1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX
2
00:00:06,000 --> 00:00:10,200
{\an8}EEN NETFLIX ORIGINAL-DOCUMENTAIRE
3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX
4
00:00:33,040 --> 00:00:36,360
Ik kan me nog herinneren
dat ik in bed lag…
5
00:00:36,440 --> 00:00:38,560
…met m'n nachtlampje aan…
6
00:00:38,640 --> 00:00:39,960
…en huilde.
7
00:00:40,040 --> 00:00:43,160
Ik was zo onder de indruk van dit verhaal.
8
00:00:46,720 --> 00:00:50,600
{\an8}Misha Defonseca
was duidelijk het soort vrouw…
9
00:00:50,680 --> 00:00:54,360
…dat we voor Exceptional Women
wilden interviewen.
10
00:00:57,440 --> 00:01:00,640
Ik wacht even en dan draaien. Doe ik.
11
00:01:01,200 --> 00:01:02,120
Stand-by.
12
00:01:04,640 --> 00:01:06,920
Haar verhaal ontstond in België…
13
00:01:07,000 --> 00:01:09,560
…maar ze woonde in Millis, Massachusetts…
14
00:01:09,640 --> 00:01:12,440
…32 km van het radiostation.
15
00:01:13,560 --> 00:01:15,120
{\an8}Wil je me aftellen?
16
00:01:15,600 --> 00:01:18,080
{\an8}Drie, twee, een…
17
00:01:19,280 --> 00:01:20,280
IN DE LUCHT
18
00:01:20,360 --> 00:01:23,080
Magic 106,7…
19
00:01:25,000 --> 00:01:29,000
{\an8}Soms is een verhaal
zo verbluffend dat het ongelooflijk lijkt.
20
00:01:30,400 --> 00:01:35,240
Soms is het verdriet dat iemand voelt
zo groot dat het overweldigend is.
21
00:01:37,200 --> 00:01:40,760
En soms is moed zo monumentaal
dat het je bescheiden maakt.
22
00:01:43,800 --> 00:01:49,240
Eind jaren 80 woonden we
al 37 jaar in Millis.
23
00:01:49,800 --> 00:01:51,680
Iedereen kende iedereen.
24
00:01:52,320 --> 00:01:53,920
En we hadden nieuwe buren.
25
00:01:54,720 --> 00:01:58,200
Het was een stel uit België,
Maurice en Misha.
26
00:02:00,480 --> 00:02:02,440
Er is een gezegde in Millis:
27
00:02:02,520 --> 00:02:04,320
'Kleine stad, grote familie.'
28
00:02:06,080 --> 00:02:08,800
Het is 'n hechte gemeenschap.
We raakten bevriend.
29
00:02:10,160 --> 00:02:11,720
Wil je een kusje?
30
00:02:12,200 --> 00:02:17,320
Misha was heel aardig.
Heel vriendelijk, zorgzaam.
31
00:02:18,280 --> 00:02:23,600
Ik had nog nooit iemand ontmoet, die
een relatie had met dieren zoals Misha.
32
00:02:24,520 --> 00:02:27,320
Er waren veel katten.
33
00:02:29,240 --> 00:02:31,720
Een excentrieke persoonlijkheid.
34
00:02:33,160 --> 00:02:35,200
Ik was er op de thee…
35
00:02:35,280 --> 00:02:41,080
…en ze vertelde over haar leven
tijdens de oorlog. Heel gedetailleerd.
36
00:02:42,320 --> 00:02:46,160
Laat me je meenemen in 't leven
van 'n klein meisje genaamd Misha.
37
00:02:46,240 --> 00:02:49,440
Op een dag wachtte ze
tot haar vader haar ophaalde…
38
00:02:49,520 --> 00:02:50,920
…en hij kwam nooit.
39
00:02:52,520 --> 00:02:54,880
Mijn mond viel open van verbijstering.
40
00:02:55,840 --> 00:02:59,840
In plaats daarvan tikte een vrouw
haar op de schouder en zei: 'Kom.'
41
00:03:01,000 --> 00:03:04,640
Dit meisje werd opgenomen in een gezin
dat ze niet kende.
42
00:03:06,000 --> 00:03:09,160
Ze kreeg een nieuwe naam en andere kleren.
43
00:03:12,880 --> 00:03:15,280
Amper zeven jaar oud…
44
00:03:15,360 --> 00:03:17,120
…liep ze jaren alleen…
45
00:03:17,200 --> 00:03:22,120
…duizenden kilometers
door nazi-bezet gebied…
46
00:03:22,760 --> 00:03:25,240
…op zoek naar haar gedeporteerde ouders.
47
00:03:29,840 --> 00:03:32,760
Misha is nu een volwassen joodse vrouw…
48
00:03:33,320 --> 00:03:36,840
…die vlakbij Boston woont.
Ze is 'n Holocaust-overlevende.
49
00:03:37,640 --> 00:03:40,480
Ze komt ons
haar verbazingwekkende verhaal…
50
00:03:40,560 --> 00:03:42,800
…van moed en overleving vertellen.
51
00:03:45,320 --> 00:03:47,800
Ik denk elke dag aan mijn ouders.
52
00:03:50,520 --> 00:03:53,600
Mijn moeder heette Gerusha…
53
00:03:54,120 --> 00:03:56,080
…en mijn vader Robert.
54
00:03:57,080 --> 00:03:58,440
Reuven in 't Hebreeuws.
55
00:03:59,480 --> 00:04:00,880
Maar onze achternaam…
56
00:04:02,160 --> 00:04:04,160
Ik denk niet dat ik het ooit wist.
57
00:04:07,440 --> 00:04:10,120
Ik weet niet
wat er met m'n ouders is gebeurd.
58
00:04:11,200 --> 00:04:14,160
Niet waar ze heen gingen
of hoe ze stierven.
59
00:04:14,880 --> 00:04:16,760
Ik weet het nog steeds niet.
60
00:04:30,760 --> 00:04:32,640
Rustig, allemaal.
61
00:04:35,440 --> 00:04:38,120
Misha,
vertel me over de eerste keer…
62
00:04:38,200 --> 00:04:40,280
…dat je over je ervaringen sprak.
63
00:04:42,440 --> 00:04:43,680
Op een dag…
64
00:04:45,240 --> 00:04:46,720
…in een synagoge…
65
00:04:49,560 --> 00:04:53,320
…ter gelegenheid van Jom Hasjoa,
de herdenking van de Sjoa…
66
00:04:55,240 --> 00:04:58,680
…werd ik gevraagd
om mijn verhaal te vertellen.
67
00:05:00,240 --> 00:05:02,600
Mijn man overtuigde me ervan…
68
00:05:03,360 --> 00:05:05,480
…dat het me zou bevrijden.
69
00:05:07,240 --> 00:05:10,120
Toen ik naar de bima liep…
70
00:05:10,960 --> 00:05:16,160
{\an8}Ik besefte ineens
dat ik het voor het eerst zou vertellen.
71
00:05:19,720 --> 00:05:21,520
Ik barstte in tranen uit.
72
00:05:22,640 --> 00:05:27,920
En langzaam begon ik het te vertellen.
73
00:05:29,120 --> 00:05:32,240
Ik had het koud en moest doorlopen…
74
00:05:32,320 --> 00:05:34,000
…stap voor stap.
75
00:05:35,400 --> 00:05:37,040
Dat is overleven.
76
00:05:38,120 --> 00:05:40,080
Je moet vooruit.
77
00:05:40,160 --> 00:05:41,400
Eén stap tegelijk.
78
00:05:42,800 --> 00:05:45,800
Ik was gebiologeerd.
79
00:05:46,240 --> 00:05:49,800
DE VRIENDIN
80
00:05:49,880 --> 00:05:53,600
Mensen wisten niet
dat ze een Holocaust-overlevende was.
81
00:05:54,280 --> 00:05:56,600
Ik had tranen in m'n ogen.
82
00:05:56,680 --> 00:06:01,080
{\an8}Ze had honger. Ze had het koud.
Ze was eenzaam. Ze wilde haar ouders.
83
00:06:03,480 --> 00:06:06,400
Hoe heeft ze het overleefd?
84
00:06:08,200 --> 00:06:11,280
Ik zei tegen mezelf,
zij denken dat ik leef.
85
00:06:11,840 --> 00:06:15,080
Als zij denken dat ik leef,
kan ik ze niet teleurstellen.
86
00:06:16,240 --> 00:06:18,040
Ik moet doorgaan.
87
00:06:19,560 --> 00:06:21,360
Je kon een speld horen vallen.
88
00:06:21,920 --> 00:06:24,680
Iedereen was
in de ban van haar verhaal.
89
00:06:28,800 --> 00:06:31,400
Ik had dat verhaal nooit verwacht.
90
00:06:32,280 --> 00:06:37,160
Toen Misha zeven jaar oud was, werden
haar ouders gearresteerd door de nazi's…
91
00:06:37,240 --> 00:06:39,920
…en men zei
dat ze waren gedeporteerd.
92
00:06:41,320 --> 00:06:44,120
Ze werd ondergebracht
bij een katholiek gezin…
93
00:06:44,200 --> 00:06:45,840
…genaamd de Wael.
94
00:06:45,920 --> 00:06:47,840
Het was er veilig voor haar.
95
00:06:47,920 --> 00:06:51,120
Ze gaven haar een nieuwe identiteit,
Monique de Wael.
96
00:06:52,640 --> 00:06:54,160
Het bedrog redde haar.
97
00:06:55,320 --> 00:06:57,320
Maar ze voelde zich erg vervreemd.
98
00:07:00,160 --> 00:07:02,880
Ik kwam in een gezin
dat niet van me hield.
99
00:07:02,960 --> 00:07:04,800
Dat was nog het minste.
100
00:07:05,400 --> 00:07:08,960
Ze haatten me daar.
Ze noemen me 'waardeloos'.
101
00:07:11,560 --> 00:07:15,800
Er was een grootvader in die pleegfamilie,
die aardig tegen haar was.
102
00:07:17,120 --> 00:07:20,400
Hij zei dat m'n ouders in Duitsland waren.
103
00:07:21,560 --> 00:07:25,480
Hij liet me met een kompas zien
dat het in het oosten was.
104
00:07:25,560 --> 00:07:28,040
Dus Duitsland leek niet zo ver.
105
00:07:33,400 --> 00:07:36,840
Op dat moment
nam Misha een gigantische beslissing.
106
00:07:37,520 --> 00:07:39,800
Het zette haar hele leven op z'n kop.
107
00:07:41,840 --> 00:07:44,000
Ze besloot op haar zevende…
108
00:07:44,920 --> 00:07:48,680
…naar Duitsland te lopen
om haar ouders te vinden.
109
00:07:50,840 --> 00:07:53,600
Dus nam ze haar kompas
en pakte wat proviand…
110
00:07:53,680 --> 00:07:55,320
…en ging naar het oosten.
111
00:07:58,200 --> 00:08:03,160
Ik wist wat ik nodig had.
De basisbehoeften.
112
00:08:04,440 --> 00:08:07,680
Ik heb eten nodig, iets te drinken…
113
00:08:07,760 --> 00:08:09,560
…een mes voor bescherming.
114
00:08:16,760 --> 00:08:19,840
De eerste nacht sliep ik onder een brug.
115
00:08:19,920 --> 00:08:21,880
Het was niet ver van huis.
116
00:08:25,720 --> 00:08:28,800
Het was absoluut naïef,
als ik er vandaag aan denk.
117
00:08:30,520 --> 00:08:36,440
Op de kaart leek België erg klein
en Duitsland was dichtbij.
118
00:08:38,600 --> 00:08:41,040
Maar wat had ik thuis, als ik terugging?
119
00:08:42,840 --> 00:08:45,320
Niets wachtte daar op me.
120
00:08:47,680 --> 00:08:50,560
En ik wilde mijn ouders vinden.
121
00:08:51,320 --> 00:08:53,520
Dus ik moest het afmaken.
122
00:09:00,080 --> 00:09:03,360
Elke keer als ik een dorp naderde,
zag ik verwoesting.
123
00:09:06,760 --> 00:09:08,880
Wat ze als kind heeft meegemaakt…
124
00:09:09,880 --> 00:09:11,680
…zich moeten verstoppen voor de nazi's.
125
00:09:12,520 --> 00:09:14,600
Alleen in het bos…
126
00:09:16,600 --> 00:09:18,320
…voedsel te moeten stelen…
127
00:09:18,960 --> 00:09:20,760
…ijskoude temperaturen…
128
00:09:20,840 --> 00:09:22,880
Haar jeugd was een nachtmerrie.
129
00:09:24,640 --> 00:09:26,640
Ze was hierdoor getraumatiseerd.
130
00:09:31,680 --> 00:09:32,520
Moorden…
131
00:09:35,600 --> 00:09:37,080
Ik zag moorden.
132
00:09:39,440 --> 00:09:40,600
De doden.
133
00:09:41,880 --> 00:09:44,680
Ik was wanhopig.
134
00:09:49,880 --> 00:09:52,320
Ik droomde ervan mijn ouders te zien.
135
00:09:55,000 --> 00:09:58,760
Dus ik bleef diep in de bossen,
weg van de oorlog.
136
00:10:00,880 --> 00:10:06,760
In het bos was ze uit de buurt van mensen,
die naar concentratiekampen moesten.
137
00:10:07,400 --> 00:10:09,920
Ze was uit de buurt…
138
00:10:10,840 --> 00:10:12,960
…van de gruwelen in de steden.
139
00:10:21,120 --> 00:10:23,400
Ze was bij de vogels en de bloemen.
140
00:10:24,080 --> 00:10:26,080
Ze zei dat dat haar redde.
141
00:10:28,480 --> 00:10:31,400
Ik gaf me over aan de natuur.
142
00:10:33,480 --> 00:10:36,440
Ik zag een wondere wereld met dieren…
143
00:10:38,720 --> 00:10:40,000
…die vredig…
144
00:10:40,680 --> 00:10:42,400
…en normaal leefden…
145
00:10:43,000 --> 00:10:47,160
…die aten wat ze nodig hadden.
Niet meer doden dan nodig is.
146
00:10:48,560 --> 00:10:50,000
Het evenwicht was…
147
00:10:50,840 --> 00:10:51,920
…precies goed.
148
00:10:55,720 --> 00:10:58,400
Met dieren had ik geen woorden nodig.
149
00:11:00,520 --> 00:11:02,680
We waren bij elkaar…
150
00:11:02,760 --> 00:11:04,120
…in stilte…
151
00:11:04,720 --> 00:11:06,720
…en begrepen elkaar zonder taal.
152
00:11:07,920 --> 00:11:11,200
Ik dacht:
dit kon een fascinerend boek worden.
153
00:11:12,320 --> 00:11:15,120
DE UITGEVER
154
00:11:15,200 --> 00:11:16,720
Het was begin jaren 90.
155
00:11:16,800 --> 00:11:20,960
{\an8}Ik had een kleine uitgeverij.
En dan bedoel ik minuscuul.
156
00:11:21,800 --> 00:11:24,280
En ik zocht een nieuw project.
157
00:11:24,880 --> 00:11:26,920
Ik was de eerste die zei:
158
00:11:27,000 --> 00:11:31,000
'Kunnen we dit
naar 'n hoger niveau tillen?
159
00:11:31,760 --> 00:11:34,800
Ik kan hier vast iets groots van maken.
160
00:11:35,920 --> 00:11:37,760
Hier is een markt voor.'
161
00:11:38,240 --> 00:11:41,000
Omdat er een geweldige wending was.
162
00:11:42,960 --> 00:11:49,320
Ik weet nog dat ik betrapt was door
een boer die me eten van hem zag stelen.
163
00:11:51,360 --> 00:11:53,480
Ik rende vol angst weg.
164
00:11:54,120 --> 00:11:55,800
En hij rende achter me aan.
165
00:11:56,360 --> 00:11:59,040
Als je voor je leven rent, loop je hard.
166
00:12:03,400 --> 00:12:04,600
En opeens…
167
00:12:05,720 --> 00:12:09,320
…kreeg ik de indruk
dat iemand naar me keek.
168
00:12:13,080 --> 00:12:14,600
Ik draaide me om…
169
00:12:16,120 --> 00:12:19,360
En ik zag een prachtig dier.
170
00:12:20,800 --> 00:12:23,440
Voor mij leek het een enorme hond.
171
00:12:25,880 --> 00:12:29,280
De wolf leek alleen
en ik had een metgezel nodig.
172
00:12:32,680 --> 00:12:36,040
Het was een mooie, grijze wolvin.
173
00:12:37,840 --> 00:12:40,080
Ik zocht iets te eten in mijn tas…
174
00:12:40,160 --> 00:12:42,280
…en ik gaf een stuk aan de wolf.
175
00:12:42,360 --> 00:12:43,840
Ze nam het niet aan.
176
00:12:47,800 --> 00:12:49,400
Het duurde heel lang…
177
00:12:49,480 --> 00:12:52,480
…maar na een tijdje
liepen we naast elkaar.
178
00:12:55,560 --> 00:12:58,920
Ik zag haar vrijgevigheid…
179
00:13:01,560 --> 00:13:04,760
En ik kon haar kracht waarderen.
180
00:13:07,640 --> 00:13:09,960
Ik kon ermee leven.
181
00:13:11,040 --> 00:13:12,880
Ze was als een moeder voor me.
182
00:13:14,680 --> 00:13:17,880
Veel later was het een roedel wolven.
183
00:13:21,040 --> 00:13:23,280
Ik weet niet hoelang ik bij ze was.
184
00:13:25,000 --> 00:13:27,680
Ze accepteerden me en beschermden me.
185
00:13:29,720 --> 00:13:34,560
Dat was een geweldige wending.
Ik dacht: wie heeft zoiets ooit gehoord?
186
00:13:35,280 --> 00:13:37,280
Wat een verhaal.
187
00:13:39,120 --> 00:13:43,320
DE WOLF-EXPERT
188
00:13:44,360 --> 00:13:47,160
MASSACHUSETTS
189
00:13:47,240 --> 00:13:51,800
Misha was heel anders dan
de meeste mensen die ik ooit had ontmoet.
190
00:13:53,200 --> 00:13:55,320
Mijn eerste indruk was:
191
00:13:55,400 --> 00:13:59,080
{\an8}'Ze had een dier moeten zijn.'
192
00:13:59,160 --> 00:14:00,920
{\an8}'Of haar geest is een dier.'
193
00:14:02,960 --> 00:14:09,640
Ze zei dat ze geaccepteerd werd door
de roedel, maar als lager werd behandeld…
194
00:14:10,320 --> 00:14:15,320
…en dat ze onderdanig gedrag
moest vertonen…
195
00:14:15,400 --> 00:14:16,720
…om…
196
00:14:17,280 --> 00:14:18,640
…bij hen te zijn.
197
00:14:23,320 --> 00:14:28,120
Misha zei dat het alfa-mannetje eerst at.
198
00:14:28,200 --> 00:14:31,240
De rest lag rond het karkas
op hun beurt te wachten.
199
00:14:33,880 --> 00:14:35,720
Ze lieten restjes achter…
200
00:14:36,600 --> 00:14:41,560
…in de buurt
van waar zij was, als ze klaar waren.
201
00:14:47,040 --> 00:14:50,480
Wolven eten tien kilo in één maaltijd.
202
00:14:51,520 --> 00:14:54,560
De restjes waren meer dan genoeg voor mij.
203
00:14:54,640 --> 00:14:55,720
Kom maar halen.
204
00:14:56,360 --> 00:14:58,840
Kom je eten halen. Het is daar.
205
00:14:59,480 --> 00:15:01,640
We werden goede vrienden.
206
00:15:02,120 --> 00:15:04,120
Juist, ja. Grote meid.
207
00:15:04,200 --> 00:15:06,200
Ze kwam meerdere keren op bezoek.
208
00:15:06,280 --> 00:15:08,560
Ze voerde ze vlees uit de hand.
209
00:15:11,160 --> 00:15:13,480
Ik denk dat ze voelden dat Misha…
210
00:15:13,560 --> 00:15:16,480
…een vriendin was
in plaats van een vijand.
211
00:15:18,520 --> 00:15:22,520
Ze was zo een met hen…
212
00:15:23,400 --> 00:15:26,200
…dat het leek alsof ze daar thuishoorde.
213
00:15:37,080 --> 00:15:39,040
Ik had geen reden om te stoppen.
214
00:15:39,120 --> 00:15:40,680
Dat deed ik elke dag.
215
00:15:42,960 --> 00:15:45,720
Dag na dag, maand na maand.
216
00:15:50,200 --> 00:15:53,200
Ik hoopte altijd
mijn ouders te vinden…
217
00:15:54,200 --> 00:15:58,280
…want ik dacht:
ik heb het tot nu toe overleefd…
218
00:15:58,360 --> 00:16:03,200
…en als ik het als kind heb overleefd,
hebben mijn ouders het zeker overleefd.
219
00:16:05,560 --> 00:16:07,880
En door dit geloof ging ik door.
220
00:16:10,800 --> 00:16:13,840
Ik dacht, dit is een moreel verhaal.
221
00:16:14,680 --> 00:16:18,360
Het is de strijd tussen goed en kwaad,
het kind en de nazi's.
222
00:16:18,920 --> 00:16:20,520
En het kind overleefde het.
223
00:16:21,920 --> 00:16:24,120
Het had mythische eigenschappen.
224
00:16:26,040 --> 00:16:29,200
Het kon mijn uitgeverij, Mount Ivy Press…
225
00:16:29,280 --> 00:16:33,760
…van een lokaal bedrijfje
tot een globaal bedrijf maken.
226
00:16:34,840 --> 00:16:39,000
Dus ik vroeg Misha of ze
haar verhalen wilde publiceren.
227
00:16:39,800 --> 00:16:42,000
Ik bracht het voorzichtig naar voren.
228
00:16:45,520 --> 00:16:47,360
Met alles wat ik doormaakte…
229
00:16:48,400 --> 00:16:50,680
…had ik geleerd mensen te wantrouwen.
230
00:16:52,320 --> 00:16:57,080
Ik denk niet dat ze erg onder de indruk
was van mij en er was geen reden voor.
231
00:16:57,160 --> 00:17:00,200
Ik had eerder
een juridisch boek gepubliceerd…
232
00:17:00,280 --> 00:17:01,880
…niet echt haar ding.
233
00:17:03,880 --> 00:17:06,520
Meer dan twee jaar lang weigerde ik…
234
00:17:06,600 --> 00:17:11,560
…maar mijn gemeenschap en
mijn vrienden zeiden: 'Misha, doe het.'
235
00:17:12,480 --> 00:17:14,280
'Voor toekomstige generaties.'
236
00:17:14,360 --> 00:17:18,520
PROLOOG
TERUGKIJKEND…
237
00:17:19,760 --> 00:17:21,600
Ik bevond me weer in de hel.
238
00:17:33,000 --> 00:17:37,880
Het was 'n pijnlijk proces, maar het was
alsof ze haar verhaal moest vertellen.
239
00:17:37,960 --> 00:17:40,080
Alsof het een soort bevrijding was.
240
00:17:43,200 --> 00:17:44,760
Iedereen deed mee.
241
00:17:44,840 --> 00:17:48,160
Alle buitenlandse uitgevers,
de een na de ander.
242
00:17:48,240 --> 00:17:51,240
We verkochten de vertaalrechten
over de hele wereld.
243
00:17:54,960 --> 00:17:59,200
Mijn agent kwam terug uit Californië
en zei: 'Disney wil dit.'
244
00:17:59,280 --> 00:18:01,480
Doodnormaal. 'Ze willen dit.'
245
00:18:06,240 --> 00:18:08,600
Het was een gewild verhaal.
246
00:18:15,480 --> 00:18:19,080
Toen het boek in april 1997 verscheen…
247
00:18:20,160 --> 00:18:22,800
…zei ik:
'Misschien wil Oprah dit wel.'
248
00:18:22,880 --> 00:18:27,200
Dit is een van mijn
favoriete momenten op tv…
249
00:18:27,280 --> 00:18:31,200
In die tijd had Oprah haar boekenclub.
Als je boek daarbij zat…
250
00:18:31,280 --> 00:18:35,760
…verkocht je geheid
een miljoen boeken. Dat was de jackpot.
251
00:18:35,840 --> 00:18:38,080
Dan zien we elkaar over een maand…
252
00:18:38,160 --> 00:18:40,040
Ze waren geïnteresseerd.
253
00:18:40,120 --> 00:18:40,960
Te gek.
254
00:18:41,040 --> 00:18:43,680
Dus dat is niet niks.
255
00:18:43,760 --> 00:18:45,960
En we dachten:
256
00:18:46,040 --> 00:18:49,000
dit kan wel eens een gigantische
bestseller worden.
257
00:18:51,000 --> 00:18:56,640
Jane Daniel vertelde me dat
Oprah het Misha-verhaal wilde…
258
00:18:56,720 --> 00:19:02,400
…en of ze een productieploeg konden
sturen om Misha met een wolf te filmen.
259
00:19:03,200 --> 00:19:05,040
Dus ik zei: 'Ja, natuurlijk.'
260
00:19:05,120 --> 00:19:07,480
SEGMENT VAN OPRAH WINFREY SHOW
261
00:19:13,680 --> 00:19:16,400
Ik zei tegen Misha
voor we naar binnen gingen…
262
00:19:16,480 --> 00:19:19,880
…dat dit een volwassen wolf was.
Geen kleintje.
263
00:19:19,960 --> 00:19:21,480
Hij heette Petro.
264
00:19:26,120 --> 00:19:27,680
Misha ging alleen naar binnen.
265
00:19:27,760 --> 00:19:31,360
De geluidsman hing de microfoon
over 't hek. Hij bleef buiten.
266
00:19:35,880 --> 00:19:39,360
Misha hurkte neer
en ze voerde de wolf kaas.
267
00:19:39,440 --> 00:19:41,600
En de wolf is erg vriendelijk.
268
00:19:44,640 --> 00:19:46,080
Alles leek goed te gaan.
269
00:19:46,160 --> 00:19:49,960
En dan besluit de wolf
zijn poten op haar schouders te leggen.
270
00:19:52,480 --> 00:19:54,600
Petro sprong op haar schouders…
271
00:19:54,680 --> 00:19:57,120
…en hij was veel groter dan zij.
272
00:19:57,880 --> 00:20:01,600
Toen opeens, heel snel,
opende de wolf zijn bek…
273
00:20:05,120 --> 00:20:08,200
…en nam haar hele hoofd in zijn bek.
274
00:20:08,840 --> 00:20:10,040
Heel voorzichtig.
275
00:20:11,160 --> 00:20:12,680
Tanden op beide slapen.
276
00:20:14,160 --> 00:20:16,000
Ik voelde geen angst.
277
00:20:17,040 --> 00:20:20,360
Niemand had het over de grote boze wolf.
278
00:20:20,920 --> 00:20:24,760
De wolf hield haar hoofd even vast.
We hielden onze adem in.
279
00:20:25,320 --> 00:20:28,240
Oprah's producer keek met grote ogen toe.
280
00:20:30,160 --> 00:20:32,360
En zo snel als het was gebeurd…
281
00:20:32,960 --> 00:20:34,040
…was 't voorbij.
282
00:20:34,880 --> 00:20:38,080
En Misha stapt achteruit
en laat een gehuil horen.
283
00:20:40,000 --> 00:20:42,360
Ik krijg er nog kippenvel van.
284
00:20:42,440 --> 00:20:45,760
En vanaf helemaal achterin…
285
00:20:46,640 --> 00:20:47,640
…horen we…
286
00:20:50,120 --> 00:20:52,200
…gehuil terugkomen.
287
00:20:54,080 --> 00:20:56,360
Toen zij huilde, huilden zij terug.
288
00:21:00,680 --> 00:21:02,720
Daar was het. Je kon het zien.
289
00:21:02,800 --> 00:21:05,960
Dat is het verband
tussen de mens en de wolf.
290
00:21:10,000 --> 00:21:13,520
Ik zag het. Het was geweldig.
Het was een schokkend moment.
291
00:21:15,400 --> 00:21:20,600
Ze hadden prachtige beelden van wolven.
Ik dacht: dit wordt een prachtaflevering.
292
00:21:20,680 --> 00:21:25,400
De volgende stap was dat ze
naar de studio in Chicago zou gaan.
293
00:21:26,480 --> 00:21:29,080
Het ging ongelofelijk goed.
294
00:21:30,280 --> 00:21:32,680
En toen begon ik spanning te zien…
295
00:21:33,240 --> 00:21:34,720
…tussen Misha en Jane.
296
00:21:37,160 --> 00:21:40,080
Het werd steeds gespannener.
297
00:21:41,400 --> 00:21:43,240
Het boek verkocht niet goed…
298
00:21:43,320 --> 00:21:47,520
…dus Misha en Maurice, haar man,
hadden financiële problemen.
299
00:21:48,480 --> 00:21:51,440
DE BUURVROUW
300
00:21:51,520 --> 00:21:55,200
{\an8}Dus toen begon ze dingen
te verkopen vanuit haar huis.
301
00:21:55,280 --> 00:21:56,480
{\an8}En…
302
00:21:57,200 --> 00:21:59,400
{\an8}Ik vond het erg
dat ze alles verloren.
303
00:22:01,400 --> 00:22:05,200
Ze zei steeds:
'Ik heb geen geld. Ik heb niets.'
304
00:22:05,280 --> 00:22:07,480
'Jane Daniel is waardeloos.'
305
00:22:09,640 --> 00:22:10,960
Ik was verdrietig…
306
00:22:11,040 --> 00:22:14,880
…maar toen zat Misha op een avond
aan mijn tafel en zei…
307
00:22:16,040 --> 00:22:18,400
…dat ze niet op Oprah Winfrey wilde.
308
00:22:20,160 --> 00:22:23,440
Ik zei: 'Dat snap ik niet, Misha.'
309
00:22:24,480 --> 00:22:27,400
Ineens wilde Misha niet meer meewerken…
310
00:22:27,960 --> 00:22:32,520
…belt me niet terug, heeft het
ene bezwaar na het andere.
311
00:22:32,600 --> 00:22:34,840
Ze wil niet, het is lastig…
312
00:22:34,920 --> 00:22:37,640
…iemand moet thuis
voor haar dieren zorgen.
313
00:22:40,400 --> 00:22:44,440
Jane maakte me zo boos, zo onzeker.
314
00:22:45,280 --> 00:22:48,960
Mijn man zei vaak tegen haar:
315
00:22:49,040 --> 00:22:52,440
'Zo ga je niet met een overlevende om.'
316
00:22:56,680 --> 00:22:58,560
Kom op. Het is Oprah.
317
00:22:58,640 --> 00:23:01,160
Dan regel je toch een hondenoppas.
318
00:23:01,240 --> 00:23:02,960
Je stelt jezelf beschikbaar.
319
00:23:03,040 --> 00:23:03,880
'Nee.'
320
00:23:07,480 --> 00:23:10,800
De herinneringen,
de slechte herinneringen kwamen terug.
321
00:23:11,520 --> 00:23:13,960
Ik had nachtmerries. Ik was heel nerveus.
322
00:23:16,240 --> 00:23:17,720
Ik had alles geprobeerd.
323
00:23:17,800 --> 00:23:21,040
Ik schreef haar:
hiermee verkoop je een miljoen boeken.
324
00:23:21,640 --> 00:23:23,080
'Nee.'
325
00:23:25,280 --> 00:23:27,000
Ik dacht: dit is gestoord.
326
00:23:27,080 --> 00:23:31,160
Elke andere schrijver
zou hier alles voor doen.
327
00:23:34,040 --> 00:23:35,360
Het is nooit gebeurd.
328
00:23:38,960 --> 00:23:44,000
Een jaar nadat het boek uitkwam,
kreeg ik een groot pakket thuis.
329
00:23:45,480 --> 00:23:48,280
Van Misha, die 'n rechtszaak
tegen me aanspant.
330
00:23:49,040 --> 00:23:50,480
Ik denk: mijn god.
331
00:23:50,560 --> 00:23:54,480
Alles stopte. Geen enkel land
wilde zaken met ons doen.
332
00:23:56,000 --> 00:23:58,800
Er hing een rechtszaak aan dit project.
333
00:24:03,520 --> 00:24:09,200
De eerste keer dat ik Misha ontmoette,
vond ik de omstandigheden aangrijpend.
334
00:24:10,960 --> 00:24:15,200
DE ADVOCAAT
335
00:24:15,280 --> 00:24:16,920
{\an8}Het was me duidelijk…
336
00:24:17,000 --> 00:24:23,160
{\an8}…dat er allerlei dingen waren gedaan
die ongepast, illegaal, frauduleus waren.
337
00:24:23,920 --> 00:24:27,920
Misha wilde het auteursrecht terug…
338
00:24:28,000 --> 00:24:33,160
…en wilde alle royalty's op de
boekenverkoop, die ze nog moest krijgen.
339
00:24:34,440 --> 00:24:39,320
Jane Daniel zag in mijn leven een goudmijn
en ze maakte er misbruik van.
340
00:24:40,560 --> 00:24:43,920
Er was zoveel woede en bitterheid…
341
00:24:44,000 --> 00:24:46,600
…tussen hen
toen ik erbij betrokken raakte.
342
00:24:47,440 --> 00:24:50,320
Er was geen ruimte voor onderhandeling.
343
00:24:51,680 --> 00:24:55,360
Het zou een rechtszaak worden.
Een regeling was niet mogelijk.
344
00:24:56,480 --> 00:25:01,160
HOOGGERECHTSHOF
AUGUSTUS 2001
345
00:25:01,800 --> 00:25:05,400
Het voelde heel dramatisch.
346
00:25:06,120 --> 00:25:08,040
De sfeer was erg gespannen.
347
00:25:12,600 --> 00:25:14,400
Dan wordt het geld besproken.
348
00:25:17,240 --> 00:25:22,160
We ontdekten dat Jane Daniel een bedrijf
had op de Turks- en Caicoseilanden…
349
00:25:22,960 --> 00:25:26,080
…zodat de royalty's
die uit het buitenland kwamen…
350
00:25:26,160 --> 00:25:30,120
…rechtstreeks op haar rekening kwamen
zonder royalty's te betalen.
351
00:25:34,400 --> 00:25:38,960
Wij hadden papieren en royalty-afschriften
om aan te tonen dat ze betaald was.
352
00:25:39,040 --> 00:25:42,360
En geannuleerde cheques
waaruit bleek dat ze betaald was.
353
00:25:42,440 --> 00:25:46,680
Dus alles wat ze zei, konden we
met documenten weerleggen.
354
00:25:47,320 --> 00:25:49,360
Maar niemand geloofde dat ze loog.
355
00:25:49,440 --> 00:25:53,240
Zo van: 'Waar is het geld?'
De jury was erg medelevend.
356
00:25:57,440 --> 00:25:59,520
De jury was woest.
357
00:25:59,600 --> 00:26:03,320
Voor je staat een persoon die
de Holocaust als kind overleefde…
358
00:26:03,400 --> 00:26:05,080
…en er 'n boek over schreef.
359
00:26:05,160 --> 00:26:10,960
Ze waren betoverd door dit verhaal.
360
00:26:12,840 --> 00:26:14,480
Misha was 'n goede getuige.
361
00:26:16,200 --> 00:26:20,560
Mijn inkomen was het manuscript,
want 't is mijn leven.
362
00:26:24,720 --> 00:26:26,880
Ik leek wel een monster.
363
00:26:28,000 --> 00:26:29,600
Ik dacht: dit gaat niet goed.
364
00:26:33,120 --> 00:26:36,560
Jane vocht altijd.
Ze dwong af wat ze wilde.
365
00:26:38,480 --> 00:26:41,600
Het was een proces van tien dagen
en het was zwaar.
366
00:26:42,240 --> 00:26:45,480
De rechter vroeg: 'Wat is uw oordeel?'
367
00:26:49,320 --> 00:26:52,760
De jury koos unaniem Misha's kant.
368
00:26:53,320 --> 00:26:56,880
Uiteindelijk kwam er
een enorm oordeel tegen mij.
369
00:26:57,360 --> 00:27:00,480
Het was verbijsterend
om het bedrag te horen.
370
00:27:00,560 --> 00:27:02,480
22,5 miljoen.
371
00:27:02,560 --> 00:27:04,600
Dus het was een heel groot bedrag.
372
00:27:09,480 --> 00:27:13,200
Ik ben een optimistisch persoon,
maar dat hakte erin.
373
00:27:13,680 --> 00:27:15,440
Ik stond versteld.
374
00:27:16,600 --> 00:27:18,400
Ik dacht: is dit een grapje?
375
00:27:23,520 --> 00:27:29,280
De hoogte van het bedrag kwam grotendeels
door de verklaring van Jane Daniel.
376
00:27:30,240 --> 00:27:33,920
Dit ging op Oprah,
er was een contract met Disney.
377
00:27:34,000 --> 00:27:37,680
Er waren dingen
in Jane Daniels getuigenis…
378
00:27:37,760 --> 00:27:41,440
…die het bedrag veel groter maakte…
379
00:27:42,200 --> 00:27:46,680
…dan je bij zo'n boek zou denken.
380
00:27:47,880 --> 00:27:49,760
Dus iedereen lette op.
381
00:27:50,320 --> 00:27:52,240
Mensen zijn gek op 'n grote som.
382
00:27:54,600 --> 00:27:58,800
Disney ging niet door. Oprah ook niet.
Er waren geen miljoenen dollars.
383
00:28:00,000 --> 00:28:02,120
Het is een onhoudbare positie.
384
00:28:03,200 --> 00:28:05,880
Een wrede uitbuiter
van een onschuldige Holocaust-overlevende.
385
00:28:07,280 --> 00:28:10,040
Je wereld stort in.
386
00:28:22,600 --> 00:28:24,360
Na het proces…
387
00:28:24,440 --> 00:28:26,640
Dat was het dieptepunt van m'n leven.
388
00:28:28,040 --> 00:28:31,640
Ik ging in therapie
en kreeg de diagnose PTSS.
389
00:28:32,520 --> 00:28:34,080
Ik sliep slecht.
390
00:28:35,040 --> 00:28:37,160
Ik hield me amper overeind.
391
00:28:37,760 --> 00:28:41,520
Mijn uitgeverij was weg.
Het auteursrecht was me ontnomen.
392
00:28:42,880 --> 00:28:44,960
Ik zat totaal aan de grond.
393
00:28:46,400 --> 00:28:49,000
Ik liep alles nog eens door.
394
00:28:49,080 --> 00:28:51,480
Ik bekeek alles stuk voor stuk.
395
00:28:51,560 --> 00:28:55,680
Ik zat in mijn advocatenkantoor
oude dossiers te bekijken.
396
00:28:55,760 --> 00:28:58,560
Ik wist niet wat ik zou vinden.
397
00:28:59,440 --> 00:29:02,720
Ik open een dossier
en het is Misha's bankrekening.
398
00:29:02,800 --> 00:29:05,360
In Misha's handschrift
en haar handtekening.
399
00:29:07,400 --> 00:29:09,080
En daar staat…
400
00:29:10,640 --> 00:29:15,640
…geboortedatum en -plaats, ingevuld door
Misha, plus haar moeders meisjesnaam.
401
00:29:16,120 --> 00:29:17,880
NAAM: DONVILLE
402
00:29:17,960 --> 00:29:21,120
Ineens besef ik het.
403
00:29:25,520 --> 00:29:28,960
Ze weet wie ze is.
Ze weet waar ze is geboren.
404
00:29:30,560 --> 00:29:32,280
Ze weet wie haar moeder was.
405
00:29:32,880 --> 00:29:36,160
Ze zou dit niet weten.
Ze verloor haar identiteit in de oorlog.
406
00:29:37,680 --> 00:29:39,160
Dit klopt niet.
407
00:29:41,440 --> 00:29:45,800
Ze wist duidelijk meer over wie ze was
dan wat ze me had verteld.
408
00:29:47,120 --> 00:29:48,840
Wat is er nog meer niet waar?
409
00:29:50,440 --> 00:29:52,440
Ik was door 't gerecht gekielhaald.
410
00:29:54,480 --> 00:29:58,080
Mijn leven stond op z'n kop.
Ik wilde m'n leven terug.
411
00:30:00,600 --> 00:30:05,720
Als ik kan bewijzen dat ze niet is wie ze
zegt, kan ik dit oordeel ongedaan maken.
412
00:30:13,240 --> 00:30:16,120
Het was in de winter.
De dagen waren kort.
413
00:30:16,680 --> 00:30:19,120
Ik stond in mijn keuken…
414
00:30:19,760 --> 00:30:22,600
…en dacht: ik moet iets doen.
415
00:30:25,840 --> 00:30:28,920
Ik begon me alles te herinneren
wat er was gebeurd.
416
00:30:29,000 --> 00:30:33,880
Hoe ik haar ontmoette, wat er allemaal
gebeurde. Hoe begon de rechtszaak?
417
00:30:34,400 --> 00:30:35,520
En toen dacht ik…
418
00:30:35,600 --> 00:30:38,920
Ik schrijf een boek over de zaak.
Ik doe het als blog.
419
00:30:39,520 --> 00:30:42,040
Ik schreef mijn memoires
over haar memoires.
420
00:30:43,720 --> 00:30:46,200
En misschien leest iemand het.
421
00:30:46,760 --> 00:30:48,200
Het was een grote gok.
422
00:30:50,760 --> 00:30:52,560
De volgende dag sta ik op…
423
00:30:52,640 --> 00:30:55,280
…zet mijn computer aan
en er is een e-mail.
424
00:30:55,840 --> 00:30:57,240
En in de e-mail staat:
425
00:30:58,680 --> 00:31:03,160
'Ik denk dat ik misschien kan helpen
het echte verhaal te achterhalen.'
426
00:31:03,680 --> 00:31:07,400
DE GENEALOOG
427
00:31:08,480 --> 00:31:13,600
Ik maakte een tijdlijn van Misha
van verschillende foto's.
428
00:31:14,840 --> 00:31:16,160
Eerst uit het boek…
429
00:31:16,240 --> 00:31:20,120
…en daarna
uit andere beelden op internet…
430
00:31:21,280 --> 00:31:23,880
…om een beeld te krijgen
van haar leven.
431
00:31:24,840 --> 00:31:26,680
Ik wilde weten wie ze was.
432
00:31:27,840 --> 00:31:31,680
{\an8}Wie is die persoon
die mijn leven heeft verwoest?
433
00:31:32,800 --> 00:31:36,160
{\an8}Ik probeerde elke foto te analyseren…
434
00:31:36,240 --> 00:31:39,760
{\an8}…en te zien welke informatie
ik eruit kan persen.
435
00:31:41,680 --> 00:31:46,360
{\an8}De eerste aanwijzing was
dat Misha beweert dat ze zeven jaar was…
436
00:31:46,440 --> 00:31:48,760
…toen ze naar het pleeggezin ging.
437
00:31:49,840 --> 00:31:52,800
In het Amerikaanse boek stond een serie…
438
00:31:52,880 --> 00:31:56,160
...zogenaamde 'Polyfoto'-beelden.
439
00:31:56,240 --> 00:32:00,080
En die foto's kwamen uit die tijd.
440
00:32:05,920 --> 00:32:08,040
Ik keek naar de foto's en zei:
441
00:32:08,680 --> 00:32:11,360
'Nee, dit lijkt niet op een zevenjarige.'
442
00:32:12,040 --> 00:32:15,160
{\an8}'Dit lijkt op een peuter,
een kind van drie of vier.'
443
00:32:15,240 --> 00:32:19,280
{\an8}Grote strik in haar haar,
kanten jurkje en mollige wangen.
444
00:32:20,040 --> 00:32:21,160
Er klopt iets niet.
445
00:32:22,840 --> 00:32:25,240
ERNEST EN MARTHE
446
00:32:25,800 --> 00:32:27,720
De volgende foto die ik bekeek…
447
00:32:27,800 --> 00:32:33,000
…was een foto die volgens Misha
van de ouders van haar pleegouders was.
448
00:32:33,560 --> 00:32:37,320
Volgens het verhaal is hij een echte boer.
449
00:32:39,040 --> 00:32:44,400
Ik heb een close-up gemaakt
van de gemanicuurde handen van de opa.
450
00:32:44,480 --> 00:32:47,800
{\an8}Het leek niet op de handen van een boer.
451
00:32:47,880 --> 00:32:51,040
{\an8}En hij had een ring om.
452
00:32:51,640 --> 00:32:54,360
Het was niet iets wat een boer zou dragen.
453
00:32:55,680 --> 00:32:58,680
En dan het hondje op oma's schoot…
454
00:32:58,760 --> 00:33:01,480
{\an8}Dat leek een schoothond,
geen boerenerfhond.
455
00:33:02,040 --> 00:33:04,080
{\an8}Ik dacht: dit is vreemd.
456
00:33:05,640 --> 00:33:09,880
{\an8}En toen begon ik het Franse
en het Amerikaanse boek te vergelijken.
457
00:33:10,400 --> 00:33:14,160
Ik keek naar namen, plaatsen en data.
458
00:33:14,800 --> 00:33:16,360
Daar klopte het niet.
459
00:33:18,040 --> 00:33:19,680
Ze belde me en zei:
460
00:33:19,760 --> 00:33:23,960
'Zie je dat Misha's naam
in het Franse boek…
461
00:33:24,040 --> 00:33:26,600
…anders is dan in het Amerikaanse boek?'
462
00:33:27,720 --> 00:33:33,840
In het Amerikaanse boek
heette ze door het pleeggezin: de Wael.
463
00:33:35,840 --> 00:33:42,520
Wat Sharon meteen opviel is dat dat
in het Franse boek, 'Valle' is, V-A-L-L-E.
464
00:33:42,600 --> 00:33:44,120
MIJN NIEUWE NAAM
465
00:33:44,200 --> 00:33:45,840
Waarom andere namen?
466
00:33:47,800 --> 00:33:49,920
Er zijn te veel verschillen…
467
00:33:50,000 --> 00:33:53,120
…tussen de namen, de foto's, enzovoort.
468
00:33:56,640 --> 00:33:58,280
Verdacht, ja.
469
00:33:58,360 --> 00:33:59,880
Erg verdacht.
470
00:34:01,080 --> 00:34:05,440
Neem maar een slokje. Rustig maar.
Ik weet dat het zenuwslopend is.
471
00:34:07,640 --> 00:34:13,640
Als haar verhaal waar was
en ik het in twijfel trok…
472
00:34:14,720 --> 00:34:16,760
…dan is 't erg gemeen…
473
00:34:17,840 --> 00:34:22,680
…te twijfelen aan iemand die de waarheid
vertelt over iets ergs dat hen overkwam…
474
00:34:22,760 --> 00:34:26,240
…en dan keihard te zeggen:
'Ik geloof je niet.'
475
00:34:26,320 --> 00:34:30,520
En de schade die je daarmee kunt
aanrichten. Dat ging er door me heen.
476
00:34:31,360 --> 00:34:35,680
Aan de andere kant dacht ik
ook aan al die tegenstrijdigheden.
477
00:34:37,360 --> 00:34:39,840
Waarom zou je onwaarheden spuien…
478
00:34:39,920 --> 00:34:41,680
…tenzij je gek bent?
479
00:34:41,760 --> 00:34:46,160
Misschien is ze zo getraumatiseerd
dat ze haar grip op de realiteit kwijt is.
480
00:34:47,080 --> 00:34:49,400
Hoeveel zou dat verklaren?
Geen idee.
481
00:34:50,480 --> 00:34:52,520
Ik had veel antwoorden nodig.
482
00:34:53,760 --> 00:34:56,240
Er moest iemand in België gaan zoeken.
483
00:34:58,760 --> 00:35:01,480
{\an8}BRUSSEL, BELGIË
484
00:35:01,960 --> 00:35:05,640
Sharon kende een Belgische genealoog…
485
00:35:05,720 --> 00:35:08,720
…die zelf een overlevende
van de Holocaust was.
486
00:35:10,160 --> 00:35:14,600
Ze bleek uit hetzelfde gebied te komen
als waar Misha zei te hebben gewoond.
487
00:35:23,560 --> 00:35:27,960
Tijdens de oorlog
was ik zelf een ondergedoken kind.
488
00:35:28,640 --> 00:35:32,520
DE HOLOCAUST-OVERLEVENDE
489
00:35:35,160 --> 00:35:37,600
Ik ging naar een katholieke school…
490
00:35:37,680 --> 00:35:43,280
…en werd een heel goed, katholiek
Belgisch meisje.
491
00:35:45,080 --> 00:35:49,760
Ik herinner me niet
dat iemand me vertelde…
492
00:35:50,400 --> 00:35:52,640
…wat er met mijn ouders was gebeurd.
493
00:35:53,800 --> 00:35:56,520
Ik herinner me helemaal niets.
494
00:36:02,920 --> 00:36:08,840
Ik was ongeveer 40
en had een zenuwinzinking…
495
00:36:11,720 --> 00:36:17,160
…waardoor ik uiteindelijk ontdekte
wat er met mij…
496
00:36:17,240 --> 00:36:19,960
{\an8}…mijn ouders en mijn familie is gebeurd.
497
00:36:20,040 --> 00:36:22,800
{\an8}Ik begon onderzoek te doen.
498
00:36:25,880 --> 00:36:32,600
Ik ontdekte dat m'n vader in september
1942 naar Auschwitz werd gedeporteerd.
499
00:36:37,600 --> 00:36:42,080
Mijn moeder werd in oktober
in Brussel gearresteerd…
500
00:36:43,240 --> 00:36:45,600
…en naar Auschwitz gedeporteerd.
501
00:36:49,680 --> 00:36:52,200
Ik hoorde dat ze niet terug waren gekomen.
502
00:37:05,360 --> 00:37:08,480
Dus ik ging met de auto naar Auschwitz.
503
00:37:13,440 --> 00:37:16,240
Ik zag het kamp…
504
00:37:17,680 --> 00:37:21,440
…waar geen mens te bekennen was.
505
00:37:28,080 --> 00:37:31,480
De ruimte…
de gaskamers waren opgeblazen.
506
00:37:35,160 --> 00:37:39,840
Ik heb kaarsen gevonden,
wat we yahrzeit noemen…
507
00:37:41,360 --> 00:37:47,080
…die nog tussen het puin
van sommige gaskamers brandden.
508
00:37:50,560 --> 00:37:52,160
Voor ik vertrok…
509
00:37:52,240 --> 00:37:57,840
…liet ik een Davidster maken
van droogbloemen.
510
00:38:00,160 --> 00:38:02,960
Ik wist niet…
511
00:38:04,560 --> 00:38:06,040
…waar het neer te leggen.
512
00:38:08,080 --> 00:38:10,920
Ik kon het niet bij het monument leggen.
513
00:38:13,760 --> 00:38:16,440
Dus uiteindelijk koos ik…
514
00:38:17,200 --> 00:38:18,560
…de kleine vijver.
515
00:38:19,800 --> 00:38:21,080
Het dreef erin.
516
00:38:24,760 --> 00:38:27,240
En ik denk dat dat de tijd was dat ik…
517
00:38:32,000 --> 00:38:33,000
Sorry.
518
00:38:34,040 --> 00:38:35,040
Sorry.
519
00:38:44,400 --> 00:38:46,960
Dat ik m'n ouders te ruste legde.
520
00:38:48,040 --> 00:38:50,960
Mijn ouders, mijn oma, mijn nicht.
521
00:39:08,120 --> 00:39:10,760
Evelyne is zelf een Holocaust-overlevende…
522
00:39:10,840 --> 00:39:13,320
…wiens verhaal erg
op dat van Misha leek.
523
00:39:13,400 --> 00:39:17,120
Dus ze was de perfecte persoon
om alles uit te zoeken.
524
00:39:21,000 --> 00:39:25,160
In het Franse boek had
het pleeggezin de achternaam 'Valle'.
525
00:39:25,720 --> 00:39:30,520
En in het Amerikaanse boek
heette het pleeggezin 'de Wael'.
526
00:39:31,920 --> 00:39:35,160
KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK VAN BELGIË
527
00:39:35,640 --> 00:39:38,280
Om de naamverschillen
te onderzoeken…
528
00:39:38,360 --> 00:39:41,480
…ging Evelyne door de stadsregisters…
529
00:39:42,040 --> 00:39:44,760
…van de jaren 30 en 40.
530
00:39:47,920 --> 00:39:53,600
Ik zocht zeker drie dagen
naar de de Waels en de Valle's.
531
00:39:59,840 --> 00:40:03,800
De naam Valle stond niet
in de telefoonboeken.
532
00:40:03,880 --> 00:40:06,000
De naam Valle bestond niet.
533
00:40:12,200 --> 00:40:13,840
{\an8}Wel de Wael.
534
00:40:15,040 --> 00:40:19,640
{\an8}Er waren veel mensen met die naam.
535
00:40:22,120 --> 00:40:23,560
En dan denk je…
536
00:40:23,640 --> 00:40:28,920
Het Franse boek werd in België uitgegeven
en als er iets van 't verhaal onwaar was…
537
00:40:29,720 --> 00:40:34,160
…is het belangrijk dat ze haar echte naam
niet in dat Franse boek zet.
538
00:40:35,320 --> 00:40:39,360
Er zou iemand zijn die zou zeggen:
'Ik kende de familie de Wael.'
539
00:40:41,320 --> 00:40:45,400
'Ik weet of ze in de buurt was
of is verdwenen tijdens de oorlog.'
540
00:40:46,760 --> 00:40:53,680
Het feit dat ze de naam in Frankrijk en
België veranderde van de Wael naar Valle…
541
00:40:53,760 --> 00:40:56,600
..suggereert
dat ze iets probeert te verbergen.
542
00:40:58,760 --> 00:41:01,560
Sharon en ik keken hiernaar en zeiden:
543
00:41:01,640 --> 00:41:03,760
'Er is iets mis met dit verhaal.'
544
00:41:09,280 --> 00:41:13,600
Op dit moment was het boek overgenomen
door een Franse uitgever…
545
00:41:13,680 --> 00:41:16,280
…die het in 20 talen had uitgegeven.
546
00:41:17,160 --> 00:41:19,600
Het was een enorme bestseller in Europa.
547
00:41:19,680 --> 00:41:23,840
Ze sprak met schoolkinderen
overal in de Franstalige wereld.
548
00:41:25,560 --> 00:41:26,680
In 2005…
549
00:41:27,720 --> 00:41:30,680
…was ik van plan…
550
00:41:31,440 --> 00:41:33,280
…om als docent psychologie…
551
00:41:34,120 --> 00:41:37,840
…een project te maken
over het verhaal van dit jonge kind…
552
00:41:37,920 --> 00:41:41,640
…die al die avonturen meemaakte.
553
00:41:42,280 --> 00:41:45,520
DE DOCENT
554
00:41:46,480 --> 00:41:49,640
Het project werd een enorme…
555
00:41:49,720 --> 00:41:51,800
…prachtige tentoonstelling.
556
00:41:53,680 --> 00:41:57,120
{\an8}Toen kregen we het idee
om haar naar België te halen.
557
00:42:01,400 --> 00:42:04,480
We zagen haar uitstappen.
558
00:42:05,040 --> 00:42:08,800
Het was een fascinerend gezicht.
559
00:42:11,920 --> 00:42:13,800
Ze was in het blauw gekleed…
560
00:42:16,240 --> 00:42:18,520
…als een felle kanarie…
561
00:42:18,600 --> 00:42:20,920
…met al zijn kleuren…
562
00:42:24,640 --> 00:42:26,480
…met twee…
563
00:42:26,560 --> 00:42:28,960
…nee, drie grote koffers.
564
00:42:30,280 --> 00:42:36,680
Ze kwam stralend op me af.
565
00:42:36,760 --> 00:42:43,400
Meteen vertoonde ze
een heel dynamisch karakter…
566
00:42:43,480 --> 00:42:46,000
…innemend en gul.
567
00:42:48,720 --> 00:42:53,000
Toen Misha de tentoonstelling betrad…
568
00:42:53,080 --> 00:42:54,600
…stortte ze in.
569
00:42:57,080 --> 00:43:02,200
Men had me niet gewaarschuwd,
dus toen ik de tentoonstelling bezocht…
570
00:43:02,280 --> 00:43:06,480
…barstte ik in tranen uit
omdat het me diep raakte.
571
00:43:09,280 --> 00:43:12,520
{\an8}Ze was zo blij dat ze er was.
572
00:43:13,040 --> 00:43:15,240
{\an8}Maar aan de andere kant…
573
00:43:15,320 --> 00:43:21,640
…zagen we het verdriet uit haar komen
en de tranen.
574
00:43:23,000 --> 00:43:25,000
Het was heel emotioneel.
575
00:43:25,880 --> 00:43:29,480
We waren allemaal
getraumatiseerd door haar verhaal…
576
00:43:29,560 --> 00:43:34,520
…en we wilden allemaal
wat vreugde geven aan deze vrouw…
577
00:43:35,240 --> 00:43:37,760
…door onze creativiteit te tonen…
578
00:43:37,840 --> 00:43:39,920
…en ook onze moed…
579
00:43:40,520 --> 00:43:42,480
…om te laten zien wat we voelden.
580
00:43:43,120 --> 00:43:48,440
In het boek zegt Misha dat haar ouders
samen zijn gearresteerd en gedeporteerd.
581
00:43:49,600 --> 00:43:54,520
Hoewel ze hun achternaam niet kende,
waren hun voornamen Reuven en Gerusha.
582
00:43:55,200 --> 00:43:57,240
De volgende stap, zei Sharon:
583
00:43:57,320 --> 00:44:00,680
'Ik heb toegang tot de nazi-dossiers
van de deportaties.'
584
00:44:00,760 --> 00:44:02,600
'Ik neem die twee namen…
585
00:44:02,680 --> 00:44:07,480
…en kijk of er twee mensen
met die namen zijn gedeporteerd.'
586
00:44:13,320 --> 00:44:16,480
Toen we de deportatielijsten doorkeken…
587
00:44:17,560 --> 00:44:20,680
…werden ze niet als echtpaar gevonden.
588
00:44:21,560 --> 00:44:24,000
Ik miste mijn ouders vreselijk.
589
00:44:26,160 --> 00:44:29,000
Mijn gezicht zat onder de modder.
590
00:44:30,800 --> 00:44:33,720
Ik schreeuwde 's nachts van de kou.
591
00:44:34,720 --> 00:44:36,160
Later…
592
00:44:36,240 --> 00:44:37,920
…kreeg ik een tweede kans.
593
00:44:38,840 --> 00:44:41,680
Ik overleefde het
omdat ik niemand vertrouwde.
594
00:44:42,960 --> 00:44:44,400
Omdat ik het contact…
595
00:44:45,120 --> 00:44:46,560
…met mensen vermeed.
596
00:44:49,560 --> 00:44:53,160
ARCHIEF OORLOGSSLACHTOFFERS
BRUSSEL
597
00:44:58,680 --> 00:45:01,960
Tijdens de oorlog
had het Joodsch Verdedigingscomiteit…
598
00:45:02,040 --> 00:45:05,760
…lijsten gemaakt
van ondergedoken Joodse kinderen…
599
00:45:06,600 --> 00:45:10,800
…met de naam van hun redder
en de naam van hun ouders.
600
00:45:12,160 --> 00:45:16,440
Deze lijsten liggen nu
in het Archief Oorlogsslachtoffers.
601
00:45:17,760 --> 00:45:20,160
Het gevaar bestond…
602
00:45:21,640 --> 00:45:26,320
…dat deze lijsten door de nazi's
zouden worden ingenomen.
603
00:45:26,400 --> 00:45:28,400
Kinderen zouden worden gevonden…
604
00:45:28,960 --> 00:45:31,160
…en vermoord.
605
00:45:32,640 --> 00:45:34,720
Maar het was een slim systeem.
606
00:45:35,640 --> 00:45:38,400
Er waren vier verschillende boekjes.
607
00:45:39,560 --> 00:45:43,400
Je had ze alle vier nodig
om het kind te vinden.
608
00:45:44,120 --> 00:45:48,080
Maar ze waren alle vier
op verschillende plekken.
609
00:45:49,960 --> 00:45:53,640
Als een nazi één boekje zou vinden…
610
00:45:54,480 --> 00:45:56,920
…zouden ze 't kind
niet kunnen traceren…
611
00:45:57,520 --> 00:46:01,960
…maar aan het einde van de oorlog
met de vier verschillende boekjes…
612
00:46:02,040 --> 00:46:06,760
…was er een manier geweest
om het juiste kind te vinden.
613
00:46:07,920 --> 00:46:11,440
Ik zocht Misha's ouders.
614
00:46:19,760 --> 00:46:21,520
Geen namen van de ouders.
615
00:46:22,720 --> 00:46:25,880
Dus ik wist dat er iets mis was.
616
00:46:26,920 --> 00:46:30,360
En op de lijst met ondergedoken kinderen…
617
00:46:30,440 --> 00:46:33,920
…hadden ze geen 'Misha'
en geen 'de Wael'.
618
00:46:34,000 --> 00:46:35,920
Dat was zeker.
619
00:46:36,920 --> 00:46:39,680
Ze werd helemaal niet genoemd.
620
00:46:47,600 --> 00:46:50,640
Misha's verhaal had een sneeuwbaleffect.
621
00:46:51,400 --> 00:46:56,240
Er waren al miljoenen boeken verkocht.
622
00:46:57,720 --> 00:47:03,480
En daarna moesten we de evenementen
voorbereiden en haar erheen brengen.
623
00:47:06,120 --> 00:47:08,880
Dus we waren altijd samen.
624
00:47:11,040 --> 00:47:15,600
In die tijd kwam ze vaak
mee terug naar ons huis.
625
00:47:16,600 --> 00:47:20,600
Ze at met ons mee.
Ze was net een familielid.
626
00:47:25,920 --> 00:47:28,800
We hadden tien evenementen.
627
00:47:30,280 --> 00:47:33,800
Wij brachten haar daar naartoe.
628
00:47:35,600 --> 00:47:40,800
Ze werd altijd verwelkomd
door de organisatoren…
629
00:47:41,560 --> 00:47:45,720
…en altijd heel vriendelijk.
630
00:47:46,400 --> 00:47:49,200
Iedereen verliet zo'n evenement…
631
00:47:51,160 --> 00:47:52,880
…onder de indruk van haar.
632
00:48:04,680 --> 00:48:06,680
Ik zat vast.
633
00:48:07,800 --> 00:48:11,440
Geen bevindingen, maar geen bewijs.
634
00:48:12,640 --> 00:48:13,960
Geen bewijs.
635
00:48:16,680 --> 00:48:22,120
Dus toen dacht ik dat ze wellicht
geen papieren had gehad.
636
00:48:22,960 --> 00:48:29,080
Sommige kinderen waren ondergedoken,
maar niet per se door een organisatie.
637
00:48:30,240 --> 00:48:33,400
Hoe bijzonder haar verhaal ook was…
638
00:48:33,480 --> 00:48:35,520
…ik moest in ogenschouw nemen…
639
00:48:35,600 --> 00:48:40,160
…dat ze misschien
een Joods ondergedoken kind was.
640
00:48:43,480 --> 00:48:46,960
We gaan het hebben
over dit vreemde en prachtige verhaal.
641
00:48:47,040 --> 00:48:49,840
Misha Defonseca is bij ons. Hallo.
-Hallo.
642
00:48:49,920 --> 00:48:52,800
Bedankt dat je ons
dit verhaal wilt vertellen.
643
00:48:54,080 --> 00:48:56,520
Het wordt spannender.
Ik maak me zorgen.
644
00:48:56,600 --> 00:48:59,640
Ik zal me schuldig voelen,
dat als dit waar is…
645
00:48:59,720 --> 00:49:02,320
…dat ik in haar verleden wroet.
646
00:49:03,160 --> 00:49:04,760
En wat als het waar is?
647
00:49:05,440 --> 00:49:07,800
Misha Defonseca
is 'n getuige van de Holocaust.
648
00:49:07,880 --> 00:49:08,920
Hallo.
649
00:49:09,760 --> 00:49:12,360
Wat oneerlijk om haar tegen te spreken.
650
00:49:13,360 --> 00:49:16,640
En zelfs als het meestal waar is,
maar niet helemaal…
651
00:49:16,720 --> 00:49:20,320
…hoe oneerbiedig
ten opzichte van wat ze heeft meegemaakt.
652
00:49:21,520 --> 00:49:24,160
Je moet alle tragedies doormaken…
653
00:49:24,920 --> 00:49:26,720
…en alle gruwelen.
654
00:49:26,800 --> 00:49:28,000
Het is erg pijnlijk.
655
00:49:28,080 --> 00:49:32,040
Het voelde alsof ik meedeed in een
toneelstuk waar ik geen auditie voor deed.
656
00:49:32,120 --> 00:49:34,800
Ik wilde de rol niet.
Ik wilde niet meedoen.
657
00:49:35,440 --> 00:49:37,000
Ik heb haat gekend…
658
00:49:37,600 --> 00:49:43,160
….en de woede om te doden,
want het is mijn leven of het zijne.
659
00:49:43,240 --> 00:49:44,760
Het verslond me.
660
00:49:45,520 --> 00:49:46,840
Persoonlijk…
661
00:49:47,680 --> 00:49:49,000
Ik beleef 't elke dag.
662
00:49:49,080 --> 00:49:50,840
Dit had mijn leven overgenomen.
663
00:49:52,120 --> 00:49:54,800
Ik denk elke dag
aan m'n ouders en voor mij…
664
00:49:54,880 --> 00:49:56,560
…bestaat de Holocaust nog.
665
00:49:56,640 --> 00:49:58,240
Het blijft je bij.
666
00:49:59,600 --> 00:50:03,000
Maar ik droeg dit vonnis al 'n tijdje mee.
667
00:50:03,080 --> 00:50:04,800
Ik had het beroep verloren.
668
00:50:04,880 --> 00:50:08,280
De kans bestond
dat ik alles ging verliezen.
669
00:50:10,920 --> 00:50:15,880
Dus het begon ongemakkelijk te worden,
maar ik moest de waarheid achterhalen.
670
00:50:17,320 --> 00:50:20,520
{\an8}Maar zonder joodse gegevens
om haar verhaal te staven…
671
00:50:20,600 --> 00:50:23,520
…keken we of ze wel Joods was.
672
00:50:25,000 --> 00:50:26,960
Als ze niet Joods was…
673
00:50:27,040 --> 00:50:31,520
…is ze vast katholiek.
674
00:50:31,880 --> 00:50:34,360
En dan was ze wellicht gedoopt.
675
00:50:36,920 --> 00:50:40,320
In Misha Defonseca's bankgegevens
uit de procesverslagen…
676
00:50:41,000 --> 00:50:44,480
…stond dat ze geboren was in 1937…
677
00:50:44,560 --> 00:50:47,960
…dat haar moeders meisjesnaam Donville
was en ze geboren was in Etterbeek.
678
00:50:49,840 --> 00:50:53,400
Etterbeek, een voorstad van Brussel.
679
00:50:54,000 --> 00:50:59,720
In Etterbeek zocht ik
naar verschillende kerken.
680
00:51:01,000 --> 00:51:04,440
Dus Evelyne ging naar de eerste.
De gegevens waren er niet.
681
00:51:04,520 --> 00:51:06,280
Ze ging naar een andere……
682
00:51:07,320 --> 00:51:10,400
Geen doopboek dat overeenkwam
met Misha's informatie.
683
00:51:11,520 --> 00:51:13,920
En de derde in het gebied…
684
00:51:15,040 --> 00:51:18,120
Die kerk was afgebrand.
685
00:51:18,200 --> 00:51:20,480
Toen we dat hoorden, dacht ik:
686
00:51:22,160 --> 00:51:25,960
dit was het dan, want de gegevens
zijn vast in de brand verwoest.
687
00:51:28,560 --> 00:51:32,240
{\an8}Maar het kantoor…
688
00:51:32,320 --> 00:51:35,000
{\an8}…stond in een aangrenzende straat.
689
00:51:35,920 --> 00:51:37,480
Ze waren bewaard gebleven.
690
00:51:48,600 --> 00:51:53,800
Dus Evelyne keek datum na datum naar
alle kinderen geboren in die parochie.
691
00:51:58,520 --> 00:51:59,840
Ik wist twee dingen…
692
00:52:01,000 --> 00:52:05,400
…haar geboortedatum 12 mei 1937…
693
00:52:07,640 --> 00:52:11,280
…en de naam van de moeder, Donville.
694
00:52:23,720 --> 00:52:26,120
En in dat boek vond ik haar.
695
00:52:28,080 --> 00:52:33,320
{\an8}'Monica Ernestina Josephine de Wael…
696
00:52:35,360 --> 00:52:42,120
…dochter van
Roberti Henrici Ernesti de Wael…
697
00:52:42,800 --> 00:52:48,400
…en Josephinae Germanae
Barbarae Donvil.'
698
00:52:52,200 --> 00:52:57,080
De onthulling was
dat Misha's vader de Wael heette.
699
00:52:57,160 --> 00:53:02,080
Dus het leek erop dat Monique
de Wael haar echte naam was.
700
00:53:02,160 --> 00:53:06,520
Het was geen naam die ze van haar
pleegouders kreeg bij het onderduiken.
701
00:53:07,200 --> 00:53:09,840
Het leek alsof ze Monique de Wael was.
702
00:53:10,840 --> 00:53:13,520
Ze was katholiek.
Ze was katholiek gedoopt.
703
00:53:13,600 --> 00:53:15,160
Haar vader heette de Wael.
704
00:53:16,080 --> 00:53:18,400
Maar het was geen overtuigend bewijs.
705
00:53:21,560 --> 00:53:25,240
Omdat ze in die tijd
namen van dode kinderen…
706
00:53:25,720 --> 00:53:28,960
…aan Joodse ondergedoken kinderen gaven.
707
00:53:31,520 --> 00:53:35,400
Het kon zijn dat de de Waels
een ondergedoken kind hadden…
708
00:53:35,480 --> 00:53:37,680
…en dat hun eigen kind was gestorven.
709
00:53:38,240 --> 00:53:39,800
Ik had meer bewijs nodig.
710
00:53:39,880 --> 00:53:41,360
Wat heb je daarna gedaan?
711
00:53:44,360 --> 00:53:46,800
Onofficieel is dit een goede vraag.
712
00:53:46,880 --> 00:53:48,840
Wat nu?
713
00:53:53,240 --> 00:53:57,880
Evelyne bedacht:
waar kan ik dat bewijs vinden?
714
00:53:59,840 --> 00:54:01,760
Ze zou naar school zijn gegaan.
715
00:54:03,160 --> 00:54:09,840
Ik zocht een school bij de trambaan
die ze in haar boek noemde.
716
00:54:21,720 --> 00:54:24,880
En toen ik daar liep, zag ik de school.
717
00:54:29,280 --> 00:54:30,680
De deur stond open.
718
00:54:30,760 --> 00:54:33,160
Ik ging naar binnen…
719
00:54:33,280 --> 00:54:39,400
…en vroeg of ze de gegevens hadden
van iemand met de naam Monique de Wael.
720
00:54:45,160 --> 00:54:46,880
We zaten…
721
00:54:46,960 --> 00:54:50,680
…met spanning
op die informatie te wachten.
722
00:54:52,720 --> 00:54:54,840
Of we hebben de informatie of niet.
723
00:55:08,160 --> 00:55:10,640
En daar stond haar naam.
724
00:55:12,600 --> 00:55:15,520
'De Wael, Monique.'
725
00:55:16,240 --> 00:55:19,720
Dat was echt het doorslaggevende bewijs.
726
00:55:19,800 --> 00:55:22,600
Zowel de doopakte…
727
00:55:22,680 --> 00:55:26,480
…als haar aanwezigheid
op een school in Brussel.
728
00:55:29,360 --> 00:55:32,320
Ik nam de telefoon op en het was Sharon.
729
00:55:32,400 --> 00:55:35,000
Sharon kon haar opwinding amper bedwingen.
730
00:55:35,080 --> 00:55:39,560
Ze schreeuwde bijna in de telefoon:
'We hebben de gegevens.'
731
00:55:46,000 --> 00:55:47,680
Dat was het ultieme bewijs.
732
00:55:50,520 --> 00:55:52,720
Nu heb ik haar op een leugen betrapt.
733
00:55:56,040 --> 00:55:57,920
Mijn leven was ontwricht….
734
00:55:58,000 --> 00:55:59,320
Klapper.
735
00:55:59,400 --> 00:56:02,160
…door een spinnenweb van leugens.
736
00:56:02,240 --> 00:56:04,280
Vijftien minuten pauze.
737
00:56:06,520 --> 00:56:08,640
Het was dus gewoon niet waar.
738
00:56:09,240 --> 00:56:12,280
Heeft u een fles water voor me?
739
00:56:14,880 --> 00:56:15,960
Bedankt.
740
00:56:16,040 --> 00:56:21,080
Ik dacht: het hele verhaal dat ze
in het boek heeft verteld, valt in duigen.
741
00:56:36,720 --> 00:56:40,440
Op dat moment wist ik dat ze niet was
wie ze zei dat ze was.
742
00:56:46,360 --> 00:56:51,520
Ze was niet alleen geen joods kind dat
zich verstopte in het bos voor de nazi's…
743
00:56:52,280 --> 00:56:56,120
…maar een katholiek kind
dat veilig op school zat.
744
00:56:57,120 --> 00:56:59,200
Ze was niet in de buurt van wolven.
745
00:57:03,160 --> 00:57:06,760
Ze trad op voor een publiek.
Ze wist precies wat ze deed.
746
00:57:09,000 --> 00:57:13,360
En dit is geen klein leugentje.
747
00:57:13,440 --> 00:57:17,760
Dit is een enorme samenzwering
dat al 20 jaar duurt…
748
00:57:19,000 --> 00:57:23,440
…om iets te verspreiden
wat een totale leugen was.
749
00:57:25,160 --> 00:57:27,480
Dit was niet de echte Misha.
750
00:57:36,600 --> 00:57:38,360
Ik had allerlei gevoelens.
751
00:57:42,880 --> 00:57:46,360
Boosheid. Walging.
752
00:57:51,920 --> 00:57:56,600
Ik zag de nepgeschiedenis,
de nepidentiteit…
753
00:57:57,320 --> 00:58:02,080
…een manier om geld
aan de Holocaust te verdienen.
754
00:58:06,920 --> 00:58:11,400
Iemand stal
een heel pijnlijk deel van mijn leven.
755
00:58:15,040 --> 00:58:18,240
Ik voelde het voor mezelf, voor mijn…
756
00:58:18,840 --> 00:58:21,560
…voor alle ondergedoken kinderen…
757
00:58:21,640 --> 00:58:26,600
…en alle dode kinderen
van de Holocaust.
758
00:58:31,680 --> 00:58:34,880
Voor alle ouders, voor mijn ouders…
759
00:58:35,960 --> 00:58:38,840
…maar vooral voor
de hele Joodse gemeenschap.
760
00:58:41,360 --> 00:58:44,680
{\an8}REGIE: VERA BELMONT
761
00:58:47,000 --> 00:58:49,200
{\an8}Toen we die informatie kregen…
762
00:58:49,280 --> 00:58:52,280
{\an8}…was 't boek
een enorme bestseller in heel Europa…
763
00:58:52,360 --> 00:58:54,280
…en de film was net uit.
764
00:58:54,880 --> 00:58:58,600
De film heette Survival With Wolves.
765
00:59:26,960 --> 00:59:30,880
En dit is de trailer
van Véra Belmonts film.
766
00:59:31,520 --> 00:59:35,800
Het is ontroerend om jullie te zien,
de echte persoon en kleine Mathilde.
767
00:59:35,880 --> 00:59:37,640
Je lijkt erg emotioneel.
768
00:59:37,720 --> 00:59:41,600
Is 't alsof je dit verhaal
opnieuw beleeft als je de beelden ziet?
769
00:59:41,680 --> 00:59:45,080
Ja, precies. Dat klopt.
Het is heel moeilijk.
770
00:59:45,160 --> 00:59:51,480
Herken je jezelf in Mathilde's acteren?
771
00:59:51,560 --> 00:59:55,920
Absoluut. Het komt goed tot uiting.
772
00:59:56,000 --> 00:59:57,920
Ze speelt geweldig.
773
00:59:58,000 --> 01:00:00,600
Ze brengt de emoties goed over.
774
01:00:01,520 --> 01:00:05,360
Het was de gedachte
aan mijn moeder die me op de been hield.
775
01:00:05,440 --> 01:00:09,680
Er is een scène in de film
die voor mij buitengewoon is.
776
01:00:10,840 --> 01:00:13,520
Die waar ze uit de trein valt…
777
01:00:26,200 --> 01:00:29,760
…een mooie film,
gebaseerd op een waargebeurd verhaal.
778
01:00:30,680 --> 01:00:33,400
Je bent geweldig.
Je bent 'n geweldige actrice.
779
01:00:34,320 --> 01:00:37,000
Dit verhaal is ontroerend.
780
01:00:37,080 --> 01:00:40,800
Een ongelooflijk verhaal
en toch is het echt gebeurd.
781
01:00:44,720 --> 01:00:46,320
Stop. Mooi.
782
01:00:46,800 --> 01:00:50,640
De première was in Parijs.
'Gebaseerd op een waargebeurd verhaal.'
783
01:00:50,720 --> 01:00:53,240
En wij hebben deze documenten.
784
01:00:54,920 --> 01:00:58,240
Dus we dachten:
we zetten het op mijn blog…
785
01:00:58,320 --> 01:01:01,480
…en e-mailen het naar iemand in België.
786
01:01:04,480 --> 01:01:05,800
{\an8}De volgende ochtend…
787
01:01:05,880 --> 01:01:08,440
Het stond
op de voorpagina van alle kranten.
788
01:01:12,240 --> 01:01:15,800
Een boek, dan een film, een autobiografie…
789
01:01:15,880 --> 01:01:17,400
…en allemaal niet waar.
790
01:01:17,480 --> 01:01:21,400
Het was 'n ongelooflijk verhaal
van 'n jonge Holocaust-overlevende.
791
01:01:21,480 --> 01:01:24,240
We hadden de waarheid verspreid.
En 't kwam aan.
792
01:01:24,320 --> 01:01:28,960
Surviving With Wolves, de bestseller
die de film vorige maand inspireerde…
793
01:01:29,680 --> 01:01:31,880
En de leugen viel uit elkaar.
794
01:01:31,960 --> 01:01:33,880
…is geen waargebeurd verhaal.
795
01:01:33,960 --> 01:01:35,560
Allemaal nep.
796
01:01:35,640 --> 01:01:37,120
Het was oplichterij.
797
01:01:46,680 --> 01:01:47,880
Licht.
798
01:01:49,880 --> 01:01:52,920
Ik kwam thuis,
ik ging meteen naar mijn computer…
799
01:01:53,000 --> 01:01:55,720
…ik typte haar naam in
en daar stond het.
800
01:01:56,720 --> 01:01:59,320
Maar het mooie verhaal
was totaal onwaar.
801
01:01:59,400 --> 01:02:01,400
In België, haar geboorteland…
802
01:02:01,480 --> 01:02:05,880
…hebben historici ontdekt
dat Misha Defonseca Monique de Wael is.
803
01:02:07,200 --> 01:02:11,000
{\an8}Ik voelde de grond onder me wegzakken.
804
01:02:11,520 --> 01:02:12,360
{\an8}Hoe…
805
01:02:12,960 --> 01:02:14,560
{\an8}Hoe kan dit?
806
01:02:16,200 --> 01:02:17,640
Ik was boos.
807
01:02:18,120 --> 01:02:20,320
Ik was verdrietig. En gekwetst.
808
01:02:20,920 --> 01:02:22,520
Ik voelde me verraden.
809
01:02:22,600 --> 01:02:24,040
Ik voelde me gebruikt.
810
01:02:25,280 --> 01:02:28,080
We werden zulke goede vriendinnen…
811
01:02:28,720 --> 01:02:32,440
…dat toen we 'n nestje pups kregen,
we er een 'Misha' noemden.
812
01:02:34,800 --> 01:02:36,920
Het was hartverscheurend.
813
01:02:38,200 --> 01:02:39,720
Absoluut hartverscheurend.
814
01:02:40,720 --> 01:02:41,880
Hé, meisje.
815
01:02:43,120 --> 01:02:44,200
We zijn bedrogen…
816
01:02:44,720 --> 01:02:46,480
…net als iedereen.
817
01:02:50,520 --> 01:02:56,280
Dat ze loog over dat ze
een overlevende van de Holocaust was…
818
01:02:57,000 --> 01:02:58,560
…maakte me aan het huilen.
819
01:02:59,360 --> 01:03:02,520
Misha Defonseca rekende op medeleven.
820
01:03:02,600 --> 01:03:05,520
{\an8}Zo werd ze een geweldige verteller.
821
01:03:05,600 --> 01:03:06,680
{\an8}Medeleven.
822
01:03:07,160 --> 01:03:10,440
Zo kon Misha Defonseca mensen misleiden.
823
01:03:10,520 --> 01:03:11,720
Medeleven.
824
01:03:16,320 --> 01:03:17,800
Ik barstte in tranen uit.
825
01:03:19,480 --> 01:03:24,040
Ik voelde me zo misbruikt en belogen…
826
01:03:24,760 --> 01:03:27,320
{\an8}De leugens, de bitterheid,
alles kwam eruit.
827
01:03:28,680 --> 01:03:32,240
Sommige van mijn buren
gaven haar veel geld.
828
01:03:32,320 --> 01:03:36,600
We hebben het over $25,000, $30,000
om haar te helpen het huis te redden.
829
01:03:38,280 --> 01:03:43,040
Ze vroeg rabbijnen om donaties.
830
01:03:44,600 --> 01:03:46,240
De hele gemeenschap…
831
01:03:48,280 --> 01:03:52,120
…die haar kende, m'n buren…
niemand praatte meer met haar.
832
01:03:56,080 --> 01:03:57,680
Iedereen voelde zich verraden.
833
01:03:59,680 --> 01:04:00,560
Ja.
834
01:04:07,760 --> 01:04:11,080
Er kwam een woede in me op…
835
01:04:11,160 --> 01:04:15,160
{\an8}…die me nooit verliet.
836
01:04:17,360 --> 01:04:20,760
De leerlingen die deelnamen
aan het project…
837
01:04:23,040 --> 01:04:26,920
…waren op de dag,
dat ik de klas binnenkwam…
838
01:04:28,280 --> 01:04:30,200
…in staat van opstand.
839
01:04:31,160 --> 01:04:34,200
Stel je een woedende menigte voor.
840
01:04:35,640 --> 01:04:38,360
Geschreeuw, tranen.
841
01:04:40,240 --> 01:04:42,880
Ze stonden op de banken.
842
01:04:42,960 --> 01:04:45,120
Ik was de controle kwijt…
843
01:04:45,200 --> 01:04:48,800
…en ik had mijn leerlingen
meestal goed onder controle.
844
01:04:50,560 --> 01:04:52,680
Ik nam meteen contact op met Misha.
845
01:04:53,720 --> 01:04:56,960
Ik wilde openheid.
846
01:04:57,600 --> 01:05:02,120
Maar ze zei: 'Maak je geen zorgen,
dat doen ze altijd met me.
847
01:05:03,320 --> 01:05:08,240
Het is vast de uitgever in Amerika.'
848
01:05:16,280 --> 01:05:19,080
En toen kwam de volgende wending
in het verhaal.
849
01:05:20,040 --> 01:05:22,840
Het had niet bizarder kunnen zijn.
850
01:05:24,160 --> 01:05:27,120
Ik dacht:
dit had ik niet kunnen verzinnen.
851
01:05:27,200 --> 01:05:31,200
Anders had iemand wel gezegd:
'Belachelijk. Zoiets kan niet.'
852
01:05:33,440 --> 01:05:36,800
Elke journalist droomt van een primeur.
853
01:05:38,600 --> 01:05:43,560
DE JOURNALIST
854
01:05:43,640 --> 01:05:48,960
{\an8}Ik dacht: als haar verhaal nep is…
855
01:05:49,240 --> 01:05:51,520
Wat is dan haar echte verhaal?
856
01:05:53,400 --> 01:05:55,720
Ik ben heel eenvoudig…
857
01:05:55,800 --> 01:05:59,920
…door het telefoonboek
van Brussel gegaan…
858
01:06:00,000 --> 01:06:03,680
…waar je ongeveer 400 de Waels vindt.
859
01:06:04,240 --> 01:06:08,960
Dus ik belde de een na de ander.
860
01:06:10,600 --> 01:06:13,200
En bij de 44e of 43e naam…
861
01:06:13,840 --> 01:06:17,080
…vond ik een vrouw
die Emma de Wael heette.
862
01:06:21,000 --> 01:06:25,720
Mijn ontmoeting met Emma, Misha's tante…
863
01:06:26,280 --> 01:06:28,560
…was buitengewoon.
864
01:06:29,560 --> 01:06:32,480
Ging ze niet door Europa
op zoek naar haar ouders?
865
01:06:32,560 --> 01:06:34,200
Goede god, nee.
866
01:06:35,120 --> 01:06:38,960
{\an8}Ze woonde bij haar opa en oma.
867
01:06:39,040 --> 01:06:42,200
Emma vertelde me…
868
01:06:43,160 --> 01:06:46,360
…dat haar nichtje
altijd aan waanvoorstellingen leed…
869
01:06:46,440 --> 01:06:51,280
…dat ze denkbeeldige werelden
voor zichzelf creëerde.
870
01:06:51,360 --> 01:06:55,160
Ik bracht haar regelmatig…
871
01:06:56,120 --> 01:06:59,560
…met tram 56 van Anderlecht…
872
01:06:59,640 --> 01:07:02,960
…naar Schaarbeek.
873
01:07:03,040 --> 01:07:07,520
's Avonds bracht ik haar naar oom Ernest.
874
01:07:12,880 --> 01:07:17,440
Emma de Wael vertelde me…
875
01:07:18,040 --> 01:07:20,960
…wat er echt
tijdens de oorlog is gebeurd.
876
01:07:21,680 --> 01:07:25,560
Wat er met Robert de Wael,
Misha Defonseca's vader is gebeurd.
877
01:07:34,360 --> 01:07:37,720
Robert de Wael werkte
in het gemeentehuis van Schaarbeek.
878
01:07:38,200 --> 01:07:41,960
DE MILITAIR GESCHIEDKUNDIGE
879
01:07:42,040 --> 01:07:46,760
{\an8}Hij was erg vaderlandslievend
en was reserveofficier.
880
01:07:46,840 --> 01:07:50,400
Ik heb Jean-Philippe Tondeur
toevallig ontmoet.
881
01:07:51,600 --> 01:07:55,880
Maar hij had veel documentatie…
882
01:07:55,960 --> 01:07:58,640
…over Misha Defonseca's vader.
883
01:08:00,440 --> 01:08:05,400
Dus bekeek ik het dossier
over Robert de Wael.
884
01:08:12,640 --> 01:08:16,440
Op 10 mei 1940 vielen
de Duitsers België binnen.
885
01:08:20,160 --> 01:08:24,520
Ze versloegen het Belgische leger
binnen 18 dagen.
886
01:08:31,040 --> 01:08:34,640
De koning geeft zich over…
887
01:08:35,240 --> 01:08:36,760
…en België is bezet.
888
01:08:39,160 --> 01:08:43,040
Robert de Wael
sluit zich aan bij het verzet…
889
01:08:43,120 --> 01:08:46,200
…en begint verzetsstrijders te rekruteren.
890
01:08:53,040 --> 01:08:54,520
Als verzetsstrijder…
891
01:08:55,680 --> 01:08:56,960
…was Robert de Wael…
892
01:08:57,760 --> 01:09:00,840
…betrokken bij 't verzamelen van wapens…
893
01:09:03,640 --> 01:09:06,000
…het activeren
van inlichtingennetwerken…
894
01:09:07,760 --> 01:09:11,760
…en het doorgeven van inlichtingen
aan de Belgische overheid…
895
01:09:11,840 --> 01:09:13,560
…die naar Londen was gegaan.
896
01:09:14,960 --> 01:09:17,520
Helaas was Robert de Wael
niet erg discreet…
897
01:09:17,600 --> 01:09:19,720
…over zijn activiteiten voor het verzet.
898
01:09:19,800 --> 01:09:21,400
GEZINSWONING SCHAERBEEK?
899
01:09:24,360 --> 01:09:25,800
Hij was loslippig.
900
01:09:27,880 --> 01:09:30,440
Hij was trots op wat hij deed.
901
01:09:31,120 --> 01:09:34,720
Ik wist
dat hij geheime documenten had.
902
01:09:34,800 --> 01:09:37,560
Hij liet ze zelfs bij hem thuis zien.
903
01:09:38,680 --> 01:09:41,680
Mijn vader zei
dat hij voorzichtig moest zijn.
904
01:09:42,360 --> 01:09:43,960
'Je wordt slordig.'
905
01:09:44,640 --> 01:09:46,400
Hij riskeerde arrestatie.
906
01:09:48,320 --> 01:09:53,960
Hij werd aangegeven
door een collaborateur…
907
01:09:55,040 --> 01:09:57,960
…en werd gearresteerd.
908
01:09:59,720 --> 01:10:05,160
Robert de Wael, zijn vrouw
en 41 gearresteerde verzetsstrijders…
909
01:10:06,400 --> 01:10:08,320
…worden naar Duitsland gebracht…
910
01:10:12,760 --> 01:10:16,760
….naar de Brauweiler-gevangenis
in Keulen.
911
01:10:18,280 --> 01:10:22,920
De gevangenis in Keulen
had een strenge leiding.
912
01:10:27,120 --> 01:10:30,440
Hij werd ondervraagd door de Gestapo.
913
01:10:33,400 --> 01:10:34,840
Hij begon te schreeuwen.
914
01:10:38,320 --> 01:10:39,880
Robert de Wael sloeg door.
915
01:10:46,360 --> 01:10:52,000
Robert de Wael sloot
een deal in de gevangenis.
916
01:10:52,600 --> 01:10:59,320
Deze deal hield in dat hij
de namen van zijn medestrijders zou geven…
917
01:10:59,400 --> 01:11:03,720
…in ruil voor de bescherming
van zijn vrouw…
918
01:11:03,800 --> 01:11:07,160
…en dat hij zijn dochter Misha Defonseca
nog mocht zien.
919
01:11:11,680 --> 01:11:15,720
In augustus 1942,
na het verraden van zijn mede-officieren…
920
01:11:15,800 --> 01:11:17,760
…zoals de Duitsers hadden geëist…
921
01:11:19,000 --> 01:11:22,480
…kreeg Robert de Wael nog één kans
om z'n dochter te zien.
922
01:11:26,360 --> 01:11:27,560
En dat zou…
923
01:11:28,840 --> 01:11:30,000
…het einde zijn…
924
01:11:30,920 --> 01:11:35,680
…voor Robert de Wael,
die later werd gedeporteerd.
925
01:11:41,360 --> 01:11:44,600
Robert en z'n vrouw, Germaine,
stierven in Duitse kampen.
926
01:11:49,560 --> 01:11:52,000
We noemden haar 'de Verradersdochter'.
927
01:11:54,240 --> 01:11:56,880
Omdat men zei dat haar vader…
928
01:11:57,720 --> 01:11:59,920
…de kant van de Duitsers had gekozen.
929
01:12:09,000 --> 01:12:13,800
De gemeente Schaerbeek
zou een plaquette laten graveren…
930
01:12:13,880 --> 01:12:18,120
…met de namen van de verzetsstrijders
die tijdens de oorlog stierven.
931
01:12:24,440 --> 01:12:27,720
Robert de Wael,
wiens naam als laatste werd genoemd…
932
01:12:31,360 --> 01:12:33,120
…werd later verwijderd.
933
01:12:37,880 --> 01:12:43,520
Op 22 februari 2008,
toen alles duidelijk was…
934
01:12:44,880 --> 01:12:48,800
…hebben we het hele verhaal
van Robert de Wael gepubliceerd.
935
01:12:48,880 --> 01:12:54,120
Zijn verraad en de onwaarheid
van Misha Defonseca's verhaal.
936
01:12:54,920 --> 01:12:56,600
In de uren die volgden…
937
01:12:56,680 --> 01:12:59,200
…kwam er een verklaring.
938
01:13:00,160 --> 01:13:02,880
Dit is de verklaring van Misha Defonseca.
939
01:13:10,280 --> 01:13:13,080
'Ze noemden me "De Verradersdochter"…
940
01:13:15,000 --> 01:13:18,880
…omdat mijn vader na gemarteld te zijn,
zou hebben doorgeslagen.
941
01:13:24,640 --> 01:13:27,600
Dit boek, dit verhaal is van mij.
942
01:13:32,200 --> 01:13:34,400
Het is niet de realiteit…
943
01:13:37,920 --> 01:13:40,040
…maar het was mijn realiteit.
944
01:13:42,480 --> 01:13:44,000
Mijn manier van overleven.
945
01:13:47,360 --> 01:13:49,000
Ik vraag om vergiffenis.
946
01:13:50,880 --> 01:13:55,640
Ik wilde alleen m'n lijden uitdrijven.'
947
01:14:09,440 --> 01:14:11,600
Ik voelde me zo afgewezen…
948
01:14:11,680 --> 01:14:16,080
…maar ik kon het niet aan mezelf,
noch mijn oma en opa uitleggen.
949
01:14:17,120 --> 01:14:20,480
Ik ben niet het meisje
dat ik dacht te zijn.
950
01:14:21,000 --> 01:14:22,320
Maar er zijn momenten…
951
01:14:23,920 --> 01:14:25,280
…waar ik nog twijfel.
952
01:14:25,840 --> 01:14:29,240
Ik vraag me af: heb ik het wel
of niet meegemaakt?
953
01:14:29,320 --> 01:14:30,840
Ik moet erover nadenken.
954
01:14:33,240 --> 01:14:35,040
Vooral met dieren.
955
01:14:35,120 --> 01:14:37,440
Vooral met dieren.
956
01:14:38,040 --> 01:14:39,560
Ik zie mezelf nog…
957
01:14:40,120 --> 01:14:43,000
…met wolven over de grond rollen.
958
01:14:59,880 --> 01:15:01,920
Heb je mijn lieve wolven gezien?
959
01:15:04,720 --> 01:15:06,000
Dat blijven ze.
960
01:15:06,720 --> 01:15:07,720
Mijn wolven.
961
01:15:08,800 --> 01:15:11,680
Ik zal altijd aan hun zijde staan.
962
01:15:12,800 --> 01:15:16,320
Ook al weet ik nu de waarheid.
963
01:15:17,640 --> 01:15:20,400
Ik sta aan hun zijde.
964
01:15:22,600 --> 01:15:26,840
Ik kwam in een bubbel terecht,
een eigen wereld.
965
01:15:28,480 --> 01:15:31,520
En mijn wereld was vol dieren.
966
01:15:33,560 --> 01:15:35,360
Dieren die me verdedigden…
967
01:15:36,000 --> 01:15:37,240
…tegen mensen.
968
01:16:02,760 --> 01:16:05,640
Luisterend naar dit interview…
969
01:16:05,720 --> 01:16:09,040
…waren de eerste woorden
in de intro van de show…
970
01:16:10,360 --> 01:16:15,080
{\an8}'Soms is een verhaal zo verbluffend
dat het ongelooflijk lijkt.'
971
01:16:15,960 --> 01:16:19,520
Dat is verbluffend,
dat dat de eerste woorden waren.
972
01:16:20,880 --> 01:16:23,960
En dan blijkt dat het niet waar is.
973
01:16:24,560 --> 01:16:29,680
DE RADIO-PRESENTATOR
974
01:16:30,640 --> 01:16:32,040
{\an8}Ik geloofde haar.
975
01:16:32,720 --> 01:16:35,400
{\an8}Ik zag niets in die ogen…
976
01:16:35,480 --> 01:16:38,280
…waardoor ik dacht dat ze loog.
977
01:16:38,760 --> 01:16:42,080
Angst was voor mij de Duitser.
978
01:16:42,160 --> 01:16:43,200
Het was de…
979
01:16:43,280 --> 01:16:48,080
Ik zocht alleen naar meer waarheid…
980
01:16:48,160 --> 01:16:51,160
…om te bevestigen wat ik al geloofde.
981
01:16:51,240 --> 01:16:54,240
Achteraf gezien is het griezelig.
982
01:16:56,120 --> 01:16:58,320
Maar voor mij, op dat moment…
983
01:16:59,000 --> 01:17:03,240
…had ik respect voor iemands belevenis…
984
01:17:03,760 --> 01:17:07,520
…naar wat ik denk dat wij als mensen…
985
01:17:07,600 --> 01:17:12,280
…zien als de donkerste tijd
in onze geschiedenis.
986
01:17:13,200 --> 01:17:15,880
Wie ben ik om dat in twijfel te trekken?
987
01:17:22,280 --> 01:17:26,680
Iemands bewering dat ze een
Holocaust-overlevende zijn te betwijfelen…
988
01:17:26,760 --> 01:17:28,560
…is heel moeilijk.
989
01:17:29,840 --> 01:17:34,400
Met dat soort claims ben je voorzichtig.
990
01:17:38,760 --> 01:17:41,680
Maar het gevaar om alles te geloven…
991
01:17:43,680 --> 01:17:46,200
…brengt de geschiedenis…
992
01:17:47,320 --> 01:17:50,000
…en de historische waarheid…
993
01:17:50,680 --> 01:17:53,960
…van echte overlevenden in gevaar.
994
01:17:54,480 --> 01:17:59,080
DE HOLOCAUST GESCHIEDKUNDIGE
995
01:17:59,160 --> 01:18:02,600
In december 1996…
996
01:18:04,000 --> 01:18:08,360
…kreeg ik een brief
en een manuscript van Jane Daniel.
997
01:18:09,400 --> 01:18:13,000
Het manuscript heette: Misha: A Mémoire…
998
01:18:13,720 --> 01:18:17,880
{\an8}…door een jong meisje
tijdens de Holocaust.
999
01:18:20,240 --> 01:18:22,000
Ik heb Jane Daniel gebeld…
1000
01:18:22,080 --> 01:18:27,400
…om uit te leggen
waarom dit verhaal niet klopte.
1001
01:18:28,000 --> 01:18:29,720
Ik zei tegen haar:
1002
01:18:29,800 --> 01:18:32,880
'Ik zou dit boek niet publiceren.'
1003
01:18:36,800 --> 01:18:39,520
Ik heb me in de loop der jaren
vaak afgevraagd…
1004
01:18:39,600 --> 01:18:45,320
…waarom Jane Daniel
besloot wel te publiceren.
1005
01:18:47,040 --> 01:18:49,080
Ze hoopte duidelijk…
1006
01:18:49,960 --> 01:18:52,800
…dat het manuscript waar was…
1007
01:18:53,640 --> 01:18:58,480
…maar ze was bang dat dat niet zo was.
1008
01:18:59,720 --> 01:19:01,720
Ik denk dat hebzucht…
1009
01:19:02,800 --> 01:19:05,880
…de drijfveer was…
1010
01:19:07,520 --> 01:19:11,280
…voor Misha en Jane Daniel.
1011
01:19:13,760 --> 01:19:17,720
En toen die verkoopcijfers toenamen…
1012
01:19:17,800 --> 01:19:19,880
…accepteerden steeds meer mensen…
1013
01:19:20,760 --> 01:19:24,840
…de memoires als echt en waar.
1014
01:19:28,320 --> 01:19:29,440
Ik geef het toe.
1015
01:19:29,520 --> 01:19:31,160
Ik had het monster gemaakt.
1016
01:19:31,240 --> 01:19:32,600
Ze was mijn monster.
1017
01:19:32,680 --> 01:19:37,240
Ik had deze persoon gecreëerd
als personage met wie je meeleeft.
1018
01:19:38,440 --> 01:19:40,640
Iemand die vreselijk had geleden.
1019
01:19:40,720 --> 01:19:43,880
Iemand die respect
en eigenlijk ontzag verdiende.
1020
01:19:45,360 --> 01:19:50,960
En niemand wil toegeven dat ze er zijn
ingetuind. En dat was ik, ik geloofde het.
1021
01:19:52,200 --> 01:19:53,760
Iedereen was verleid.
1022
01:19:54,360 --> 01:19:57,760
Het Amerikaanse rechtssysteem,
de rechters en de jury…
1023
01:19:57,840 --> 01:19:59,560
We waren allemaal verleid.
1024
01:20:02,680 --> 01:20:04,520
Het is menselijk om te geloven.
1025
01:20:05,120 --> 01:20:07,560
Geloofwaardigheid is iets anders.
1026
01:20:09,720 --> 01:20:12,840
Je moet dingen op hun waarheid
onderzoeken…
1027
01:20:12,920 --> 01:20:19,760
…om te onderscheiden
wat wel en niet waar is.
1028
01:20:21,880 --> 01:20:24,480
Heb je een mens doodgestoken?
1029
01:20:24,560 --> 01:20:29,920
Omdat ik de verkrachting
van een klein meisje zag.
1030
01:20:33,680 --> 01:20:36,000
Ik heb genoeg afstand…
1031
01:20:36,600 --> 01:20:41,160
…om analytisch
naar Misha's personage te kijken.
1032
01:20:41,760 --> 01:20:47,200
Toen ik dat zag, sprong ik op
omdat hij op me afkwam.
1033
01:20:47,280 --> 01:20:50,040
Op dat moment dacht ik maar aan één ding:
1034
01:20:50,120 --> 01:20:52,480
Overleven. Omdat ik wilde leven.
1035
01:20:52,560 --> 01:20:57,040
Misha creëerde een wereld voor zichzelf.
1036
01:20:57,640 --> 01:20:59,800
Een wereld die ze zelf geloofde.
1037
01:21:00,440 --> 01:21:03,680
Toen hij dichtbij was,
stak ik hem in zijn maag.
1038
01:21:04,720 --> 01:21:08,680
Ik heb om me heen gestoken.
1039
01:21:08,760 --> 01:21:10,520
De keel, het gezicht.
1040
01:21:10,600 --> 01:21:12,200
Ik zat onder het bloed.
1041
01:21:12,760 --> 01:21:15,800
Het was vreselijk.
1042
01:21:16,400 --> 01:21:18,280
Door dit boek te schrijven…
1043
01:21:18,800 --> 01:21:21,120
…herleefde ik…
1044
01:21:21,960 --> 01:21:23,720
…mijn nachtmerries weer.
1045
01:21:23,800 --> 01:21:30,240
Misha zocht haar toevlucht in mythomanie…
1046
01:21:30,320 --> 01:21:34,320
…en met de tijd…
1047
01:21:34,400 --> 01:21:38,200
…wordt ze langzaam…
1048
01:21:38,280 --> 01:21:42,040
…een personage in haar eigen verhaal.
1049
01:21:42,120 --> 01:21:43,920
Elke steek…
1050
01:21:44,000 --> 01:21:46,520
…was voor dit meisje,
voor de kinderen.
1051
01:21:46,600 --> 01:21:48,440
Voor mijn ouders.
1052
01:21:48,520 --> 01:21:51,240
Ik denk dat we willen geloven…
1053
01:21:52,080 --> 01:21:56,000
…dat Misha Defonseca geloofde…
1054
01:21:56,080 --> 01:21:59,120
…dat ze een overlevende
van de Holocaust was.
1055
01:21:59,200 --> 01:22:01,360
Ik denk dat we willen geloven…
1056
01:22:02,240 --> 01:22:05,000
…dat we niet zo naïef waren.
1057
01:22:06,080 --> 01:22:09,400
Dat we het geloofden,
omdat zij het geloofde.
1058
01:22:10,080 --> 01:22:12,640
En we willen zelfs geloven…
1059
01:22:13,200 --> 01:22:17,440
…dat dit verhaal
een verlossend doel heeft…
1060
01:22:17,960 --> 01:22:22,880
…omdat het goedmaakt
dat haar jeugd zo verkeerd liep.
1061
01:22:23,520 --> 01:22:25,160
Het is onzin.
1062
01:22:26,760 --> 01:22:29,160
Er is geen verlossend doel.
1063
01:22:30,120 --> 01:22:31,760
We waren zo naïef.
1064
01:22:32,920 --> 01:22:35,120
Het was allemaal verzonnen.
1065
01:22:39,880 --> 01:22:42,400
{\an8}Wat ik momenteel voel over haar…
1066
01:22:48,000 --> 01:22:49,360
Gemengd…
1067
01:22:49,440 --> 01:22:50,600
Gemengde gevoelens.
1068
01:22:54,320 --> 01:22:59,720
{\an8}Ik denk dat ze een hoofdrol speelde
in dit verhaal, maar ze was niet alleen.
1069
01:23:00,840 --> 01:23:04,760
{\an8}Er waren anderen die haar hielpen…
1070
01:23:05,520 --> 01:23:10,840
…om deze biografie
tot een bestseller te maken.
1071
01:23:16,160 --> 01:23:20,200
Maar nu over haar praten, de zoektocht…
1072
01:23:21,520 --> 01:23:23,760
…en al die jaren die verstreken…
1073
01:23:27,400 --> 01:23:28,600
…wat medelijden.
1074
01:23:29,600 --> 01:23:30,520
Wat medelijden.
1075
01:23:36,280 --> 01:23:37,720
Wat afkeer…
1076
01:23:38,560 --> 01:23:41,680
Misschien is het een zwaar woord, maar…
1077
01:23:47,760 --> 01:23:50,760
Ik voel enig begrip.
1078
01:23:52,000 --> 01:23:53,360
Als kind…
1079
01:23:53,440 --> 01:23:57,720
…was het vast moeilijk
voor haar na de oorlog.
1080
01:23:59,400 --> 01:24:04,720
Het feit dat haar vader een verrader,
een collaborateur werd genoemd.
1081
01:24:07,960 --> 01:24:10,600
Ze is zowel slachtoffer als schurk.
1082
01:24:12,040 --> 01:24:13,120
Ze is allebei.
1083
01:24:14,240 --> 01:24:16,200
Ze is allebei in dit verhaal.
1084
01:24:38,800 --> 01:24:43,320
DE ECHTE MISHA DEFONSA WOONT NOG STEEDS
IN MASSACHUSETTS MET HAAR MAN EN DIEREN
1085
01:24:43,400 --> 01:24:48,200
ZE KOOS ERVOOR OM NIET GEÏNTERVIEWD
TE WORDEN VOOR DEZE FILM
1086
01:24:50,640 --> 01:24:54,680
NA HAAR AUTOBIOGRAFIE
ALS ONWAAR WAS ONTHULD.
1087
01:24:54,760 --> 01:25:00,240
HET VONNIS TEGEN JANE DANIEL
WERD GEDEELTELIJK VERNIETIGD
1088
01:28:34,360 --> 01:28:37,360
Ondertiteld door: Gerrie Timmerman