1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:06,506 --> 00:00:12,012
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ

3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

4
00:00:18,893 --> 00:00:21,813
Dağlık bir bölgede
araba sürdüğünüzü düşünün.

5
00:00:21,896 --> 00:00:24,858
Dağın etrafını dolaşan
virajlı bir yoldasınız.

6
00:00:25,400 --> 00:00:29,612
Motorunuz maksimum seviyede,
fazla hızla ilerliyor

7
00:00:30,196 --> 00:00:32,532
ve far kullanmadan sürüyorsunuz.

8
00:00:32,615 --> 00:00:35,118
Uçurumlar ve düşme tehlikesi var.

9
00:00:36,536 --> 00:00:38,621
Doğal olarak farları açmak istiyorsunuz.

10
00:00:38,705 --> 00:00:41,166
İşte bilim de hep bunu yapmaya çalışıyor.

11
00:00:41,249 --> 00:00:44,461
Riskleri görebilmemiz için
farları veriyor bize.

12
00:00:47,130 --> 00:00:49,924
Bilim insanlarının son zamanlarda

13
00:00:50,008 --> 00:00:52,969
gezegenimizi anlamak için
yaptıkları keşiflerin önemi

14
00:00:53,053 --> 00:00:56,431
hepimiz için elbette çok büyük.

15
00:00:57,098 --> 00:00:59,726
Bulgular epey can sıkıcı.

16
00:01:00,477 --> 00:01:03,480
Yine de umut verici tarafları da var,

17
00:01:03,563 --> 00:01:06,775
çünkü işleri nasıl düzelteceğimizi
gösteriyorlar.

18
00:01:08,902 --> 00:01:14,199
Hayatını bu global sorunları 
araştırmaya adayan insanlardan biri

19
00:01:14,282 --> 00:01:15,658
İsveç'ten geliyor.

20
00:01:17,118 --> 00:01:18,745
Johan Rockstrom.

21
00:01:19,954 --> 00:01:23,792
Dünyanın dört bir yanındaki
meslektaşlarıyla beraber keşfettikleri

22
00:01:23,875 --> 00:01:27,462
zamanımızın en önemli
bilimsel verileri oldu diyebiliriz.

23
00:01:28,713 --> 00:01:30,882
Johan bize umut verdi.

24
00:01:31,508 --> 00:01:34,511
Bu krizden çıkmak için bir umut.

25
00:01:35,095 --> 00:01:37,472
Ve siz de bunu öğrendiğinizde

26
00:01:37,555 --> 00:01:41,017
bir daha dünyaya
aynı şekilde bakamayacaksınız.

27
00:01:41,726 --> 00:01:43,436
Bu, gezegenimizle ilgili değil.

28
00:01:43,520 --> 00:01:46,481
Bizimle, geleceğimizle ilgili.

29
00:01:46,564 --> 00:01:48,233
Hâlâ bir şansımız var.

30
00:01:49,067 --> 00:01:53,655
İnsanlığa bir gelecek sağlamak için
hâlâ bir şansımız var.

31
00:01:54,364 --> 00:01:57,492
Bugünkü durumumuzun güzelliği bu bence.

32
00:02:10,296 --> 00:02:14,425
Gezegenimizin işleyişiyle ilgili bilgimiz
her daim artıyor.

33
00:02:15,760 --> 00:02:18,263
Yaşamın detaylı karmaşasının

34
00:02:18,346 --> 00:02:20,723
hayatta kalmamız için
ne kadar gerekli olduğunu

35
00:02:20,807 --> 00:02:23,977
artık her zamankinden daha net görüyoruz.

36
00:02:25,979 --> 00:02:30,733
Ama biyolojik çeşitlilik azalıyor
ve iklimimiz değişiyor.

37
00:02:31,317 --> 00:02:35,530
Johan Rockstrom gezegenimizi
stabil tutan şeylere odaklanıyor.

38
00:02:37,657 --> 00:02:43,204
Dünyamızın, insan gelişimini sağlamadaki
dayanıklılığı ve becerisini

39
00:02:43,288 --> 00:02:48,543
hafife aldığımızı öğrenme şansını
bilim sayesinde elde eden ilk nesiliz.

40
00:02:49,544 --> 00:02:51,254
Bu veri, buzun çekirdeğinden geliyor

41
00:02:51,379 --> 00:02:54,340
ve bence bugün
elimizdeki en önemli grafik.

42
00:02:54,424 --> 00:02:56,467
Bu grafik epey aydınlatıcı.

43
00:02:57,135 --> 00:03:02,223
Modern insanın 100.000 yıl önce
ortaya çıkmasından bu yana

44
00:03:02,307 --> 00:03:05,435
küresel sıcaklıkta meydana gelen
değişmeleri gösteriyor.

45
00:03:05,560 --> 00:03:09,314
Her on yılda bir, artı ve eksi on derece
arasında gidip geliyorduk.

46
00:03:09,397 --> 00:03:13,234
Basitçe söylemek gerekirse zor zamanlardı.

47
00:03:13,318 --> 00:03:18,615
Kritik olan, sıcaklığın 10.000 yıl önce
dengelenmiş olması.

48
00:03:18,698 --> 00:03:20,450
ÇAĞ (GÜNÜMÜZDEN BİNLERCE YIL ÖNCE)

49
00:03:20,533 --> 00:03:23,536
Grafikten de gördüğünüz gibi bu inanılmaz,

50
00:03:23,620 --> 00:03:27,248
neredeyse mucizevi bir şekilde dengeli
buzularası dönemdi.

51
00:03:27,916 --> 00:03:32,212
Jeologlar bu denge dönemine
bir ad verdiler.

52
00:03:32,837 --> 00:03:35,089
Adı Holosen.

53
00:03:35,965 --> 00:03:37,842
Holosen olağanüstüdür.

54
00:03:37,926 --> 00:03:41,679
Gezegenin küresel sıcaklığının
tüm dönem boyunca

55
00:03:41,763 --> 00:03:46,017
artı-eksi bir derece  değiştiği
ılık bir dönemdir.

56
00:03:47,185 --> 00:03:48,353
Artı-eksi bir.

57
00:03:48,436 --> 00:03:50,730
…artı-eksi bir santigrat derece.

58
00:03:50,813 --> 00:03:54,776
Modern dünyamızı gerçekleştiren buydu.

59
00:03:55,652 --> 00:03:59,989
Holosenin dengeli sıcaklıkları
bize istikrarlı bir gezegen verdi.

60
00:04:00,907 --> 00:04:03,159
Deniz seviyesi dengelendi.

61
00:04:04,244 --> 00:04:05,370
İlk kez

62
00:04:05,453 --> 00:04:08,623
tahmin edilebilir mevsimlere
ve güvenilir havaya kavuştuk.

63
00:04:11,167 --> 00:04:14,045
Bu denge çok önemliydi.

64
00:04:14,128 --> 00:04:17,423
Bir medeniyet kurmak ilk kez mümkün oldu

65
00:04:17,507 --> 00:04:21,010
ve insanlık da bundan faydalanmak için
hiç vakit kaybetmedi.

66
00:04:21,886 --> 00:04:24,806
Pirinç, buğday,

67
00:04:24,889 --> 00:04:27,725
tef, mısır, sorgum gibi tahılları

68
00:04:27,809 --> 00:04:31,020
farklı kıtalarda hemen hemen aynı anda
ekmeye başladık.

69
00:04:31,145 --> 00:04:32,105
Ve böylece

70
00:04:32,188 --> 00:04:34,148
medeniyet yolculuğumuza başladık.

71
00:04:34,232 --> 00:04:38,152
Bu buzularası dönem
modern medeniyetimizi

72
00:04:38,236 --> 00:04:40,989
geliştirmemizi sağladı.

73
00:04:41,114 --> 00:04:44,993
Modern dünyayı destekleyebileceğinden
emin olduğumuz tek devir 

74
00:04:45,076 --> 00:04:48,371
Holosen devridir.

75
00:04:50,123 --> 00:04:52,208
Medeniyetin doğuşundan beri

76
00:04:52,292 --> 00:04:55,795
gezegenin bu dengeli hâline bağlı yaşadık.

77
00:04:56,462 --> 00:04:59,507
İki adet buzulu olan,

78
00:05:00,133 --> 00:05:01,718
nehirleri akan,

79
00:05:02,302 --> 00:05:04,887
güzel ormanları,

80
00:05:04,971 --> 00:05:06,514
güvenilir havası,

81
00:05:07,348 --> 00:05:09,726
ve bolca hayat olan hâline.

82
00:05:10,518 --> 00:05:12,061
Holosen boyunca

83
00:05:12,145 --> 00:05:15,565
bu istikrarlı gezegen bize yiyecek besin,

84
00:05:15,648 --> 00:05:19,110
içecek su ve içimize çekecek oksijen verdi

85
00:05:19,193 --> 00:05:22,864
fakat Holosen'i geride bıraktık.

86
00:05:22,947 --> 00:05:25,742
Dünyadaki insan baskısındaki yükseliş,

87
00:05:25,825 --> 00:05:29,871
kendi jeolojik çağımızı yarattığımız bir
aşamaya geldi.

88
00:05:31,372 --> 00:05:34,500
Bilim insanları kısa süre önce
Holosen'in bittiğini

89
00:05:34,584 --> 00:05:40,131
ve gezegendeki değişimlere neden olan
ana güç artık biz olduğumuz için

90
00:05:40,214 --> 00:05:44,969
artık Antroposen'de
yani insan çağında olduğumuzu bildirdiler.

91
00:05:46,220 --> 00:05:49,432
Dünyadaki yaşanabilir toprakların yarısını

92
00:05:49,515 --> 00:05:52,352
ekin ekmek
ve hayvan yetiştirmek için dönüştürdük.

93
00:05:53,811 --> 00:05:58,816
Dünyamızın tüm doğal süreçlerinden
daha fazla tortu ve kaya işledik.

94
00:05:59,359 --> 00:06:03,112
Okyanusun yarısından fazlası üzerinde
aktif olarak av yapılıyor.

95
00:06:03,196 --> 00:06:07,200
On kişiden dokuzu sağlıksız hava soluyor.

96
00:06:07,950 --> 00:06:09,786
Ve tek bir ömür süresinde

97
00:06:09,869 --> 00:06:13,664
dünyayı bir dereceden fazla ısıttık.

98
00:06:14,540 --> 00:06:19,629
Bence insanlığı ilgilendiren
en korkunç mesaj şu.

99
00:06:19,712 --> 00:06:21,923
İnsanlık olarak kendimizi

100
00:06:23,007 --> 00:06:27,637
10.000 yıldır içinde bulunduğumuz durumdan

101
00:06:27,762 --> 00:06:30,723
sadece 50 senede çıkardık.

102
00:06:30,807 --> 00:06:35,937
Gezegenin düzenini bozma riskimiz var mı?

103
00:06:38,815 --> 00:06:41,734
Bu, akıllara durgunluk veren bir durum.

104
00:06:41,818 --> 00:06:42,944
Tarihte ilk kez,

105
00:06:43,027 --> 00:06:47,156
gezegenimizi istikrarsızlaştırma riskini
ciddiye almalıyız.

106
00:06:47,824 --> 00:06:50,451
POTSDAM İKLİM ETKİLERİ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ

107
00:06:50,535 --> 00:06:54,288
Johan'ın araştırması,
global bilgi ağını kullanarak

108
00:06:54,872 --> 00:06:58,042
gezegeni sabit tutan etmenlerin
neler olduğunu öğrenmek için

109
00:06:59,210 --> 00:07:02,964
büyük resmi görmeyi amaçladı.

110
00:07:03,589 --> 00:07:06,926
Gezegenin durumunu
hangi sistemler belirliyor?

111
00:07:07,051 --> 00:07:09,345
Bu sistemler üç beş mi
yoksa otuz yıllık mı,

112
00:07:09,429 --> 00:07:11,514
ne zaman başladığımızı bilmiyorduk.

113
00:07:11,597 --> 00:07:14,851
Açık uçlu bir soru sorduk,

114
00:07:14,934 --> 00:07:19,439
"Gezegenin durumunu düzenleyen sistemleri
belirleyebilir miyiz?"

115
00:07:19,522 --> 00:07:21,649
O sistemler gezegeni

116
00:07:21,732 --> 00:07:25,111
Holosen boyunca sabit hâlde tuttu.

117
00:07:25,194 --> 00:07:29,240
Biz dünya üzerindeki baskımızı arttırdıkça

118
00:07:29,323 --> 00:07:31,451
o sistemler bozulmaya başlayabilir

119
00:07:31,576 --> 00:07:34,537
ve dünyamızın eşiklerini aşarak

120
00:07:34,620 --> 00:07:38,082
bağlı olduğumuz bu düzenliliğin
çöküşüne neden olabiliriz.

121
00:07:38,166 --> 00:07:40,710
Gezegenin eşiklerini tanımlama zorluğunun

122
00:07:40,793 --> 00:07:43,796
üstesinden gelmemiz gerektiğinden emindim.

123
00:07:43,880 --> 00:07:48,426
Aşıldığında beklenmedik değişikliklere
neden olduğu için 

124
00:07:48,509 --> 00:07:52,555
eşik işlevi görebilecek belirli bir nokta
bulabilir miyiz

125
00:07:52,638 --> 00:07:54,682
diye sormak istedim.

126
00:07:58,603 --> 00:08:02,106
Bilim insanları
gezegenin eşiklerini belirleyebiliyorlarsa

127
00:08:02,190 --> 00:08:04,734
bizi şu anki krizden kurtarmanın yolunu,

128
00:08:04,817 --> 00:08:07,570
bir çöküşten nasıl kaçınabileceğimizi,

129
00:08:07,653 --> 00:08:10,615
insanlığın ve dünyamızın geleceğini

130
00:08:10,698 --> 00:08:14,577
nasıl daha iyi hâle getirebileceğimizi de
gösterebilirler mi?

131
00:08:19,457 --> 00:08:23,127
İlk ve en bariz eşik
hepimiz tarafından iyi biliniyor.

132
00:08:23,794 --> 00:08:25,588
Küresel sıcaklığımız

133
00:08:25,671 --> 00:08:28,841
medeniyetin şafağından bu yana
en yüksek seviyeye gelmişken,

134
00:08:28,925 --> 00:08:33,596
dünyamızın ikliminin eşiğini
aşmış olduğumuz tehlikesi var.

135
00:08:35,056 --> 00:08:37,892
Belki de bunun en endişe verici kanıtı

136
00:08:38,726 --> 00:08:41,521
gezegenimizin buzulunun değişmesidir.

137
00:08:43,606 --> 00:08:47,318
Bir İsveçli olarak Johan
bunu çoğu insandan daha çok hissediyor.

138
00:08:48,986 --> 00:08:51,864
Çocukken, İsveçli tüm çocuklar gibi

139
00:08:51,948 --> 00:08:57,078
ülkenin en yüksek zirvesinin
Kebnekaise'nin güneyi olduğunu öğrendik.

140
00:08:57,161 --> 00:09:01,958
Ve bu, İsveçli olma kimliğinde
kökleşmiş bir şey.

141
00:09:02,500 --> 00:09:05,002
Bu nedenle

142
00:09:05,086 --> 00:09:09,298
bunun artık
böyle olamayacağını kabullenmek

143
00:09:09,382 --> 00:09:10,716
gayet üzücü bir durum.

144
00:09:12,802 --> 00:09:17,098
Kebnekaise'nin güney zirvesi
İsveç'in en yüksek tepesi olma özelliğini

145
00:09:17,181 --> 00:09:19,225
yakın zamanda kaybetti.

146
00:09:22,562 --> 00:09:26,857
En yüksek noktası olan buzul son 50 yıldır

147
00:09:26,941 --> 00:09:30,361
yılda yarım metre hızla küçülüyor.

148
00:09:33,489 --> 00:09:36,242
Kebnekaise'de görülen bu olay

149
00:09:36,325 --> 00:09:40,329
gezegenin dengesini bozmaya
tek başına yetmez.

150
00:09:40,913 --> 00:09:44,792
Ama Kuzey Kutbu ve Antarktika'da

151
00:09:44,875 --> 00:09:47,670
iki tane kalıcı buz tabakası olması

152
00:09:47,753 --> 00:09:52,174
gezegenin bu şekilde kalmasının
ön koşuludur

153
00:09:52,258 --> 00:09:55,261
ve bu, medeniyetimizi geliştirmemize
imkan verdi.

154
00:09:55,344 --> 00:10:01,976
Bu yüzden buzulların erimesini görmek,

155
00:10:02,059 --> 00:10:08,357
Kebnekaise'de de olsa,
Grönland'de da olsa çok endişe verici

156
00:10:08,441 --> 00:10:11,402
çünkü bu etkenlerin hepsi bir araya gelip

157
00:10:11,485 --> 00:10:14,989
gezegeni soğutma kapasitesine ulaşıyorlar.

158
00:10:15,656 --> 00:10:18,909
Bu soğuma etkisi Holosen boyunca

159
00:10:18,993 --> 00:10:21,746
dünyamızın sıcaklığını sabit tutmada
çok önemliydi.

160
00:10:21,829 --> 00:10:23,497
Gezegendeki buz miktarı,

161
00:10:23,581 --> 00:10:27,668
güneşten gelen enerjinin 
tam gereken miktarını uzaya yansıtıyordu.

162
00:10:29,754 --> 00:10:34,592
Etrafımızda gördüğümüz
bu beyaz yüzeyin kalıcı olanı,

163
00:10:34,675 --> 00:10:39,805
güneşten gelen ısının 
yüzde 90, 95'ini geri yansıtıyor.

164
00:10:42,975 --> 00:10:45,936
Buz tabakaları erimeye başladığında

165
00:10:46,020 --> 00:10:48,314
sadece küçülmekle kalmıyor,

166
00:10:48,397 --> 00:10:51,817
kenar kısımları karanlık kaldığı için
ısıyı emiyor.

167
00:10:51,901 --> 00:10:55,071
Ayrıca buzun üzerinde oluşan su tabakası

168
00:10:55,154 --> 00:11:00,284
rengini öyle mühim bir şekilde
değiştiriyor ki

169
00:11:00,368 --> 00:11:04,246
buz tabakası,
kendi kendini soğutmak yerine

170
00:11:04,330 --> 00:11:06,582
kendini ısıtmaya başlıyor.

171
00:11:06,666 --> 00:11:11,003
Bu da dünyanın sistemindeki en dramatik

172
00:11:11,087 --> 00:11:12,672
devrilme noktası oluyor.

173
00:11:12,755 --> 00:11:14,590
Devrilme noktası,

174
00:11:14,674 --> 00:11:17,760
değişimin geri dönüşü olmayan bir
noktaya gelmesidir.

175
00:11:18,219 --> 00:11:21,430
Yokuşta park eden bir tren gibi

176
00:11:21,514 --> 00:11:23,474
ve hareket etmeye başlıyor.

177
00:11:24,308 --> 00:11:26,519
Trendeki frenleri kaybediyoruz

178
00:11:27,728 --> 00:11:29,897
ve tren hızlanıyor,

179
00:11:29,980 --> 00:11:33,275
git gide hızlanıyor ve bir noktada
kontrolü kaybediyoruz.

180
00:11:36,654 --> 00:11:39,949
Grönland'deki buzulların erimesini
engelleyecek frenleri

181
00:11:40,032 --> 00:11:42,284
şu anda kaybediyoruz.

182
00:11:42,868 --> 00:11:45,037
Buraya 20 yaşındayken ilk kez geldiğimde

183
00:11:45,121 --> 00:11:47,415
bir rüya gibi gelmişti…

184
00:11:47,498 --> 00:11:50,084
PROF. JASON BOX
DANİMARKA VE GRÖNLAND JEOLOJİK ARAŞTIRMA

185
00:11:50,167 --> 00:11:53,754
Sadece kitaplarda görülen manzaraları
görme şansı bulmuştum.

186
00:11:55,631 --> 00:11:58,718
Dünyanın dört bir yanındaki
diğer bilim insanları gibi

187
00:11:58,801 --> 00:12:00,678
Jason'ın bulgu ve analizleri de

188
00:12:00,761 --> 00:12:03,431
Johan'ın araştırmasının
temelini oluşturdu.

189
00:12:04,306 --> 00:12:06,851
Grönland'da bin yıllık kar yağışı birikip

190
00:12:06,934 --> 00:12:08,894
bir buz kubbesi oluşturmuş.

191
00:12:08,978 --> 00:12:12,231
Üç kilometre kalınlığında,
atmosfere uzanıyor

192
00:12:12,314 --> 00:12:13,941
ve tepesi çok soğuk.

193
00:12:16,152 --> 00:12:18,779
Eridikçe, bu buzulun yüzeyi

194
00:12:18,863 --> 00:12:21,115
ılık havayla küçülüyor

195
00:12:21,198 --> 00:12:22,992
ve böylece erime hızlanıyor.

196
00:12:24,577 --> 00:12:26,954
Erimeyi geri almak için, ne kadar erirse

197
00:12:27,037 --> 00:12:29,790
iklimin de bir o kadar soğuk olması gerek.

198
00:12:31,250 --> 00:12:35,296
Ama bugünkü iklim
Grönland için şimdiden fazla sıcak.

199
00:12:35,921 --> 00:12:40,134
Şu anki iklimde Grönland
eşik değerini geçmiş durumda,

200
00:12:40,217 --> 00:12:46,307
saniyede 10.000 metre küp buz kaybediyor.

201
00:12:47,016 --> 00:12:49,143
Ortalama kayıp oranı bu.

202
00:12:49,226 --> 00:12:52,897
Bu kayıp oranı

203
00:12:52,980 --> 00:12:55,316
hava ısındıkça devam edecek.

204
00:12:55,900 --> 00:12:57,860
Grönland'ı kayıp mı ediyoruz?

205
00:12:58,986 --> 00:13:00,362
Görünüşe göre evet.

206
00:13:05,534 --> 00:13:09,413
Dünyanın iklimini
yüksek ölçüde soğutamazsak

207
00:13:10,164 --> 00:13:14,251
Grönland buzulunun erimesi
kaçınılmaz olarak devam edecek.

208
00:13:17,213 --> 00:13:21,175
Buradaki sorun şu
devrilme noktasının özelliklerinden biri

209
00:13:21,258 --> 00:13:25,179
açma düğmesine bastıktan sonra
durdurulmasının mümkün olmamasıdır.

210
00:13:25,262 --> 00:13:27,973
Devralır. Artık çok geçtir.

211
00:13:28,057 --> 00:13:33,395
''Grönland buzulunun erimesini istemedim,
hadi geri alalım.'' diyemeyiz.

212
00:13:33,479 --> 00:13:34,814
Artık çok geç olmuştur.

213
00:13:35,356 --> 00:13:39,527
Devrilme noktalarını geçtiğinizde

214
00:13:39,610 --> 00:13:42,696
gezegenimizi,
insan yaşamına el verdiği bu durumdan

215
00:13:42,780 --> 00:13:45,825
geri dönüşü olmayacak şekilde uzaklaşmaya

216
00:13:45,908 --> 00:13:50,746
mahkum etmiş olursunuz.

217
00:13:52,122 --> 00:13:54,333
Grönland'ın buz örtüsünün erimesi

218
00:13:54,416 --> 00:13:58,587
dünyadaki deniz seviyesini
yedi metre arttıracaktır.

219
00:13:59,129 --> 00:14:03,467
Deniz seviyesinin
sabit olmadığı bir dünya hayal edin.

220
00:14:03,551 --> 00:14:04,844
Sürekli değiştiğini.

221
00:14:05,344 --> 00:14:08,097
Şehirler, yüzlerce kıyı şehri

222
00:14:08,180 --> 00:14:10,808
yükselen denizin tehdidi altında.

223
00:14:11,809 --> 00:14:14,478
Deniz seviyesindeki bu istikrar

224
00:14:14,562 --> 00:14:17,481
medeniyetin gelişmesi için çok önemliydi.

225
00:14:18,983 --> 00:14:23,737
Önümüzdeki, adeta bir Mad Max geleceği.

226
00:14:27,032 --> 00:14:31,036
Ama Grönland,
dünyanın kutuplarından yalnızca ilki

227
00:14:31,120 --> 00:14:34,164
ve güneydeki ikiziyle kıyaslanınca
çok ufak kalıyor.

228
00:14:36,750 --> 00:14:38,210
Birkaç sene önce

229
00:14:39,044 --> 00:14:44,133
Antarktika'nın dayanıklı bir sistem olduğu
düşünülüyordu.

230
00:14:44,216 --> 00:14:49,638
Bu, iklim değişikliğinden
pek etkilenmeyen buz tabakasıydı.

231
00:14:49,722 --> 00:14:52,057
Ama bugün bu tamamen değişti.

232
00:14:52,141 --> 00:14:55,269
Bugün Antarktika'daki okyanusta

233
00:14:55,352 --> 00:14:59,481
hızlı bir şekilde ilerleyen
kütle ve buz kaybı görüyoruz.

234
00:15:03,903 --> 00:15:06,989
Batı Antarktika tamamen erirse,

235
00:15:07,072 --> 00:15:10,701
deniz seviyesi beş metreden fazla artar.

236
00:15:10,784 --> 00:15:13,495
Ve Doğu Antarktika'da bunun on katı var

237
00:15:13,579 --> 00:15:17,291
bu yüzden deniz seviyesinin en az
50 metre artması olasılığını taşıyor.

238
00:15:17,374 --> 00:15:19,793
Ricarda, Johan'ın iş arkadaşlarından biri

239
00:15:19,877 --> 00:15:23,297
ve devrilme noktalarının
nasıl etkileşebileceğini araştırıyor.

240
00:15:23,380 --> 00:15:26,383
Burada önemli olan şu,

241
00:15:26,467 --> 00:15:28,928
dünyanın sistemindeki her şey bağlantılı.

242
00:15:29,511 --> 00:15:32,181
Eğer iklim sisteminin bir parçası

243
00:15:32,264 --> 00:15:34,808
devrilme noktasını geçerse

244
00:15:34,892 --> 00:15:36,810
sistemin diğer kısımlarının da

245
00:15:36,894 --> 00:15:40,522
bu kritik noktayı geçmesi ihtimali artar.

246
00:15:40,606 --> 00:15:44,610
Domino etkisi gibi düşünebilirsiniz.

247
00:15:45,110 --> 00:15:46,654
Birini devirirseniz bu,

248
00:15:46,737 --> 00:15:49,198
diğerlerini de deviren bir
etki yaratabilir.

249
00:15:49,281 --> 00:15:52,284
Kesin olan şu ki, devam etmekte olan
küresel ısıma nedeniyle

250
00:15:52,368 --> 00:15:57,039
dünyanın sisteminin devrilme noktasını
geçme riskini artırıyoruz.

251
00:16:00,376 --> 00:16:02,086
Devrilme noktasını geçersek

252
00:16:02,169 --> 00:16:07,508
geri dönüşü olmayan değişikliklere
davetiye çıkardık demektir.

253
00:16:07,591 --> 00:16:11,720
Yani bu gezegenimizin
karbondioksiti, ısıyı,

254
00:16:11,804 --> 00:16:17,059
darbeleri emerek stresi azaltan
en iyi dostumuz olma halinden çıkıp

255
00:16:17,142 --> 00:16:22,022
ısınmayı güçlendirecek bir noktaya gelerek
düşmanımız olması demektir.

256
00:16:23,983 --> 00:16:28,112
Tabii ki iklim,
sera gazları tarafından ısıtılıyor,

257
00:16:28,195 --> 00:16:30,990
bu yüzden bu gazların salınımıyla

258
00:16:31,073 --> 00:16:33,534
küresel bir devrilme noktasına geliyoruz.

259
00:16:34,368 --> 00:16:36,996
İnsanların ortaya çıkmasından
uzun zaman önce

260
00:16:37,079 --> 00:16:39,999
dünyanın ortalama ısısı

261
00:16:40,082 --> 00:16:44,003
atmosferdeki karbondioksit yoğunluğuna
karşı geliyordu.

262
00:16:45,254 --> 00:16:46,588
Holosen sırasında

263
00:16:46,672 --> 00:16:49,341
bu yoğunlaşma sabit kaldı…

264
00:16:49,425 --> 00:16:50,300
ÇAĞ (YIL)

265
00:16:50,342 --> 00:16:53,429
Ama bu, Sanayi Devrimi'yle değişti.

266
00:16:53,512 --> 00:16:58,267
Atmosferdeki, milyonda 350 parçacık olan
karbondioksit yoğunluğunu

267
00:16:58,350 --> 00:17:01,395
1988 yılında geçtik.

268
00:17:01,478 --> 00:17:04,565
Bu, eşiği aştığımız andı.

269
00:17:04,648 --> 00:17:08,610
O zamandan beri
kaçak ısınmaya neden olan değişimleri

270
00:17:08,694 --> 00:17:11,363
tetikleme riskimiz var.

271
00:17:11,447 --> 00:17:16,785
Atmosferdeki karbondioksit miktarı
350 PPM'yi geçince

272
00:17:16,869 --> 00:17:19,580
tehlikeli bir seviyeye giriliyor.

273
00:17:20,164 --> 00:17:25,127
Milyonda 350 parçacık
Johan'ın eşiklerinden ilki

274
00:17:25,210 --> 00:17:27,755
ve biz bunu çoktan aştık.

275
00:17:28,255 --> 00:17:32,885
Şu anda atmosferde karbondioksit yoğunluğu

276
00:17:32,968 --> 00:17:37,056
milyonda yaklaşık 415 parçacık.

277
00:17:37,765 --> 00:17:41,518
Ve iklim eşiğinde
tehlike bölgesinde olmamızın etkilerini

278
00:17:41,602 --> 00:17:43,353
şimdiden görüyoruz.

279
00:17:43,437 --> 00:17:45,981
Kuraklık, sıcaklıklar, sellerin artması,

280
00:17:46,065 --> 00:17:47,941
buzul erimelerinin hızlanması,

281
00:17:48,025 --> 00:17:50,778
buzullardaki toprağın donunun
hızla çözülmesi

282
00:17:50,861 --> 00:17:56,033
ve artan yoğunluktaki orman yangınları
bunun etkileri.

283
00:17:57,034 --> 00:17:59,828
Biraz ötede ikinci bir eşik var.

284
00:17:59,912 --> 00:18:05,667
Milyonda 450 parçacık
karbondioksit oranına hızla ulaşıyoruz.

285
00:18:06,335 --> 00:18:08,337
Gezegenin tehlike bölgesi sınırı

286
00:18:08,420 --> 00:18:11,507
bilimdeki belirsizlik aralıklarıyla
tanımlanıyor.

287
00:18:11,590 --> 00:18:14,927
Bugün, bilimdeki belirsizlik aralığını,

288
00:18:15,010 --> 00:18:19,389
güvenli bölgeden tehlikeli bölgeye girme
sınırı olan 350 PPM'yle;

289
00:18:19,515 --> 00:18:24,561
tehlike sınırını geçmiş olup
yüksek risk sınırı olarak kabul edilen

290
00:18:24,686 --> 00:18:28,482
450 PPM arası olarak tanımlıyoruz.

291
00:18:29,191 --> 00:18:31,401
Yüksek riskli bölgeye girersek

292
00:18:31,485 --> 00:18:35,697
geri dönüşü olmayan devrilme noktaları
kaçınılmaz olacaktır

293
00:18:35,781 --> 00:18:39,284
ve bu, tüm devrilme noktalarına bakılırsa

294
00:18:39,368 --> 00:18:42,371
muhafazakar bir tahmin.

295
00:18:42,454 --> 00:18:45,999
Kısacası, gezegenimizin iklim eşiği

296
00:18:46,083 --> 00:18:48,377
1,5 derece ısınmaya eşittir

297
00:18:48,460 --> 00:18:51,171
ve bu eşik, 1,5 dereceyi aşmaya
engel olamazsak

298
00:18:51,255 --> 00:18:56,468
devasa bir risk almış olacağımız konusunda
kanıt sağlamaktadır.

299
00:18:57,094 --> 00:19:00,389
Şu anda 1,1 derecedeyiz
ve 1,5'e doğru hızla ilerliyoruz

300
00:19:00,472 --> 00:19:02,516
ve iklim açısından

301
00:19:02,599 --> 00:19:05,936
gezegenin eşiği içinde kalmak için
tek şansımız

302
00:19:06,728 --> 00:19:11,066
30 yıl içinde fosil yakıtlardan
tamamen kurtulmamıza bağlı.

303
00:19:14,153 --> 00:19:18,323
Küresel sıcaklıktaki bu hedef
dikkat uyandırmış olsa da,

304
00:19:18,407 --> 00:19:22,161
Johan, bunun aslında
buz dağının görünen kısmı olduğunu

305
00:19:22,828 --> 00:19:27,166
ve gezegenin dengesinin
sadece iklime bağlı olmadığını biliyordu.

306
00:19:27,916 --> 00:19:32,421
Dört adet biyosfer eşiğimiz olduğu
sonucuna varmak için

307
00:19:32,504 --> 00:19:38,051
daha fazla araştırma yapıp
kanıt bulmamız gerekiyordu.

308
00:19:38,635 --> 00:19:41,263
Yaşayan dünyadaki sınırlar.

309
00:19:42,514 --> 00:19:45,392
Bunlar arasında arazi düzeni de var.

310
00:19:45,475 --> 00:19:48,770
Dünyadaki biyomların yapısı nasıl?

311
00:19:49,813 --> 00:19:53,233
Üç yağmur ormanı, ılıman ormanlar,

312
00:19:53,317 --> 00:19:54,943
boreal ormanı,

313
00:19:55,027 --> 00:19:56,361
otlaklar,

314
00:19:57,279 --> 00:19:58,655
sulak alanlar.

315
00:20:01,116 --> 00:20:02,910
İkincisi ise biyolojik çeşitlilik.

316
00:20:02,993 --> 00:20:06,955
Yani su ve karadaki tüm türler.

317
00:20:10,209 --> 00:20:13,420
Ve üçüncüsü de kan dolaşımı,
yani hidrolojik dolaşım.

318
00:20:13,503 --> 00:20:14,630
TATLISU

319
00:20:14,713 --> 00:20:17,007
Ve nihayetindeki besin enjeksiyonu…

320
00:20:17,090 --> 00:20:18,008
BESİNLER

321
00:20:18,091 --> 00:20:21,053
Ki bu canlı biyosferin, nitrojen
ve fosfor döngülerinin

322
00:20:21,136 --> 00:20:23,222
işleyişi için çok önemli.

323
00:20:24,223 --> 00:20:29,019
Biyosfer eşiklerinin ilki olan
dünyadaki yaşam alanlarının oluşumu

324
00:20:29,102 --> 00:20:33,815
doğal yaşam alanlarını
nasıl dönüştürdüğümüzle alakalı.

325
00:20:35,067 --> 00:20:38,153
Gezegenimizdeki
en büyük vahşi bölgelerin birinde

326
00:20:38,237 --> 00:20:41,740
önemli bir devirme noktasına yaklaşıyoruz.

327
00:20:43,200 --> 00:20:44,368
Amazon'da.

328
00:20:47,204 --> 00:20:52,125
Carlos Nobre, yağmur ormanlarının
gezegenimizin dengesindeki önemini

329
00:20:52,209 --> 00:20:53,835
on yıllardır araştırıyor.

330
00:20:53,919 --> 00:20:56,463
Alarmı ilk çalan o oldu.

331
00:20:57,422 --> 00:20:59,383
SAO PAOLO ÜNİVERSİTESİ
MODERN ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ

332
00:20:59,466 --> 00:21:02,511
1971-72 yıllarında Amazon'u gördüğümde
el değmemişti.

333
00:21:05,430 --> 00:21:06,932
Ormanı gördüm

334
00:21:08,267 --> 00:21:09,393
ve nehirleri.

335
00:21:10,602 --> 00:21:13,605
Rio Negro'da piranalarla yüzerdim.

336
00:21:13,689 --> 00:21:15,816
Ve bana hiçbir şey olmadı.

337
00:21:15,899 --> 00:21:19,987
O zamandan bu yana
Amazon'un büyük bir kısmı

338
00:21:20,070 --> 00:21:22,531
soya tarımı ve hayvancılık için kesildi.

339
00:21:22,614 --> 00:21:25,826
Carlos bunun
Amazon'un geriye kalan kısımlarında

340
00:21:25,909 --> 00:21:29,913
geri döndürülemeyecek 
değişimler getireceğini keşfetti.

341
00:21:30,414 --> 00:21:35,585
1998'de,
bir tropik yağmur ormanında yapılmış

342
00:21:35,669 --> 00:21:37,671
en büyük bilimsel deneye başladık.

343
00:21:40,257 --> 00:21:43,468
Ormanın kendi iklimini
nasıl yarattığını incelemek için

344
00:21:43,552 --> 00:21:45,554
ormana yüksek kuleler inşa edildi.

345
00:21:46,221 --> 00:21:50,976
Veriler yağmur ormanlarının
büyük bölümlerinin kuruduğunu gösteriyor.

346
00:21:53,061 --> 00:21:56,481
Amazon'da kuru mevsim
en fazla üç ay sürer.

347
00:21:56,565 --> 00:21:59,651
Ama küresel ısınma

348
00:21:59,735 --> 00:22:03,530
ve soya tarımıyla hayvancılık
başta olmak üzere,

349
00:22:03,613 --> 00:22:05,699
çeşitli insan faaliyetleri nedeniyle

350
00:22:06,325 --> 00:22:11,580
ormandaki kuru mevsim, 1980'den bu yana

351
00:22:11,663 --> 00:22:14,750
her on yılda altı gün uzadı.

352
00:22:15,542 --> 00:22:18,253
Orman azalıp kısımlara ayrıldıkça

353
00:22:18,337 --> 00:22:24,259
suyu geri dönüştürüp kuru mevsimde
yağmur üretme yeteneği azalıyor.

354
00:22:25,469 --> 00:22:28,764
Eğer kuru mevsim dört aydan uzun olursa

355
00:22:28,847 --> 00:22:32,559
ormandaki ağaçlar ölüp
yerini savana bırakır,

356
00:22:32,642 --> 00:22:35,520
buna savanlaşma denir.

357
00:22:36,313 --> 00:22:40,442
Amazon'un bazı kısımlarının
şimdiden değiştiğine dair işaretler var.

358
00:22:41,693 --> 00:22:45,072
Ormanda, yüzde 20 ila 25 azalma olursa

359
00:22:45,739 --> 00:22:48,867
küresel ısınmanın artmasıyla

360
00:22:48,950 --> 00:22:53,789
Amazon ormanlarının
yüzde 50 ila 60'ını etkileyecek

361
00:22:53,872 --> 00:22:58,877
ve geri dönüşü olmayan bir
savanlaşma süreciyle karşılaşacağız.

362
00:23:00,128 --> 00:23:05,175
Amazon yağmur ormanlarının
neredeyse yüzde 20'sini kaybettik.

363
00:23:06,259 --> 00:23:08,637
Amazon'u gezegenin dostu olmaktan

364
00:23:08,720 --> 00:23:12,307
düşmanı olmaya devretmek üzereyiz.

365
00:23:13,100 --> 00:23:16,686
Orman savana döndüğünde birçok ağaç ölür

366
00:23:16,770 --> 00:23:19,398
ve atmosfere karbon salınır.

367
00:23:19,981 --> 00:23:23,276
Carlos, Amazon'un önümüzdeki 30 yıl içinde

368
00:23:23,360 --> 00:23:27,155
200 milyar ton
karbon salımı yapabileceğini hesapladı.

369
00:23:27,239 --> 00:23:31,034
Bu, dünyaya son beş yılda salınan

370
00:23:31,118 --> 00:23:33,453
tüm karbonun miktarına eş değer.

371
00:23:33,537 --> 00:23:37,499
Devrilme noktasına çok yaklaştık.

372
00:23:38,291 --> 00:23:42,003
İklim kriziyle savaşmaktan
endişe mi ediyoruz?

373
00:23:42,087 --> 00:23:47,384
Karbonu ormanda tutmayla
ilgileniyor muyuz,

374
00:23:47,968 --> 00:23:49,719
yoksa ''Umurumda değil'' mi?

375
00:23:53,390 --> 00:23:56,935
Bu noktada
derinden endişelenmek için bir sebep var.

376
00:23:57,018 --> 00:24:00,564
Hâlâ doğal ekosistemleri
tarım arazilerine çevirmekteyiz.

377
00:24:00,647 --> 00:24:03,024
Tüm sistemi tehlikeye atacak bir hızla

378
00:24:03,108 --> 00:24:05,235
yağmur ormanlarını kesiyoruz.

379
00:24:07,612 --> 00:24:09,990
Ve sadece yağmur ormanları değil.

380
00:24:10,073 --> 00:24:15,996
Tüm ağaçlar, gezegensel dengemizi korumada
çok önemlidir.

381
00:24:16,913 --> 00:24:21,710
O kadar ki, dünyadaki orman örtüsünün
yüzde 25'ini kaybedersek

382
00:24:21,793 --> 00:24:25,589
felakete yol açabilecek
devrilme noktalarına ulaşma riskimiz var.

383
00:24:26,173 --> 00:24:29,843
Ama neredeyse yüzde 40'ını yok ettik bile.

384
00:24:29,926 --> 00:24:33,638
Bu eşik için tehlikeli bölgeye
çoktan girdik.

385
00:24:39,019 --> 00:24:44,191
Ormansızlaştırmanın ikinci temel sonucu
doğanın biyolojik çeşitliliğinin

386
00:24:45,442 --> 00:24:46,610
azalması.

387
00:24:47,444 --> 00:24:51,323
Biyolojik çeşitlilik,
biyosfer sınırlarının ikincisi.

388
00:24:51,907 --> 00:24:55,744
Çünkü biyolojik çeşitlilik dünyada
yaşayabilme yetimizin temelinde yatıyor.

389
00:24:56,369 --> 00:24:58,622
Ama ona iyi davranmıyoruz.

390
00:24:58,705 --> 00:25:01,791
Doğamız, insanlık tarihinde
görülmemiş bir oran ve hızda…

391
00:25:01,875 --> 00:25:04,628
BİYOLOJİK VERİMLİLİK
VE EKOSİSTEMLER  PLATFORMU

392
00:25:04,711 --> 00:25:06,254
…yok ediliyor.

393
00:25:07,589 --> 00:25:10,800
Anne Larigauderie,
giderek artan kanıtlar yüzünden

394
00:25:10,884 --> 00:25:13,803
endişelenmeye başlayan bir
çevre bilim uzmanı.

395
00:25:13,887 --> 00:25:16,014
Dünyanın her yerinde

396
00:25:16,097 --> 00:25:17,933
doğa çöküşe geçti.

397
00:25:19,267 --> 00:25:23,188
Toplam sekiz milyon olduğu düşünülen
hayvan ve bitki türünün

398
00:25:23,271 --> 00:25:25,482
bir milyonu

399
00:25:25,565 --> 00:25:29,694
yok olma tehdidi altında.

400
00:25:31,238 --> 00:25:34,616
Bu negatif eğilimle devam edersek

401
00:25:34,699 --> 00:25:38,703
altıncı bir
kitlesel yok oluşa doğru gidebiliriz.

402
00:25:41,206 --> 00:25:43,333
Sadece 50 yıl içinde,

403
00:25:43,416 --> 00:25:49,214
insanlık küresel vahşi yaşam nüfusunun
yüzde 68'ini yok etti.

404
00:25:49,297 --> 00:25:53,426
Biyolojik çeşitlilik krizinin
tam ortasında olduğumuz açık.

405
00:25:54,010 --> 00:25:56,429
Tüm bu yaşam dokusunu,

406
00:25:56,513 --> 00:26:01,309
ve biyolojik çeşitliliği kaybetmek
dünyamızdaki hayatımızı tehdit ediyor.

407
00:26:10,235 --> 00:26:13,530
Biyolojik çeşitlilikteki
olumsuz eğilimler devam ederse

408
00:26:13,613 --> 00:26:17,409
gezegeni besleyemeyeceğiz.

409
00:26:17,492 --> 00:26:21,329
Bunun için
iyi işleyen bir doğaya ihtiyacımız var.

410
00:26:27,544 --> 00:26:30,338
Johan'ı gerçekten etkileyen

411
00:26:30,422 --> 00:26:32,340
kendi ülkesinden bir hikâyeydi.

412
00:26:32,424 --> 00:26:38,179
Gazeteyi açtım ve Birleşik Krallık'taki
bilim insanlarının İsveç'e gelip

413
00:26:38,263 --> 00:26:42,892
kısa tüylü bombus arılarının kraliçelerini
çaldıklarını okudum.

414
00:26:43,852 --> 00:26:46,146
Geceleri gizlice gelip

415
00:26:46,229 --> 00:26:49,441
yüzlerce bombus arısı kraliçesini alıp,

416
00:26:49,524 --> 00:26:54,362
yok ettikleri şeyleri kurtarmak için
ülkelerine götürmüşler.

417
00:26:56,573 --> 00:26:59,659
Kısa tüylü bombus arıları Avrupa'da

418
00:26:59,743 --> 00:27:02,287
gıda tarımının en önemli tozlayıcılarıdır.

419
00:27:02,370 --> 00:27:07,500
Ama 1990'lar gelindiğinde
Birleşik Krallık'ta soyları tükenmişti.

420
00:27:10,003 --> 00:27:11,504
Yani bu durumda

421
00:27:11,588 --> 00:27:15,216
çalışır bir ekosistem yaratmak için
başka bir ülkeye gidip

422
00:27:15,300 --> 00:27:19,471
tozlaştırıcı çalmak zorunda kalan
bir ülke var.

423
00:27:19,554 --> 00:27:22,682
Bu benim, kişisel olarak,

424
00:27:22,766 --> 00:27:26,728
durumumuzun ciddi olduğunun

425
00:27:27,812 --> 00:27:29,147
farkına varmamı sağladı.

426
00:27:30,857 --> 00:27:34,110
Dünyadaki mahsul türlerinin
yaklaşık yüzde 70'i

427
00:27:34,194 --> 00:27:37,656
böcek tozlaşmasına
belli bir oranda bel bağlıyor.

428
00:27:38,698 --> 00:27:42,243
Ama yoğun, tek tür tarımın yaygınlaşması

429
00:27:42,327 --> 00:27:44,871
böcek oranında
ciddi bir düşüşe yol açıyor.

430
00:27:46,122 --> 00:27:50,251
İronik olan şu ki,
küresel gıda üretimimiz özünde

431
00:27:50,919 --> 00:27:55,006
gıda üretimimizin dayandığı şeyi
yok ediyor.

432
00:27:58,176 --> 00:28:02,097
Bu, biyolojik çeşitlilik araştırmalarının
temelinde yatan şeyin

433
00:28:02,222 --> 00:28:05,433
sadece biyolojik çeşitliliğin güzel olması

434
00:28:05,517 --> 00:28:07,268
veya insan türünün

435
00:28:07,352 --> 00:28:13,608
hayvan ve bitki gibi diğer türlere
ahlaki sorumluğu olması yüzünden

436
00:28:13,692 --> 00:28:15,777
yapılmadığının kanıtıydı.

437
00:28:15,860 --> 00:28:20,323
Biyolojik çeşitliliğin sağlanması
toplumumuzun işlevi için gerekli bir araç.

438
00:28:21,533 --> 00:28:25,495
Gıda üretiminin, temiz havanın,

439
00:28:25,578 --> 00:28:28,873
temiz suyun, karbon ayırmanın,
ve besin geri dönüşümünün

440
00:28:28,957 --> 00:28:33,128
işe yaraması için gerekli yapbozun
bir parçasıdır.

441
00:28:36,131 --> 00:28:38,967
Bilim insanları böceklerin

442
00:28:39,050 --> 00:28:42,011
günlük işlerini yaparken bile

443
00:28:42,095 --> 00:28:44,347
çevreye sağladıkları faydayı
hesaplamaya çalıştı.

444
00:28:44,431 --> 00:28:47,767
Her bir tür farklı bir hizmet veriyor,

445
00:28:48,435 --> 00:28:52,439
ama katkılarının çoğunu fark etmiyoruz,

446
00:28:54,941 --> 00:28:55,942
onlar gidene kadar.

447
00:28:58,069 --> 00:29:02,115
Böceksiz bir gezegen, 
işleyen bir gezegen değildir.

448
00:29:05,577 --> 00:29:09,748
Ve elbette bu düşüş sadece
böceklerle sınırlı değil.

449
00:29:10,707 --> 00:29:14,210
Vahşi yaşamı uzaklaştırdık
çünkü tarımımız

450
00:29:14,294 --> 00:29:18,006
dünyanın yaşanabilir topraklarının
çoğuna yayıldı.

451
00:29:18,506 --> 00:29:21,259
Bugün dünyadaki tüm kuşların

452
00:29:21,342 --> 00:29:24,095
sadece %30'u vahşi.

453
00:29:25,180 --> 00:29:27,390
Ve gezegendeki tüm memeliler arasında

454
00:29:27,474 --> 00:29:32,020
vahşi türler sadece %4'ü oluşturuyor.

455
00:29:33,104 --> 00:29:36,274
Peki, biyolojik çeşitliliğin eşiği nedir?

456
00:29:36,941 --> 00:29:38,943
Toplumlarımız çökmeden önce

457
00:29:39,027 --> 00:29:43,281
doğal dünyamızın
daha ne kadarını kaybedeceğiz?

458
00:29:43,948 --> 00:29:46,284
Doğada bir çok

459
00:29:46,367 --> 00:29:48,119
devrilme noktası var

460
00:29:48,203 --> 00:29:51,456
ve biyolojik çeşitlilik konusunda

461
00:29:51,539 --> 00:29:54,542
gezegensel eşiği bulmak zor

462
00:29:54,626 --> 00:29:56,961
çünkü yaşam çok karmaşık.

463
00:29:58,505 --> 00:30:02,425
Doğamız karmaşık olduğundan
doğa kaybı konusunda

464
00:30:02,509 --> 00:30:04,677
tek bir eşik tespit etmek zor olabilir

465
00:30:05,178 --> 00:30:06,679
ama bir şey açık.

466
00:30:06,763 --> 00:30:09,682
O eşiği çoktan aştık.

467
00:30:11,184 --> 00:30:13,478
Kırmızının derinliklerindeyiz.

468
00:30:13,561 --> 00:30:16,231
Dünyamızdaki türlerin kaybolması

469
00:30:16,314 --> 00:30:21,319
ve ekosistemlerin yok edilmesi konusunda
öyle tehlikeli bir noktaya geldik ki

470
00:30:21,402 --> 00:30:24,280
biyolojik çeşitlilik kaybını
olabildiğince hızla

471
00:30:24,864 --> 00:30:26,950
durdurmak zorundayız.

472
00:30:30,078 --> 00:30:33,790
Şimdi 2021, 2022 için

473
00:30:33,873 --> 00:30:37,460
hedef belirleme zamanı.

474
00:30:37,544 --> 00:30:40,255
Yani, bu on yılın başlarında,

475
00:30:40,338 --> 00:30:43,550
sıfır doğa kaybını hedeflememiz gerekiyor.

476
00:30:46,427 --> 00:30:52,225
Şu andan itibaren en fazla 
1,5 santigrat ısı artışına izin verirsek

477
00:30:52,308 --> 00:30:54,519
bu, sıfır doğa kaybına eşit olacak.

478
00:30:57,772 --> 00:31:02,443
Üçüncü biyosfer eşiği
gezegenin kan dolaşımıyla ilgili,

479
00:31:03,152 --> 00:31:08,658
çünkü tatlısu, toplumun dayandığı
temellerden biri.

480
00:31:09,158 --> 00:31:12,161
Hayatta kalabilmemiz için

481
00:31:12,245 --> 00:31:15,123
her gün kişi başı 3.000 litre

482
00:31:15,206 --> 00:31:19,002
tatlısuya ihtiyacımız olduğunu
biliyor muydunuz?

483
00:31:19,586 --> 00:31:24,007
"Tanrım, 3.000 litre? Üç ton su demek.
Bu nasıl olabilir?" diyorsunuz.

484
00:31:24,090 --> 00:31:28,720
Evet, temizlik ve içmek için
sadece 50 litreye ihtiyacımız var.

485
00:31:29,804 --> 00:31:31,389
Zengin dünyada

486
00:31:31,472 --> 00:31:35,351
çamaşır yıkamak ve ev işleri için
yaklaşık 100 litre kullanıyoruz.

487
00:31:35,435 --> 00:31:38,980
Endüstri yaklaşık 150 litre kullanıyor,
yani 300 litre ediyor.

488
00:31:39,063 --> 00:31:43,651
Ama geri kalanı, 2.500 kadarı, yemek için.

489
00:31:44,360 --> 00:31:48,948
Yemeğimizi yerken
tabaklarımızdaki her şeyi üretmek için

490
00:31:49,032 --> 00:31:50,867
gereken tatlı su o.

491
00:31:53,494 --> 00:31:57,290
Tatlısuyun Johan için özel bir önemi var.

492
00:31:57,373 --> 00:31:59,626
Afrika'nın yarı kurak bölgelerinde

493
00:31:59,709 --> 00:32:04,297
uzun yıllar süren araştırması
ve doktora tezinin konusuydu tatlısu.

494
00:32:05,256 --> 00:32:08,968
Gün doğumundan gün batımına kadar

495
00:32:09,052 --> 00:32:11,638
etrafta dolaşıyor, deli gibi terliyor,

496
00:32:11,721 --> 00:32:13,932
toprakta profil kazarak,

497
00:32:14,015 --> 00:32:15,975
toprak örneği alarak,

498
00:32:16,059 --> 00:32:19,187
toprağın nemini ölçerek veri topluyordum.

499
00:32:19,938 --> 00:32:22,774
Rüzgâr ve yağmur verisi alıyordum.

500
00:32:24,233 --> 00:32:27,987
Çok fazla yaprak alanı ölçtüm.
Bir bilim insanının,

501
00:32:28,071 --> 00:32:32,867
bir bitkinin yaprağının
milimetre karelik alanını ölçerken bile

502
00:32:32,951 --> 00:32:36,120
ne kadar dikkatli olması gerektiğini
anlamanız gerek.

503
00:32:38,206 --> 00:32:42,627
Daha büyük bir soruyu cevaplamak için
ona detaylar gerekiyordu.

504
00:32:43,127 --> 00:32:46,506
Dünyayı beslemek için
ne kadar suya ihtiyacımız var?

505
00:32:47,256 --> 00:32:50,426
Yüksek lisansımı yaparken geçici cevabım

506
00:32:50,510 --> 00:32:52,971
''Evet. Dünyada buna yetecek su var." idi.

507
00:32:53,471 --> 00:32:55,181
Ama madalyonu öteki yüzü de var.

508
00:32:55,848 --> 00:32:57,976
Tatlısu kullanımı açısından

509
00:32:58,059 --> 00:33:02,146
aşılırsa sistemde çökmeye neden olabilecek
bir eşik var mı?

510
00:33:03,523 --> 00:33:06,109
Dünyadaki tüm nehir havzalarını taradık

511
00:33:06,192 --> 00:33:10,905
ve böylece bu nehir havzalarının

512
00:33:10,989 --> 00:33:14,242
normal işlev görmesi, yeterli sulanması

513
00:33:14,325 --> 00:33:21,124
ve sağlıklı ekosistemleri sağlaması için
gerekli olacak

514
00:33:21,207 --> 00:33:24,669
minimum yeraltı su kaynağı miktarını
belirledik.

515
00:33:25,628 --> 00:33:29,424
Şu anda her bir nehirden çıkarılan
su miktarı

516
00:33:29,507 --> 00:33:33,386
nehirlerin neden kuruma ihtimali olduğunu
ortaya koyuyor.

517
00:33:36,097 --> 00:33:42,061
Küresel olarak bugün,
değerlendirmemizde görüldüğü üzere

518
00:33:42,145 --> 00:33:44,397
tatlısu sınırı konusunda
güvenli bölgedeyiz

519
00:33:44,480 --> 00:33:46,983
ama tehlikeli bölgeye doğru
hızla ilerliyoruz.

520
00:33:52,739 --> 00:33:54,991
Biyosfer eşiklerinin sonuncusu

521
00:33:55,074 --> 00:33:59,454
azot ve fosforun besin akışını içeriyor.

522
00:34:00,038 --> 00:34:03,708
Bunlar, tüm canlıların temel parçaları,

523
00:34:03,791 --> 00:34:06,627
gübrelerin temel malzemeleri.

524
00:34:07,170 --> 00:34:12,008
Johan bunların kullanımındaki artışın
etkilerine birebir tanık oldu.

525
00:34:13,760 --> 00:34:18,389
Çocukluğunda yazlarını
Baltık Denizi'ndeki bir adada geçirirdi.

526
00:34:19,140 --> 00:34:20,558
Balık tutmaya bayılırdık.

527
00:34:20,641 --> 00:34:24,645
Yakın dostum Anders,
ve erkek kardeşim Nicklaus'la

528
00:34:24,729 --> 00:34:28,316
sık sık avlanmaya giderdik.

529
00:34:28,399 --> 00:34:30,526
Genelde üçümüz giderdik,

530
00:34:30,610 --> 00:34:33,905
anneme ve babama

531
00:34:33,988 --> 00:34:36,491
"Yemekte balık ister misiniz?" diye sorup

532
00:34:36,616 --> 00:34:39,118
sonra eve bir sürü avla dönerdik.

533
00:34:39,202 --> 00:34:41,913
Maceralarımızdan biri

534
00:34:42,789 --> 00:34:46,417
Baltık Denizi'nin
iki, üç deniz mili açıklarında

535
00:34:47,418 --> 00:34:50,588
el oltasıyla morina balığı tutmaktı.

536
00:34:52,256 --> 00:34:55,426
O zamanlar balığı temizlemekte ustaydım,

537
00:34:55,510 --> 00:34:58,304
bir saat balık tuttuktan sonra

538
00:34:58,387 --> 00:35:01,766
balığı bırakıp
temizlemeye girişmek zorunda kalırdım

539
00:35:01,849 --> 00:35:05,686
çünkü eve götüremeyecek kadar
çok balık tutardık.

540
00:35:06,479 --> 00:35:09,607
Martılar başımıza üşüşürdü

541
00:35:09,690 --> 00:35:12,693
çünkü tekneye sığdırmak için

542
00:35:12,777 --> 00:35:16,364
bir dolu balığı parçalara ayırırdım,

543
00:35:16,447 --> 00:35:18,241
sakatatları falan olurdu.

544
00:35:21,119 --> 00:35:25,832
Ve bu, çocukken
büyük bir heyecan kaynağıydı.

545
00:35:27,708 --> 00:35:31,838
Aradan yirmi, otuz yıl geçti
ve durum şimdi tamamen farklı,

546
00:35:31,921 --> 00:35:36,467
kimse morina balığı tutamıyor

547
00:35:36,551 --> 00:35:39,303
çünkü yoklar.

548
00:35:40,930 --> 00:35:46,894
Havadan bakınca
1970 ve 80'lerde göründüğü gibi hâlâ

549
00:35:46,978 --> 00:35:49,564
ama aşağıdan baktığınızda

550
00:35:49,647 --> 00:35:53,151
tamamen farklı bir şey.

551
00:35:55,194 --> 00:35:59,365
Johan çocukken Baltık denizi
morina balığı gibi

552
00:35:59,448 --> 00:36:02,577
yırtıcı balıkların egemen olduğu
sağlıklı bir ortamdı.

553
00:36:03,119 --> 00:36:06,038
Fakat, aşırı avlanma
balıkların çoğunu bitirmiş olsa da

554
00:36:06,122 --> 00:36:09,834
Baltık'ı felakete sürükleyen

555
00:36:09,917 --> 00:36:12,587
çevresinde tarlalardan ulaşan gübrelerdi.

556
00:36:12,670 --> 00:36:15,923
Artık dünyanın en kirli denizi o.

557
00:36:18,551 --> 00:36:24,140
Dünyada, Baltık Denizi durumunun
bir çok eş değeri varsa

558
00:36:24,223 --> 00:36:27,185
bu derin bir endişe sebebi

559
00:36:27,268 --> 00:36:29,854
çünkü bu tüm gezegenin

560
00:36:29,937 --> 00:36:32,690
yavaş yavaş

561
00:36:32,773 --> 00:36:36,736
direncini kaybedip zayıfladığının
bir işaretidir.

562
00:36:39,238 --> 00:36:44,577
Elena Bennett
gübrelerin etkilerinde uzman.

563
00:36:44,660 --> 00:36:46,996
Havadaki azotu alıp

564
00:36:47,079 --> 00:36:52,084
bitkilerin kullanabileceği bir forma
kimyasal olarak dönüştürüyor,

565
00:36:52,168 --> 00:36:55,087
fosforu da yerden alıp aynısını yapıyoruz.

566
00:36:55,171 --> 00:36:56,130
Maden gibi.

567
00:36:57,256 --> 00:37:01,510
Fosfor çıkarabilmek için
çok daha etkili olan

568
00:37:01,594 --> 00:37:07,391
yeni kimyasal yollar bulduk
ve bu da dünyadaki gıda üretimini

569
00:37:07,475 --> 00:37:12,939
iki, üç ve hatta dört katına
çıkaracak kadar verimli oldu.

570
00:37:14,315 --> 00:37:17,109
Bu, genişleyen nüfusumuzu beslemede
çok önemliydi

571
00:37:17,693 --> 00:37:19,570
fakat kullanmamız gerekenden

572
00:37:19,695 --> 00:37:23,407
çok daha fazla
gübre kullanma alışkanlığını edindik.

573
00:37:23,491 --> 00:37:26,244
Kullanılmayan besinler nehirlere akıyor

574
00:37:26,327 --> 00:37:28,537
ve nehirleri de aşırı gübrelemiş oluyor,

575
00:37:28,621 --> 00:37:31,332
buna ötrofikasyon diyoruz.

576
00:37:32,124 --> 00:37:35,086
Böylece yosunlaşma görüyoruz.

577
00:37:35,169 --> 00:37:40,591
Gölün üstünde
mavi, yeşil bir pisliğe benziyorlar.

578
00:37:40,675 --> 00:37:42,551
Genellikle çok kötü kokuyorlar

579
00:37:42,635 --> 00:37:46,555
çünkü burnumuza gelen koku
yosunların çürümesi.

580
00:37:47,348 --> 00:37:50,643
Çürüdükçe oksijen tüketiyorlar.

581
00:37:51,227 --> 00:37:54,563
Azaltılmış oksijen
gölün dibindeki tortuların 

582
00:37:54,647 --> 00:37:59,777
kimyasal yapısını değiştirerek
daha fazla fosfor salmasına neden olur.

583
00:37:59,860 --> 00:38:03,489
Ötrofikasyon problemi olur olmaz
göl bize der ki:

584
00:38:03,572 --> 00:38:06,117
''İyi, işi daha da kötüleştireyim."

585
00:38:06,200 --> 00:38:09,620
ve gölü o hâlde sabit tutmak için

586
00:38:09,704 --> 00:38:12,873
pozitif geri bildirim göndererek

587
00:38:12,957 --> 00:38:16,669
daha fazla fosfor yaratmasına neden olur.

588
00:38:17,962 --> 00:38:20,256
Aynı sorunu

589
00:38:20,339 --> 00:38:23,009
okyanuslardaki ötrofikasyonda da görüyoruz

590
00:38:23,092 --> 00:38:25,428
aynı besinlerden dolayı oluşmuş

591
00:38:25,511 --> 00:38:27,179
ölü alanlar görüyoruz

592
00:38:27,263 --> 00:38:30,308
ve bu ölü bölgeler

593
00:38:30,391 --> 00:38:33,644
dünya çapında birkaç yüz yerde var.

594
00:38:36,355 --> 00:38:40,568
Okyanustaki ötrofikasyon
dünyada önceden gerçekleşen

595
00:38:40,651 --> 00:38:44,947
beş kitlesel yok oluşa
sebep teşkil etmiş olabilir.

596
00:38:45,573 --> 00:38:49,201
Günümüzde şimdiden bu ölü bölgeler

597
00:38:49,285 --> 00:38:52,496
on binlerce kilometrelik alana
yayılmış durumda.

598
00:38:58,127 --> 00:39:01,255
Aşırı fosfor ve azot kullanımımız

599
00:39:01,339 --> 00:39:05,634
biyosfer üzerindeki en az bilinen
ama en kritik olan etkilerdendir.

600
00:39:05,718 --> 00:39:09,013
Tehlikeli bölgeye çoktan girdik.

601
00:39:09,638 --> 00:39:12,725
Besin eşiğini çoktan aştık.

602
00:39:12,808 --> 00:39:15,394
Çok sık düşündüğümüz bir şey değil bu.

603
00:39:15,478 --> 00:39:21,317
Bence bu eşiği şu anda olduğundan
çok daha ciddiye almalıyız.

604
00:39:23,652 --> 00:39:26,280
Besinler, su, ormanlarımız,

605
00:39:26,364 --> 00:39:28,741
biyolojik çeşitlilik ve iklim.

606
00:39:28,824 --> 00:39:31,410
Gezegenimizin, istikrarı düzenleyen

607
00:39:31,494 --> 00:39:33,204
ve hayatta kalmamızı sağlayan

608
00:39:33,287 --> 00:39:35,623
beş büyük parçası.

609
00:39:39,377 --> 00:39:44,006
Ama Johan ve arkadaşları
bu resmin tamamlanmadığını biliyorlardı.

610
00:39:45,341 --> 00:39:50,638
Henüz okyanuslarda gerçekleşen
ve az bilinen sorunu açıklayamamışlardı.

611
00:39:55,351 --> 00:40:00,189
Gezegenimizin dengesi üzerindeki etkisi
diğerlerinden daha ağır olabilir.

612
00:40:02,149 --> 00:40:05,653
Atmosfere karbondioksit yaydığımızda

613
00:40:05,736 --> 00:40:09,573
ve bu salınımların üçte biri
okyanusa girdi.

614
00:40:09,657 --> 00:40:14,370
Terry Hughes yıllardır Johan'la
yakın çalışıyor.

615
00:40:15,121 --> 00:40:17,706
Bu, okyanusun kimyasını değiştirdi.

616
00:40:17,790 --> 00:40:19,959
Okyanusun pH'ini değiştirdi

617
00:40:20,042 --> 00:40:23,379
ve onu daha az alkali
yani daha asidik hâle geldi.

618
00:40:23,462 --> 00:40:26,132
Bu yüzden "okyanus asitlenmesi" deniliyor.

619
00:40:27,007 --> 00:40:29,844
Karbondioksit suda çözündüğünde

620
00:40:29,927 --> 00:40:32,054
karbonik asit ortaya çıkar.

621
00:40:32,638 --> 00:40:34,640
Soğuk sular daha çok etkilenir.

622
00:40:36,475 --> 00:40:38,561
Geçtiğimiz birkaç on yıllık dönemde

623
00:40:38,644 --> 00:40:42,481
dünyanın okyanusları
%26 daha asidik hâle geldi.

624
00:40:43,399 --> 00:40:48,696
Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğu
yüksek miktarda olmaya devam ettikçe

625
00:40:48,779 --> 00:40:51,365
okyanus da asitlenmeye devam edecek.

626
00:40:52,825 --> 00:40:57,288
Asit, suda
karbonat iyonları denilen kimyasallarla

627
00:40:57,371 --> 00:40:59,373
tepkimeye girer.

628
00:40:59,999 --> 00:41:03,335
Geniş bir organizma grubunu,
özellikle de

629
00:41:03,419 --> 00:41:05,129
iskeletlerinin gelişmesi için

630
00:41:05,212 --> 00:41:07,423
karbonata ihtiyacı olanları etkiler.

631
00:41:07,506 --> 00:41:10,718
Yumuşakça, istiridye, midye gibi şeyler.

632
00:41:12,094 --> 00:41:15,598
Okyanus asitlenmesinin
kötü bir geçmişi var.

633
00:41:18,100 --> 00:41:20,978
Okyanustaki asidifikasyon

634
00:41:21,770 --> 00:41:25,483
ve pH değerinde global değişimler
kitlesel bir yok oluşa neden olabilir.

635
00:41:25,566 --> 00:41:29,570
Jeolojik kayıtlarında
buna defalarca rastlıyoruz.

636
00:41:29,653 --> 00:41:31,363
Yani, gezegenin iklimiyle oynadıkça

637
00:41:31,447 --> 00:41:36,035
resmen ateşle oynuyoruz

638
00:41:36,118 --> 00:41:39,747
çünkü gezegenin eşiklerini aştığımıza

639
00:41:39,830 --> 00:41:43,292
daha önce olmadığımız noktalara gelmek

640
00:41:43,375 --> 00:41:45,252
beklenmeyen sonuçlar doğuracak.

641
00:41:46,337 --> 00:41:50,424
Hâlâ okyanus asitlenmesi konusunda
güvenli bölgedeyiz

642
00:41:50,508 --> 00:41:52,968
fakat tehlikeli bölgeye

643
00:41:53,052 --> 00:41:57,264
ve olası kitlesel yok oluşa doğru
ilerliyoruz.

644
00:42:00,476 --> 00:42:02,686
Johan ve meslektaşları

645
00:42:02,770 --> 00:42:05,481
dünyadaki tüm karmaşık sistemler arasında

646
00:42:05,564 --> 00:42:08,984
gezegenimizi sabit tutan
dokuz sistem olduğunu keşfettiler.

647
00:42:09,860 --> 00:42:11,695
Fakat iki tanesi için

648
00:42:11,779 --> 00:42:14,198
eşiğin nerede olduğunu
henüz tespit etmediler.

649
00:42:14,740 --> 00:42:18,953
İlki insan yapımı kirletenlerin birleşimi.

650
00:42:19,620 --> 00:42:23,290
Bunlara "yeni varlıklar" diyoruz
ve bunlar nükleer atıklardan

651
00:42:23,374 --> 00:42:27,461
kalıcı organik kirletici maddelere,

652
00:42:27,545 --> 00:42:30,047
ağır metal yüklemelerinden
mikroplastiklere kadar

653
00:42:30,130 --> 00:42:32,174
bir çok şeyi içeriyor.

654
00:42:33,634 --> 00:42:37,596
İnsanlar 100.000 yeni malzeme yarattılar,

655
00:42:37,680 --> 00:42:42,726
bunların çoğu çevreyle
zarar teşkil edecek etkileşime girebilir.

656
00:42:44,270 --> 00:42:47,439
Şu anda bu eşik ölçülmedi.

657
00:42:47,523 --> 00:42:49,942
Bu kirleten maddelerin

658
00:42:50,025 --> 00:42:54,071
kümülatif etkilerini şu anda bilmiyoruz

659
00:42:54,154 --> 00:42:55,948
fakat kontrol edilemezlerse

660
00:42:56,031 --> 00:43:00,369
bir çoğunun gezegenimizde
bozulmaya yol açma potansiyeli var.

661
00:43:03,956 --> 00:43:08,460
Şu anda küresel bir etki yaratan
bir kirleten var

662
00:43:08,544 --> 00:43:11,755
etkisi öyle ağır ki kendi eşiği var.

663
00:43:12,506 --> 00:43:17,303
Aerosoller atmosferdeki parçacıklardır.

664
00:43:17,386 --> 00:43:20,055
Onlara hava kirliliği parçacıkları denir.

665
00:43:20,139 --> 00:43:21,098
AEROSOLLER

666
00:43:21,181 --> 00:43:26,478
Aerosol kirliliğinin %75'i
fosil yakıtların yanmasından kaynaklanır.

667
00:43:28,022 --> 00:43:30,858
Onları puslu gökyüzü olarak görüyoruz

668
00:43:30,941 --> 00:43:35,904
çünkü güneş ışığını kesip
ayna gibi dağıtırlar

669
00:43:35,988 --> 00:43:38,782
ve küresel karartma denen şeye
sebep olurlar.

670
00:43:39,450 --> 00:43:41,535
Veerabhadran hayatını

671
00:43:41,619 --> 00:43:44,663
tepemizdeki ve etrafımızdaki havayı
araştırmaya adamış.

672
00:43:44,747 --> 00:43:48,042
Ayrıca aerosoller iklimi de etkiliyor.

673
00:43:48,626 --> 00:43:52,713
Çünkü aerosoller
dünyanın sıcaklığını belirlemedeki

674
00:43:52,796 --> 00:43:58,761
en önemli kaynak olan güneşin
ısısını kesip soğumaya da neden oluyor.

675
00:43:58,844 --> 00:44:04,308
Benim gibi iklim bilimciler aerosollerin
gezegeni soğuttuğunu

676
00:44:04,391 --> 00:44:07,686
ve ısınmayı maskelediğini söyleyince
''Bu iyi bir şey.'' diyebilirsiniz.

677
00:44:07,770 --> 00:44:10,356
Ama maalesef değil.

678
00:44:11,440 --> 00:44:13,484
Bu maskeleme yüzünden

679
00:44:13,567 --> 00:44:18,280
hâlâ sera etkisini canavarını
tam olarak görmüyoruz.

680
00:44:19,615 --> 00:44:23,035
Aerosollerden gelen bu soğutma etkisi

681
00:44:23,118 --> 00:44:26,455
küresel ısınmanın etkilerinin
%40'ını maskeliyor

682
00:44:27,498 --> 00:44:29,875
ve bu bize pahalıya mal oluyor.

683
00:44:29,958 --> 00:44:34,421
Hava kirliliği her yıl
yedi milyondan fazla can alıyor

684
00:44:34,505 --> 00:44:38,550
ve her birimizin yaşam süresini

685
00:44:38,634 --> 00:44:40,219
ortalama üç yıl azaltıyor.

686
00:44:44,640 --> 00:44:49,937
Hava kirliliğinin eşiği
henüz bilimsel olarak belirlenemedi.

687
00:44:53,357 --> 00:44:58,529
Sadece bu parçacıkların sebep olduğu

688
00:44:58,612 --> 00:45:02,408
yedi buçuk milyon ölüme dayanarak
diyebilirim ki

689
00:45:02,491 --> 00:45:05,244
aerosoller konusunda eşiği aştık.

690
00:45:06,662 --> 00:45:10,582
Son eşik olan dokuzuncu eşik ise
ozon tabakası.

691
00:45:11,291 --> 00:45:15,003
Doğru yöne doğru ilerlediğimiz

692
00:45:15,087 --> 00:45:17,589
tek eşik olma özelliğine sahip.

693
00:45:19,383 --> 00:45:23,053
Ozon tabakası

694
00:45:23,137 --> 00:45:27,182
DNA'mızı etkileyip deri kanseri gibi
ölümcül hastalığa yol açan

695
00:45:27,266 --> 00:45:31,895
zararlı ultraviole ışınları engelliyor.

696
00:45:32,396 --> 00:45:36,567
Bu yüzden 1980'lerde

697
00:45:36,650 --> 00:45:39,695
Antarktika'daki ozon deliği bulununca

698
00:45:40,821 --> 00:45:42,698
küresel bir panik yaşandı.

699
00:45:44,408 --> 00:45:48,412
Kimyasal kirletenlerin
atmosfere salınması yüzünden ortaya çıkan

700
00:45:48,495 --> 00:45:50,372
ozon tabakasındaki delik

701
00:45:50,456 --> 00:45:53,792
ulusları bu kimyasalları uzaklaştırmaya
ikna etti.

702
00:45:55,127 --> 00:45:58,589
Bilimsel uyarıların
siyasi eyleme dönüşmesi

703
00:45:58,672 --> 00:46:02,217
gerçekten harikaydı.

704
00:46:02,301 --> 00:46:05,387
Bu, tüm gezegeni

705
00:46:05,471 --> 00:46:08,807
gerçekten yönetebileceğimizi gösteren
ilk ve tek örnekti.

706
00:46:08,891 --> 00:46:11,852
Gezegenimizin
bahsettiğimiz bu eşiklerinden birinde

707
00:46:11,935 --> 00:46:15,397
tehlikeli bölgeye girdiysek bile

708
00:46:15,481 --> 00:46:17,524
güvenli bölgeye dönebiliriz.

709
00:46:17,608 --> 00:46:20,694
Ve güvenli bir operasyon alanına
geri dönebildik.

710
00:46:22,571 --> 00:46:25,365
Buna tanık olmak gerçekten müthişti.

711
00:46:25,449 --> 00:46:28,952
Bilim insanları bizi alarma geçirdi
ve dünya harekete geçti.

712
00:46:29,787 --> 00:46:32,164
Johan ve meslektaşları sayesinde

713
00:46:32,247 --> 00:46:35,167
gezegenin dokuz eşiği olduğunu

714
00:46:35,250 --> 00:46:38,170
ve bu eşikleri aşarsak
karşılaşacağımız riskleri biliyoruz.

715
00:46:39,254 --> 00:46:43,050
Ozon tabakasıyla birlikte,
en azından şimdilik,

716
00:46:43,133 --> 00:46:47,596
okyanus asitlenmesi
ve tatlısu konusunda güvenli bölgedeyiz.

717
00:46:48,222 --> 00:46:52,893
Hava kirliliği ve yeni varlıklar dediğimiz
diğer kirletenler açısından

718
00:46:52,976 --> 00:46:56,772
tehlikeli bölgeye
ne kadar yakın olduğumuzu bilmiyoruz.

719
00:46:57,815 --> 00:47:00,651
Fakat en önemlisi şu,

720
00:47:00,734 --> 00:47:03,487
ne yazık ki bu dokuz eşikten
dördünü aştık.

721
00:47:03,570 --> 00:47:08,033
İklim, orman kaybı,
besinler ve biyolojik çeşitlilik.

722
00:47:08,116 --> 00:47:11,870
Şu anda geri dönüşü olmayan
devrilme noktalarını geçmeye

723
00:47:12,996 --> 00:47:16,959
ve dünyayı, medeniyetlerimizi
destekleyemeyecek bir hâle getirmeye

724
00:47:17,042 --> 00:47:20,671
tehlikeli bir şekilde yakınız.

725
00:47:21,964 --> 00:47:26,385
Bugün dünyada gördüklerimiz
gezegenin eşikleri çerçevesini doğruluyor.

726
00:47:26,468 --> 00:47:29,179
Bir sürü açık kanıtımız var:

727
00:47:29,263 --> 00:47:32,432
İklim konusunda
ve biyolojik çeşitlilik bakımından

728
00:47:32,558 --> 00:47:34,768
yüksek risk bölgelerinde olduğumuzdan

729
00:47:34,852 --> 00:47:38,730
daha fazla kuraklık,
yağmur ormanı üzerindeki etkiler,

730
00:47:38,814 --> 00:47:42,150
Avustralya ve Amazon'da orman yangınları,

731
00:47:42,776 --> 00:47:46,530
hızlanan buz erimesi,
mercan resiflerinin çökmesini görüyoruz.

732
00:47:50,951 --> 00:47:54,788
Bu gezegensel değişimlere
tanıklık eden bilim insanları için kayıp

733
00:47:54,872 --> 00:47:57,749
sadece sayılardan ibaret değil.

734
00:47:58,917 --> 00:48:02,880
Terry Hughes ömrünün uzun bir kısmını
mercan resiflerini araştırmaya adamış. 

735
00:48:03,547 --> 00:48:06,425
Ağarmış mercan çok hasta demektir.

736
00:48:06,925 --> 00:48:10,387
Etraflarındaki su ısındığında
mercanların rengi ağarır

737
00:48:10,470 --> 00:48:14,308
ve bu, küresel ısınma yüzünden

738
00:48:14,391 --> 00:48:16,810
çok sık ve yoğun olan bir şey.

739
00:48:17,811 --> 00:48:21,064
Son yıllarda gördüğümüz
toplu ağarma olaylarında

740
00:48:21,148 --> 00:48:23,984
su ısısının aşırı uçlarda
değiştiğine şahit olduk

741
00:48:24,067 --> 00:48:26,069
bu nedenle mercanlar çabuk ölebiliyor.

742
00:48:26,153 --> 00:48:27,279
Adeta pişiyorlar.

743
00:48:29,948 --> 00:48:34,786
Ağarma etkinliğinin ayak izi,
beşinci derece tropik tufandan

744
00:48:34,870 --> 00:48:37,497
on kat daha büyük.

745
00:48:37,581 --> 00:48:42,252
Etkinin büyüklüğü ve sıklığı konusunda

746
00:48:42,336 --> 00:48:46,214
normalin çok dışına çıktılar.

747
00:48:47,883 --> 00:48:50,302
Terry,
dünyanın en büyük resif sistemi olan

748
00:48:50,385 --> 00:48:52,679
Büyük Set Resifi'ni inceliyor.

749
00:48:54,973 --> 00:48:58,310
Ağarma eskiden lokal ve nadir görülürdü

750
00:48:58,393 --> 00:49:00,479
fakat son 20 yıldır

751
00:49:00,562 --> 00:49:04,399
denizdeki ani ısınmalar
büyük ölçülerde ağarmaya neden oldu.

752
00:49:06,068 --> 00:49:11,490
En büyük beş ağarma olayının üç tanesi,
son beş yılda gerçekleşti.

753
00:49:15,953 --> 00:49:20,707
Bir ağartma olayıyla diğeri arasındaki
kısalan zaman farkı bizi endişelendiriyor.

754
00:49:21,416 --> 00:49:24,002
Büyük Set Resifi'nde

755
00:49:24,086 --> 00:49:26,338
2016 ve 17 yıllarında,
iki yaz peş peşe

756
00:49:26,421 --> 00:49:30,258
ağarma olayları gördük

757
00:49:32,052 --> 00:49:36,139
Aradaki boşluk,
mercanların iyileşmesi için elzem.

758
00:49:36,848 --> 00:49:40,435
Resifin mercanlarının yarısı öldü.

759
00:49:44,731 --> 00:49:48,110
Terry'nin çalışmalarından biri

760
00:49:48,193 --> 00:49:51,488
ağarmaların boyutunu ölçmek için
havadan inceleme yapmayı içeriyor.

761
00:49:52,155 --> 00:49:54,074
Havadan inceleme yaptığımızda

762
00:49:54,157 --> 00:49:56,535
olabildiğince yavaş uçuyoruz

763
00:49:56,618 --> 00:50:01,456
böylece mercanları görüp
kaç tanesi ağarmış

764
00:50:01,540 --> 00:50:04,584
bakıp değerlendirebiliyoruz.

765
00:50:05,210 --> 00:50:06,712
Tüm mercanlar ağarmış.

766
00:50:07,713 --> 00:50:08,964
Evet, bu kötü.

767
00:50:09,548 --> 00:50:13,010
Ağarmış resifleri
kilometrelerce öteden görebilirsiniz

768
00:50:13,093 --> 00:50:17,472
çünkü neredeyse parlıyorlar.
Üzerlerinde fazla ağarmış mercan var.

769
00:50:18,390 --> 00:50:22,352
Çok geniş bir tepe var 
ve neredeyse hepsi ağarmış.

770
00:50:23,770 --> 00:50:27,024
Havadan incelemeler beş kez yapıldı,

771
00:50:27,107 --> 00:50:28,734
üç tanesini ben yönettim.

772
00:50:28,817 --> 00:50:33,447
2016, 2017 ve 2020'de yapılan son üçünü.

773
00:50:33,530 --> 00:50:37,743
Asla yapmamayı umduğum bir işti

774
00:50:38,744 --> 00:50:41,621
çünkü çok şok edici.

775
00:50:48,253 --> 00:50:49,212
Kusura bakmayın.

776
00:50:51,214 --> 00:50:52,883
Büyük Set Resifi'nin

777
00:50:52,966 --> 00:50:57,304
mercan mezarlığı olmak üzere olduğu
bir geleceğe doğru ilerliyoruz.

778
00:51:00,057 --> 00:51:04,186
İklim modellemesi uzmanları
ve biyologlar bize diyor ki

779
00:51:04,269 --> 00:51:07,230
karbon salınımı
her zamanki gibi devam ederse

780
00:51:07,314 --> 00:51:09,941
bu yüzyılın sonuna kadar her yaz

781
00:51:10,025 --> 00:51:13,111
peş peşe ağarma olayları gerçekleşecek.

782
00:51:13,945 --> 00:51:16,782
Mercan ağarması konusunda
devrilme noktasını geçtik.

783
00:51:19,076 --> 00:51:21,620
Bilim insanları
ve benim gibi çevre bilimciler

784
00:51:21,703 --> 00:51:25,749
on yıllardır
küresel ısınma konusunda konuşuyor

785
00:51:26,249 --> 00:51:31,379
ama dinlenmiyor olmamız çok sinir bozucu.

786
00:51:35,634 --> 00:51:36,676
Sinirleniyorum.

787
00:51:37,928 --> 00:51:40,514
Üzülmüyorum. Sinirleniyorum.

788
00:51:41,223 --> 00:51:44,267
Sinirlenmek için gerçek bir sebep var

789
00:51:45,727 --> 00:51:47,813
çünkü bilim çok açık,

790
00:51:47,896 --> 00:51:50,565
son 30 yıldır bunu insanlara aktarıyoruz

791
00:51:50,649 --> 00:51:52,484
ve hâlen doğru yöne gitmiyoruz.

792
00:51:55,779 --> 00:51:57,114
Panik olmanızı istiyorum.

793
00:51:57,948 --> 00:52:00,700
Her gün yaşadığım korkuyu
hissetmenizi istiyorum

794
00:52:01,243 --> 00:52:02,911
ve harekete geçmenizi istiyorum.

795
00:52:02,994 --> 00:52:06,623
Bir krizdeymişiz gibi
hareket etmenizi istiyorum.

796
00:52:07,874 --> 00:52:11,586
Eviniz yanıyormuş gibi
davranmanızı istiyorum

797
00:52:12,420 --> 00:52:13,505
çünkü yanıyor.

798
00:52:14,339 --> 00:52:16,633
Avustralya'da aylardır devam eden
çalı yangınları

799
00:52:16,716 --> 00:52:19,052
ülkenin doğu kıyısının çoğunu yok etti.

800
00:52:19,136 --> 00:52:23,140
2020'de, Avustralya
cehennem gibi bir yaz yaşadı.

801
00:52:23,223 --> 00:52:24,891
Ve tek çıkış yolumuz

802
00:52:24,975 --> 00:52:28,061
düşmüş ağaçların
ve alevlerin arasından ilerlemek.

803
00:52:30,438 --> 00:52:34,401
Rekor kıran sıcaklıklar ve aylarca süren
şiddetli kuraklıktan dolayı

804
00:52:34,484 --> 00:52:37,612
50 milyon hektarlık arazi kül oldu.

805
00:52:41,449 --> 00:52:44,786
İnsanlar bunun
normalleşeceğinden korkuyor.

806
00:52:46,496 --> 00:52:49,708
Ama bilim,
bir normalimiz olmayacağını söylüyor.

807
00:52:53,128 --> 00:52:56,965
Daniella Teixeira, Avustralya'nın
en savunmasız kuşlarından olan

808
00:52:57,048 --> 00:52:59,634
parlak siyah kakaduları inceliyor.

809
00:53:04,181 --> 00:53:07,726
Parlak siyah kakadular
onlara çok yaklaşmanıza izin verir.

810
00:53:07,809 --> 00:53:11,688
Kim olduğunuzu öğrenirler,
nerelere sık gittiğinizi,

811
00:53:11,771 --> 00:53:14,316
bence aslında sizi tanıyorlar

812
00:53:14,399 --> 00:53:16,943
o yüzden, yemek yedikleri ağaca yanaşıp

813
00:53:17,027 --> 00:53:19,738
kuşları tek tek tanıyabilirsiniz.

814
00:53:21,615 --> 00:53:23,116
Daniella,

815
00:53:23,200 --> 00:53:26,995
Avustralya'nın güney kısmında,
Kanguru Adası'ndaki çalışma alanına

816
00:53:27,078 --> 00:53:30,582
mümkün olan ilk fırsatta döndü.

817
00:53:38,298 --> 00:53:41,718
Şubat ayı kakaduların yuvalama mevsimi.

818
00:53:54,898 --> 00:53:58,151
Hiç yaban hayatı belirtisi yok.

819
00:54:01,821 --> 00:54:03,156
Burada hiçbir şey kalmamış.

820
00:54:06,576 --> 00:54:07,786
Tam bir

821
00:54:08,453 --> 00:54:09,913
katliama benziyor.

822
00:54:09,996 --> 00:54:12,999
Sanki hiç bilmediğim bir yer burası.

823
00:54:13,083 --> 00:54:16,294
Burası aynı yer olamaz

824
00:54:16,878 --> 00:54:19,047
çünkü çok farklı.

825
00:54:22,509 --> 00:54:25,136
Evet, son dört yılımı

826
00:54:25,220 --> 00:54:28,431
tam burada çalışarak geçirdim, o yüzden…

827
00:54:30,267 --> 00:54:33,895
Bu çok zor. Tam burada…

828
00:54:35,438 --> 00:54:37,899
Her akşam bir kargaşa yaşanırdı.

829
00:54:38,733 --> 00:54:41,069
Bu zamanda bir sürü yavru olurdu.

830
00:54:42,904 --> 00:54:45,407
Bu çok üzücü.

831
00:54:46,992 --> 00:54:48,034
Tanrım!

832
00:54:57,419 --> 00:54:58,712
Bu yuvayı

833
00:54:59,963 --> 00:55:00,797
iyi biliyorum.

834
00:55:02,090 --> 00:55:04,301
Onu böyle görmek çok korkunç.

835
00:55:06,428 --> 00:55:09,139
Ve geriye tek kalan

836
00:55:09,222 --> 00:55:12,934
yere gömülmüş demir yaka.

837
00:55:15,353 --> 00:55:17,439
Bu demir yakayı

838
00:55:17,522 --> 00:55:20,358
onları korumak için
yuva olan ağaçlara koyardık.

839
00:55:20,442 --> 00:55:21,943
Keseli sıçanların

840
00:55:22,694 --> 00:55:25,488
yavrulara saldırmasını engellemek için.

841
00:55:26,072 --> 00:55:29,492
Etrafımda bu demir yakaları görmek,

842
00:55:30,618 --> 00:55:32,203
öylece yerde duruyorlar…

843
00:55:34,247 --> 00:55:36,750
Onları kurtarmak için yeterli olmadılar.

844
00:55:40,253 --> 00:55:43,381
Bu bir biyolojik felaket. Hiç şüphe yok.

845
00:55:44,591 --> 00:55:48,053
2020 orman yangınları Avustralya tarihinin

846
00:55:48,136 --> 00:55:50,138
en yıkıcıları arasındaydı.

847
00:55:50,221 --> 00:55:53,892
İklim bilimcileri uzun zamandır
bu olaylardan bahsediyor…

848
00:55:53,975 --> 00:55:56,269
DR. DANIELLA TEIXEIRA
QUEENSLAND ÜNİVERSİTESİ

849
00:55:56,353 --> 00:55:59,022
Ve bunların olacağını biliyorduk

850
00:55:59,105 --> 00:56:02,901
fakat bunun bu kadar çabuk
ve şiddetli olacağını

851
00:56:03,568 --> 00:56:05,070
bence kimse beklemedi.

852
00:56:06,404 --> 00:56:09,866
Bilim insanları ilk yangınların
üç milyar hayvanın ölmesine

853
00:56:09,949 --> 00:56:12,952
veya bölgeden ayrılmasına
neden olduğunu tahmin ediyor.

854
00:56:13,495 --> 00:56:16,414
1,43 milyon memeli,

855
00:56:16,498 --> 00:56:19,501
2,4 milyar sürüngen,

856
00:56:19,584 --> 00:56:21,711
180 milyon kuş,

857
00:56:22,253 --> 00:56:23,963
ve 51 milyon kurbağa.

858
00:56:27,133 --> 00:56:30,095
Bu rakamlar

859
00:56:30,804 --> 00:56:32,722
ve sonuçları çok büyük.

860
00:56:34,724 --> 00:56:36,351
Nasıl anlamlandıracağımı bilmiyorum.

861
00:56:37,394 --> 00:56:40,480
Doğa korumacıları olarak
uğraşmamız gereken şey bu değil.

862
00:56:45,318 --> 00:56:47,362
Bence bu bir uyandırma çağrısı.

863
00:56:49,280 --> 00:56:52,200
Bu yaz yangınları

864
00:56:52,283 --> 00:56:54,035
bunun bizi bugün nasıl etkilediğini

865
00:56:54,119 --> 00:56:57,122
ve uzun süreli sonuçları olacağını
gösterdi.

866
00:57:00,125 --> 00:57:01,459
Nereye gidecek ki?

867
00:57:04,504 --> 00:57:10,927
Yangınlar ve mercanların ağarması
iklim eşiğini aştığımızdan kaynaklanıyor.

868
00:57:13,346 --> 00:57:18,768
Fakat gezegenimizin dengesini bozmamızın
etkilerinden en yaygın olanı

869
00:57:18,852 --> 00:57:23,106
doğayı mahvetmiş olmamız.

870
00:57:24,065 --> 00:57:26,192
Covid-19 salgını.

871
00:57:26,276 --> 00:57:29,487
Sizinki gibi benim hayatımı da etkiledi.

872
00:57:30,280 --> 00:57:33,450
Covid-19, onunla savaşmak için

873
00:57:33,533 --> 00:57:36,369
yeterli donanıma sahip olmadığımız
bir güçtü.

874
00:57:36,453 --> 00:57:38,663
Sağlık hizmetlerini ezip geçti,

875
00:57:39,497 --> 00:57:42,500
küresel ekonomiyi çökertti.

876
00:57:45,044 --> 00:57:47,964
CARNABY CADDESİ'NE HOŞ GELDINIZ.

877
00:57:48,047 --> 00:57:49,299
Bir çok kişiyi şaşırtsa da

878
00:57:49,382 --> 00:57:54,095
Dünya Sağlık Örgütü
geleceğini haber vermişti.

879
00:57:54,179 --> 00:57:55,889
Bence zaman meselesiydi.

880
00:57:55,972 --> 00:57:57,849
DR. MARíA NEIRA
DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ

881
00:57:57,932 --> 00:58:01,644
Doğayı yok ediyorduk.
Ekosistemlerimizi yok ediyorduk.

882
00:58:03,062 --> 00:58:08,276
Çok agresif tarımsal uygulamalarımız var.

883
00:58:08,359 --> 00:58:12,864
Çok fazla ve agresif
ormansızlaştırma yapıyorduk.

884
00:58:14,157 --> 00:58:18,745
Buna ek olarak, çok kirli
ve nüfus yoğunluğu çok olan

885
00:58:18,828 --> 00:58:21,873
şehirlerde yaşıyoruz.

886
00:58:21,956 --> 00:58:25,502
Bence tüm bu unsurlar
yeni virüslerin yayılması için

887
00:58:25,585 --> 00:58:29,589
mükemmel bir ortam hazırladı.

888
00:58:31,841 --> 00:58:35,970
Zoonotik hastalıklar
doğanın dayanıklılığı zayıfladığında

889
00:58:36,054 --> 00:58:38,515
insanlara geçmeye başlar.

890
00:58:39,516 --> 00:58:43,311
Pandemiye sebep olan,
sağlıklı bir doğa değildir.

891
00:58:43,811 --> 00:58:46,189
Hastalıkların bulaşması şöyle,

892
00:58:46,272 --> 00:58:49,609
sadece belirli şartlar altında,

893
00:58:49,692 --> 00:58:54,113
çevrelerine aşırı şekilde el koyduğumuz
belirli türlerden geçiyorlar.

894
00:58:54,197 --> 00:58:58,243
Yani insan sağlığı, hayvan sağlığı
ve çevre sağlığı;

895
00:58:58,326 --> 00:59:00,078
üçü birbiriyle bağlantılı.

896
00:59:01,996 --> 00:59:04,374
Doğaya maruz kalmak iyidir,

897
00:59:04,457 --> 00:59:07,168
doğayı yok etmediğimiz

898
00:59:07,293 --> 00:59:10,046
ve diğer türlerin yaşadığı ekosistemleri

899
00:59:10,129 --> 00:59:12,090
yok etmediğimiz sürece.

900
00:59:15,009 --> 00:59:16,594
Covid-19 bence

901
00:59:16,678 --> 00:59:21,891
ilk kez şöyle düşünmeye itti bizi:

902
00:59:21,975 --> 00:59:25,853
"Aman tanrım, dünyamızın bir ucunda
olan bir problem

903
00:59:25,937 --> 00:59:28,606
dünya ekonomisini

904
00:59:28,690 --> 00:59:31,317
ve benim hayatımı aniden değiştirebilir.''

905
00:59:36,155 --> 00:59:38,700
Covid-19'un ortaya çıkışı

906
00:59:38,783 --> 00:59:41,911
dünyamızda her şeyin yolunda olmadığını
gösteren bir uyarıydı

907
00:59:42,495 --> 00:59:45,123
ama aynı zamanda bize

908
00:59:45,206 --> 00:59:47,917
yeni bir yöne dönmek için fırsat verdi.

909
00:59:48,710 --> 00:59:52,088
Artık Johan ve arkadaşları
farları açtıkları için

910
00:59:52,171 --> 00:59:54,382
eşiklerimizi açıkça görüyoruz.

911
00:59:54,465 --> 00:59:58,094
Güvenli bir yere, 
daha dayanıklı bir geleceğe giden yolu

912
00:59:58,177 --> 01:00:00,221
görebiliyoruz.

913
01:00:01,055 --> 01:00:02,390
Ulaşılabilir bir yol.

914
01:00:04,350 --> 01:00:08,104
Artık burada ekonomik büyüme yapalım,

915
01:00:08,187 --> 01:00:11,983
şurada da çevresel etkiyi azaltma 
çalışması yapalım demek değil.

916
01:00:12,066 --> 01:00:13,860
Değil, artık mesele şu;

917
01:00:13,943 --> 01:00:17,739
tüm gelişim modellerimizi
sürdürülebilirliğe dayayıp

918
01:00:17,822 --> 01:00:21,576
yaptığımız her şeyi
gezegenimizin yönlendirmesini sağlamak.

919
01:00:23,286 --> 01:00:27,874
Acil önceliklerden biri
karbon salınımını sıfıra indirmek

920
01:00:27,957 --> 01:00:32,253
ve küresel sıcaklığı
olabildiğince düşük tutmak.

921
01:00:33,087 --> 01:00:35,632
İki derece eşiğini aşmamak için

922
01:00:35,715 --> 01:00:38,343
bir fırsat kapımız var.

923
01:00:39,510 --> 01:00:42,388
Hatta 1,5'e düşmesi için bile var.

924
01:00:43,181 --> 01:00:45,099
Fakat bu kapıyı henüz sadece

925
01:00:45,183 --> 01:00:46,976
araladık.

926
01:00:47,852 --> 01:00:50,396
Sanayi Devrimi'nin başlangıcından beri

927
01:00:50,480 --> 01:00:56,527
2.400 milyar ton karbondioksit saldık.

928
01:00:57,111 --> 01:00:59,489
1,5 derecenin altında kalmak için

929
01:00:59,572 --> 01:01:04,035
300 milyar tondan daha az
karbondioksit salınımı olmalı.

930
01:01:04,118 --> 01:01:08,706
Her yıl 40 milyar ton salınıma
devam edersek

931
01:01:08,790 --> 01:01:12,585
yedi yıl içinde bütçemiz tükenecek.

932
01:01:13,378 --> 01:01:15,296
Tabii ki

933
01:01:15,922 --> 01:01:19,592
dünyadaki tüm enerji hizmetlerini
bir gecede kapatamayız.

934
01:01:19,676 --> 01:01:22,011
Bu yüzden bunu yapmanın düzenli yolu

935
01:01:22,095 --> 01:01:27,100
şu anda salınımları azaltmak,
bilim öyle gösteriyor.

936
01:01:27,183 --> 01:01:30,853
Bugün, bu küresel eğriyi bükmek için
son şansımız.

937
01:01:31,604 --> 01:01:36,609
Başarabileceğimiz en çabuk
salınım azaltma hızı nedir?

938
01:01:37,193 --> 01:01:41,823
Yılda %6, 7'den  daha hızlı
azaltabileceğini gösteren bir çalışma yok

939
01:01:42,490 --> 01:01:46,744
çünkü yılda %6 veya %7,
on yılda bunun yarıya inmesi demek.

940
01:01:48,037 --> 01:01:50,915
Emisyonlarımızı her on yılda bir
yarıya düşürmek

941
01:01:50,998 --> 01:01:53,543
katlanarak devam edecek bir değişim.

942
01:01:54,043 --> 01:01:56,254
Bu hıza herkes uyum sağlayabilir.

943
01:01:56,337 --> 01:01:58,631
Yani, sen ve ben
bunu kişisel olarak yapabiliriz.

944
01:01:58,715 --> 01:02:02,009
Şöyle bir karar verebiliriz:
"Bundan sonra ben ve ailem

945
01:02:02,093 --> 01:02:04,971
salınımlarımızı her on yılda bir
yarıya indireceğiz.''

946
01:02:05,054 --> 01:02:08,099
Bu da, aynı kuşak içerisinde,
yani 30 senede

947
01:02:08,766 --> 01:02:11,310
fosil yakıtlardan kurtulacağız demek olur.

948
01:02:11,394 --> 01:02:14,564
Bunu bir şirket de, ülke de, 
tüm dünya da yapabilir

949
01:02:14,647 --> 01:02:16,774
ve yapmalıdır.

950
01:02:18,818 --> 01:02:21,529
Tabii ki fosil yakıtları saf dışı bırakmak

951
01:02:21,612 --> 01:02:27,160
iklim eşikleri içinde güvenli yere doğru
yolculuğumuzu başlatacak,

952
01:02:27,910 --> 01:02:31,164
hava kirliliğini önemli ölçüde azaltacak,

953
01:02:31,247 --> 01:02:34,000
okyanus asitlenmesini yavaşlatacak,

954
01:02:34,083 --> 01:02:37,712
ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki baskıyı
azaltacaktır.

955
01:02:38,546 --> 01:02:40,673
Ama sıfır salınım yeterli değil.

956
01:02:41,716 --> 01:02:47,221
Gezegeni ısıtan karbonu da azaltmalıyız

957
01:02:47,305 --> 01:02:50,266
ve bunu yapmanın çok etkili bir yolu var.

958
01:02:51,350 --> 01:02:53,102
Daha çok ağaç dikmek.

959
01:02:56,773 --> 01:02:59,484
Milyarlarca ağaç dikmek için 
sarf edeceğimiz küresel çaba

960
01:02:59,567 --> 01:03:03,696
iklim krizini çözmede
maddi olarak en uygun

961
01:03:03,780 --> 01:03:06,449
ve ulaşılabilir çözümlerden biri olabilir.

962
01:03:07,784 --> 01:03:10,077
Saldığımız karbonu azaltıp

963
01:03:10,161 --> 01:03:13,331
sıfır karbon salınımına

964
01:03:13,414 --> 01:03:16,375
mümkün olduğunca erken ulaşmak için

965
01:03:16,459 --> 01:03:17,960
ağaç dikmek elzemdir.

966
01:03:18,795 --> 01:03:21,339
Tabii ki karbonu tutmaları

967
01:03:21,422 --> 01:03:24,717
bu ağaçların faydalarından sadece biri.

968
01:03:26,093 --> 01:03:30,389
Cheikh Mbow yıllardır Johan'la çalışıyor.

969
01:03:30,473 --> 01:03:32,975
O, ağaçların avukatı.

970
01:03:33,059 --> 01:03:39,315
Ağaçlar toprağın aşınmasını önler.

971
01:03:40,525 --> 01:03:46,739
Ağaçlar olmazsa daha az yağmur olur.

972
01:03:48,324 --> 01:03:50,618
Tarlalara ağaç dikersek

973
01:03:51,118 --> 01:03:53,162
tarlaların verimi artar

974
01:03:53,246 --> 01:03:54,580
ve üretim artar.

975
01:03:56,999 --> 01:03:59,126
Ağaçları eski yerlerine
geri getirmek istiyoruz,

976
01:03:59,210 --> 01:04:02,463
sürdürülebilir kalkınmanın merkezine.

977
01:04:02,964 --> 01:04:05,424
İşimiz bir ağacın yetişebileceği her yere

978
01:04:05,508 --> 01:04:06,509
ağaç dikmek.

979
01:04:08,553 --> 01:04:12,640
Ağaç dikmenin,
doğal dünyamızı eski haline getirmenin

980
01:04:12,723 --> 01:04:16,644
gezegenimizin biyolojik çeşitliliği için
elbette inanılmaz faydaları var

981
01:04:16,727 --> 01:04:20,189
ama aynı zamanda iklimimizi,

982
01:04:20,273 --> 01:04:23,234
besin üretimimiz için tatısuyumuzu

983
01:04:23,317 --> 01:04:26,279
ve doğanın bedava sağladığı tüm hizmetleri

984
01:04:26,362 --> 01:04:28,531
stabilleştirmemize de katkısı olacak.

985
01:04:32,827 --> 01:04:37,164
Bir düşünün, insanlık olarak
ortaya çıktığımız andan itibaren ilk kez

986
01:04:37,248 --> 01:04:39,834
bir sabah kalkıp

987
01:04:39,917 --> 01:04:43,546
önceki gece gördüğümüzden daha fazla
vahşi yaşamla uyanabiliriz.

988
01:04:47,466 --> 01:04:51,470
İnanılmayacak derecede basit
bir dönüşüm daha var

989
01:04:51,554 --> 01:04:55,308
ve bu, gezegenimizin
eşikleri çerçevesinde kalmamızın sırrı.

990
01:04:55,391 --> 01:04:57,560
Bunu hepimiz yapabiliriz.

991
01:04:57,643 --> 01:04:59,979
Aslında, yiyecekleri yemeği
seçme özgürlüğü olan

992
01:05:00,062 --> 01:05:02,273
herkes tarafından benimsenebilir.

993
01:05:07,778 --> 01:05:11,115
Heyecan verici tarafı şu,
bu diyet, yarı vejetaryen diyet.

994
01:05:11,198 --> 01:05:14,660
Yani daha az kırmızı et,
ve daha az nişastalı yiyecek tüketip

995
01:05:14,744 --> 01:05:17,830
daha fazla bitki bazlı protein,
meyve ve kuru yemiş tüketmek.

996
01:05:18,331 --> 01:05:20,499
Eğer bu diyeti izlersek

997
01:05:21,042 --> 01:05:23,586
bence herkes,
daha sağlıklı yiyecekler yiyebilir.

998
01:05:23,669 --> 01:05:27,214
Ayrıca sadece iklimde değil
biyolojik çeşitlilikte,

999
01:05:27,298 --> 01:05:30,301
karada, suda, azot ve fosforda da

1000
01:05:30,384 --> 01:05:33,596
daha güvenli operasyonlara geçebiliriz.

1001
01:05:33,679 --> 01:05:36,432
Sağlıklı beslenmenin

1002
01:05:36,515 --> 01:05:41,479
gezegenimizi kurtarmanın en önemli yolu
olması çok heyecan verici.

1003
01:05:47,026 --> 01:05:49,987
Bir önemli dönüşüm daha var.

1004
01:05:50,071 --> 01:05:52,865
Tüm gezegen eşiklerimiz içinde

1005
01:05:52,949 --> 01:05:55,159
bizi güvenli bölgeye götürecek
bir dönüşüm.

1006
01:05:55,242 --> 01:06:00,206
Hiçbir şeyin atılmadığı bir dünya düşünün.

1007
01:06:04,669 --> 01:06:07,672
İsrafımız tasarımdan geliyor.

1008
01:06:07,755 --> 01:06:09,090
Bir ürün ürettiğimizde,

1009
01:06:09,173 --> 01:06:12,760
ham maddeyi geri kazanma yöntemlerini 
nadiren geliştiriyoruz.

1010
01:06:13,344 --> 01:06:17,139
Eğer bu düz yöntemi
dairesel yönteme çevirebilirsek,

1011
01:06:17,223 --> 01:06:21,686
ham maddelerin
geri kazanılabileceği ürünler tasarlarsak

1012
01:06:21,769 --> 01:06:24,397
kaynak kullanımımız sonsuz olabilir.

1013
01:06:24,981 --> 01:06:28,985
Yani giderek artan kanıtlara göre
döngüsel ekonomiler,

1014
01:06:29,068 --> 01:06:35,282
tüm dünya vatandaşlarına
iyi bir hayat sağlayabilme ihtimalimizin

1015
01:06:35,366 --> 01:06:38,703
temel taşlarıdır.

1016
01:06:40,913 --> 01:06:45,126
İsrafı ortadan kaldırmak
iklim, biyolojik çeşitlilik

1017
01:06:45,209 --> 01:06:48,379
besinler, yeni varlıklar
ve hava kirliliği açısından

1018
01:06:48,462 --> 01:06:51,465
bizi güvenli bölgeye yakınlaştırır.

1019
01:06:55,136 --> 01:06:58,973
Gezegenin eşikleri
önümüze net bir patika açtı.

1020
01:06:59,056 --> 01:07:02,560
Yenilenebilir enerjiyi seçmek,
sağlıklı yiyecekler yemek,

1021
01:07:02,643 --> 01:07:07,023
ağaç dikmek, israfa hayır demek gibi
basit şeyler.

1022
01:07:07,106 --> 01:07:10,568
Bunlar bir araya gelerek
dünyadaki geleceğimizi değiştirebilir.

1023
01:07:11,485 --> 01:07:14,739
Bunun en güzel yanı ise bu dönüşümlerin

1024
01:07:14,822 --> 01:07:18,409
şu anki hayatlarımızı da
iyileştirecek olması.

1025
01:07:20,286 --> 01:07:23,039
Gezegeni umursamıyor,

1026
01:07:23,122 --> 01:07:25,624
dünyadaki eşitliği umursamıyor,

1027
01:07:25,708 --> 01:07:28,794
sadece bencilce kendinize,

1028
01:07:28,878 --> 01:07:32,048
ailenize ve kendi hayatınıza
odaklanıyorsanız bile

1029
01:07:32,715 --> 01:07:36,427
ki bu gayet onurlu bir pozisyon bence,

1030
01:07:36,510 --> 01:07:39,638
yine de
günlük yaşamın içinde bir insan olarak

1031
01:07:40,139 --> 01:07:43,309
güvenli bir operasyon alanına
geri dönmek isteyeceksiniz.

1032
01:07:44,727 --> 01:07:48,773
Herkes temiz havaya sahip olmaktan,

1033
01:07:48,856 --> 01:07:51,817
daha sağlıklı ve daha uzun
yaşam beklentisinden faydalanır.

1034
01:07:51,901 --> 01:07:53,652
Çocuklarınız daha sağlıklı olur.

1035
01:07:54,862 --> 01:07:57,281
Gezegenin eşiklerine geri dönmek

1036
01:07:57,364 --> 01:08:00,076
istikrarlı ekonomileri,

1037
01:08:00,159 --> 01:08:04,705
ve istikrarlı iş imkanları olan
toplumlarda yaşamak demektir.

1038
01:08:04,789 --> 01:08:09,251
Bu da yaşadığınız yerde 
çatışma ve istikrarsızlık riskini azaltır.

1039
01:08:09,335 --> 01:08:10,461
Yani sonuçta,

1040
01:08:11,170 --> 01:08:14,757
her şeyin değiştiği
tehlike bölgesinde olmak yerine

1041
01:08:14,840 --> 01:08:16,550
güvenli bölgede olmayı istersiniz.

1042
01:08:19,762 --> 01:08:22,098
Bugün elimizdeki delillere dayanarak

1043
01:08:22,181 --> 01:08:24,600
2020 ve 2030 arasında yapabileceklerimiz

1044
01:08:24,725 --> 01:08:27,686
bence insanlığın dünyadaki geleceğine dair
karar verici olacak.

1045
01:08:29,355 --> 01:08:31,273
Gelecek belli değil.

1046
01:08:31,357 --> 01:08:33,025
Gelecek bizim elimizde.

1047
01:08:33,109 --> 01:08:36,278
Önümüzdeki yüzyıllarda neler olacağı,

1048
01:08:36,362 --> 01:08:40,157
önümüzdeki bu on yılda
kartlarımızı nasıl oynayacağımızla ilgili.

1049
01:08:41,075 --> 01:08:43,953
Yaşamak için olağanüstü bir zamandayız

1050
01:08:44,036 --> 01:08:48,749
ama kararlı davranmak gibi
büyük sorumluluğumuz var.

1051
01:08:50,084 --> 01:08:52,503
Kaybedecek vaktimiz yok.

1052
01:08:54,171 --> 01:08:58,092
Yarın sabah bir göktaşının
dünyaya geldiğini söyleyen bir rapor olsa

1053
01:08:58,175 --> 01:08:59,718
ne yapardık?

1054
01:08:59,802 --> 01:09:03,597
Eminim diğer her şeyi bir kenara bırakıp

1055
01:09:03,681 --> 01:09:07,143
sorunu çözmeye odaklanırdık.

1056
01:09:07,810 --> 01:09:09,937
Ne pahasına olursa olsun.

1057
01:09:11,105 --> 01:09:13,107
Bilimin çabalarından anladığımız

1058
01:09:13,190 --> 01:09:15,526
karşı karşıya olduğumuz
gezegensel krizin de

1059
01:09:15,609 --> 01:09:18,654
aynı tepkiyi gerektirdiği.

1060
01:09:18,737 --> 01:09:20,281
Bence dünyada artık

1061
01:09:20,364 --> 01:09:22,575
çevre sorunları yok.

1062
01:09:22,658 --> 01:09:24,326
Gezegenin istikrarını bozma…

1063
01:09:24,410 --> 01:09:29,748
Gezegenin istikrarını bozma riski 
dünyadaki tüm toplumlar için

1064
01:09:29,832 --> 01:09:32,585
bir güvenlik ve istikrar sorunudur.

1065
01:09:32,668 --> 01:09:35,379
Bu yüzden bu, Güvenlik Konseyi sorunu.

1066
01:09:35,462 --> 01:09:37,715
Bence gezegenin eşiklerini

1067
01:09:37,798 --> 01:09:40,009
her şeyin merkezine,

1068
01:09:40,092 --> 01:09:44,889
en stratejik, 
en üst yönetim seviyesine koymalıyız,

1069
01:09:44,972 --> 01:09:47,141
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne.

1070
01:09:48,726 --> 01:09:53,772
Böyle küresel bir tepki 
artık hiç olmadığı kadar ulaşılabilir.

1071
01:09:55,441 --> 01:09:58,444
Şu anda daha büyük bir şey oluyor,

1072
01:09:58,527 --> 01:10:01,572
gezegende çok baskın bir güç olan bir tür

1073
01:10:01,655 --> 01:10:04,408
yani biz insanların

1074
01:10:04,491 --> 01:10:07,203
son dört milyar yılda

1075
01:10:07,286 --> 01:10:09,371
hiç görmediği bir şey.

1076
01:10:13,876 --> 01:10:17,755
Toprak Ana sürekli teşhis

1077
01:10:17,838 --> 01:10:20,591
ve gözlem altında.

1078
01:10:20,674 --> 01:10:23,928
Bilim ve gözlem dünyasındaki dijitalleşme,

1079
01:10:24,011 --> 01:10:27,806
ve hiper bağlanabilirlik

1080
01:10:27,890 --> 01:10:31,769
tüm gezegeni bilgiyle kapladığımız
anlamına geliyor.

1081
01:10:32,311 --> 01:10:34,355
Ya şimdi

1082
01:10:34,939 --> 01:10:38,567
sadece jeofiziksel olarak değil

1083
01:10:38,651 --> 01:10:44,073
dünyaya entegre edilmiş
yeni bir bilinçle de tanımlanan

1084
01:10:44,156 --> 01:10:46,533
eşsiz bir jeolojik çağa giriyorsak?

1085
01:10:55,417 --> 01:10:59,255
Johan Rockstrom gibi
bilim insanları sayesinde

1086
01:10:59,338 --> 01:11:04,510
artık dünyamızın bilinci
ve beyni gibi davranıp

1087
01:11:05,135 --> 01:11:08,514
tek bir amaç için hareket etme
kapasitesine sahibiz.

1088
01:11:08,597 --> 01:11:13,185
Gezegenimizin sonsuza dek sağlıklı
ve dayanıklı kalmasını sağlayabiliriz.

1089
01:11:13,811 --> 01:11:15,187
Kusursuz bir yuva için.

1090
01:13:03,921 --> 01:13:08,300
Alt yazı çevirmeni: Sinem Morgan