
i wszystkich innych usług,

1003
01:04:26,362 --> 01:04:28,239
które natura daje za darmo.

1004
01:04:32,827 --> 01:04:37,081
Wyobraźcie sobie, że po raz pierwszy
od zarania ludzkości

1005
01:04:37,164 --> 01:04:41,252
możemy obudzić się na planecie,
na której jest więcej dzikich zwierząt

1006
01:04:41,335 --> 01:04:43,546
niż wtedy, gdy kładliśmy się spać.

1007
01:04:47,466 --> 01:04:51,470
Jest kolejna,
niewiarygodnie prosta transformacja,

1008
01:04:51,554 --> 01:04:55,308
ale jest kluczowa
dla pozostania w granicach planetarnych.

1009
01:04:55,391 --> 01:04:57,560
Każdy może tego dokonać. Wy czy ja.

1010
01:04:57,643 --> 01:05:02,273
Każdy, kto ma wolność wyboru
swojego pożywienia.

1011
01:05:07,778 --> 01:05:11,115
Fascynująca jest
waga diety bardziej fleksitariańskiej:

1012
01:05:11,198 --> 01:05:14,785
z mniejszą ilością mięsa,
większą roślinnego białka,

1013
01:05:14,869 --> 01:05:17,830
owoców i orzechów,
z ograniczoną skrobią.

1014
01:05:18,331 --> 01:05:20,499
Taka dieta,

1015
01:05:21,042 --> 01:05:23,586
oparta na zdrowej żywności,

1016
01:05:23,669 --> 01:05:27,214
pozwoli nam wrócić do bezpiecznej strefy

1017
01:05:27,298 --> 01:05:30,301
nie tylko dla klimatu,
ale też dla bioróżnorodności

1018
01:05:30,384 --> 01:05:33,596
na lądzie i w wodzie, dla azotu i fosforu.

1019
01:05:33,679 --> 01:05:36,432
To fascynujące, że zdrowa żywność

1020
01:05:36,515 --> 01:05:41,479
może być najważniejszym wkładem jednostki
w ocalenie planety.

1021
01:05:47,026 --> 01:05:49,987
Jest jeszcze jedna ważna transformacja.

1022
01:05:50,071 --> 01:05:52,907
Umożliwi nam powrót do bezpiecznej strefy

1023
01:05:52,990 --> 01:05:55,159
wszystkich granic planetarnych.

1024
01:05:55,242 --> 01:05:58,162
Wyobraźcie sobie świat bez odpadów,

1025
01:05:58,245 --> 01:06:00,206
bez śmieci do wyrzucenia.

1026
01:06:04,669 --> 01:06:07,672
Sami zaprojektowaliśmy
nasz system odpadów.

1027
01:06:07,755 --> 01:06:09,173
Kiedy tworzymy produkty,

1028
01:06:09,256 --> 01:06:12,760
rzadko budujemy mechanizm,
który odzyskiwałby surowce.

1029
01:06:13,344 --> 01:06:17,139
Jeśli zmienimy liniowy układ w kołowy,

1030
01:06:17,223 --> 01:06:21,686
projektując produkty tak,
by można było odzyskać wszystkie surowce,

1031
01:06:21,769 --> 01:06:24,397
nasze zasoby mogą być nieskończone.

1032
01:06:24,981 --> 01:06:28,985
Coraz więcej dowodów pokazuje,
że gospodarki obiegu zamkniętego

1033
01:06:29,068 --> 01:06:32,863
są kluczowe, jeśli chcemy

1034
01:06:32,947 --> 01:06:35,282
zagwarantować dobry poziom życia

1035
01:06:35,366 --> 01:06:38,703
wszystkim obywatelom świata.

1036
01:06:40,871 --> 01:06:45,167
Zlikwidowanie odpadów zbliżyłoby nas
do bezpiecznej strefy dla klimatu,

1037
01:06:45,251 --> 01:06:46,419
bioróżnorodności,

1038
01:06:46,502 --> 01:06:51,465
a przede wszystkim składników odżywczych,
nowych bytów i zanieczyszczenia powietrza.

1039
01:06:55,136 --> 01:06:58,973
Granice planetarne
wytyczają nam wyraźną ścieżkę.

1040
01:06:59,056 --> 01:07:02,560
Bardzo proste rzeczy,
takie jak energia odnawialna,

1041
01:07:02,643 --> 01:07:05,187
jedzenie zdrowej żywności, sadzenie drzew

1042
01:07:05,271 --> 01:07:07,023
i walka z odpadami,

1043
01:07:07,106 --> 01:07:10,568
mogą odmienić przyszłość naszej Ziemi.

1044
01:07:11,485 --> 01:07:14,739
Magia tych zmian polega na tym,

1045
01:07:14,822 --> 01:07:18,409
że poprawią też
jakość naszego życia tu i teraz.

1046
01:07:20,286 --> 01:07:23,039
Powiedzmy, że nie zależy wam na planecie

1047
01:07:23,122 --> 01:07:25,624
czy na globalnej sprawiedliwości,

1048
01:07:25,708 --> 01:07:28,794
tylko jesteście egoistyczni,
skupieni na sobie

1049
01:07:28,878 --> 01:07:32,048
i swojej rodzinie.

1050
01:07:32,715 --> 01:07:36,427
Szanuję taką postawę zwykłych ludzi,

1051
01:07:36,510 --> 01:07:39,638
bo życie codzienne jest pełne zmagań.

1052
01:07:40,139 --> 01:07:43,517
Ale nawet wtedy warto chcieć wrócić
do bezpiecznej strefy.

1053
01:07:44,727 --> 01:07:48,773
Czyste powietrze
przyniosłoby korzyści każdemu.

1054
01:07:48,856 --> 01:07:51,817
Zapewni wam zdrowsze i dłuższe życie.

1055
01:07:51,901 --> 01:07:53,652
Wasze dzieci byłyby zdrowsze.

1056
01:07:54,862 --> 01:07:57,281
Wycofanie się w obręb granic planetarnych

1057
01:07:57,364 --> 01:08:00,076
oznacza też większe szanse na życie

1058
01:08:00,159 --> 01:08:04,705
w społeczeństwach
ze stabilnymi rynkami i stałą pracą.

1059
01:08:04,789 --> 01:08:09,251
To obniża ryzyko konfliktu
i niestabilności w miejscu zamieszkania.

1060
01:08:09,335 --> 01:08:14,757
Każdemu powinno zależeć na byciu
w strefie bezpiecznej, a nie zagrożenia,

1061
01:08:14,840 --> 01:08:16,550
w której rządzi zmiana.

1062
01:08:19,762 --> 01:08:24,600
Na bazie dostępnych danych wnioskuję,
że dekada lat 2020-2030 

1063
01:08:24,683 --> 01:08:27,686
będzie decydująca
dla przyszłości ludzkości.

1064
01:08:29,355 --> 01:08:31,273
Przyszłość nie jest pewna.

1065
01:08:31,357 --> 01:08:33,025
Los leży w naszych rękach.

1066
01:08:33,109 --> 01:08:36,278
To, co stanie się
w ciągu następnych stuleci,

1067
01:08:36,362 --> 01:08:39,949
będzie zależało od tego,
jak rozegramy najbliższą dekadę.

1068
01:08:41,075 --> 01:08:43,911
To niezwykły czas, żeby żyć,

1069
01:08:43,994 --> 01:08:46,914
ale niesie też
ze sobą wielką odpowiedzialność,

1070
01:08:46,997 --> 01:08:48,749
by działać stanowczo.

1071
01:08:50,084 --> 01:08:52,503
Nie mamy czasu do stracenia.

1072
01:08:54,171 --> 01:08:57,216
A gdyby jutro
na nasze biurko trafił raport,

1073
01:08:57,299 --> 01:08:59,718
że asteroida leci w stronę Ziemi?

1074
01:08:59,802 --> 01:09:03,597
Na pewno odłożylibyśmy wszystko na bok

1075
01:09:03,681 --> 01:09:07,143
i skupilibyśmy się
na rozwiązaniu problemu.

1076
01:09:07,810 --> 01:09:09,937
Nieważne, ile to kosztuje.

1077
01:09:11,105 --> 01:09:13,107
Nauka jasno stanowi,

1078
01:09:13,190 --> 01:09:15,526
że kryzys planetarny

1079
01:09:15,609 --> 01:09:18,654
wymaga takiej samej zjednoczonej reakcji.

1080
01:09:18,737 --> 01:09:22,575
Powiedziałbym, że świat nie ma już
problemów ekologicznych.

1081
01:09:22,658 --> 01:09:26,328
Ryzyko destabilizacji planety

1082
01:09:26,412 --> 01:09:29,748
jest kwestią bezpieczeństwa i stabilności

1083
01:09:29,832 --> 01:09:32,585
wszystkich społeczeństw na Ziemi.

1084
01:09:32,668 --> 01:09:35,379
Rada Bezpieczeństwa powinna się tym zająć.

1085
01:09:35,462 --> 01:09:37,715
Granice planetarne trzeba postawić

1086
01:09:37,798 --> 01:09:42,887
w samym środku strategicznego planowania

1087
01:09:42,970 --> 01:09:44,889
najwyższego szczebla władzy,

1088
01:09:44,972 --> 01:09:47,141
czyli Rady Bezpieczeństwa ONZ.

1089
01:09:48,726 --> 01:09:53,772
Jak nigdy dotąd, globalna reakcja
jest teraz w zasięgu ręki.

1090
01:09:55,441 --> 01:09:58,444
Dzieje się coś niespotykanego.

1091
01:09:58,527 --> 01:10:01,572
Jeden gatunek, ludzie,

1092
01:10:01,655 --> 01:10:05,826
jest dominującą siłą na planecie
na skalę niespotykaną w dziejach,

1093
01:10:05,910 --> 01:10:09,371
jakiej nie było
w ciągu ostatnich czterech miliardów lat.

1094
01:10:13,876 --> 01:10:17,755
Matka Ziemia jest ciągle diagnozowana

1095
01:10:17,838 --> 01:10:20,591
i monitorowana.

1096
01:10:20,674 --> 01:10:23,928
Cyfryzacja i hiperłączność

1097
01:10:24,011 --> 01:10:28,515
w świecie nauki i obserwacji oznaczają,

1098
01:10:28,641 --> 01:10:31,477
że zasypaliśmy świat wiedzą.

1099
01:10:32,311 --> 01:10:34,355
A może wkraczamy

1100
01:10:34,939 --> 01:10:38,567
w nową, wyjątkową epokę geologiczną,

1101
01:10:38,651 --> 01:10:41,278
zdefiniowaną nie tylko geofizycznie,

1102
01:10:41,362 --> 01:10:46,533
ale też przez to, że zbudowaliśmy
nową planetarną świadomość?

1103
01:10:55,417 --> 01:10:59,255
Dzięki pracy takich naukowców
jak Johan Rockstrom,

1104
01:10:59,338 --> 01:11:03,217
mamy zdolność reagowania
jako sumienie Ziemi,

1105
01:11:03,300 --> 01:11:04,510
jej mózg.

1106
01:11:05,135 --> 01:11:08,514
Możemy myśleć i działać w jednym celu:

1107
01:11:08,597 --> 01:11:13,185
Zadbać o to, żeby nasza planeta
pozostała zdrowa i odporna.

1108
01:11:13,811 --> 01:11:15,187
Idealny dom.

1109
01:13:03,921 --> 01:13:08,300
Napisy: Przemysław Stępień