1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:06,506 --> 00:00:11,886
‎PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX

3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

4
00:00:18,893 --> 00:00:21,813
‎Hãy tưởng tượng bạn đang lái xe ở vùng núi

5
00:00:21,896 --> 00:00:24,941
‎trên một con đường đèo vòng quanh núi,

6
00:00:25,442 --> 00:00:29,529
‎với một động cơ xe quá mạnh,
‎phóng quá nhanh,

7
00:00:30,196 --> 00:00:32,156
‎bạn lái xe mà không bật đèn pha,

8
00:00:32,656 --> 00:00:35,326
‎trên những vách núi
‎có nguy cơ sẽ lao xuống.

9
00:00:36,578 --> 00:00:41,124
‎Dĩ nhiên bạn sẽ muốn bật đèn pha lên,
‎và đó là điều khoa học luôn cố gắng làm.

10
00:00:41,207 --> 00:00:44,461
‎Cho ta đèn pha
‎để thấy ta đang đối diện những rủi ro gì.

11
00:00:47,130 --> 00:00:49,924
‎Những phát hiện gần đây
‎của các nhà khoa học

12
00:00:50,008 --> 00:00:52,510
‎khi nghiên cứu cách hành tinh này vận hành

13
00:00:53,011 --> 00:00:55,346
‎chắc chắn là có ý nghĩa quan trọng nhất

14
00:00:55,430 --> 00:00:56,639
‎với tất cả chúng ta.

15
00:00:57,140 --> 00:01:00,018
‎Những phát hiện của họ
‎là hết sức đáng lo ngại.

16
00:01:00,518 --> 00:01:03,104
‎Tuy nhiên, họ cũng đem lại cho ta hy vọng

17
00:01:03,605 --> 00:01:06,775
‎bởi họ đã chỉ cho ta
‎cách để ta sửa chữa mọi thứ.

18
00:01:08,943 --> 00:01:11,321
‎Một trong những người đã tận hiến cả đời

19
00:01:11,404 --> 00:01:15,658
‎cho việc nghiên cứu những vấn đề
‎hệ trọng toàn cầu đó đến từ Thụy Điển.

20
00:01:17,118 --> 00:01:18,745
‎Johan Rockstrom.

21
00:01:20,038 --> 00:01:22,999
‎Những gì ông và các đồng nghiệp
‎trên khắp thế giới đã khám phá ra

22
00:01:23,083 --> 00:01:27,545
‎có lẽ là phát hiện khoa học
‎quan trọng nhất của thời đại chúng ta.

23
00:01:28,755 --> 00:01:31,049
‎Johan đã đem tới cho chúng ta hy vọng.

24
00:01:31,549 --> 00:01:34,594
‎Hy vọng rằng cuộc khủng hoảng này
‎sẽ có lối thoát,

25
00:01:35,095 --> 00:01:37,097
‎và khi chính bạn đã nghe xong,

26
00:01:37,597 --> 00:01:40,600
‎có thể bạn sẽ ngừng
‎nhìn nhận thế giới theo cách cũ.

27
00:01:41,851 --> 00:01:46,481
‎Chuyện này không phải là về hành tinh này,
‎mà là về ta, tương lai của chúng ta.

28
00:01:46,564 --> 00:01:48,483
‎Ta vẫn còn cơ hội.

29
00:01:49,067 --> 00:01:53,655
‎Ta vẫn còn cơ hội
‎để xây dựng tương lai cho nhân loại.

30
00:01:54,364 --> 00:01:57,575
‎Đó, theo tôi,
‎là điểm sáng của tình hình hiện tại.

31
00:02:10,380 --> 00:02:14,425
‎Hiểu biết của ta về cách hành tinh này
‎vận hành không ngừng tiến bộ.

32
00:02:15,760 --> 00:02:18,263
‎Giờ đây, ta đang thấy rõ hơn bao giờ hết‎,

33
00:02:18,346 --> 00:02:20,723
‎tính phức tạp cao độ của sự sống

34
00:02:20,807 --> 00:02:24,060
‎là cần thiết cho sự tồn vong của chính ta.

35
00:02:25,979 --> 00:02:30,733
‎Nhưng sự đa dạng sinh học đang sụp đổ,
‎và khí hậu thế giới thì đang thay đổi.

36
00:02:31,317 --> 00:02:35,613
‎Johan Rockstrom đã tập trung vào những thứ
‎giữ cho hành tinh này ổn định.

37
00:02:37,699 --> 00:02:40,451
‎Nhờ có khoa học,
‎chúng ta là thế hệ đầu tiên

38
00:02:40,535 --> 00:02:43,246
‎được cảnh báo rằng có thể ta đang phá hoại

39
00:02:43,329 --> 00:02:46,416
‎tính ổn định và nguồn lực của Trái Đất

40
00:02:46,499 --> 00:02:49,002
‎để hỗ trợ phát triển con người
‎như ta biết.

41
00:02:49,627 --> 00:02:53,965
‎Biểu đồ lấy từ dữ liệu lõi băng này
‎theo tôi là quan trọng nhất hiện tại.

42
00:02:54,465 --> 00:02:56,676
‎Biểu đồ đó là một sự tiết lộ.

43
00:02:57,177 --> 00:02:59,762
‎Nó cho thấy sự biến đổi nhiệt độ toàn cầu

44
00:02:59,846 --> 00:03:02,473
‎trong 100.000 năm qua‎,

45
00:03:02,557 --> 00:03:05,018
‎từ lúc người hiện đại lần đầu xuất hiện.

46
00:03:05,518 --> 00:03:09,272
‎Ta đã vọt lên mức cộng trừ mười độ C
‎trong vòng một thập kỷ.

47
00:03:09,355 --> 00:03:12,859
‎Nói đơn giản,
‎ta đã trải qua một giai đoạn khó khăn.

48
00:03:13,359 --> 00:03:16,487
‎Điều nguy hiểm là nhiệt độ được ổn định

49
00:03:16,571 --> 00:03:18,615
‎mới từ 10.000 năm trước.

50
00:03:18,698 --> 00:03:20,408
‎THỜI KỲ (HÀNG NGÀN NĂM TRƯỚC)

51
00:03:20,491 --> 00:03:22,452
‎Từ biểu đồ, có thể thấy đó là

52
00:03:22,535 --> 00:03:27,457
‎thời kỳ gian băng phi thường, nếu
‎không muốn nói là ổn định gần như kỳ diệu.

53
00:03:27,957 --> 00:03:32,337
‎Các nhà địa chất đã đặt cho thời kỳ
‎ổn định đó một cái tên đặc biệt riêng.

54
00:03:32,837 --> 00:03:35,256
‎Nó được gọi là thế Toàn Tân.

55
00:03:36,007 --> 00:03:37,842
‎Thế Toàn Tân rất đặc biệt.

56
00:03:37,926 --> 00:03:41,721
‎Đó là thời kỳ ấm áp,
‎nhiệt độ trung bình toàn cầu của hành tinh

57
00:03:41,804 --> 00:03:44,474
‎dao động ở mức
‎vỏn vẹn chỉ cộng trừ một độ C

58
00:03:44,557 --> 00:03:46,017
‎trong suốt cả thời kỳ.

59
00:03:47,227 --> 00:03:48,353
‎Cộng trừ một.

60
00:03:48,436 --> 00:03:50,730
‎…ở mức cộng trừ một độ C.

61
00:03:50,813 --> 00:03:54,859
‎Đó là thời kỳ đặt nền móng
‎cho thế giới hiện đại như ta đã biết.

62
00:03:55,693 --> 00:04:00,073
‎Mức nhiệt ổn định của thế Toàn Tân
‎đã đem lại cho ta một hành tinh ổn định.

63
00:04:00,907 --> 00:04:03,368
‎Mực nước biển đã được ổn định.

64
00:04:04,244 --> 00:04:08,623
‎Lần đầu tiên, ta có các mùa có thể dự báo
‎và một thời tiết đáng tin cậy.

65
00:04:11,167 --> 00:04:13,670
‎Tính ổn định này là nền tảng.

66
00:04:14,170 --> 00:04:17,423
‎Lần đầu tiên,
‎ta có thể thiết lập nền văn minh

67
00:04:17,507 --> 00:04:21,135
‎và nhân loại đã ngay lập tức tận dụng.

68
00:04:21,886 --> 00:04:24,806
‎Ta đã thuần hóa lúa, lúa mì,

69
00:04:24,889 --> 00:04:27,934
‎hạt teff, ngô, lúa miến

70
00:04:28,017 --> 00:04:31,062
‎ở nhiều lục địa gần như cùng lúc.

71
00:04:31,145 --> 00:04:34,148
‎Và ta bước vào
‎hành trình văn minh như ta đã biết.

72
00:04:34,232 --> 00:04:38,069
‎Đó là giai đoạn gian băng,
‎giai đoạn đã cho phép chúng ta

73
00:04:38,152 --> 00:04:40,822
‎xây dựng
‎những nền văn minh hiện đại ta biết.

74
00:04:40,905 --> 00:04:44,993
‎Thế Toàn Tân là thế địa chất duy nhất
‎của hành tinh mà ta biết chắc

75
00:04:45,076 --> 00:04:48,371
‎có thể hỗ trợ
‎cho thế giới hiện đại như ta đã biết.

76
00:04:50,123 --> 00:04:52,250
‎Từ thuở sơ khai của nền văn minh,

77
00:04:52,333 --> 00:04:56,004
‎ta đã lệ thuộc vào
‎thế địa chất ổn định này của hành tinh,

78
00:04:56,504 --> 00:04:59,674
‎một hành tinh
‎sở hữu hai chỏm băng vĩnh cửu,

79
00:05:00,174 --> 00:05:01,843
‎những dòng sông chảy,

80
00:05:02,343 --> 00:05:04,470
‎những cánh rừng bao phủ,

81
00:05:04,971 --> 00:05:06,597
‎thời tiết đáng tin cậy

82
00:05:07,348 --> 00:05:09,851
‎và sự sống phong phú.

83
00:05:10,560 --> 00:05:12,020
‎Xuyên suốt thế Toàn Tân,

84
00:05:12,103 --> 00:05:15,565
‎hành tinh ổn định này đã cho ta đồ ăn,

85
00:05:15,648 --> 00:05:18,735
‎thức uống và không khí trong lành để thở,

86
00:05:19,235 --> 00:05:22,864
‎nhưng ta đã vừa bỏ thế Toàn Tân
‎lại sau lưng.

87
00:05:22,947 --> 00:05:25,742
‎Sự gia tăng theo cấp số mũ
‎áp lực của con người lên Trái Đất

88
00:05:25,825 --> 00:05:29,871
‎giờ đã tới giai đoạn mà ta tự tạo ra
‎một kỷ nguyên địa chất riêng.

89
00:05:31,414 --> 00:05:35,501
‎Giới khoa học mới đây tuyên bố
‎rằng thế Toàn Tân đã chấm dứt

90
00:05:35,585 --> 00:05:38,338
‎và ta đã bước vào thế Nhân Sinh,

91
00:05:38,421 --> 00:05:40,048
‎thời đại của con người,

92
00:05:40,131 --> 00:05:44,969
‎bởi giờ đây, ta là những tác nhân
‎thay đổi chính trên hành tinh Trái đất.

93
00:05:46,262 --> 00:05:49,432
‎Ta đã chuyển đổi
‎một nửa diện tích đất sinh sống

94
00:05:49,515 --> 00:05:52,226
‎để trồng trọt và chăn nuôi gia súc.

95
00:05:53,811 --> 00:05:58,858
‎Ta đã dịch chuyển nhiều trầm tích, núi đá
‎hơn mọi quy trình tự nhiên của Trái Đất.

96
00:05:59,359 --> 00:06:03,154
‎Hơn một nửa đại dương
‎đang được tích cực đánh bắt.

97
00:06:03,237 --> 00:06:07,200
‎Cứ mười người chúng ta
‎thì chín người hít thở không khí độc hại.

98
00:06:07,950 --> 00:06:09,786
‎Và chỉ trong một đời người,

99
00:06:09,869 --> 00:06:13,664
‎ta đã khiến Trái Đất ấm lên hơn một độ.

100
00:06:14,540 --> 00:06:18,419
‎Theo tôi, thông điệp
‎có lẽ là tàn khốc nhất đối với nhân loại

101
00:06:18,503 --> 00:06:22,423
‎là thông điệp sau đây.
‎Chỉ trong vòng 50 năm, chúng ta đã

102
00:06:23,007 --> 00:06:25,635
‎tìm ra cách để tự đẩy mình

103
00:06:25,718 --> 00:06:27,637
‎ra khỏi một thế địa chất

104
00:06:27,720 --> 00:06:30,223
‎mà ta đã cư ngụ trong 10.000 năm trước đó.

105
00:06:30,807 --> 00:06:35,937
‎Ta có đang đối mặt với nguy cơ
‎gây bất ổn cho toàn bộ hành tinh này?

106
00:06:38,856 --> 00:06:41,651
‎Tình huống này quá đỗi phức tạp.

107
00:06:41,734 --> 00:06:44,237
‎Lần đầu tiên, ta phải nhìn nhận nghiêm túc

108
00:06:44,320 --> 00:06:47,156
‎nguy cơ gây bất ổn cho toàn bộ hành tinh.

109
00:06:47,240 --> 00:06:50,410
‎VIỆN NGHIÊN CỨU
‎VỀ TÁC ĐỘNG KHÍ HẬU POTSDAM

110
00:06:50,493 --> 00:06:54,330
‎Tham vọng của Johan
‎là nhìn ra bức tranh toàn cảnh,

111
00:06:54,872 --> 00:06:57,959
‎có được từ một mạng lưới tri thức toàn cầu

112
00:06:59,210 --> 00:07:02,964
‎để xem thứ gì
‎đã giữ cho cả hành tinh được ổn định.

113
00:07:03,589 --> 00:07:06,676
‎Những hệ thống nào
‎quyết định tình trạng hành tinh?

114
00:07:07,176 --> 00:07:11,514
‎Có năm hay 30 hệ thống như thế
‎thì lúc mới bắt đầu, chúng tôi chưa biết.

115
00:07:11,597 --> 00:07:14,851
‎Chúng tôi chỉ có thể đặt ra câu hỏi mở:

116
00:07:14,934 --> 00:07:18,563
‎"Ta có thể xác định những hệ thống
‎điều tiết tình trạng của hành tinh không?"

117
00:07:19,605 --> 00:07:25,111
‎Những hệ thống đó đã giữ hành tinh này
‎ở trạng thái ổn định suốt thế Toàn Tân.

118
00:07:25,194 --> 00:07:29,824
‎Khi ta gia tăng áp lực lên Trái Đất,
‎nguy cơ là những hệ thống đó

119
00:07:29,907 --> 00:07:31,492
‎sẽ bắt đầu sụp đổ

120
00:07:31,576 --> 00:07:34,454
‎và ta sẽ phá vỡ
‎những ranh giới của Trái Đất,

121
00:07:34,537 --> 00:07:38,082
‎khiến tính ổn định mà ta lệ thuộc
‎bị phá hủy.

122
00:07:38,166 --> 00:07:40,710
‎Tôi đã hoàn toàn tin rằng ta sẽ muốn

123
00:07:40,793 --> 00:07:43,796
‎đi sâu vào thử thách
‎xác định các ranh giới của hành tinh,

124
00:07:43,880 --> 00:07:47,842
‎và liệu ta có thể tìm ra
‎một điểm định lượng

125
00:07:47,925 --> 00:07:52,138
‎mà nếu vượt qua, ta sẽ có nguy cơ
‎gây ra những thay đổi phi tuyến tính

126
00:07:52,638 --> 00:07:54,807
‎và chúng sẽ thành giới hạn của ta?

127
00:07:58,644 --> 00:08:02,190
‎Nếu các nhà khoa học xác định được
‎những ranh giới đó,

128
00:08:02,273 --> 00:08:04,775
‎liệu họ cũng có thể cho ta một lộ trình

129
00:08:04,859 --> 00:08:07,612
‎để hướng ta thoát khỏi
‎khủng hoảng hiện tại,

130
00:08:07,695 --> 00:08:10,656
‎để không chỉ
‎cho ta biết cách để không bị sụp đổ

131
00:08:10,740 --> 00:08:14,577
‎mà còn đảm bảo một tương lai phồn thịnh
‎trên hành tinh Trái Đất?

132
00:08:19,457 --> 00:08:23,211
‎Giới hạn đầu tiên và rõ ràng nhất
‎thì chúng ta ai cũng biết.

133
00:08:23,794 --> 00:08:26,589
‎Bởi mức nhiệt toàn cầu
‎đang ấm hơn bao giờ hết

134
00:08:26,672 --> 00:08:28,925
‎tính từ thuở sơ khai của nền văn minh,

135
00:08:29,008 --> 00:08:31,594
‎có nguy cơ là ta đã vượt khỏi

136
00:08:31,677 --> 00:08:34,263
‎ranh giới khí hậu của Trái Đất.

137
00:08:35,056 --> 00:08:38,058
‎Có lẽ bằng chứng đáng báo động nhất
‎của việc này

138
00:08:38,726 --> 00:08:41,687
‎nằm ở sự thay đổi phần băng
‎trên hành tinh của ta.

139
00:08:43,688 --> 00:08:47,735
‎Là người Thụy Điển, Johan
‎cảm nhận điều này rõ hơn đa số mọi người.

140
00:08:49,028 --> 00:08:51,781
‎Hồi bé ở Thụy Điển,
‎cũng như mọi đứa trẻ khác,

141
00:08:51,864 --> 00:08:55,660
‎chúng tôi biết
‎đỉnh Nam của núi Kebnekaise là

142
00:08:55,743 --> 00:08:58,287
‎đỉnh núi cao nhất nước tôi.
‎Và đó là thứ đã

143
00:08:58,371 --> 00:09:01,999
‎ăn sâu vào bản sắc
‎của mọi công dân Thụy Điển.

144
00:09:02,500 --> 00:09:05,002
‎Nên dĩ nhiên là… Bạn biết đấy,

145
00:09:05,086 --> 00:09:06,921
‎đáng buồn thay,

146
00:09:07,004 --> 00:09:11,551
‎chúng tôi đã nhận ra
‎là tình hình nay đã khác.

147
00:09:12,802 --> 00:09:17,098
‎Mới đây, đỉnh Nam của núi Kebnekaise
‎đã đánh mất ngôi vị

148
00:09:17,181 --> 00:09:19,225
‎đỉnh núi cao nhất Thụy Điển.

149
00:09:22,603 --> 00:09:24,855
‎Lớp băng tạo nên điểm cao nhất của nó

150
00:09:24,939 --> 00:09:28,568
‎đã bị co lại ở mức xấp xỉ nửa mét một năm

151
00:09:28,651 --> 00:09:30,903
‎trong vòng 50 năm qua.

152
00:09:33,531 --> 00:09:40,413
‎Thứ ta đang chứng kiến ở núi Kebnekaise
‎sẽ không tự gây bất ổn cho hành tinh được.

153
00:09:40,913 --> 00:09:44,834
‎Nhưng việc sở hữu hai chỏm băng vĩnh cửu

154
00:09:44,917 --> 00:09:47,169
‎ở Bắc Cực và Nam Cực

155
00:09:47,253 --> 00:09:52,049
‎là điều kiện tiên quyết
‎để hành tinh này giữ được cái trạng thái

156
00:09:52,133 --> 00:09:55,261
‎đã cho phép ta phát triển
‎những nền văn minh ta biết.

157
00:09:55,344 --> 00:10:01,976
‎Thế nên việc thấy các lớp băng tan
‎là điều vô cùng đáng lo ngại,

158
00:10:02,059 --> 00:10:06,063
‎bất kể ta đang nói tới
‎một lớp băng nhỏ ở núi Kebnekaise

159
00:10:06,147 --> 00:10:08,357
‎hay ta đang nói tới Greenland,

160
00:10:08,441 --> 00:10:11,444
‎bởi tất cả chúng gộp lại

161
00:10:11,527 --> 00:10:15,573
‎sẽ tạo nên
‎khả năng làm mát hành tinh kỳ diệu.

162
00:10:15,656 --> 00:10:18,909
‎Hiệu ứng làm mát đó là cơ sở để giữ cho

163
00:10:18,993 --> 00:10:21,746
‎nhiệt độ Trái Đất ổn định
‎suốt thế Toàn Tân.

164
00:10:21,829 --> 00:10:26,125
‎Băng của hành tinh
‎đã phản chiếu vừa đủ năng lượng Mặt Trời

165
00:10:26,208 --> 00:10:28,002
‎về lại không gian.

166
00:10:29,754 --> 00:10:34,592
‎Một bề mặt trắng vĩnh cửu
‎như thứ ta đang thấy quanh đây sẽ

167
00:10:34,675 --> 00:10:39,805
‎phản chiếu lại
‎90, 95% lượng nhiệt đến từ Mặt Trời.

168
00:10:43,017 --> 00:10:45,978
‎Khi những dải băng này bắt đầu tan chảy,

169
00:10:46,062 --> 00:10:48,314
‎chúng không chỉ nhỏ đi về kích thước

170
00:10:48,397 --> 00:10:51,817
‎nên những vùng viền
‎sẽ rất tối màu và hấp thụ nhiệt mạnh,

171
00:10:51,901 --> 00:10:55,071
‎mà chỉ riêng việc
‎trên băng có bề mặt chất lỏng thôi

172
00:10:55,154 --> 00:11:00,284
‎cũng làm màu sắc của nó thay đổi đáng kể,
‎nên sẽ tới một thời điểm

173
00:11:00,368 --> 00:11:04,246
‎mà những dải băng này
‎sẽ chuyển từ tự làm mát

174
00:11:04,330 --> 00:11:06,165
‎sang thành tự ấm lên,

175
00:11:06,666 --> 00:11:12,296
‎và đó sẽ là điểm bùng phát nghiêm trọng
‎nhất trong hệ thống của Trái Đất.

176
00:11:12,797 --> 00:11:17,718
‎Điểm bùng phát là điểm mà nếu vượt qua nó,
‎thay đổi sẽ không cứu vãn được nữa.

177
00:11:18,219 --> 00:11:22,890
‎Giống như đoàn tàu đang dừng trên
‎một con đèo và nó bắt đầu dịch chuyển vậy.

178
00:11:24,350 --> 00:11:26,519
‎Trên tàu, ta đã mất phanh,

179
00:11:27,728 --> 00:11:29,897
‎nên con tàu cứ thế tăng tốc,

180
00:11:29,980 --> 00:11:33,275
‎ngày một nhanh
‎và tới một thời điểm, ta sẽ mất kiểm soát.

181
00:11:36,654 --> 00:11:38,948
‎Hiện ta đã mất cơ chế "phanh"

182
00:11:39,031 --> 00:11:42,368
‎để ngăn chặn
‎việc chỏm băng ở Greenland tan chảy.

183
00:11:42,868 --> 00:11:45,621
‎Hồi tôi mới tới đây năm 20 tuổi,

184
00:11:45,705 --> 00:11:49,041
‎tôi cảm giác như đang nằm mơ vậy

185
00:11:49,125 --> 00:11:53,754
‎vì tôi đã được thấy những cảnh quan
‎mà tôi mới chỉ thấy trong sách giáo khoa.

186
00:11:55,673 --> 00:11:58,884
‎Jason là một trong rất nhiều nhà khoa học
‎trên thế giới

187
00:11:58,968 --> 00:12:03,305
‎có những bằng chứng và phát hiện
‎là nền tảng cho nghiên cứu của Johan.

188
00:12:04,306 --> 00:12:08,894
‎Lượng tuyết rơi qua các thiên niên kỷ
‎tích tụ ở Greenland thành một vòm băng.

189
00:12:08,978 --> 00:12:12,148
‎Nó dày hơn ba cây số
‎và, ừm, nhô lên trên khí quyển,

190
00:12:12,231 --> 00:12:13,941
‎nơi đó có nhiệt độ rất lạnh.

191
00:12:16,152 --> 00:12:18,779
‎Trong quá trình tan chảy, bề mặt chỏm băng

192
00:12:18,863 --> 00:12:21,115
‎sẽ giảm xuống vào vùng không khí ấm,

193
00:12:21,198 --> 00:12:23,033
‎làm tăng tốc độ tan chảy.

194
00:12:24,744 --> 00:12:30,207
‎Nó càng tan nhiều, khí hậu càng phải mát
‎mới đảo ngược được quá trình.

195
00:12:31,250 --> 00:12:35,421
‎Nhưng với Greenland,
‎khí hậu ngày nay vốn đã quá nóng.

196
00:12:35,921 --> 00:12:40,176
‎Trong điều kiện khí hậu hiện tại,
‎Greenland đã vượt quá ngưỡng rồi,

197
00:12:40,259 --> 00:12:46,307
‎hiện mỗi giây
‎nó đang mất tới 10.000 mét khối băng.

198
00:12:47,016 --> 00:12:49,143
‎Đó là mức tổn thất trung bình.

199
00:12:49,226 --> 00:12:52,897
‎Và mức tổn thất đó sẽ chỉ tiếp tục duy trì

200
00:12:52,980 --> 00:12:57,985
‎khi khí hậu cứ nóng lên như thế này.
‎Vậy, có phải ta đã mất Greenland không?

201
00:12:58,986 --> 00:13:00,362
‎Rõ ràng là rồi.

202
00:13:05,534 --> 00:13:09,538
‎Trừ phi ta tìm ra cách
‎làm mát đáng kể khí hậu Trái Đất,

203
00:13:10,164 --> 00:13:14,376
‎chỏm băng Greenland
‎chắc chắn sẽ tiếp tục tan chảy.

204
00:13:17,213 --> 00:13:20,883
‎Điều nghiêm trọng ở đây là
‎các điểm bùng phát có một đặc tính,

205
00:13:20,966 --> 00:13:25,221
‎đó là một khi bạn đã bắt đầu quá trình
‎là không thể dừng nó lại.

206
00:13:25,304 --> 00:13:27,973
‎Nó ngự trị. Quá muộn rồi.
‎Bạn không thể bảo:

207
00:13:28,057 --> 00:13:31,727
‎"Ối. Nhận ra rồi,
‎tôi không muốn làm tan dải băng Greenland.

208
00:13:31,811 --> 00:13:34,855
‎Ta đảo ngược lại đi" là được.
‎Lúc đó quá muộn rồi.

209
00:13:35,356 --> 00:13:39,568
‎Vượt những điểm bùng phát đó,
‎bạn sẽ tới ngưỡng một đi không trở lại,

210
00:13:39,652 --> 00:13:42,696
‎khi đó, về cơ bản là bạn khiến hành tinh

211
00:13:42,780 --> 00:13:45,825
‎rơi vào cảnh trượt dài không thể cứu vãn

212
00:13:45,908 --> 00:13:48,911
‎khỏi một trạng thái mà,
‎trong trường hợp của ta,

213
00:13:48,994 --> 00:13:50,996
‎là có thể hỗ trợ cho con người.

214
00:13:52,164 --> 00:13:54,333
‎Việc chỏm băng Greenland tan chảy

215
00:13:54,416 --> 00:13:58,671
‎sẽ khiến mực nước biển trên khắp thế giới
‎dâng lên bảy mét.

216
00:13:59,171 --> 00:14:03,050
‎Hãy hình dung một thế giới
‎nơi mực nước biển không đứng yên.

217
00:14:03,551 --> 00:14:04,802
‎Nơi nó thay đổi.

218
00:14:05,344 --> 00:14:08,097
‎Các thành phố,
‎hàng trăm thành phố ven biển

219
00:14:08,180 --> 00:14:10,808
‎bấy giờ sẽ bị mực nước biển dâng đe dọa.

220
00:14:11,851 --> 00:14:14,478
‎Mà mực nước biển ổn định là mấu chốt

221
00:14:14,562 --> 00:14:17,523
‎đối với sự phát triển của nền văn minh.

222
00:14:18,983 --> 00:14:23,737
‎Cái tương lai ta phải đối mặt
‎sẽ hệt như trong phim ‎Max Điên.

223
00:14:27,074 --> 00:14:31,036
‎Nhưng Greenland mới là
‎một chỏm băng cực của Trái Đất,

224
00:14:31,120 --> 00:14:34,164
‎và nó rất nhỏ
‎so với người em song sinh ở phía Nam.

225
00:14:36,750 --> 00:14:38,335
‎Cách đây chưa lâu,

226
00:14:39,086 --> 00:14:42,590
‎người ta đã nghĩ Nam Cực là

227
00:14:42,673 --> 00:14:44,174
‎một hệ thống kiên cường.

228
00:14:44,258 --> 00:14:49,638
‎Nó là dải băng không bị ảnh hưởng gì mấy
‎bởi biến đổi khí hậu.

229
00:14:49,722 --> 00:14:52,057
‎Mà giờ, điều đó đã thay đổi hoàn toàn.

230
00:14:52,141 --> 00:14:56,395
‎Ngày nay ta đang chứng kiến
‎những tổn thất về khối lượng

231
00:14:56,478 --> 00:14:59,648
‎và về băng,
‎rơi xuống đại dương xung quanh Nam Cực.

232
00:15:03,903 --> 00:15:08,824
‎Tây Nam Cực sẽ khiến mực nước biển
‎dâng lên hơn năm mét

233
00:15:08,908 --> 00:15:13,662
‎nếu tan chảy hoàn toàn, còn Đông Nam Cực
‎thực chất chứa lượng băng gấp mười lần,

234
00:15:13,746 --> 00:15:16,916
‎nên có khả năng
‎khiến mực nước biển dâng hơn 50 mét.

235
00:15:17,416 --> 00:15:19,835
‎Ricarda là
‎một trong các đồng nghiệp của Johan,

236
00:15:19,919 --> 00:15:23,297
‎và cô nghiên cứu
‎cách tương tác giữa các điểm bùng phát.

237
00:15:23,380 --> 00:15:26,383
‎Điều quan trọng cần nói ở đây là mọi thứ

238
00:15:26,467 --> 00:15:29,053
‎trong hệ thống của Trái Đất
‎đều có liên kết.

239
00:15:29,553 --> 00:15:32,181
‎Nếu một bộ phận trong hệ thống khí hậu

240
00:15:32,264 --> 00:15:34,391
‎vượt qua điểm bùng phát của nó

241
00:15:34,892 --> 00:15:40,522
‎thì khả năng cao là những bộ phận khác
‎trong hệ thống cũng vượt ngưỡng báo động,

242
00:15:40,606 --> 00:15:44,610
‎nên bạn có thể nhìn nhận vấn đề này
‎theo kiểu hiệu ứng đô-mi-nô.

243
00:15:45,110 --> 00:15:49,198
‎Nếu bạn xô đổ một quân,
‎bạn có thể sẽ gây ra một phản ứng chuỗi.

244
00:15:49,281 --> 00:15:52,326
‎Rõ ràng là,
‎với tình trạng ấm lên toàn cầu hiện tại,

245
00:15:52,409 --> 00:15:57,039
‎ta đang làm tăng nguy cơ vượt các điểm
‎bùng phát trong hệ thống của Trái Đất.

246
00:16:00,376 --> 00:16:04,505
‎Vượt các điểm bùng phát, ta sẽ gây ra
‎những thay đổi không thể cứu vãn,

247
00:16:04,588 --> 00:16:07,508
‎tức là hành tinh này
‎sẽ từ chỗ là tri kỷ của ta,

248
00:16:07,591 --> 00:16:11,720
‎bị đẩy vào hoàn cảnh
‎mà nó phải hạ thấp và giảm bớt áp lực,

249
00:16:11,804 --> 00:16:13,722
‎phải hút hết các-bon đi-ô-xít,

250
00:16:13,806 --> 00:16:17,059
‎hấp thụ nhiệt, hấp thụ những tác động,

251
00:16:17,142 --> 00:16:22,356
‎rồi giọt nước tràn ly là có thể nó sẽ
‎tự tăng nhiệt và trở thành kẻ thù của ta.

252
00:16:24,024 --> 00:16:28,153
‎Dĩ nhiên, khí nhà kính
‎là tác nhân khiến khí hậu ấm lên,

253
00:16:28,237 --> 00:16:30,572
‎nên việc ta thải ra những khí này

254
00:16:31,073 --> 00:16:33,826
‎sẽ dẫn tới một điểm bùng phát toàn cầu.

255
00:16:34,368 --> 00:16:36,912
‎Rất lâu trước khi có con người xuất hiện,

256
00:16:36,996 --> 00:16:40,082
‎nhiệt độ trung bình của Trái Đất
‎đã bám theo sát sao

257
00:16:40,165 --> 00:16:44,670
‎nồng độ‎ ‎các-bon đi-ô-xít trong khí quyển.

258
00:16:45,254 --> 00:16:48,882
‎Ở thế Toàn Tân,
‎nồng độ này nằm ở mức tương đối ổn định…

259
00:16:48,966 --> 00:16:49,883
‎THỜI KỲ (NĂM)

260
00:16:49,967 --> 00:16:53,470
‎…nhưng tất cả đã thay đổi
‎với cuộc Cách mạng Công nghiệp.

261
00:16:53,554 --> 00:16:58,225
‎Năm 1988, ta đã vượt qua
‎mức 350 phần triệu

262
00:16:58,308 --> 00:17:01,437
‎của nồng độ các-bon đi-ô-xít
‎trong khí quyển Trái Đất.

263
00:17:01,520 --> 00:17:04,565
‎Đó là khoảnh khắc ta vượt qua giới hạn.

264
00:17:04,647 --> 00:17:08,569
‎Kể từ đó, ta đã luôn đứng trước nguy cơ
‎gây ra những biến đổi

265
00:17:08,652 --> 00:17:10,945
‎dẫn tới việc ấm lên ngoài kiểm soát.

266
00:17:11,446 --> 00:17:16,785
‎Ta đã vượt ngưỡng 350 phần triệu của
‎nồng độ các-bon đi-ô-xít trong khí quyển

267
00:17:16,868 --> 00:17:19,704
‎và ta đã bước vào vùng nguy hiểm.

268
00:17:20,204 --> 00:17:25,127
‎Tức 350 phần triệu mới là giới hạn
‎đầu tiên trong những giới hạn của Johan,

269
00:17:25,210 --> 00:17:27,755
‎mà ta đã vượt qua nó rất xa rồi.

270
00:17:28,255 --> 00:17:32,718
‎Hiện ta đã đạt tới điểm
‎mà nồng độ các-bon đi-ô-xít

271
00:17:32,801 --> 00:17:37,264
‎trong bầu khí quyển
‎rơi vào khoảng 415 phần triệu.

272
00:17:37,765 --> 00:17:40,225
‎Ta bắt đầu thấy những ảnh hưởng của việc

273
00:17:40,309 --> 00:17:42,936
‎nằm giữa
‎vùng nguy hiểm của giới hạn khí hậu,

274
00:17:43,437 --> 00:17:47,941
‎với tần suất gia tăng của hạn hán,
‎sóng nhiệt và lũ lụt,

275
00:17:48,025 --> 00:17:50,694
‎tốc độ tan băng bị đẩy nhanh,

276
00:17:50,778 --> 00:17:56,033
‎tốc độ tan lớp băng vĩnh cửu bị đẩy nhanh
‎và tần suất cháy rừng cao hơn.

277
00:17:57,034 --> 00:17:59,828
‎Phía trước ta là ngưỡng thứ hai.

278
00:17:59,912 --> 00:18:05,751
‎Ta đang nhanh chóng tới gần
‎mức các-bon đi-ô-xít 450 phần triệu.

279
00:18:06,335 --> 00:18:09,254
‎Vùng nguy hiểm trong ranh giới hành tinh
‎được xác định

280
00:18:09,338 --> 00:18:11,507
‎qua một phạm vi khoa học chưa chắc chắn.

281
00:18:11,590 --> 00:18:14,927
‎Hiện theo đánh giá của chúng tôi
‎thì phạm vi khoa học đó

282
00:18:15,010 --> 00:18:17,221
‎nằm giữa 350 phần triệu,

283
00:18:17,721 --> 00:18:19,348
‎mức ranh giới

284
00:18:19,431 --> 00:18:22,309
‎giữa vùng an toàn và vùng nguy hiểm,

285
00:18:22,392 --> 00:18:24,645
‎cho tới tận 450 phần triệu,

286
00:18:24,728 --> 00:18:28,482
‎là mức khi bạn rời vùng nguy hiểm
‎vào vùng đặc biệt nguy hiểm.

287
00:18:29,233 --> 00:18:31,401
‎Nếu ta vào vùng đặc biệt nguy hiểm,

288
00:18:31,485 --> 00:18:35,739
‎những điểm bùng phát không thể cứu vãn sẽ
‎rất dễ, nếu không nói là chắc chắn, xảy ra

289
00:18:35,823 --> 00:18:38,075
‎và đây chỉ là một ước lượng dè dặt,

290
00:18:38,158 --> 00:18:42,371
‎khi mà những dấu hiệu của
‎các điểm bùng phát đã có ở khắp nơi rồi.

291
00:18:42,454 --> 00:18:45,707
‎Nói đơn giản,
‎ranh giới khí hậu của hành tinh

292
00:18:45,791 --> 00:18:48,460
‎tương đương với sự ấm lên 1,5 độ C,

293
00:18:48,544 --> 00:18:51,171
‎và ta đã nhận thấy đủ mọi bằng chứng

294
00:18:51,255 --> 00:18:54,800
‎là ta sẽ vô cùng mạo hiểm nếu để mình

295
00:18:54,883 --> 00:18:56,593
‎vượt qua mốc 1,5 đó.

296
00:18:57,094 --> 00:19:00,305
‎Ta đang ở mốc 1,1,
‎ta đang tiếp cận rất nhanh mốc 1,5,

297
00:19:00,389 --> 00:19:03,851
‎và cơ hội duy nhất
‎để ta ở lại trong ranh giới hành tinh

298
00:19:03,934 --> 00:19:07,271
‎về khí hậu là ta phải, bạn biết đấy,

299
00:19:07,354 --> 00:19:11,692
‎có nền kinh tế thế giới không dùng
‎nhiên liệu hóa thạch trong 30 năm tới.

300
00:19:14,153 --> 00:19:18,323
‎Mặc dù mục tiêu nhiệt độ toàn cầu
‎đã thu hút hết sự chú ý của dư luận,

301
00:19:18,407 --> 00:19:22,369
‎Johan biết nó chỉ là một phần
‎trong bức tranh toàn cảnh mà thôi,

302
00:19:22,870 --> 00:19:27,416
‎bởi tính ổn định của hành tinh này
‎không chỉ phụ thuộc ở khí hậu của nó.

303
00:19:27,916 --> 00:19:32,462
‎Các nghiên cứu và bằng chứng
‎đã được đưa ra thêm

304
00:19:32,546 --> 00:19:38,135
‎kết luận rằng ta còn
‎bốn ranh giới sinh quyển nữa.

305
00:19:38,635 --> 00:19:41,263
‎Những ranh giới của sự sống trên Trái Đất.

306
00:19:42,514 --> 00:19:48,187
‎Thứ nhất là địa hình đất. Các quần xã
‎sinh vật trên Trái Đất có thành phần gì?

307
00:19:49,813 --> 00:19:53,233
‎Ba rừng mưa nhiệt đới, rừng ôn đới,

308
00:19:53,317 --> 00:19:54,526
‎rừng phương Bắc,

309
00:19:55,027 --> 00:19:56,403
‎những đồng cỏ,

310
00:19:57,279 --> 00:19:58,655
‎những vùng đầm lầy.

311
00:20:01,283 --> 00:20:07,039
‎Thứ hai là sự đa dạng sinh học. Tức là
‎mọi giống loài cả trên cạn lẫn dưới nước.

312
00:20:10,209 --> 00:20:13,420
‎Thứ ba, dĩ nhiên,
‎là dòng máu, chu trình thủy văn…

313
00:20:13,503 --> 00:20:14,338
‎NƯỚC NGỌT

314
00:20:14,421 --> 00:20:16,882
‎…cuối cùng là nguồn cung các dưỡng chất…

315
00:20:16,965 --> 00:20:17,799
‎CÁC DƯỠNG CHẤT

316
00:20:17,883 --> 00:20:21,053
‎…nhân tố cơ sở
‎trong sự vận hành sinh quyển sống,

317
00:20:21,136 --> 00:20:23,096
‎chu trình ni-tơ và phốt-pho.

318
00:20:24,223 --> 00:20:29,019
‎Ranh giới sinh quyển đầu tiên, thành phần
‎của các môi trường sống trên Trái Đất,

319
00:20:29,102 --> 00:20:33,941
‎liên quan đến cách ta đang biến đổi
‎các môi trường sống tự nhiên đó.

320
00:20:35,234 --> 00:20:38,153
‎Ta đang nhanh chóng tới gần
‎một điểm bùng phát lớn

321
00:20:38,237 --> 00:20:41,740
‎ở vùng hoang dã thuộc số lớn nhất
‎còn sót lại của hành tinh.

322
00:20:43,242 --> 00:20:44,409
‎Amazon.

323
00:20:47,204 --> 00:20:50,916
‎Carlos Nobre đã nghiên cứu
‎tầm quan trọng của rừng mưa nhiệt đới

324
00:20:50,999 --> 00:20:53,877
‎với tính ổn định của hành tinh này
‎hàng thập kỷ.

325
00:20:53,961 --> 00:20:56,630
‎Ông là người đầu tiên
‎đã rung chuông cảnh báo.

326
00:20:57,422 --> 00:20:59,258
‎VIỆN NGHIÊN CỨU CAO CẤP
‎ĐẠI HỌC SÃO PAULO

327
00:20:59,341 --> 00:21:02,427
‎Tôi đã thấy Amazon năm 1971 - 72,
‎hồi nó chưa bị xáo trộn.

328
00:21:05,472 --> 00:21:06,932
‎Tôi đã thấy cánh rừng

329
00:21:08,308 --> 00:21:09,434
‎và những con sông.

330
00:21:10,602 --> 00:21:13,605
‎Tôi từng bơi ở Rio Negro
‎cùng hàng đàn piranha

331
00:21:13,689 --> 00:21:15,816
‎mà chẳng bao giờ hề hấn gì.

332
00:21:15,899 --> 00:21:19,987
‎Từ sau đó, nhiều vạt rừng lớn của Amazon
‎đã bị phát quang

333
00:21:20,070 --> 00:21:22,531
‎để chăn nuôi gia súc và trồng đậu nành.

334
00:21:22,614 --> 00:21:25,867
‎Carlos đã phát hiện ra
‎rằng điều này đang đẩy ta tới gần

335
00:21:25,951 --> 00:21:30,330
‎việc gây ra sự thay đổi không thể cứu vãn
‎trên phần lớn các khu vực còn sót lại.

336
00:21:30,414 --> 00:21:35,585
‎Năm 1998, chúng tôi
‎đã bắt đầu thí nghiệm khoa học lớn nhất

337
00:21:35,669 --> 00:21:38,338
‎từng được tiến hành
‎ở một rừng mưa nhiệt đới.

338
00:21:40,257 --> 00:21:42,634
‎Trong rừng mưa nhiệt đới,
‎nhiều tháp đã được xây dựng

339
00:21:42,718 --> 00:21:45,387
‎để nghiên cứu cách nó tự tạo ra khí hậu.

340
00:21:46,221 --> 00:21:50,976
‎Dữ liệu cho thấy, nhiều khu vực lớn
‎của rừng mưa nhiệt đới đang dần khô hạn.

341
00:21:53,061 --> 00:21:56,064
‎Ở Amazon, mùa khô kéo dài tối đa ba tháng.

342
00:21:56,565 --> 00:21:59,651
‎Nhưng với sự ấm lên toàn cầu

343
00:21:59,735 --> 00:22:03,530
‎cùng sự suy giảm của rừng
‎do những hoạt động của con người,

344
00:22:03,613 --> 00:22:05,782
‎nhất là chăn nuôi gia súc
‎và trồng đậu nành,

345
00:22:06,366 --> 00:22:11,580
‎mùa khô đã dài thêm sáu ngày

346
00:22:11,663 --> 00:22:14,916
‎qua mỗi thập niên,
‎từ thập niên 1980 đến nay.

347
00:22:15,542 --> 00:22:18,253
‎Khi rừng bị thu hẹp và chia tách,

348
00:22:18,337 --> 00:22:20,547
‎khả năng tái tạo nước

349
00:22:20,630 --> 00:22:24,343
‎để tạo mưa vào mùa khô của nó
‎cũng giảm theo.

350
00:22:25,510 --> 00:22:28,722
‎Nếu mùa khô kéo dài hơn bốn tháng,

351
00:22:28,805 --> 00:22:32,184
‎cây rừng nhiệt đới sẽ chết
‎và thế chỗ chúng là các xa-van,

352
00:22:32,684 --> 00:22:35,520
‎quá trình này được gọi là xa-van hóa.

353
00:22:36,355 --> 00:22:40,442
‎Có những dấu hiệu cho thấy nhiều khu vực
‎ở Amazon đã thay đổi.

354
00:22:41,693 --> 00:22:44,654
‎Nếu nạn phá rừng
‎vượt quá 20 - 25% diện tích rừng,

355
00:22:45,781 --> 00:22:48,867
‎cùng việc trái đất ngày càng ấm lên,

356
00:22:48,950 --> 00:22:53,789
‎rất có thể ta sẽ trải qua một quá trình
‎xa-van hóa không thể đảo ngược

357
00:22:53,872 --> 00:22:58,877
‎có thể ảnh hưởng tới
‎50 - 60% toàn bộ diện tích rừng Amazon.

358
00:23:00,128 --> 00:23:05,384
‎Hiện ta đã mất gần 20%
‎diện tích rừng mưa nhiệt đới Amazon.

359
00:23:06,259 --> 00:23:08,637
‎Rất có thể ta sắp đẩy Amazon

360
00:23:08,720 --> 00:23:12,307
‎từ chỗ là bạn của hành tinh
‎trở thành kẻ thù của hành tinh.

361
00:23:13,183 --> 00:23:16,686
‎Khi rừng biến thành xa-van,
‎một lượng lớn cây sẽ chết

362
00:23:16,770 --> 00:23:19,481
‎và các-bon sẽ bị thải vào bầu khí quyển.

363
00:23:19,981 --> 00:23:23,276
‎Theo tính toán của Carlos,
‎Amazon có thể thải ra

364
00:23:23,360 --> 00:23:27,197
‎hai trăm tỉ tấn trong vòng 30 năm tới.

365
00:23:27,280 --> 00:23:31,034
‎Tương đương
‎tổng lượng các-bon thải ra trên thế giới

366
00:23:31,118 --> 00:23:33,036
‎trong năm năm qua.

367
00:23:33,537 --> 00:23:37,666
‎Ta đã tới rất gần điểm bùng phát rồi.

368
00:23:38,333 --> 00:23:42,003
‎Ta đã lo chống khủng hoảng khí hậu chưa?

369
00:23:42,087 --> 00:23:47,467
‎Ta đã lo tìm cách
‎giữ lượng các-bon đó trong rừng chưa

370
00:23:47,968 --> 00:23:49,719
‎hay là "Mặc kệ nó"?

371
00:23:53,390 --> 00:23:56,935
‎Hiện ta có lý do để quan ngại sâu sắc.

372
00:23:57,018 --> 00:24:00,564
‎Ta vẫn đang mở rộng đất nông nghiệp
‎vào các hệ sinh thái tự nhiên,

373
00:24:00,647 --> 00:24:05,235
‎vẫn chặt rừng mưa nhiệt đới với tốc độ
‎sẽ khiến cả hệ thống gặp nguy hiểm.

374
00:24:07,612 --> 00:24:09,990
‎Không chỉ có những rừng mưa nhiệt đới.

375
00:24:10,073 --> 00:24:15,996
‎Mọi loài cây đều là vô giá trong công cuộc
‎gìn giữ tính ổn định của hành tinh.

376
00:24:16,913 --> 00:24:21,710
‎Chúng vô giá đến nỗi, chỉ cần mất có
‎25% độ che phủ rừng trên thế giới thôi

377
00:24:21,793 --> 00:24:25,255
‎đã đe dọa gây ra
‎những điểm bùng phát ở tầm thảm họa.

378
00:24:26,173 --> 00:24:29,426
‎Thế mà ta đã dẹp quang gần 40% rồi.

379
00:24:29,926 --> 00:24:33,638
‎Với ranh giới này,
‎ta đã tiến quá sâu vào vùng nguy hiểm.

380
00:24:39,019 --> 00:24:44,191
‎Hậu quả to lớn thứ hai đến từ nạn phá rừng
‎là sự mất mát tính đa dạng sinh học

381
00:24:45,442 --> 00:24:46,610
‎trong tự nhiên.

382
00:24:47,444 --> 00:24:51,323
‎Sự đa dạng sinh học
‎là ranh giới sinh quyển thứ hai,

383
00:24:51,907 --> 00:24:55,744
‎vì nó củng cố khả năng phát triển
‎trên Trái Đất của chính ta.

384
00:24:56,369 --> 00:24:58,246
‎Nhưng ta đang xem thường nó.

385
00:24:58,747 --> 00:25:02,042
‎Thiên nhiên đang suy thoái
‎với tốc độ và quy mô

386
00:25:02,125 --> 00:25:06,254
‎chưa từng có trong lịch sử nhân loại.

387
00:25:07,589 --> 00:25:10,800
‎Anne Larigauderie là nhà sinh thái học

388
00:25:10,884 --> 00:25:13,803
‎bàng hoàng
‎trước lượng bằng chứng ngày một nhiều.

389
00:25:13,887 --> 00:25:15,597
‎Ở mọi nơi trên thế giới,

390
00:25:16,097 --> 00:25:17,933
‎thiên nhiên đều đang suy thoái.

391
00:25:19,267 --> 00:25:23,188
‎Một triệu loài thực vật và động vật

392
00:25:23,271 --> 00:25:25,315
‎trong tổng số ước tính

393
00:25:25,398 --> 00:25:29,694
‎tám triệu loài
‎đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

394
00:25:31,238 --> 00:25:34,616
‎Nếu khuynh hướng tiêu cực này tiếp diễn,

395
00:25:34,699 --> 00:25:38,703
‎ta có thể sẽ tới gần
‎cuộc đại tuyệt chủng thứ sáu.

396
00:25:41,373 --> 00:25:43,333
‎Chỉ trong 50 năm,

397
00:25:43,416 --> 00:25:48,797
‎loài người đã xóa sổ
‎68% số lượng động vật hoang dã toàn cầu.

398
00:25:49,297 --> 00:25:53,426
‎Rõ ràng ta đang ở trung tâm
‎của một cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học.

399
00:25:54,010 --> 00:25:56,179
‎Mất đi những kết cấu sự sống đó,

400
00:25:56,263 --> 00:26:01,309
‎những sự đa dạng sinh học đó, sẽ đe dọa
‎sự sống trên Trái Đất của chính chúng ta.

401
00:26:10,235 --> 00:26:13,488
‎Với các khuynh hướng đa dạng sinh học
‎tiêu cực hiện tại,

402
00:26:13,572 --> 00:26:16,992
‎ta sẽ không thể
‎nuôi dưỡng hành tinh này được.

403
00:26:17,534 --> 00:26:21,329
‎Thiên nhiên phải vận hành tốt
‎mới làm được vậy.

404
00:26:27,544 --> 00:26:30,338
‎Với Johan, đây là một câu chuyện gần gũi

405
00:26:30,422 --> 00:26:32,340
‎đã ảnh hưởng mạnh tới ông.

406
00:26:32,424 --> 00:26:38,179
‎Tôi giở báo ra và đọc được bài báo viết
‎về việc các nhà khoa học Anh tới Thụy Điển

407
00:26:38,263 --> 00:26:42,892
‎để đánh cắp, bạn biết đấy,
‎các cá thể ong nghệ chúa lông ngắn.

408
00:26:43,852 --> 00:26:49,482
‎Bài đó viết là, ừm, họ lén tới vào ban đêm
‎và cơ bản là vợt cả trăm con ong nghệ chúa

409
00:26:49,566 --> 00:26:51,359
‎để đem chúng về Anh,

410
00:26:51,443 --> 00:26:54,362
‎để cơ bản là
‎cứu chủng ong họ đã tiêu diệt này.

411
00:26:56,615 --> 00:27:01,911
‎Trên khắp châu Âu, ong nghệ lông ngắn
‎là loài thụ phấn cây lương thực chủ đạo,

412
00:27:02,454 --> 00:27:07,500
‎thế nhưng tới thập niên 1990,
‎chúng đã bị tuyên bố tuyệt chủng tại Anh.

413
00:27:10,003 --> 00:27:14,591
‎Đó là câu chuyện về, bạn biết đấy,
‎một đất nước đã buộc phải sang nước khác

414
00:27:14,674 --> 00:27:19,429
‎lấy trộm một số loài thụ phấn từng có để
‎đem về tái vận hành hệ sinh thái của họ.

415
00:27:19,512 --> 00:27:22,682
‎Đó là một…
‎Bạn biết đấy, bấy giờ, với cá nhân tôi,

416
00:27:22,766 --> 00:27:26,728
‎đó là giây phút tôi nhận ra là… 

417
00:27:27,812 --> 00:27:29,147
‎điều này nghiêm trọng.

418
00:27:30,940 --> 00:27:34,069
‎Khoảng 70% các giống cây trồng
‎trên thế giới

419
00:27:34,152 --> 00:27:37,781
‎sống nhờ vào, ở một mức độ nhất định,
‎việc côn trùng thụ phấn.

420
00:27:38,698 --> 00:27:42,243
‎Nhưng việc mở rộng thâm canh độc canh
‎đang dẫn tới

421
00:27:42,327 --> 00:27:44,871
‎số lượng côn trùng
‎bị suy giảm nghiêm trọng.

422
00:27:46,122 --> 00:27:49,459
‎Trớ trêu thay,
‎việc sản xuất lương thực toàn cầu của ta,

423
00:27:49,542 --> 00:27:50,418
‎về bản chất,

424
00:27:50,919 --> 00:27:55,006
‎lại đang xóa sổ chính thứ
‎mà việc sản xuất lương thực sống dựa vào.

425
00:27:58,218 --> 00:28:01,262
‎Đó không chỉ là bằng chứng
‎về một trong những cơ sở

426
00:28:01,346 --> 00:28:05,433
‎của việc nghiên cứu đa dạng sinh học,
‎đó là nó không phải thứ

427
00:28:05,517 --> 00:28:08,687
‎ta cần bảo vệ chỉ vì cái đẹp đẽ của nó

428
00:28:08,770 --> 00:28:13,608
‎hay là vì một dạng trách nhiệm đạo đức
‎giữa một giống loài, ở đây là loài người,

429
00:28:13,692 --> 00:28:15,652
‎với các loài khác
‎như hệ thực vật, động vật.

430
00:28:15,735 --> 00:28:20,323
‎Ồ, không, nó là công cụ
‎để các quần xã của chính ta vận hành.

431
00:28:21,533 --> 00:28:25,495
‎Nó là một mảnh ghép cốt lõi trong bài toán

432
00:28:25,578 --> 00:28:28,873
‎làm sao để sản xuất lương thực,
‎có không khí, nước sạch,

433
00:28:28,957 --> 00:28:33,128
‎để cô lập được các-bon,
‎để phục hồi được dưỡng chất.

434
00:28:36,131 --> 00:28:38,967
‎Các nhà khoa học đã thử tính toán
‎những lợi ích

435
00:28:39,050 --> 00:28:44,347
‎côn trùng đem lại chỉ qua việc thực hiện
‎hoạt động thường ngày với số lượng lớn,

436
00:28:44,431 --> 00:28:47,767
‎và mỗi loài lại đem lại
‎một lợi ích có phần khác nhau,

437
00:28:48,435 --> 00:28:52,439
‎mà giá trị của chúng đa phần
‎không đo đếm được, tới khi đột nhiên… 

438
00:28:55,024 --> 00:28:55,942
‎chúng biến mất.

439
00:28:58,111 --> 00:29:02,115
‎Một hành tinh không có côn trùng
‎sẽ không thể vận hành.

440
00:29:05,577 --> 00:29:09,748
‎Và dĩ nhiên, khuynh hướng suy giảm
‎không chỉ có ở các loài côn trùng.

441
00:29:10,707 --> 00:29:15,044
‎Sự sống hoang dã đã bị vắt kiệt
‎trong lúc nền nông nghiệp của ta mở rộng

442
00:29:15,128 --> 00:29:18,006
‎ra đa phần diện tích đất sinh sống
‎trên Trái Đất.

443
00:29:18,506 --> 00:29:24,095
‎Ngày nay, chỉ còn 30% các loài chim
‎trên Trái Đất là loài hoang dã.

444
00:29:25,180 --> 00:29:27,390
‎Còn trong số các loài động vật có vú,

445
00:29:27,474 --> 00:29:32,020
‎các loài hoang dã hiện chỉ còn chiếm
‎bốn phần trăm nếu tính theo trọng lượng.

446
00:29:33,062 --> 00:29:38,943
‎Vậy ranh giới đa dạng sinh học nằm ở đâu?
‎Còn bao nhiêu phần của thế giới tự nhiên

447
00:29:39,027 --> 00:29:43,281
‎ta có thể đánh mất nữa trước khi
‎những quần xã của chính ta bị sụp đổ?

448
00:29:43,948 --> 00:29:46,284
‎Có rất nhiều điểm bùng phát

449
00:29:46,367 --> 00:29:48,161
‎trong thế giới tự nhiên,

450
00:29:48,244 --> 00:29:51,456
‎nên khó mà giải thích được cụ thể

451
00:29:51,539 --> 00:29:54,250
‎ranh giới của hành tinh
‎về sự đa dạng sinh học,

452
00:29:54,334 --> 00:29:56,961
‎vì sự sống là vô cùng phức tạp.

453
00:29:58,505 --> 00:30:02,509
‎Có lẽ khó mà xác định được
‎ranh giới cụ thể về sự mất mát tự nhiên

454
00:30:02,592 --> 00:30:04,677
‎vì sự phức tạp của tạo hóa,

455
00:30:05,178 --> 00:30:09,682
‎nhưng có một điều rõ ràng.
‎Đó là ta hiện đã vượt xa ranh giới đó rồi.

456
00:30:11,184 --> 00:30:13,478
‎Ta đã thâm hụt quá sâu rồi.

457
00:30:13,561 --> 00:30:16,231
‎Ta đã tới một điểm quá nguy hiểm

458
00:30:16,314 --> 00:30:21,361
‎về mặt mất mát các giống loài của Trái Đất
‎và phá hủy các hệ sinh thái của Trái Đất,

459
00:30:21,444 --> 00:30:26,366
‎tới mức ta phải ngăn chặn sự mất mát
‎về đa dạng sinh học càng nhanh càng tốt.

460
00:30:30,078 --> 00:30:33,790
‎Giờ là lúc ta phải đặt mục tiêu

461
00:30:33,873 --> 00:30:39,838
‎cho năm 2021, 2022. Ý tôi là,
‎ngay từ giai đoạn đầu thập niên này.

462
00:30:40,338 --> 00:30:43,800
‎Ta phải hướng đến việc
‎ngăn hẳn sự mất mát trong tự nhiên.

463
00:30:46,427 --> 00:30:52,308
‎Tương đương với
‎sự ấm lên tối đa cho phép 1,5 độ C sẽ là

464
00:30:52,392 --> 00:30:54,519
‎ngăn hẳn mất mát tự nhiên, từ giờ.

465
00:30:57,772 --> 00:31:02,443
‎Ranh giới của sinh quyển thứ ba
‎liên quan tới dòng máu của hành tinh này,

466
00:31:03,152 --> 00:31:06,614
‎bởi nước ngọt
‎cũng là một trong những yếu tố cơ bản

467
00:31:06,698 --> 00:31:08,658
‎mà xã hội lệ thuộc vào.

468
00:31:09,158 --> 00:31:11,786
‎Bạn có biết là tôi và bạn cần xấp xỉ

469
00:31:12,287 --> 00:31:15,123
‎khoảng 3.000 lít nước ngọt

470
00:31:15,206 --> 00:31:19,002
‎mỗi người, mỗi ngày, mới sống được không?

471
00:31:19,586 --> 00:31:24,007
‎Bạn sẽ bảo: "Chúa ơi, 3.000 lít?
‎Ba tấn nước ư? Gì mà nhiều thế?"

472
00:31:24,090 --> 00:31:28,720
‎Đúng, ta chỉ cần 50 lít nước
‎để uống và vệ sinh.

473
00:31:29,804 --> 00:31:32,891
‎Ở thế giới dư dả,
‎ta sẽ sử dụng khoảng 100 lít nữa

474
00:31:32,974 --> 00:31:35,351
‎để giặt giũ, để làm việc nhà,

475
00:31:35,435 --> 00:31:38,980
‎xong cần 150 lít nữa
‎để làm công nghiệp, vậy là cỡ 300 lít.

476
00:31:39,063 --> 00:31:43,651
‎Nhưng số còn lại, rơi vào cỡ 2.500 lít,
‎thì là cho thực phẩm.

477
00:31:44,402 --> 00:31:48,948
‎Đó là lượng nước ngọt ta cần để chế biến
‎những gì được đưa lên đĩa ăn của ta

478
00:31:49,032 --> 00:31:50,825
‎khi ta ăn đồ ăn.

479
00:31:53,494 --> 00:31:56,915
‎Nước ngọt
‎có ý nghĩa đặc biệt đối với Johan.

480
00:31:57,415 --> 00:31:59,626
‎Nó là đề tài luận án Tiến sĩ của ông

481
00:31:59,709 --> 00:32:04,297
‎và được ông nghiên cứu nhiều năm
‎ở các khu vực bán khô hạn thuộc Châu Phi.

482
00:32:05,256 --> 00:32:08,968
‎Bạn biết đấy,
‎từ rạng sáng đến lúc hoàng hôn, tôi từng

483
00:32:09,052 --> 00:32:13,556
‎đi khắp nơi, vã mồ hôi như tắm,
‎để, bạn biết đấy, thu thập dữ liệu,

484
00:32:14,057 --> 00:32:15,934
‎đào các phẫu diện đất,

485
00:32:16,017 --> 00:32:19,187
‎lấy mẫu đất, đo độ ẩm của đất.

486
00:32:19,938 --> 00:32:22,774
‎Để lấy dữ liệu tốc độ gió và lượng mưa.

487
00:32:24,233 --> 00:32:27,987
‎Tôi đã đo vô vàn diện tích lá.
‎Ừm, bạn không tưởng tượng nổi

488
00:32:28,071 --> 00:32:32,867
‎một nhà khoa học phải tỉ mỉ đến mức nào
‎khi đo từng mi-li-mét vuông

489
00:32:32,951 --> 00:32:36,329
‎kích cỡ
‎của toàn bộ số lá trên một cái cây đâu.

490
00:32:38,247 --> 00:32:42,627
‎Đó là những dữ kiện ông cần
‎để giải đáp một câu hỏi lớn hơn nhiều.

491
00:32:43,127 --> 00:32:46,547
‎Ta cần bao nhiêu nước
‎để chu cấp cho thế giới?

492
00:32:47,256 --> 00:32:52,971
‎Hồi học Thạc sĩ Khoa học, tôi đã
‎trả lời dè dặt: "Đúng. Có vẻ có đủ nước".

493
00:32:53,471 --> 00:32:59,227
‎Nhưng câu chuyện này còn khía cạnh khác.
‎Liệu có một ngưỡng dùng nước ngọt toàn cầu

494
00:32:59,310 --> 00:33:02,271
‎mà nếu vượt qua,
‎hệ thống sẽ bắt đầu sụp đổ không?

495
00:33:03,564 --> 00:33:07,735
‎Chúng tôi thực chất đã rà soát
‎mọi lưu vực sông trên thế giới để, ừm,

496
00:33:07,819 --> 00:33:14,242
‎xác định lưu lượng nước tối thiểu
‎mà mọi lưu vực sông

497
00:33:14,325 --> 00:33:18,204
‎cần có nếu muốn duy trì độ ẩm cho hệ thống

498
00:33:18,287 --> 00:33:21,124
‎để có được những hệ sinh thái phát triển,

499
00:33:21,207 --> 00:33:24,794
‎nguồn cung cấp nước đảm bảo,
‎những lưu vực sông vận hành tốt.

500
00:33:25,628 --> 00:33:29,424
‎Lượng nước hiện bị khai thác
‎từ mỗi con sông

501
00:33:29,507 --> 00:33:33,386
‎lý giải vì sao
‎nhiều con sông đang có nguy cơ cạn khô.

502
00:33:36,097 --> 00:33:42,061
‎Theo đánh giá ngày nay của chúng tôi
‎thì trên phạm vi toàn cầu, chúng ta vẫn

503
00:33:42,145 --> 00:33:46,983
‎ở vùng an toàn về nước ngọt, nhưng
‎ta đang tiến rất nhanh tới vùng nguy hiểm.

504
00:33:52,739 --> 00:33:54,991
‎Giới hạn sinh quyển cuối cùng

505
00:33:55,074 --> 00:33:59,454
‎là về dòng chảy
‎của các dưỡng chất, ni-tơ và phốt-pho.

506
00:34:00,038 --> 00:34:03,708
‎Chúng là những thành phần thiết yếu
‎của mọi thực thể sống,

507
00:34:03,791 --> 00:34:06,669
‎là những thành phần chính
‎của các loại phân bón.

508
00:34:07,170 --> 00:34:12,050
‎Johan đã tận mắt chứng kiến những tác động
‎đến từ việc tăng cường sử dụng chúng.

509
00:34:13,760 --> 00:34:18,431
‎Thời thơ ấu, ông thường ở cả mùa hè
‎trên một hòn đảo ở Biển Baltic.

510
00:34:19,264 --> 00:34:24,645
‎Chúng tôi mê câu cá. Thường thì tôi đi câu
‎với Anders, bạn thân nhất của tôi ở đây,

511
00:34:24,728 --> 00:34:28,315
‎và Nicklaus, em trai tôi. Và…

512
00:34:28,399 --> 00:34:33,905
‎Tức là thường chỉ có ba đứa tôi nhưng
‎gần như có thể hỏi bố mẹ tôi là:

513
00:34:33,987 --> 00:34:35,864
‎"Tối nay bố mẹ muốn ăn cá hả?"

514
00:34:35,947 --> 00:34:39,118
‎Xong về cơ bản
‎là chắc chắn chúng tôi sẽ có cá đem về.

515
00:34:39,202 --> 00:34:42,038
‎Một trong những kiểu phiêu lưu là đi ra

516
00:34:42,830 --> 00:34:46,876
‎ngoài khơi Biển Baltic
‎chừng một, hai hải lý,

517
00:34:47,418 --> 00:34:51,089
‎xong chúng tôi
‎sẽ tự tay câu cá tuyết ở đó.

518
00:34:52,255 --> 00:34:55,426
‎Hồi đó tôi là đứa giỏi làm cá nhất

519
00:34:55,510 --> 00:34:58,221
‎nên ngồi câu được một tiếng
‎là tôi phải thôi

520
00:34:58,304 --> 00:35:01,724
‎vì chúng tôi câu được nhiều quá
‎nên muốn đem về chỉ có cách

521
00:35:01,808 --> 00:35:05,686
‎là chúng tôi phải thái cá tại chỗ.

522
00:35:06,479 --> 00:35:09,607
‎Và lũ mòng biển sẽ tới nhấn chìm chúng tôi

523
00:35:09,690 --> 00:35:12,693
‎vì có quá nhiều, bạn biết đấy,

524
00:35:12,777 --> 00:35:16,364
‎lòng cá rồi thì các bộ phận khác của cá
‎mà tôi phải thái bỏ

525
00:35:16,447 --> 00:35:18,241
‎để thuyền chứa vừa.

526
00:35:21,119 --> 00:35:25,998
‎Và đó là một hoạt động
‎mà tôi rất thích hồi bé.

527
00:35:27,750 --> 00:35:31,838
‎Vài chục năm sau, tức là ngày nay,
‎tình hình đã khác hoàn toàn,

528
00:35:31,921 --> 00:35:36,342
‎bạn sẽ chả thấy ai
‎muốn ra khơi câu cá tuyết nữa

529
00:35:36,425 --> 00:35:39,303
‎vì đúng nghĩa là chẳng còn con nào cả.

530
00:35:40,930 --> 00:35:46,894
‎Cần nói thêm là quang cảnh
‎trông vẫn y như hồi thập niên 1970, 1980

531
00:35:46,978 --> 00:35:49,147
‎nếu bạn nhìn từ trên xuống,

532
00:35:49,647 --> 00:35:53,568
‎nhưng khi bạn nhìn từ bên dưới
‎thì quang cảnh khác hẳn.

533
00:35:55,194 --> 00:35:59,365
‎Hồi Johan còn bé,
‎Biển Baltic là một môi trường lành mạnh

534
00:35:59,448 --> 00:36:02,577
‎với chủ yếu là
‎những loài cá săn mồi như cá tuyết.

535
00:36:03,119 --> 00:36:06,080
‎Dù việc nhiều loài biến mất
‎là do đánh cạn cá,

536
00:36:06,164 --> 00:36:09,834
‎lượng phân bón bị rửa trôi xuống
‎từ những cánh đồng xung quanh

537
00:36:09,917 --> 00:36:12,211
‎mới là thứ đẩy Baltic vào thảm cảnh.

538
00:36:12,712 --> 00:36:15,965
‎Hiện đây là
‎vùng biển ô nhiễm nhất thế giới.

539
00:36:18,593 --> 00:36:24,140
‎Khi trên khắp hành tinh có rất nhiều
‎vùng biển có tình trạng giống Biển Baltic

540
00:36:24,223 --> 00:36:26,809
‎thì ta có lý do để quan ngại sâu sắc,

541
00:36:27,310 --> 00:36:29,896
‎vì đó là tín hiệu

542
00:36:29,979 --> 00:36:32,440
‎cho thấy cả hành tinh đang

543
00:36:32,523 --> 00:36:36,736
‎dần đánh mất khả năng phục hồi
‎và đang ngày một yếu đi.

544
00:36:39,238 --> 00:36:44,202
‎Elena Bennett là chuyên gia
‎về tác động của các loại phân bón.

545
00:36:44,702 --> 00:36:48,497
‎Ta lấy ni-tơ từ không khí
‎rồi biến đổi bằng phương pháp hóa học

546
00:36:48,581 --> 00:36:51,500
‎thành dạng mà thực vật sử dụng được,

547
00:36:51,584 --> 00:36:56,255
‎hay như trường hợp phốt-pho là ta đào nó
‎từ dưới đất lên. Ta khai thác nó.

548
00:36:56,756 --> 00:37:01,552
‎Ta đã phát triển được các lộ trình hóa học
‎hoặc các phương pháp khai thác phốt-pho

549
00:37:01,636 --> 00:37:03,804
‎hiệu quả hơn rất nhiều,

550
00:37:03,888 --> 00:37:07,391
‎và việc đó
‎về cơ bản đã tăng gấp đôi, gấp ba,

551
00:37:07,475 --> 00:37:08,935
‎thậm chí gấp bốn lần

552
00:37:09,018 --> 00:37:12,939
‎sản lượng thực phẩm trên khắp thế giới.

553
00:37:14,315 --> 00:37:17,109
‎Một thành tựu vô giá
‎để chu cấp cho dân số ngày một tăng,

554
00:37:17,693 --> 00:37:21,322
‎nhưng ta lại hình thành thói quen
‎sử dụng nhiều phân bón

555
00:37:21,405 --> 00:37:23,407
‎hơn hẳn lượng dùng của cây trồng.

556
00:37:23,491 --> 00:37:26,244
‎Dưỡng chất thừa
‎bị rửa trôi xuống các con sông,

557
00:37:26,327 --> 00:37:31,332
‎khiến chúng cũng bị bón phân quá liều,
‎quá trình này được gọi là "phì dưỡng".

558
00:37:32,124 --> 00:37:35,086
‎Ta sẽ thấy những lớp tảo nở hoa.

559
00:37:35,169 --> 00:37:40,591
‎Chúng trông gần như
‎một lớp váng màu lục trên mặt hồ.

560
00:37:40,675 --> 00:37:42,551
‎Chúng thường có mùi rất hôi

561
00:37:42,635 --> 00:37:46,555
‎vì đấy là mùi khi lớp tảo đó bị thối rữa.

562
00:37:47,348 --> 00:37:50,643
‎Trong quá trình phân hủy,
‎nó sẽ tiêu thụ khí ô-xy.

563
00:37:51,227 --> 00:37:54,480
‎Lượng ô-xy giảm
‎sẽ làm thay đổi thành phần hóa học

564
00:37:54,563 --> 00:37:59,777
‎của lớp trầm tích dưới đáy hồ,
‎khiến chúng thải ra nhiều phốt-pho hơn.

565
00:37:59,860 --> 00:38:03,489
‎Ngay khi xảy ra vấn nạn phì dưỡng,
‎cái hồ, kiểu như, sẽ bảo:

566
00:38:03,572 --> 00:38:06,117
‎"Ô, tốt, để làm tình hình tệ hơn nào",

567
00:38:06,200 --> 00:38:09,620
‎và nó sẽ tạo ra
‎một chu trình phản hồi tích cực,

568
00:38:09,704 --> 00:38:12,915
‎thải ngày càng nhiều phốt-pho

569
00:38:12,999 --> 00:38:16,669
‎vào hồ nước đó
‎và về cơ bản là giữ hồ ở trạng thái đó.

570
00:38:17,962 --> 00:38:23,009
‎Ta cũng đang gặp vấn nạn phì dưỡng này
‎ở các đại dương,

571
00:38:23,092 --> 00:38:27,179
‎ở những khu vực gọi là vùng chết,
‎tạo nên từ chính các dưỡng chất đó,

572
00:38:27,263 --> 00:38:30,308
‎và hiện ta thấy có các vùng chết

573
00:38:30,391 --> 00:38:33,644
‎ở vài trăm địa điểm trên khắp thế giới.

574
00:38:36,355 --> 00:38:40,609
‎Phì dưỡng ở đại dương có thể là
‎một trong những nhân tố then chốt

575
00:38:40,693 --> 00:38:44,947
‎gây ra một trong năm sự kiện
‎đại tuyệt chủng trước đây trên thế giới.

576
00:38:45,573 --> 00:38:46,741
‎Hiện tại,

577
00:38:46,824 --> 00:38:49,201
‎có những vùng chết đã mở rộng ra

578
00:38:49,285 --> 00:38:52,496
‎tới hàng chục ngàn ki-lô-mét vuông.

579
00:38:58,169 --> 00:39:01,088
‎Việc lạm dụng phốt-pho và ni-tơ là

580
00:39:01,172 --> 00:39:05,634
‎tác động thuộc số ít ai biết nhưng
‎nghiêm trọng nhất của ta lên sinh quyển.

581
00:39:05,718 --> 00:39:09,013
‎Hiện ta đã tiến sâu vào vùng nguy hiểm.

582
00:39:09,638 --> 00:39:12,725
‎Ta đã vượt rất xa
‎ranh giới dưỡng chất rồi.

583
00:39:12,808 --> 00:39:15,353
‎Nhưng ta chẳng mấy khi
‎nghĩ đến vấn đề này.

584
00:39:15,436 --> 00:39:21,317
‎Theo tôi ta cần nhìn nhận ranh giới này
‎nghiêm túc hơn hiện tại rất nhiều.

585
00:39:23,694 --> 00:39:26,280
‎Các dưỡng chất, nguồn nước,
‎những cánh rừng,

586
00:39:26,364 --> 00:39:28,741
‎sự đa dạng sinh học và khí hậu.

587
00:39:28,824 --> 00:39:31,410
‎Năm thành phần quan trọng
‎của hành tinh này,

588
00:39:31,494 --> 00:39:35,623
‎giúp điều tiết tính ổn định
‎và củng cố sự tồn vong của chính chúng ta.

589
00:39:39,377 --> 00:39:44,006
‎Nhưng Johan và các đồng nghiệp
‎biết đó vẫn chưa phải bức tranh toàn cảnh.

590
00:39:45,383 --> 00:39:48,386
‎Họ còn chưa tính
‎một vấn đề nghiêm trọng ít ai biết

591
00:39:48,469 --> 00:39:50,638
‎đang xảy ra trên các đại dương.

592
00:39:55,351 --> 00:40:00,189
‎Tác động của nó lên tính ổn định của
‎hành tinh có thể bỏ xa mọi nhân tố khác.

593
00:40:02,149 --> 00:40:05,653
‎Khi chúng ta
‎thải khí CO2 vào bầu khí quyển,

594
00:40:05,736 --> 00:40:09,573
‎khoảng một phần ba lượng khí thải đó
‎sẽ đi xuống đại dương.

595
00:40:09,657 --> 00:40:12,284
‎Terry Hughes là cộng tác viên thân thiết

596
00:40:12,368 --> 00:40:14,370
‎của Johan đã nhiều năm.

597
00:40:15,121 --> 00:40:19,959
‎Nó khiến tính chất hóa học của đại dương
‎bị thay đổi. Nó khiến nồng độ pH thay đổi,

598
00:40:20,042 --> 00:40:23,003
‎khiến tính kiềm giảm hoặc tính a-xít tăng.

599
00:40:23,504 --> 00:40:26,132
‎Từ đó
‎ta có thuật ngữ "a-xít hóa đại dương".

600
00:40:27,007 --> 00:40:29,718
‎Khi các-bon đi-ô-xít
‎bị hòa tan trong nước,

601
00:40:29,802 --> 00:40:32,054
‎nó sẽ tạo ra a-xít các-bo-níc.

602
00:40:32,638 --> 00:40:35,224
‎Những vùng nước lạnh sẽ dễ bị tổn hại.

603
00:40:36,475 --> 00:40:38,394
‎Trong vài thập kỷ qua,

604
00:40:38,477 --> 00:40:42,565
‎tính a-xít trong các đại dương
‎trên thế giới đã tăng 26%,

605
00:40:43,399 --> 00:40:46,402
‎và chừng nào nồng độ các-bon đi-ô-xít

606
00:40:46,485 --> 00:40:48,696
‎trong bầu khí quyển còn ở mức cao

607
00:40:48,779 --> 00:40:51,365
‎thì các đại dương còn bị a-xít hóa tiếp.

608
00:40:52,867 --> 00:40:57,329
‎A-xít sẽ phản ứng với các hóa chất
‎gọi là i-ôn các-bo-nát trong nước,

609
00:40:57,413 --> 00:40:59,373
‎khiến nồng độ của chúng bị giảm.

610
00:40:59,999 --> 00:41:03,335
‎Việc này sẽ ảnh hưởng
‎tới nhiều hệ sinh vật,

611
00:41:03,419 --> 00:41:07,423
‎nhất là những sinh vật cần các-bo-nát
‎để nuôi dưỡng khung xương.

612
00:41:07,506 --> 00:41:10,718
‎Các loài động vật thân mềm,
‎sò, trai chẳng hạn.

613
00:41:12,136 --> 00:41:15,598
‎A-xít hóa đại dương
‎có một lịch sử đáng lo ngại.

614
00:41:18,100 --> 00:41:20,978
‎Những thay đổi toàn cầu về sự a-xít hóa,

615
00:41:21,770 --> 00:41:25,483
‎về nồng độ pH trong đại dương
‎có thể gây ra đại tuyệt chủng.

616
00:41:25,566 --> 00:41:29,570
‎Ta đã thấy điều đó rất nhiều lần
‎trong các ghi chép về địa chất.

617
00:41:29,653 --> 00:41:31,363
‎Nên khi ta tác động tới

618
00:41:31,447 --> 00:41:36,035
‎khí hậu của hành tinh,
‎ta đúng nghĩa là đang đùa với lửa,

619
00:41:36,118 --> 00:41:39,747
‎với những hậu quả không thể lường trước

620
00:41:39,830 --> 00:41:45,252
‎khi vượt qua các ranh giới của hành tinh
‎và bước vào lãnh thổ chưa được khám phá.

621
00:41:46,462 --> 00:41:50,424
‎Ta vẫn đang trong
‎vùng an toàn của a-xít hóa đại dương,

622
00:41:50,508 --> 00:41:52,968
‎nhưng ta đang tiến dần tới vùng nguy hiểm

623
00:41:53,052 --> 00:41:57,264
‎và rất có thể
‎là tới một cuộc đại tuyệt chủng thảm họa.

624
00:42:00,476 --> 00:42:02,686
‎Dù Trái Đất phức tạp tới vậy,

625
00:42:02,770 --> 00:42:06,899
‎Johan và các đồng nghiệp của ông
‎đã khám phá ra là chỉ có chín hệ thống

626
00:42:06,982 --> 00:42:08,776
‎giữ cho hành tinh này ổn định.

627
00:42:09,860 --> 00:42:14,198
‎Nhưng họ vẫn chưa xác định được
‎ranh giới của hai trong số đó nằm ở đâu.

628
00:42:14,740 --> 00:42:18,953
‎Hệ thống đầu tiên
‎là một loại chất gây ô nhiễm nhân tạo.

629
00:42:19,620 --> 00:42:23,582
‎Chúng tôi gọi chúng là "các tân thực thể"
‎và chúng gồm đủ mọi thứ,

630
00:42:23,666 --> 00:42:27,461
‎từ chất thải hạt nhân,
‎chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy,

631
00:42:27,545 --> 00:42:30,047
‎những lớp kim loại nặng

632
00:42:30,130 --> 00:42:32,174
‎cho tới các vi nhựa.

633
00:42:33,634 --> 00:42:37,596
‎Con người đã tạo ra 100.000 vật liệu mới

634
00:42:37,680 --> 00:42:42,726
‎và bất cứ vật liệu nào trong số đó cũng
‎có thể tác động thảm khốc lên môi trường.

635
00:42:44,270 --> 00:42:47,439
‎Tới nay, ranh giới này
‎vẫn chưa lượng hóa được.

636
00:42:47,523 --> 00:42:51,610
‎Ta đơn giản là chưa biết
‎những tác động lâu dài‎ ‎hoặc tích lũy

637
00:42:51,694 --> 00:42:53,737
‎của các chất gây ô nhiễm này,

638
00:42:54,238 --> 00:42:58,158
‎nhưng hầu hết chúng đều có khả năng
‎phá hủy trên phạm vi toàn cầu

639
00:42:58,242 --> 00:43:00,369
‎nếu không được kiểm soát thế nào đó.

640
00:43:03,956 --> 00:43:08,460
‎Có một dạng chất gây ô nhiễm
‎đã gây ảnh hưởng trên phạm vi toàn cầu,

641
00:43:08,544 --> 00:43:11,755
‎tới mức có ranh giới riêng dành cho nó.

642
00:43:12,506 --> 00:43:17,303
‎Về cơ bản,
‎sol khí là các hạt trong khí quyển.

643
00:43:17,386 --> 00:43:20,306
‎Chúng được gọi là
‎các hạt gây ô nhiễm không khí.

644
00:43:20,389 --> 00:43:21,223
‎SOL KHÍ

645
00:43:21,307 --> 00:43:26,604
‎Bảy lăm phần trăm ô nhiễm sol khí
‎đến từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch.

646
00:43:28,022 --> 00:43:30,858
‎Ta thấy chúng như sương mù trên trời

647
00:43:30,941 --> 00:43:35,529
‎bởi chúng chặn ánh sáng Mặt Trời rồi
‎phân tán nó đi như những chiếc gương,

648
00:43:36,030 --> 00:43:38,782
‎và chúng gây ra
‎thứ gọi là "sự mờ đi toàn cầu".

649
00:43:39,450 --> 00:43:44,663
‎Veerabhadran đã dành cả đời để nghiên cứu
‎không khí xung quanh ta và trên bầu trời.

650
00:43:44,747 --> 00:43:48,042
‎Các sol khí còn tác động tới khí hậu
‎theo một cách nữa.

651
00:43:48,667 --> 00:43:52,713
‎Bởi chúng cắt giảm ánh sáng Mặt Trời,
‎vốn là nguồn năng lượng lớn

652
00:43:52,796 --> 00:43:58,761
‎để điều chỉnh nhiệt độ trên hành tinh,
‎các sol khí đó đã tạo ra một dạng làm mát.

653
00:43:58,844 --> 00:44:04,266
‎Khi bạn thấy một nhà khoa học khí hậu
‎như tôi bảo sol khí đang làm mát hành tinh

654
00:44:04,350 --> 00:44:07,686
‎và che đi sự ấm lên,
‎chắc bạn sẽ nghĩ: "Thế là tốt mà".

655
00:44:07,770 --> 00:44:10,356
‎Nhưng rất tiếc là không phải.

656
00:44:11,482 --> 00:44:13,484
‎Chính bởi lớp che đậy này

657
00:44:13,567 --> 00:44:18,280
‎mà ta vẫn chưa thấy hết
‎con quái vật hiệu ứng nhà kính.

658
00:44:19,615 --> 00:44:23,035
‎Hiệu ứng làm mát của các sol khí
‎đang che lấp khoảng

659
00:44:23,118 --> 00:44:26,455
‎bốn mươi phần trăm
‎tác động của sự ấm lên toàn cầu,

660
00:44:27,498 --> 00:44:29,875
‎và cái giá của việc này là rất đắt.

661
00:44:29,958 --> 00:44:34,421
‎Hằng năm, ô nhiễm không khí
‎cướp đi sinh mạng của hơn bảy triệu người

662
00:44:34,505 --> 00:44:38,550
‎và rút ngắn trung bình
‎ba năm tuổi thọ kỳ vọng

663
00:44:38,634 --> 00:44:40,219
‎của mỗi chúng ta.

664
00:44:44,640 --> 00:44:49,937
‎Ranh giới ô nhiễm không khí nằm ở đâu
‎thì khoa học chưa thể xác định được.

665
00:44:53,357 --> 00:44:58,028
‎Chỉ qua việc 7,5 triệu người tử vong

666
00:44:58,112 --> 00:45:02,449
‎vì các hạt này,
‎tôi cho rằng hiện ta đã vượt qua

667
00:45:02,533 --> 00:45:05,244
‎ranh giới liên quan tới các sol khí rồi.

668
00:45:06,704 --> 00:45:10,582
‎Ranh giới thứ chín và cuối cùng
‎là tầng ô-zôn.

669
00:45:11,291 --> 00:45:15,003
‎Ranh giới này có một khác biệt độc đáo,
‎nó là ranh giới duy nhất

670
00:45:15,087 --> 00:45:17,423
‎mà ta đang đi đúng hướng.

671
00:45:19,383 --> 00:45:24,888
‎Tầng ô-zôn sẽ chặn
‎những bức xạ cực tím có hại,

672
00:45:24,972 --> 00:45:27,182
‎thứ tác động trực tiếp

673
00:45:27,266 --> 00:45:31,895
‎lên ADN của chúng ta và gây ra
‎những căn bệnh chết người như ung thư da.

674
00:45:32,396 --> 00:45:36,567
‎Thế nên
‎khi lỗ thủng tầng ô-zôn ở Nam Cực được

675
00:45:36,650 --> 00:45:39,695
‎phát hiện hồi những năm 1980,

676
00:45:40,821 --> 00:45:42,698
‎cả thế giới đã hoảng loạn.

677
00:45:44,408 --> 00:45:46,452
‎Vụ phát hiện lỗ thủng tầng ô-zôn

678
00:45:46,535 --> 00:45:50,414
‎mà các hóa chất độc hại
‎bị thải vào bầu khí quyển gây ra

679
00:45:50,497 --> 00:45:53,792
‎khiến các quốc gia
‎quyết định khai tử các hóa chất này.

680
00:45:55,169 --> 00:45:58,589
‎Khá là phi thường
‎khi thấy những cảnh báo khoa học

681
00:45:58,672 --> 00:46:02,217
‎được chuyển hóa
‎thành hành động chính trị như vậy.

682
00:46:02,301 --> 00:46:05,387
‎Đó là tiền lệ đầu tiên và duy nhất

683
00:46:05,471 --> 00:46:08,807
‎về việc ta thực sự kiểm soát được
‎cả hành tinh này.

684
00:46:08,891 --> 00:46:11,852
‎Ta đã thực sự về được
‎một không gian sống an toàn,

685
00:46:11,935 --> 00:46:15,397
‎đó là một ranh giới hành tinh
‎mà ta đã tiến rất sâu

686
00:46:15,481 --> 00:46:20,694
‎vào vùng đặc biệt nguy hiểm, nhưng
‎ta đã về được không gian sống an toàn.

687
00:46:22,070 --> 00:46:25,324
‎Đó quả là một cảnh tượng tuyệt vời.

688
00:46:25,407 --> 00:46:29,119
‎Các nhà khoa học rung chuông cảnh báo
‎và thế giới đã hành động.

689
00:46:29,787 --> 00:46:32,206
‎Nhờ Johan và các đồng nghiệp của ông,

690
00:46:32,289 --> 00:46:35,292
‎giờ ta đã biết
‎về chín ranh giới trên hành tinh này

691
00:46:35,793 --> 00:46:38,212
‎và những rủi ro sẽ gặp phải nếu vượt qua.

692
00:46:39,254 --> 00:46:43,050
‎Ngoài tầng ô-zôn, chí ít ta vẫn đang

693
00:46:43,133 --> 00:46:47,596
‎nằm trong vùng an toàn
‎của sự a-xít hóa đại dương và nước ngọt.

694
00:46:48,263 --> 00:46:51,683
‎Ta chưa biết ta đã ở gần vùng nguy hiểm

695
00:46:51,767 --> 00:46:56,772
‎của ô nhiễm không khí và các chất
‎gây ô nhiễm, các tân thực thể ra sao.

696
00:46:57,815 --> 00:47:00,651
‎Nhưng cái đáng lo nhất
‎là ta hiện đã vượt qua

697
00:47:00,734 --> 00:47:03,529
‎ít nhất là bốn trên chín ranh giới rồi.

698
00:47:03,612 --> 00:47:08,033
‎Đó là khí hậu, thiệt hại về rừng,
‎các dưỡng chất và sự đa dạng sinh học.

699
00:47:08,116 --> 00:47:11,870
‎Hiện ta sắp vượt qua
‎những điểm bùng phát không cứu vãn nổi,

700
00:47:12,996 --> 00:47:16,959
‎và ta đang ở cận kề hiểm họa
‎của việc đẩy Trái Đất vào trạng thái

701
00:47:17,042 --> 00:47:20,671
‎khiến nó không thể hỗ trợ
‎cho các nền văn minh của chính ta.

702
00:47:21,964 --> 00:47:26,260
‎Thứ ta đang thấy trên thế giới
‎đã xác minh khuôn khổ ranh giới hành tinh.

703
00:47:26,343 --> 00:47:29,263
‎Ta đang thấy
‎những bằng chứng rất rõ ràng là,

704
00:47:29,346 --> 00:47:31,223
‎bởi ta đang ở vùng nguy hiểm của khí hậu,

705
00:47:31,306 --> 00:47:34,393
‎đã lún vào vùng đặc biệt nguy hiểm
‎của thiệt hại đa dạng sinh học,

706
00:47:34,893 --> 00:47:38,730
‎ta bắt đầu thấy hạn hán gia tăng,
‎rừng mưa nhiệt đới bị ảnh hưởng,

707
00:47:38,814 --> 00:47:42,150
‎thấy cháy rừng ở Úc và ở Amazon,

708
00:47:42,776 --> 00:47:46,530
‎thấy băng tan nhanh
‎và các hệ san hô bị tàn phá.

709
00:47:51,201 --> 00:47:54,788
‎Với các nhà khoa học đang phải chứng kiến
‎những thay đổi trên hành tinh,

710
00:47:54,872 --> 00:47:57,749
‎tổn thất không chỉ dừng lại
‎ở những con số.

711
00:47:58,917 --> 00:48:02,880
‎Cả đời Terry Hughes
‎đã nghiên cứu các rạn san hô.

712
00:48:03,547 --> 00:48:06,383
‎San hô bị tẩy trắng
‎là san hô đang rất yếu.

713
00:48:06,884 --> 00:48:10,429
‎San hô sẽ bị tẩy trắng
‎khi vùng nước quanh nó trở nên quá ấm,

714
00:48:10,512 --> 00:48:14,308
‎đây là vấn nạn đang xảy ra
‎với tần suất và cường độ ngày một tăng

715
00:48:14,391 --> 00:48:16,810
‎do hậu quả của sự ấm lên toàn cầu.

716
00:48:17,811 --> 00:48:20,981
‎Trong các đợt nóng dữ dội như ta đã thấy

717
00:48:21,064 --> 00:48:24,151
‎qua các sự kiện tẩy trắng hàng loạt
‎hàng thập kỷ qua,

718
00:48:24,234 --> 00:48:27,487
‎chúng thực chất có thể chết rất nhanh,
‎bị nướng chín.

719
00:48:30,032 --> 00:48:33,619
‎Vết tích của một sự kiện tẩy trắng
‎lớn gấp mười lần

720
00:48:33,702 --> 00:48:37,122
‎một trận xoáy thuận nhiệt đới Cấp Năm
‎khủng khiếp nhất.

721
00:48:37,623 --> 00:48:42,252
‎Tức là chúng vô cùng thảm khốc,
‎xét về mặt phạm vi ảnh hưởng

722
00:48:42,753 --> 00:48:46,214
‎và xét về tần suất mà chúng xảy ra.

723
00:48:47,883 --> 00:48:52,679
‎Terry nghiên cứu Rạn san hô Great Barrier,
‎hệ thống rạn san hô lớn nhất thế giới.

724
00:48:54,973 --> 00:48:58,310
‎Các sự kiện tẩy trắng
‎từng chỉ xảy ra cục bộ và rất hiếm,

725
00:48:58,393 --> 00:49:00,479
‎nhưng trong hai thập kỷ qua,

726
00:49:00,562 --> 00:49:04,399
‎những đợt sóng nhiệt biển
‎đã gây ra tẩy trắng trên diện rộng.

727
00:49:06,109 --> 00:49:11,490
‎Ba trong năm sự kiện tẩy trắng lớn nhất
‎đã xảy ra trong năm năm qua.

728
00:49:15,953 --> 00:49:20,791
‎Chúng tôi đang lo ngại về khoảng cách
‎đang thu hẹp giữa hai sự kiện tẩy trắng.

729
00:49:21,458 --> 00:49:26,338
‎Ta đã thấy hai sự kiện tẩy trắng liền nhau
‎lần đầu có ở Rạn san hô Great Barrier

730
00:49:26,421 --> 00:49:30,258
‎vào hai mùa hè liên tiếp năm 2016 và 2017.

731
00:49:32,052 --> 00:49:36,139
‎Khoảng cách đó là cực kỳ quan trọng
‎để san hô có thể hồi phục.

732
00:49:36,848 --> 00:49:40,435
‎Nửa số san hô của rạn này hiện đã chết.

733
00:49:44,731 --> 00:49:48,151
‎Terry có nhiệm vụ
‎tiến hành các cuộc khảo sát trên không

734
00:49:48,235 --> 00:49:51,488
‎để ghi lại quy mô
‎của mỗi sự kiện tẩy trắng.

735
00:49:52,155 --> 00:49:56,535
‎Khi tiến hành khảo sát trên không,
‎chúng tôi sẽ bay chậm nhất có thể,

736
00:49:56,618 --> 00:50:01,456
‎thấp nhất có thể để thấy được
‎từng cá thể san hô, để đánh giá xem

737
00:50:01,540 --> 00:50:04,584
‎có bao nhiêu cá thể đã bị tẩy trắng.

738
00:50:05,210 --> 00:50:08,964
‎- San hô bị tẩy trắng hết rồi.
‎- Ừ, tệ thật.

739
00:50:09,548 --> 00:50:13,010
‎Bạn sẽ thấy một rạn san hô bị tẩy trắng
‎từ cách hàng cây số

740
00:50:13,093 --> 00:50:17,472
‎vì nó gần như phát sáng.
‎Nó chứa quá nhiều cá thể san hô trắng.

741
00:50:18,432 --> 00:50:22,060
‎Ở đây có một mào rạn rất rộng,
‎gần như đã tẩy trắng hết.

742
00:50:23,770 --> 00:50:28,692
‎Chúng tôi đã tiến hành năm cuộc khảo sát
‎và tôi đã phụ trách ba lần.

743
00:50:28,775 --> 00:50:33,488
‎Ba lần gần đây nhất
‎vào năm 2016, 2017 và 2020.

744
00:50:33,572 --> 00:50:37,743
‎Đó là… Đó là một nhiệm vụ
‎mà tôi đã mong sẽ không bao giờ phải nhận

745
00:50:38,744 --> 00:50:41,997
‎vì nó thực sự rất khó đối diện.

746
00:50:48,253 --> 00:50:49,129
‎Tôi xin lỗi.

747
00:50:51,214 --> 00:50:52,924
‎Ta đang tới với một tương lai

748
00:50:53,008 --> 00:50:57,304
‎mà Rạn san hô Great Barrier
‎sẽ trở thành một nghĩa địa san hô.

749
00:51:00,057 --> 00:51:02,476
‎Các nhà mô hình khí hậu đã bảo chúng tôi,

750
00:51:02,559 --> 00:51:07,272
‎các nhà sinh học,
‎là việc đều đặn thải ra khí các-bon

751
00:51:07,355 --> 00:51:13,111
‎sẽ gây ra các sự kiện tẩy trắng liền tiếp
‎vào mỗi mùa hè tới cuối thể kỷ này.

752
00:51:13,987 --> 00:51:16,782
‎Ta đã vượt
‎điểm bùng phát tẩy trắng san hô rồi.

753
00:51:19,117 --> 00:51:21,620
‎Các nhà khoa học và sinh thái học như tôi

754
00:51:21,703 --> 00:51:25,749
‎đã lên tiếng về sự ấm lên toàn cầu
‎từ hàng chục năm nay,

755
00:51:26,249 --> 00:51:31,379
‎nên thật sự là thất vọng
‎khi chúng tôi không được lắng nghe.

756
00:51:35,634 --> 00:51:36,676
‎Tôi tức giận.

757
00:51:37,928 --> 00:51:40,263
‎Tôi không chán nản. Mà tôi tức giận.

758
00:51:41,223 --> 00:51:44,309
‎Có lý do thực sự để thất vọng… 

759
00:51:45,727 --> 00:51:47,813
‎vì khoa học đã khẳng định rõ

760
00:51:47,896 --> 00:51:51,942
‎và đã truyền tải suốt 30 năm qua,
‎thế nhưng ta vẫn đang đi sai hướng.

761
00:51:55,779 --> 00:52:00,742
‎Tôi muốn các vị hoảng sợ. Tôi muốn các vị
‎thấy sợ như tôi đang sợ mỗi ngày,

762
00:52:01,243 --> 00:52:06,623
‎rồi tôi muốn các vị hành động. Tôi muốn
‎các vị hành động như khi có khủng hoảng.

763
00:52:07,874 --> 00:52:13,296
‎Tôi muốn các vị hành động như thể nhà
‎của các vị đang cháy, vì đúng là như vậy.

764
00:52:14,339 --> 00:52:16,883
‎Cháy rừng ở Úc đã hoành hành hàng tháng,

765
00:52:16,967 --> 00:52:19,010
‎hủy hoại phần lớn bờ Đông nước Úc…

766
00:52:19,094 --> 00:52:23,140
‎Năm 2020,
‎Úc đã trải qua một mùa hè địa ngục.

767
00:52:23,223 --> 00:52:24,891
‎Lối thoát duy nhất hiện giờ

768
00:52:24,975 --> 00:52:28,061
‎là băng qua
‎những đám lửa và cây đổ nguy hiểm này.

769
00:52:30,438 --> 00:52:34,401
‎Với "nhiên liệu" là nhiệt độ cao kỷ lục
‎và những tháng hạn hán nghiêm trọng,

770
00:52:34,484 --> 00:52:37,612
‎nó đã thiêu rụi 50 triệu mẫu đất.

771
00:52:41,449 --> 00:52:44,786
‎Người ta sợ việc này
‎sẽ thành trạng thái bình thường mới.

772
00:52:46,496 --> 00:52:49,708
‎Nhưng khoa học thì nói
‎sẽ chẳng còn gì bình thường nữa.

773
00:52:53,128 --> 00:52:56,965
‎Daniella Teixeira
‎nghiên cứu loài vẹt mào đen bóng,

774
00:52:57,048 --> 00:52:59,634
‎một trong các loài chim
‎bị đe dọa nhất ở Úc.

775
00:53:04,181 --> 00:53:07,726
‎Loài vẹt mào đen bóng
‎sẽ để bạn tới rất gần chúng.

776
00:53:07,809 --> 00:53:11,688
‎Chúng sẽ tìm hiểu xem bạn là ai
‎và ở những nơi bạn thường lui tới,

777
00:53:11,771 --> 00:53:14,399
‎tôi nghĩ chúng còn tới thăm dò bạn,

778
00:53:14,482 --> 00:53:16,943
‎nên bạn có thể tới hẳn chỗ chúng,
‎ngồi dưới gốc cây

779
00:53:17,027 --> 00:53:19,738
‎nơi chúng ăn
‎để nghiên cứu từng cá thể chim.

780
00:53:21,615 --> 00:53:23,491
‎Ngay khi tình hình an toàn,

781
00:53:23,575 --> 00:53:26,995
‎Daniella đã trở lại điểm nghiên cứu
‎thuộc loại chính của cô

782
00:53:27,078 --> 00:53:30,582
‎ở Đảo Kangaroo, phía Nam nước Úc.

783
00:53:38,340 --> 00:53:41,718
‎Giờ là tháng Hai,
‎mùa làm tổ của loài vẹt mào.

784
00:53:54,981 --> 00:53:57,692
‎Không hề có dấu hiệu của sự sống hoang dã.

785
00:54:01,821 --> 00:54:03,156
‎Ở đây chẳng còn gì cả.

786
00:54:06,576 --> 00:54:09,913
‎Trông như‎ ‎một cuộc tàn sát toàn diện.

787
00:54:09,996 --> 00:54:12,999
‎Cứ như nơi tôi đang nhìn
‎chả phải địa điểm tôi biết.

788
00:54:13,083 --> 00:54:16,294
‎Gần như kiểu,
‎đây không thể là địa điểm đó được

789
00:54:16,878 --> 00:54:19,047
‎vì nó khác quá.

790
00:54:22,550 --> 00:54:25,178
‎Ừ, tôi đã dành bốn năm qua để nghiên cứu

791
00:54:25,262 --> 00:54:28,431
‎ở chính địa điểm này, nên chuyện này…

792
00:54:30,308 --> 00:54:33,895
‎Phải, chuyện này thật khó khăn.
‎Nơi này từng rất…

793
00:54:35,480 --> 00:54:37,899
‎Kiểu, nơi này từng huyên náo mỗi đêm.

794
00:54:38,733 --> 00:54:41,069
‎Thời điểm này là vẹt non chào đời rồi.

795
00:54:42,904 --> 00:54:45,407
‎Đau lòng quá.

796
00:54:46,992 --> 00:54:48,034
‎Chúa ơi.

797
00:54:57,419 --> 00:54:58,712
‎Tôi quen cái tổ này

798
00:54:59,963 --> 00:55:00,797
‎cũng kha khá.

799
00:55:02,132 --> 00:55:04,301
‎Thật kinh khủng khi thấy nó thế này.

800
00:55:06,428 --> 00:55:09,180
‎Và tất cả những gì còn lại là

801
00:55:09,264 --> 00:55:12,934
‎cái vòng đai sắt đã cháy xém dưới đất kia.

802
00:55:15,437 --> 00:55:17,147
‎Kiểu, cái vòng đai sắt này là

803
00:55:17,647 --> 00:55:20,358
‎thứ chúng tôi đặt lên cây có tổ
‎để cứu chúng.

804
00:55:20,442 --> 00:55:21,943
‎Để ngăn lũ chồn possum

805
00:55:22,694 --> 00:55:25,488
‎săn tìm đám vẹt non.

806
00:55:26,072 --> 00:55:29,492
‎Và giờ quanh tôi,
‎đống vòng đai sắt đó đang

807
00:55:30,660 --> 00:55:32,203
‎nằm mở bung dưới đất.

808
00:55:34,289 --> 00:55:36,541
‎Ừm, chúng không cứu được lũ vẹt.

809
00:55:40,253 --> 00:55:43,381
‎Đây là một thảm họa sinh thái.
‎Chắc chắn là vậy.

810
00:55:44,591 --> 00:55:48,053
‎Đợt cháy rừng năm 2020
‎là đợt cháy rừng thảm khốc nhất

811
00:55:48,136 --> 00:55:49,721
‎trong lịch sử nước Úc.

812
00:55:50,221 --> 00:55:54,517
‎Các nhà khoa học khí hậu đã cảnh báo
‎về những sự kiện kiểu này từ lâu rồi…

813
00:55:54,601 --> 00:55:56,186
‎TIẾN SĨ
‎ĐẠI HỌC QUEENSLAND

814
00:55:56,269 --> 00:55:59,064
‎…chúng tôi đã đoán
‎chuyện này có thể sẽ xảy ra

815
00:55:59,147 --> 00:56:02,901
‎nhưng tôi nghĩ không ai lường được
‎là nó xảy ra sớm như thế

816
00:56:03,610 --> 00:56:05,070
‎và nghiêm trọng như thế.

817
00:56:06,613 --> 00:56:08,156
‎Các nhà khoa học ước tính

818
00:56:08,239 --> 00:56:12,994
‎vụ hỏa hoạn
‎đã giết chết hoặc di dời ba tỉ con vật.

819
00:56:13,495 --> 00:56:16,414
‎1,43 triệu động vật có vú,

820
00:56:16,498 --> 00:56:19,501
‎2,46 tỉ cá thể bò sát,

821
00:56:19,584 --> 00:56:21,711
‎180 triệu cá thể chim

822
00:56:22,253 --> 00:56:23,963
‎và 51 triệu cá thể ếch.

823
00:56:27,092 --> 00:56:30,095
‎Những số liệu đó quá khổng lồ,

824
00:56:30,887 --> 00:56:32,722
‎để lại quá nhiều hậu quả.

825
00:56:34,766 --> 00:56:40,480
‎Tôi chả biết hiểu sao. Đây không phải điều
‎mà giới bảo tồn chúng tôi nên đối mặt.

826
00:56:45,318 --> 00:56:47,529
‎Theo tôi đây là hồi chuông cảnh tỉnh.

827
00:56:49,239 --> 00:56:52,200
‎Những vụ cháy rừng "mùa hè đen tối"
‎thực sự đã cho thấy là nó đây,

828
00:56:52,283 --> 00:56:57,122
‎nó đang ảnh hưởng đến ta ngày nay,
‎và nó sẽ để lại những hậu quả kéo dài.

829
00:57:00,166 --> 00:57:01,501
‎Kiểu, nó đi đâu được?

830
00:57:04,504 --> 00:57:10,927
‎Cháy rừng và tẩy trắng san hô xảy ra
‎là do chúng ta đi quá giới hạn khí hậu.

831
00:57:13,346 --> 00:57:18,768
‎Nhưng sự tàn phá của tự nhiên
‎mới là thứ đứng sau tác động, cho đến giờ,

832
00:57:18,852 --> 00:57:23,106
‎là sâu rộng nhất
‎lên hành tinh đang bất ổn của chúng ta.

833
00:57:24,065 --> 00:57:25,817
‎Đại dịch COVID-19.

834
00:57:26,317 --> 00:57:29,529
‎Nó đã ảnh hưởng
‎tới cuộc sống của bạn cũng như của tôi.

835
00:57:30,280 --> 00:57:33,450
‎COVID-19 là một tác động đến từ hành tinh

836
00:57:33,533 --> 00:57:35,952
‎mà chúng ta chưa đủ khả năng đối phó.

837
00:57:36,453 --> 00:57:38,663
‎Nó lấn át các dịch vụ y tế

838
00:57:39,497 --> 00:57:42,500
‎và đánh gục nền kinh tế toàn cầu.

839
00:57:45,044 --> 00:57:48,006
‎CHÀO MỪNG TỚI PHỐ CARNABY

840
00:57:48,089 --> 00:57:53,678
‎Dù nó khiến nhiều người bất ngờ,‎ ‎Tổ chức
‎Y tế Thế giới đã cảnh báo nó sẽ xảy ra.

841
00:57:54,179 --> 00:57:56,139
‎Theo tôi chỉ là vấn đề thời gian.

842
00:57:56,222 --> 00:57:57,891
‎TIẾN SĨ
‎TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI

843
00:57:57,974 --> 00:58:01,644
‎Ta đang hủy hoại thiên nhiên
‎và các hệ sinh thái của mình.

844
00:58:03,062 --> 00:58:08,276
‎Ta đang tiến hành những
‎hoạt động nông nghiệp cực kỳ táo bạo.

845
00:58:08,359 --> 00:58:12,864
‎Ta đang tiến hành chặt phá rừng
‎ở mức độ cực kỳ mạnh tay và khó tin.

846
00:58:14,157 --> 00:58:18,786
‎Nếu xét thêm cả thực tế là ta đang sống
‎ở những thành phố vô cùng ô nhiễm

847
00:58:18,870 --> 00:58:21,873
‎với mật độ dân số cực cao,

848
00:58:21,956 --> 00:58:25,502
‎theo tôi, tất cả những yếu tố đó,
‎kiểu, đã góp phần tạo nên

849
00:58:25,585 --> 00:58:29,589
‎một kịch bản hoàn hảo
‎để mọi chủng vi-rút mới lây lan.

850
00:58:31,841 --> 00:58:35,970
‎Các bệnh lây nhiễm từ động vật xuất hiện
‎và lan ra quần thể con người

851
00:58:36,054 --> 00:58:38,515
‎khi khả năng thiên nhiên phục hồi yếu đi.

852
00:58:39,516 --> 00:58:43,311
‎Chứ thiên nhiên khỏe mạnh
‎thì không gây ra các đại dịch.

853
00:58:43,811 --> 00:58:46,147
‎Về mặt truyền nhiễm bệnh,

854
00:58:46,231 --> 00:58:49,609
‎nó chỉ xảy ra với một số loài nhất định,
‎dưới những hoàn cảnh nhất định

855
00:58:49,692 --> 00:58:54,113
‎và khi ta xâm lấn môi trường của chúng
‎một cách cực kỳ hung hăng.

856
00:58:54,197 --> 00:58:58,243
‎Tức là sức khỏe con người,
‎sức khỏe động vật và sức khỏe môi trường,

857
00:58:58,326 --> 00:59:00,078
‎ba thứ đó gắn kết chặt chẽ.

858
00:59:01,996 --> 00:59:04,415
‎Tiếp xúc với thiên nhiên là tốt,

859
00:59:04,499 --> 00:59:07,210
‎miễn là ta không hủy hoại thiên nhiên

860
00:59:07,293 --> 00:59:12,090
‎và ta không hủy hoại những hệ sinh thái
‎mà các giống loài khác đang sống.

861
00:59:15,009 --> 00:59:16,261
‎COVID-19,

862
00:59:16,761 --> 00:59:21,891
‎theo tôi, đã khiến ta
‎lần đầu tiên hiểu ra rằng:

863
00:59:21,975 --> 00:59:25,478
‎"Ôi Chúa ơi,
‎một biến cố ở nơi khác trên hành tinh này

864
00:59:25,979 --> 00:59:28,648
‎có thể đột ngột dội xuống
‎nền kinh tế thế giới

865
00:59:28,731 --> 00:59:31,317
‎và có thể khiến đời mình
‎thay đổi tức thì".

866
00:59:36,197 --> 00:59:38,491
‎Sự xuất hiện của COVID-19 là

867
00:59:38,575 --> 00:59:41,911
‎lời cảnh báo rõ ràng
‎rằng hành tinh của ta đang bất ổn,

868
00:59:42,495 --> 00:59:45,164
‎nhưng nó cũng cho ta cơ hội

869
00:59:45,248 --> 00:59:47,917
‎để xây dựng lại với một đường hướng mới.

870
00:59:48,710 --> 00:59:52,088
‎Giờ, khi Johan và các đồng nghiệp
‎đã bật đèn pha lên,

871
00:59:52,171 --> 00:59:54,007
‎ta đã thấy rõ những ranh giới.

872
00:59:54,507 --> 00:59:58,094
‎Ta đã thấy
‎đường trở về không gian an toàn,

873
00:59:58,177 --> 01:00:02,390
‎về với một tương lai vững chắc hơn.
‎Đó là điều có thể đạt được.

874
01:00:04,350 --> 01:00:08,104
‎Vấn đề không còn là
‎chỗ này thì tìm cách tăng trưởng kinh tế,

875
01:00:08,187 --> 01:00:11,566
‎chỗ kia thì tìm cách
‎giảm thiểu tác động lên môi trường.

876
01:00:12,066 --> 01:00:16,154
‎Ồ, không, giờ vấn đề là làm sao để
‎đóng khung cả mô hình tăng trưởng

877
01:00:16,237 --> 01:00:17,780
‎quanh tính bền vững

878
01:00:17,864 --> 01:00:21,576
‎và để hành tinh dẫn lối mọi thứ ta làm.

879
01:00:23,328 --> 01:00:27,915
‎Ưu tiên tức thời
‎là giảm lượng khí thải các-bon về không

880
01:00:27,999 --> 01:00:32,253
‎và ổn định nhiệt độ toàn cầu
‎ở mức thấp nhất có thể.

881
01:00:33,087 --> 01:00:35,548
‎Ta vẫn còn cơ hội

882
01:00:35,632 --> 01:00:38,343
‎để tránh vượt quá hai độ.

883
01:00:39,552 --> 01:00:42,388
‎Thậm chí
‎cơ hội để dừng ở mốc 1,5 cũng vẫn còn.

884
01:00:43,222 --> 01:00:45,099
‎Nhưng cơ hội đó thực sự rất…

885
01:00:45,183 --> 01:00:46,976
‎Nó vô cùng mong manh.

886
01:00:47,852 --> 01:00:50,396
‎Từ buổi đầu
‎của cuộc Cách mạng Công nghiệp,

887
01:00:50,480 --> 01:00:56,527
‎chúng ta đã thải ra
‎2.400 tỉ tấn các-bon đi-ô-xít.

888
01:00:57,111 --> 01:00:59,489
‎Để ở dưới mốc 1,5 độ,

889
01:00:59,572 --> 01:01:03,701
‎lượng khí ta thải ra thêm
‎phải ít hơn 300 tỉ tấn.

890
01:01:04,202 --> 01:01:08,748
‎Nếu mỗi năm ta tiếp tục thải ra 40 tỉ tấn

891
01:01:08,831 --> 01:01:12,585
‎thì chỉ sau bảy năm, ta sẽ cạn vốn.

892
01:01:13,378 --> 01:01:15,296
‎Dĩ nhiên ta không thể tắt

893
01:01:15,963 --> 01:01:19,634
‎mọi công ty sản xuất năng lượng
‎trên thế giới sau một đêm,

894
01:01:19,717 --> 01:01:22,011
‎nên cách làm có trình tự duy nhất là

895
01:01:22,095 --> 01:01:27,016
‎bẻ cong đường khí thải toàn cầu từ giờ,
‎vì mọi ngành khoa học đều cho thấy thế.

896
01:01:27,100 --> 01:01:30,853
‎Giờ là cơ hội cuối cùng
‎để ta bẻ cong đường khí thải toàn cầu.

897
01:01:31,604 --> 01:01:33,940
‎Tốc độ giảm thiểu khí thải nhanh nhất

898
01:01:34,023 --> 01:01:36,609
‎ta có thể đạt được là bao nhiêu?

899
01:01:37,193 --> 01:01:41,823
‎Ừm, không có nghiên cứu nào cho thấy
‎ta có thể vượt quá mức 6, 7% mỗi năm,

900
01:01:42,448 --> 01:01:46,744
‎vì 6, 7% mỗi năm là đã giảm đi một nửa
‎qua mỗi thập kỷ rồi.

901
01:01:48,037 --> 01:01:50,915
‎Cắt giảm một nửa lượng khí thải
‎qua mỗi thập kỷ

902
01:01:50,998 --> 01:01:53,543
‎là tỉ lệ thay đổi theo cấp số nhân.

903
01:01:54,043 --> 01:01:56,254
‎Ai cũng theo được tốc độ này.

904
01:01:56,337 --> 01:01:58,631
‎Ý tôi là, bạn và tôi đều tự làm được.

905
01:01:58,715 --> 01:02:02,009
‎Ta có thể bảo:
‎"Được rồi, từ giờ trở đi, mình và gia đình

906
01:02:02,093 --> 01:02:04,971
‎sẽ cố giảm một nửa lượng khí thải
‎mỗi thập kỷ",

907
01:02:05,054 --> 01:02:08,099
‎tức là
‎bạn sẽ không dùng nhiên liệu hóa thạch nữa

908
01:02:08,850 --> 01:02:11,310
‎trong một thế hệ, trong 30 năm.

909
01:02:11,394 --> 01:02:14,564
‎Một công ty, một đất nước cũng làm được
‎và thế giới

910
01:02:14,647 --> 01:02:16,774
‎cũng có thể/phải làm được.

911
01:02:18,818 --> 01:02:21,529
‎Dĩ nhiên,
‎việc loại bỏ các nhiên liệu hóa thạch

912
01:02:21,612 --> 01:02:27,160
‎sẽ giúp ta bắt đầu hành trình trở lại
‎không gian an toàn trong ranh giới khí hậu

913
01:02:27,910 --> 01:02:31,164
‎đồng thời sẽ làm giảm thiểu đáng kể
‎ô nhiễm không khí

914
01:02:31,247 --> 01:02:34,000
‎và còn làm giảm tốc độ a-xít hóa đại dương

915
01:02:34,083 --> 01:02:37,253
‎cũng như giảm áp lực
‎lên sự đa dạng sinh học nữa.

916
01:02:38,546 --> 01:02:40,757
‎Nhưng chỉ không phát thải là chưa đủ.

917
01:02:41,716 --> 01:02:44,427
‎Ta còn phải rút bớt lượng các-bon

918
01:02:44,510 --> 01:02:46,804
‎hiện đang làm ấm hành tinh này,

919
01:02:47,305 --> 01:02:50,266
‎và có một cách rất hiệu quả
‎để làm việc đó.

920
01:02:51,350 --> 01:02:53,102
‎Trồng thêm cây.

921
01:02:56,773 --> 01:02:59,484
‎Một nỗ lực toàn cầu
‎nhằm trồng thêm hàng tỉ cây

922
01:02:59,567 --> 01:03:04,655
‎có thể là một trong những giải pháp
‎tiết kiệm chi phí và khả thi nhất

923
01:03:04,739 --> 01:03:06,449
‎cho khủng hoảng khí hậu.

924
01:03:07,784 --> 01:03:10,077
‎Và việc trồng thêm cây là sống còn

925
01:03:10,161 --> 01:03:13,372
‎để bù đắp
‎cho lượng các-bon ta tiếp tục thải ra

926
01:03:13,456 --> 01:03:16,417
‎trong lúc ta cố gắng
‎đạt mục tiêu không phát thải

927
01:03:16,501 --> 01:03:17,960
‎sớm nhất có thể.

928
01:03:18,795 --> 01:03:21,214
‎Dĩ nhiên, thu giữ các-bon

929
01:03:21,297 --> 01:03:24,717
‎chỉ là một trong những lợi ích
‎mà cây xanh mang lại.

930
01:03:26,093 --> 01:03:30,431
‎Cheikh Mbow đã hợp tác với Johan
‎từ nhiều năm nay.

931
01:03:30,515 --> 01:03:32,975
‎Ông là người chủ trương trồng cây xanh.

932
01:03:33,059 --> 01:03:39,315
‎Cây cối sẽ ngăn đất bị xói mòn.

933
01:03:40,525 --> 01:03:46,739
‎Không có cây thì sẽ ít có mưa hơn.

934
01:03:48,366 --> 01:03:50,618
‎Nếu ta trồng cây trên những cánh đồng,

935
01:03:51,118 --> 01:03:54,580
‎chúng sẽ làm tăng độ phì nhiêu,
‎từ đó sản lượng sẽ tăng.

936
01:03:56,999 --> 01:04:02,463
‎Chúng tôi muốn đưa cây về đúng vị trí,
‎ở trung tâm của sự phát triển bền vững.

937
01:04:02,964 --> 01:04:06,509
‎Chúng tôi phải đảm bảo
‎ở đâu cây mọc được thì trồng ở đó.

938
01:04:08,553 --> 01:04:12,640
‎Dĩ nhiên việc trồng cây và khôi phục
‎thế giới tự nhiên của chúng ta sẽ

939
01:04:12,723 --> 01:04:16,644
‎đem lại những lợi ích to lớn
‎cho sự đa dạng sinh học của hành tinh,

940
01:04:16,727 --> 01:04:21,440
‎nhưng việc đó còn giúp ổn định
‎khí hậu và nguồn nước ngọt của chúng ta

941
01:04:21,524 --> 01:04:24,652
‎và đem lại rất nhiều lợi ích
‎cho sản xuất lương thực

942
01:04:24,735 --> 01:04:28,406
‎cùng mọi dịch vụ khác
‎mà thiên nhiên cung cấp miễn phí.

943
01:04:32,827 --> 01:04:37,164
‎Hãy tưởng tượng, lần đầu tiên
‎kể từ buổi bình minh của nhân loại,

944
01:04:37,248 --> 01:04:40,084
‎một sáng nọ,
‎ta sẽ thức dậy trên một hành tinh

945
01:04:40,167 --> 01:04:43,963
‎có nhiều sự sống hoang dã
‎hơn những gì ta đã thấy khi thiếp đi.

946
01:04:47,466 --> 01:04:51,470
‎Có một cách thay đổi khác
‎đơn giản tới mức gần như khó tin

947
01:04:51,554 --> 01:04:55,349
‎nhưng lại là mấu chốt để ở lại
‎trong các giới hạn của hành tinh.

948
01:04:55,433 --> 01:04:57,560
‎Cả tôi lẫn bạn đều làm được.

949
01:04:57,643 --> 01:05:02,273
‎Thật ra là bất cứ ai được quyền lựa chọn
‎thứ họ ăn đều làm được.

950
01:05:07,778 --> 01:05:11,115
‎Hiện có một chế độ ăn thú vị
‎thiên về ăn chay linh hoạt,

951
01:05:11,198 --> 01:05:14,702
‎bớt thịt đỏ đi, nhiều đạm thực vật hơn,

952
01:05:14,785 --> 01:05:17,830
‎nhiều quả và hạt hơn,
‎bớt đồ ăn tinh bột đi.

953
01:05:18,331 --> 01:05:20,541
‎Nếu bạn đi theo chế độ ăn này

954
01:05:21,042 --> 01:05:23,169
‎và giả sử ai cũng ăn đồ ăn lành mạnh

955
01:05:23,669 --> 01:05:27,214
‎thì ta thực sự sẽ quay lại được
‎không gian sống an toàn,

956
01:05:27,298 --> 01:05:30,343
‎không chỉ về khí hậu
‎mà còn về sự đa dạng sinh học,

957
01:05:30,426 --> 01:05:33,638
‎về đất đai, nước sạch,
‎ni-tơ và phốt-pho nữa.

958
01:05:33,721 --> 01:05:36,432
‎Khá thú vị khi mà việc ăn đồ ăn lành mạnh

959
01:05:36,515 --> 01:05:41,479
‎có lẽ lại là cách quan trọng bậc nhất
‎để góp phần giải cứu hành tinh này.

960
01:05:47,026 --> 01:05:49,612
‎Còn một cách thay đổi hệ trọng nữa.

961
01:05:50,112 --> 01:05:55,368
‎Nó sẽ đưa ta về lại vùng an toàn
‎trong mọi ranh giới của hành tinh này.

962
01:05:55,451 --> 01:05:58,162
‎Hãy hình dung
‎một thế giới không có rác thải,

963
01:05:58,245 --> 01:06:00,206
‎chẳng còn gì để vứt đi nữa.

964
01:06:04,710 --> 01:06:09,090
‎Rác thải của ta là từ khâu thiết kế mà ra.
‎Khi làm ra các sản phẩm,

965
01:06:09,173 --> 01:06:12,843
‎hiếm khi nào ta bố trí
‎các biện pháp để thu hồi vật liệu thô.

966
01:06:13,344 --> 01:06:17,139
‎Nếu ta biến hệ thống tuyến tính này
‎thành một hệ thống tuần hoàn,

967
01:06:17,223 --> 01:06:19,976
‎thiết kế các sản phẩm
‎sao cho mọi vật liệu thô

968
01:06:20,059 --> 01:06:24,480
‎đều có thể được thu hồi, ta sẽ
‎sử dụng được tài nguyên một cách vô hạn.

969
01:06:24,981 --> 01:06:29,026
‎Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy
‎những nền kinh tế tuần hoàn

970
01:06:29,110 --> 01:06:32,863
‎là trọng yếu nếu ta muốn có cơ hội

971
01:06:32,947 --> 01:06:35,282
‎mang lại cuộc sống tốt đẹp

972
01:06:35,366 --> 01:06:38,703
‎cho mọi công dân trên thế giới.

973
01:06:40,955 --> 01:06:45,167
‎Việc loại bỏ rác thải sẽ đưa ta
‎tới gần hơn vùng an toàn về khí hậu,

974
01:06:45,251 --> 01:06:48,379
‎đa dạng sinh học và nhất là về dưỡng chất,

975
01:06:48,462 --> 01:06:51,465
‎các tân thực thể và ô nhiễm không khí.

976
01:06:55,136 --> 01:06:58,973
‎Các ranh giới của hành tinh
‎đã vạch ra lộ trình rõ ràng trước mắt.

977
01:06:59,056 --> 01:07:02,560
‎Đó là những việc làm giản đơn
‎như chọn năng lượng tái tạo,

978
01:07:02,643 --> 01:07:05,187
‎ăn đồ ăn lành mạnh, trồng cây

979
01:07:05,271 --> 01:07:06,981
‎và nói không với rác thải.

980
01:07:07,064 --> 01:07:10,985
‎Cùng nhau, chúng có thể chuyển biến
‎tương lai của ta trên Trái Đất.

981
01:07:11,485 --> 01:07:14,739
‎Và điều kỳ diệu ở đây
‎là những sự thay đổi đó

982
01:07:14,822 --> 01:07:18,409
‎còn cải thiện được
‎cuộc sống của tất cả chúng ta ngay từ giờ.

983
01:07:20,286 --> 01:07:23,039
‎Dù bạn chẳng màng tới hành tinh này

984
01:07:23,122 --> 01:07:25,624
‎và bạn không mấy quan tâm
‎tới sự công bằng trên thế giới

985
01:07:25,708 --> 01:07:28,794
‎mà bạn ích kỷ
‎và chỉ muốn tập trung cho mình,

986
01:07:28,878 --> 01:07:32,048
‎gia đình mình và cuộc sống của riêng mình,

987
01:07:32,715 --> 01:07:36,427
‎một cách nghĩ
‎mà theo tôi vẫn rất đáng tôn trọng

988
01:07:36,510 --> 01:07:39,638
‎vì ai cũng phải vật lộn
‎với cuộc sống hằng ngày,

989
01:07:40,139 --> 01:07:43,309
‎bạn vẫn sẽ muốn quay về
‎một không gian sống an toàn.

990
01:07:44,727 --> 01:07:48,773
‎Ai cũng sẽ được hưởng lợi tức khắc
‎từ việc có không khí trong lành,

991
01:07:48,856 --> 01:07:51,817
‎được sống khỏe mạnh
‎và có tuổi thọ kỳ vọng dài hơn.

992
01:07:51,901 --> 01:07:53,652
‎Các con bạn sẽ khỏe mạnh hơn.

993
01:07:54,862 --> 01:07:57,281
‎Về lại trong các ranh giới của hành tinh

994
01:07:57,364 --> 01:08:00,076
‎cũng có nghĩa
‎bạn nhiều khả năng sẽ được sống

995
01:08:00,159 --> 01:08:04,705
‎trong những quần xã với, bạn biết đấy,
‎những thị trường, công việc ổn định,

996
01:08:04,789 --> 01:08:09,251
‎từ đó sẽ giảm thiểu nguy cơ xảy ra
‎xung đột và bất ổn tại nơi bạn sinh sống.

997
01:08:09,335 --> 01:08:10,461
‎Tức là, tựu chung,

998
01:08:11,170 --> 01:08:16,550
‎bạn sẽ muốn ở không gian an toàn hơn là
‎nơi nguy hiểm, mọi thứ thay đổi liên tục.

999
01:08:19,804 --> 01:08:22,139
‎Việc ta nên làm từ năm 2020 tới 2030 ư,

1000
01:08:22,223 --> 01:08:24,600
‎từ bằng chứng hiện có, tôi kết luận rằng

1001
01:08:24,683 --> 01:08:27,685
‎đây sẽ là thập kỷ quyết định
‎với tương lai nhân loại trên Trái Đất.

1002
01:08:29,354 --> 01:08:33,067
‎Tương lai chưa bị định đoạt.
‎Tương lai vẫn nằm trong tay ta.

1003
01:08:33,149 --> 01:08:36,278
‎Những gì sẽ xảy ra
‎trong các thế kỷ tiếp theo

1004
01:08:36,362 --> 01:08:39,948
‎sẽ được định đoạt
‎bởi những hành động của ta ở thập kỷ này.

1005
01:08:41,075 --> 01:08:43,993
‎Đây là giai đoạn sống tuyệt vời,

1006
01:08:44,078 --> 01:08:46,831
‎nhưng đi kèm với nó là trọng trách

1007
01:08:46,913 --> 01:08:48,749
‎phải hành động quyết đoán.

1008
01:08:50,126 --> 01:08:52,502
‎Ta không thể lãng phí thời gian nữa.

1009
01:08:54,171 --> 01:08:57,216
‎Ta sẽ làm gì nếu sáng mai ta đọc được tin

1010
01:08:57,299 --> 01:08:59,718
‎một tiểu hành tinh đang lao tới Trái Đất?

1011
01:08:59,801 --> 01:09:03,221
‎Ừm, tôi tin là
‎ta sẽ gạt hết những thứ khác qua một bên

1012
01:09:03,721 --> 01:09:07,309
‎để chỉ tập trung xử lý vấn đề đó.

1013
01:09:07,810 --> 01:09:09,937
‎Bằng bất cứ giá nào.

1014
01:09:11,104 --> 01:09:13,149
‎Nhờ khoa học, giờ ta đã thấy rõ

1015
01:09:13,232 --> 01:09:18,696
‎rằng cuộc khủng hoảng hành tinh mà ta đang
‎đối mặt‎ ‎cũng cần một phản ứng tập thể.

1016
01:09:18,779 --> 01:09:22,575
‎Theo tôi ta không còn
‎những vấn đề môi trường trên thế giới nữa.

1017
01:09:22,658 --> 01:09:24,326
‎Việc hành tinh bị bất ổn…

1018
01:09:24,410 --> 01:09:29,747
‎Nguy cơ gây bất ổn cho hành tinh
‎là vấn đề thuộc về an ninh và tính ổn định

1019
01:09:29,832 --> 01:09:32,626
‎đối với mọi quần xã trên thế giới.

1020
01:09:32,710 --> 01:09:35,379
‎Nên bài toán đó
‎là dành cho Hội đồng Bảo an.

1021
01:09:35,462 --> 01:09:39,216
‎Theo tôi ta nên đặt những ranh giới
‎của hành tinh vào trung tâm

1022
01:09:39,300 --> 01:09:44,930
‎của cấp chính quyền chiến lược cao nhất
‎trên thế giới,

1023
01:09:45,014 --> 01:09:47,140
‎Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc.

1024
01:09:48,725 --> 01:09:53,772
‎Một phản ứng ở cấp độ toàn cầu như thế
‎đang ở trong tầm với hơn bao giờ hết.

1025
01:09:55,441 --> 01:09:58,444
‎Có một vấn đề lớn lao hơn đang diễn ra,

1026
01:09:58,527 --> 01:10:01,572
‎đó là một giống loài,
‎tức là loài người chúng ta,

1027
01:10:01,655 --> 01:10:04,408
‎đang là thế lực thống trị hành tinh này

1028
01:10:04,491 --> 01:10:09,371
‎theo cái cách ta chưa từng thấy qua
‎khắp các thời đại trong bốn tỉ năm qua.

1029
01:10:13,876 --> 01:10:17,755
‎Mẹ Thiên nhiên
‎đang liên tục được chẩn đoán

1030
01:10:17,838 --> 01:10:20,591
‎và liên tục được quan sát.

1031
01:10:20,674 --> 01:10:23,928
‎Sự số hóa và siêu kết nối

1032
01:10:24,011 --> 01:10:27,848
‎trong giới khoa học và giới quan sát

1033
01:10:27,932 --> 01:10:31,810
‎giờ đồng nghĩa là ta đã bao quát được
‎cả hành tinh bằng tri thức.

1034
01:10:32,311 --> 01:10:34,438
‎Sẽ ra sao nếu như ta đang bước vào

1035
01:10:34,939 --> 01:10:38,567
‎một kỷ nguyên địa chất mới mẻ, độc đáo

1036
01:10:38,651 --> 01:10:41,320
‎không chỉ được định hình về mặt địa vật lý

1037
01:10:41,403 --> 01:10:46,533
‎mà còn được định hình bởi việc ta đã có
‎nhận thức mới gắn liền với hành tinh này?

1038
01:10:55,417 --> 01:10:59,255
‎Nhờ thành quả lao động của
‎những nhà khoa học như Johan Rockstrom,

1039
01:10:59,338 --> 01:11:04,510
‎giờ ta đã có khả năng
‎đóng vai lương tâm, bộ óc của Trái Đất,

1040
01:11:05,094 --> 01:11:08,180
‎có thể tư duy và hành động
‎với một mục đích hợp nhất.

1041
01:11:08,681 --> 01:11:13,185
‎Đó là đảm bảo hành tinh này
‎sẽ mãi mãi khỏe mạnh và kiên cường.

1042
01:11:13,852 --> 01:11:15,187
‎Một mái nhà hoàn hảo.

1043
01:13:03,879 --> 01:13:08,884
‎Biên dịch: Frank G