1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:12,012 --> 00:00:15,515
ORANG YANG KAWAL KISAH SILAM,
KAWAL MASA DEPAN

4
00:00:15,598 --> 00:00:19,978
ORANG YANG KAWAL MASA KINI,
KAWAL MASA SILAM

5
00:00:38,788 --> 00:00:40,707
SEBUAH DOKUMENTARI ASLI NETFLIX

6
00:00:55,722 --> 00:00:56,973
CIA DI MEXICO

7
00:00:58,683 --> 00:00:59,976
KESELAMATAN NEGARA

8
00:01:00,060 --> 00:01:01,686
RANGKAIAN SULIT

9
00:01:04,981 --> 00:01:06,024
Inilah harinya.

10
00:01:06,858 --> 00:01:10,153
Hari ini hari terakhir
Rangkaian Sulit diterbitkan.

11
00:01:10,653 --> 00:01:14,699
Sebenarnya ini
ialah perpisahan antara diri saya,

12
00:01:14,783 --> 00:01:18,453
penulis ruang bernama Manuel Buendía
dan pembaca saya.

13
00:01:19,788 --> 00:01:23,208
Saya pasti ada orang meraikannya,

14
00:01:23,792 --> 00:01:26,544
sementara yang lain meratapinya.

15
00:01:27,378 --> 00:01:30,548
Namun, sebaliknya, seperti selalu,

16
00:01:31,132 --> 00:01:34,344
saya akan kata kedua-dua pihak salah.

17
00:01:38,014 --> 00:01:40,016
Namun, yang penting hari ini

18
00:01:40,433 --> 00:01:46,147
saya ada hadiah perpisahan untuk
semua pembaca saya di kedua-dua pihak.

19
00:01:47,690 --> 00:01:51,486
Penamat sebuah cerita
yang bab pertamanya diterbitkan

20
00:01:51,569 --> 00:01:55,031
pada 16 Julai 1963.

21
00:01:56,407 --> 00:02:00,245
Apabila seorang wartawan
menamatkan fasa kehidupan profesionalnya,

22
00:02:00,328 --> 00:02:04,207
dia pastinya akan menoleh ke belakang

23
00:02:04,290 --> 00:02:06,251
dan bertanya kepada diri sendiri,

24
00:02:06,751 --> 00:02:10,755
"Apakah maklumat paling penting,
paling menghiburkan,

25
00:02:10,839 --> 00:02:13,383
atau paling bermakna yang aku terbitkan?"

26
00:02:14,801 --> 00:02:17,345
Rangkaian Sulit oleh Manuel Buendia.

27
00:02:28,690 --> 00:02:31,609
Kita kena berhati-hati
supaya jangan terlalu naif

28
00:02:31,693 --> 00:02:34,028
dan mudah terpengaruh
dengan propaganda.

29
00:02:34,112 --> 00:02:37,073
Ingat, ada orang pernah berkata,

30
00:02:37,157 --> 00:02:40,577
"Nahas perang yang pertama
ialah kebenaran."

31
00:02:44,581 --> 00:02:45,915
Saya menegaskan…

32
00:02:45,999 --> 00:02:48,126
Awak boleh masukkan ini jika mahu.

33
00:02:48,960 --> 00:02:53,214
Sejarah tiada pemilik.
Sejarah bukan milik sesiapa.

34
00:02:55,592 --> 00:02:58,261
Kami yang menulis tentang topik ini

35
00:02:58,761 --> 00:03:02,015
perlu mendekati orang yang kami kaji

36
00:03:02,098 --> 00:03:05,268
untuk memahami pandangan
dan cara mereka berfikir.

37
00:03:06,102 --> 00:03:09,606
Bagaimana nak kekalkan identiti sendiri
dan menjauhkan diri?

38
00:03:10,523 --> 00:03:12,400
Saya masih tak tahu.

39
00:03:13,526 --> 00:03:16,404
Pada suatu hari, Manuel kata,

40
00:03:17,197 --> 00:03:19,657
"Saya dah lapor tentang pengedar senjata,

41
00:03:19,741 --> 00:03:24,662
Guadalajara Tecos,

42
00:03:24,746 --> 00:03:28,917
dan penzalim seperti Rubén Figueroa.

43
00:03:29,667 --> 00:03:33,963
Tapi jika saya usik raja dadah,
saya bukan hanya ambil risiko,

44
00:03:34,047 --> 00:03:35,381
saya boleh dibunuh."

45
00:03:43,473 --> 00:03:47,644
Pada satu hari saya tersedar,
"Ada sesuatu yang berlaku di sini."

46
00:03:47,727 --> 00:03:51,147
Dia kilatkan kasutnya
di depan Belinghausen.

47
00:03:51,231 --> 00:03:54,734
Saya kata, "Itu Manuel."
Saya terkejutkan dia dari belakang.

48
00:03:54,817 --> 00:03:57,237
"Manuel!" Dia terkejut.

49
00:03:57,320 --> 00:04:00,531
"Jangan terkejutkan saya begitu!"
Dia resah.

50
00:04:03,618 --> 00:04:06,371
Manuel datang beritahu kami,

51
00:04:06,454 --> 00:04:10,208
"Awak takkan percaya cerita
yang saya sedang buat."

52
00:04:11,084 --> 00:04:12,752
"Ia akan meletup."

53
00:04:12,835 --> 00:04:17,048
Dia nampak pucat dan kata,
"Virgilo, mereka nak bunuh saya."

54
00:04:18,508 --> 00:04:21,094
Saya kata, "Manuel, kenapa awak kata…"

55
00:04:21,177 --> 00:04:25,056
"Lihat semua yang berlaku.
Mereka nak bunuh saya."

56
00:04:29,394 --> 00:04:34,440
Begini, sekiranya saya akan dibunuh…

57
00:04:36,109 --> 00:04:39,112
Jika saya boleh sebut
kata-kata akhir terkenal saya,

58
00:04:39,904 --> 00:04:42,490
saya cuma nak kata, "Saya dah agak."

59
00:04:54,961 --> 00:04:57,588
BANDAR MEXICO
RABU 30 MEI 1984

60
00:04:57,672 --> 00:05:01,843
Tengah hari tadi di Bandar Mexico,
wartawan Manuel Buendía, dibunuh.

61
00:05:01,926 --> 00:05:04,637
Penyerangnya cabut lari.
Polis masih menyiasat.

62
00:05:08,308 --> 00:05:11,269
Hanya ada dua saksi.

63
00:05:11,352 --> 00:05:16,316
Rogelio Barrera, akauntan bertauliah
yang bekerja berdekatan tempat kejadian.

64
00:05:16,399 --> 00:05:21,154
Seorang lagi ialah rakan sekerja Buendía,
Juan Manuel Bautista.

65
00:05:21,237 --> 00:05:22,488
Juan Manuel Bautista.

66
00:05:22,572 --> 00:05:24,240
- Kerja dengan Buendía?
- Ya.

67
00:05:24,324 --> 00:05:26,492
- Apa tugas awak?
- Pembantunya.

68
00:05:26,576 --> 00:05:27,994
Saya bekerja di arkib.

69
00:05:28,077 --> 00:05:30,621
Sekitar jam 6:30 petang,

70
00:05:30,705 --> 00:05:33,958
saya bekerja di bahagian tengah,

71
00:05:34,042 --> 00:05:40,465
Juan Manuel telefon saya
dan dia beritahu kejadian yang berlaku.

72
00:05:40,548 --> 00:05:43,092
Kami nak ke tempat letak kereta.

73
00:05:43,176 --> 00:05:46,971
Dia pergi ke keretanya
dan saya nak pergi buat beberapa salinan.

74
00:05:47,055 --> 00:05:49,599
Dia tanya destinasi saya.

75
00:05:49,682 --> 00:05:52,060
Saya jawab
dan itu benda akhir dia cakap.

76
00:05:52,143 --> 00:05:54,062
Waktu itu saya dengar bunyi tembakan.

77
00:05:57,607 --> 00:05:59,609
Saya patah balik
dan nampak dia terbaring.

78
00:05:59,692 --> 00:06:03,112
- Berapa banyak tembakan?
- Dia ditembak empat kali.

79
00:06:03,196 --> 00:06:06,616
Awak tahu berapa lama dia hidup
selepas ditembak?

80
00:06:06,699 --> 00:06:09,702
- Atau dia mati serta-merta?
- Serta-merta.

81
00:06:09,786 --> 00:06:15,333
Saya nampak dua orang cuba cabut lari.

82
00:06:15,416 --> 00:06:18,878
Mereka lari ke selekoh Liverpool
dan kemudian belok kiri.

83
00:06:19,504 --> 00:06:22,673
Saya nampak seorang lelaki
cuba membantu Manuel.

84
00:06:22,757 --> 00:06:24,801
Rupa-rupanya itu pembantu Manuel.

85
00:06:24,884 --> 00:06:30,223
Dia cuba mengekori penembak.

86
00:06:30,306 --> 00:06:33,059
Saya nampak salah seorang,
dia cuba tembak,

87
00:06:33,142 --> 00:06:34,268
tapi saya mengelak.

88
00:06:34,352 --> 00:06:37,313
Dia terserempak dengan seseorang
semasa cabut lari.

89
00:06:37,397 --> 00:06:39,232
Saya kejar, tapi dia hilang.

90
00:06:39,315 --> 00:06:42,026
Saya patah balik ke Buendía
dan buat panggilan.

91
00:06:42,110 --> 00:06:45,947
Dia betul-betul susah hati, cemas.

92
00:06:46,030 --> 00:06:48,324
Dia terus telefon saya.

93
00:06:48,408 --> 00:06:52,703
Saya suruh dia naik ke pejabat
dan ambil nombor seseorang

94
00:06:52,787 --> 00:06:55,456
supaya saya boleh suruh orang itu datang.

95
00:06:55,540 --> 00:07:00,044
- Dia kawan Buendía.
- Saya tak diberi mandat sebelum ini.

96
00:07:00,128 --> 00:07:01,462
Zorrilla telefon saya.

97
00:07:02,255 --> 00:07:05,842
Dia bertanya dengan caranya,

98
00:07:05,925 --> 00:07:08,594
"Encik tahu tak Buendía dibunuh?"

99
00:07:10,221 --> 00:07:11,389
Itu yang dia cakap.

100
00:07:12,181 --> 00:07:16,310
"Tak, awak baru beritahu.
Macam mana saya nak tahu?" Saya dah tahu.

101
00:07:16,394 --> 00:07:18,688
Saya sampai awal,

102
00:07:19,605 --> 00:07:24,110
bas yang berhenti
dan orang di situ masih ada.

103
00:07:25,820 --> 00:07:30,116
Saya kenal Juan Manuel Bautista
dan Luis Soto.

104
00:07:30,700 --> 00:07:33,286
Saya mula bertanya soalan.

105
00:07:33,953 --> 00:07:37,081
Menurut pemandu bas,

106
00:07:38,040 --> 00:07:40,877
dia nampak dua orang.

107
00:07:41,711 --> 00:07:46,507
Seorang lagi ialah lelaki kurus tinggi
yang merupakan penembak.

108
00:07:52,096 --> 00:07:54,182
Saya berlari dari Jalan Varsovia

109
00:07:55,141 --> 00:07:56,851
ke Insurgentes Avenue.

110
00:07:58,394 --> 00:08:04,609
Apabila saya nampak dia terbaring
di tepi jalan dengan kot trenc…

111
00:08:06,152 --> 00:08:07,361
Bayangkan!

112
00:08:07,945 --> 00:08:10,239
Saya berhutang budi kepadanya

113
00:08:11,032 --> 00:08:14,452
dari segi perkembangan saya
dan kerja sebagai wartawan.

114
00:08:20,082 --> 00:08:23,169
Saya berada lima blok dari situ,
makan di restoran.

115
00:08:23,252 --> 00:08:26,923
Apabila dapat tahu,
kami terus bergegas ke sana

116
00:08:27,006 --> 00:08:29,800
dan kami pergi ke tempat kejadian.

117
00:08:30,301 --> 00:08:33,554
Wartawan sudah sampai di lokasi.

118
00:08:33,638 --> 00:08:38,643
Kami melaporkan cerita itu
kerana kami agensi berita.

119
00:08:38,726 --> 00:08:43,397
MANUEL BUENDÍA DITEMBAK
EMPAT KALI PADA BADAN BELAKANG

120
00:08:49,904 --> 00:08:52,073
PEMBUNUHAN

121
00:08:54,116 --> 00:08:55,701
DIBUNUH OLEH DUA PENJENAYAH TAK DIKENALI

122
00:08:57,662 --> 00:09:01,791
Pagi tadi, rasanya hari ini.
Saya tak pasti waktunya.

123
00:09:01,874 --> 00:09:02,959
Kami berbual.

124
00:09:03,042 --> 00:09:05,920
Dia tenang dan bergurau seperti biasa.

125
00:09:06,546 --> 00:09:08,339
Saya tunggu dia pulang awal.

126
00:09:09,298 --> 00:09:11,926
Namun, saya yang kena pergi jumpa dia.

127
00:09:12,009 --> 00:09:13,761
Itu saja yang saya nak cakap.

128
00:09:24,647 --> 00:09:28,442
MIGUEL DE LA MADRID
PRESIDEN MEXICO, 1982 - 1988

129
00:09:31,654 --> 00:09:34,448
Presiden berdiri berdekatan
isteri mendiang.

130
00:09:36,242 --> 00:09:41,080
Sebenarnya kunjungan itu
nampak sangat hipokrit

131
00:09:42,498 --> 00:09:45,585
kerana Manuel merupakan mangsa kuasa.

132
00:09:47,044 --> 00:09:53,467
Beberapa orang yang hadir pernah dikritik
oleh Buendía.

133
00:09:53,551 --> 00:09:56,095
Kadangkala, kritikan itu sangat pedas.

134
00:09:56,637 --> 00:09:58,848
Saya bercakap sendiri,

135
00:09:58,931 --> 00:10:02,351
"Mereka datang nak pastikan
dia benar-benar mati."

136
00:10:04,353 --> 00:10:06,689
Saya mengecam kejadian yang berlaku.

137
00:10:07,607 --> 00:10:09,400
Keganasan tak beri keuntungan.

138
00:10:09,483 --> 00:10:12,945
WARTAWAN DIBUNUH

139
00:10:13,029 --> 00:10:17,491
DUNIA KEWARTAWANAN BERSEDIH

140
00:10:23,706 --> 00:10:26,959
Saya kenal dia hampir 40 tahun lalu
di Jalan Bucareli.

141
00:10:28,044 --> 00:10:29,962
Ketika itu dia wartawan jenayah.

142
00:10:30,046 --> 00:10:32,214
Kemudian wartawan mengenai presiden.

143
00:10:32,298 --> 00:10:35,134
Kami sama-sama mengelilingi dunia.

144
00:10:35,217 --> 00:10:38,387
Beberapa kali,
kami berkongsi mesin taip yang sama.

145
00:10:42,141 --> 00:10:45,895
Ia mempengaruhi dunia kewartawanan.

146
00:10:46,937 --> 00:10:49,940
Banyak pihak berasa marah,

147
00:10:50,024 --> 00:10:52,902
tetapi timbul rasa takut
di kalangan wartawan.

148
00:10:53,569 --> 00:10:59,283
Kami kata,
"Ramai orang baca hasil kerjanya.

149
00:11:00,326 --> 00:11:04,705
Jika mereka boleh bunuh dia,
bagaimana dengan kita?"

150
00:11:13,422 --> 00:11:15,883
Izinkan saya berhenti di sini

151
00:11:15,966 --> 00:11:19,637
dan menyerahkannya
kepada penyampai kita, Manuel Buendía,

152
00:11:19,720 --> 00:11:24,517
pemenang Anugerah Kewartawanan Kebangsaan
tahun 1977 dan 1978,

153
00:11:24,600 --> 00:11:26,519
bersama "Terlajak Kata".

154
00:11:31,190 --> 00:11:33,609
Khamis lepas…

155
00:11:36,070 --> 00:11:38,906
dalam ruangan saya
yang diterbitkan di dalam

156
00:11:40,241 --> 00:11:43,119
30 lebih surat khabar…

157
00:11:47,039 --> 00:11:52,753
Kita semua tahu bahawa CIA
ialah agensi pengintipan dan subversi.

158
00:11:53,587 --> 00:11:56,882
Ia satu alat imperialisme Amerika Utara

159
00:11:57,675 --> 00:12:00,761
yang menemani kita di kala sukar

160
00:12:00,845 --> 00:12:03,973
dan menjadikannya lebih teruk. Jadi,

161
00:12:04,849 --> 00:12:07,184
baca ruangan saya esok, jika anda suka.

162
00:12:07,685 --> 00:12:10,312
Ini ialah "Terlajak Kata".

163
00:12:10,938 --> 00:12:16,152
Anda selalu dengar pembacanya bertanya,
"Awak dah baca ruangan Buendía?"

164
00:12:17,194 --> 00:12:19,697
Dia tak ulang atau reka cerita.

165
00:12:20,489 --> 00:12:21,365
Dia tak tipu.

166
00:12:22,199 --> 00:12:25,870
Ini membebankan maklumat yang dia berikan.

167
00:12:28,831 --> 00:12:31,625
TIDAK TAHU

168
00:12:31,709 --> 00:12:35,588
Gayanya seorang perengus.

169
00:12:36,338 --> 00:12:39,300
Anda boleh kata
dia nampak macam pengawal peribadi.

170
00:12:39,383 --> 00:12:43,387
Jika anda nampak dia,
anda akan fikir dia bekerja untuk DFS.

171
00:12:46,515 --> 00:12:49,560
Dia selalu bawa pistol,
sama ada dalam tali pinggang

172
00:12:49,643 --> 00:12:51,645
atau dia pernah tunjuk kepada saya

173
00:12:51,729 --> 00:12:54,690
sesuatu macam buku tebal,

174
00:12:54,774 --> 00:12:57,359
di bawah penutup ada pistol.

175
00:12:59,904 --> 00:13:01,489
Dia jarang senyum.

176
00:13:02,031 --> 00:13:03,991
Dia tak pernah menjolok mata.

177
00:13:04,074 --> 00:13:08,704
Dia sentiasa peka dengan persekitarannya

178
00:13:08,788 --> 00:13:12,875
dan orang yang ada di situ,
walaupun tak nampak begitu.

179
00:13:15,127 --> 00:13:16,796
Kali pertama saya jumpa dia,

180
00:13:16,879 --> 00:13:20,257
saya tanya, "Siapa lelaki perengus itu?"

181
00:13:21,592 --> 00:13:26,639
Saya masih ingat,
dia selalu mencari ahli politik.

182
00:13:26,722 --> 00:13:29,225
Dia selalu melaporkan tentang korupsi.

183
00:13:29,308 --> 00:13:33,938
Dia tahu banyak benda
kerana dia kenal polis.

184
00:13:37,066 --> 00:13:39,985
Dia seorang yang periang,
walaupun wajahnya muram,

185
00:13:40,069 --> 00:13:44,156
bercermin mata gelap dan berkumis.

186
00:13:44,240 --> 00:13:47,952
Dia tak nampak mesra,
tapi dia sangat periang dan baik.

187
00:13:48,035 --> 00:13:49,912
Dia orang yang pandai berbual.

188
00:13:50,830 --> 00:13:53,541
Kami seronok bercerita
tentang perkara bodoh.

189
00:13:53,624 --> 00:13:55,960
Dia asak saya tentang isu tertentu.

190
00:13:56,043 --> 00:13:59,296
Lagipun dia wartawan dan saya biarkan.

191
00:13:59,880 --> 00:14:01,507
Awak tak puas hati?

192
00:14:01,590 --> 00:14:03,175
Saya kata saya puas hati.

193
00:14:03,259 --> 00:14:07,638
Saya suka dengan cara awak menguruskan
akhbar sejak tahun kebelakangan ini.

194
00:14:07,721 --> 00:14:11,141
Saya akui awak meningkatkan edaran
sebanyak 80 peratus,

195
00:14:11,225 --> 00:14:13,978
awak buat ruangan masyarakat
lebih menonjol

196
00:14:14,061 --> 00:14:18,107
dan bahagian komik sangat lucu
untuk kanak-kanak.

197
00:14:18,190 --> 00:14:19,441
Namun, itu tak cukup.

198
00:14:19,525 --> 00:14:23,028
Awak perlu akui akhbar ini
tak sama macam dulu.

199
00:14:23,112 --> 00:14:24,697
- Apa maksud awak?
- Mudah.

200
00:14:24,780 --> 00:14:27,700
Pemberita kita dapat berita
daripada sumber rasmi.

201
00:14:27,783 --> 00:14:31,912
Kita dapat buletin yang turut diterbitkan
di dalam akhbar lain.

202
00:14:31,996 --> 00:14:33,455
Ini tak boleh jadi!

203
00:14:55,352 --> 00:14:57,980
Ia Mexico yang berbeza,
konteks yang berbeza.

204
00:14:58,063 --> 00:14:59,732
Ia sebuah sistem tertutup.

205
00:15:02,318 --> 00:15:06,822
Anda perlu belajar cara tapis maklumat

206
00:15:06,906 --> 00:15:09,909
supaya ia tak perlu ditapis sendiri.

207
00:15:09,992 --> 00:15:13,370
Ketika itu, kami tiada tapisan

208
00:15:13,454 --> 00:15:16,165
tapi banyak tapisan dibuat sendiri.

209
00:15:23,088 --> 00:15:27,176
Kami tiada tapisan seperti di negara lain,

210
00:15:27,259 --> 00:15:30,262
iaitu pihak berkuasa
akan baca sebelum diterbitkan.

211
00:15:30,346 --> 00:15:34,516
Namun, ada hubungan kuat
antara pihak akhbar dan kuasa.

212
00:15:34,600 --> 00:15:36,602
Ia melibatkan banyak wang.

213
00:15:36,685 --> 00:15:39,104
Ia gabungan penapisan

214
00:15:39,188 --> 00:15:45,152
dan hubungan strategik
antara surat khabar dan kerajaan.

215
00:15:45,235 --> 00:15:49,114
Dulu, hubungan pihak akhbar
dan kerajaan sangat rapat.

216
00:15:54,453 --> 00:15:57,831
Antara alat-alat politik

217
00:15:57,915 --> 00:16:01,251
yang digunakan oleh kerajaan,
menurut sejarah,

218
00:16:01,335 --> 00:16:06,048
untuk mempengaruhi akhbar di Mexico ialah
kawalan mereka terhadap bekalan kertas.

219
00:16:06,131 --> 00:16:11,845
Dulu kami kawal akhbar melalui PIPSA.

220
00:16:14,139 --> 00:16:17,643
PIPSA menghasilkan kertas akhbar.

221
00:16:17,726 --> 00:16:20,938
Mereka memonopoli pengeluaran
kertas akhbar.

222
00:16:21,021 --> 00:16:25,067
Kerajaan menggunakannya
sebagai kaedah memanipulasi

223
00:16:25,150 --> 00:16:30,823
editor dan wartawan dalam media cetak.

224
00:16:30,906 --> 00:16:34,618
Mereka jual kepada surat khabar
dan majalah

225
00:16:34,702 --> 00:16:38,831
pada harga yang disubsidikan dalam bentuk
wang kertas yang tak diambil.

226
00:16:38,914 --> 00:16:43,210
Jadi, pihak akhbar
akan kumpul bil yang tertunggak.

227
00:16:43,293 --> 00:16:45,129
Jika mereka melampaui batas,

228
00:16:45,212 --> 00:16:49,091
ada kemungkinan kerajaan
akan kutip hutang tersebut

229
00:16:49,174 --> 00:16:52,052
itu merupakan cara mengawal surat khabar.

230
00:16:54,805 --> 00:16:59,018
Kewartawanan di dalam genggaman kerajaan.

231
00:16:59,101 --> 00:17:03,147
Penulis ruang dikawal oleh presiden

232
00:17:03,230 --> 00:17:04,481
melalui wang,

233
00:17:04,565 --> 00:17:10,029
pemberian, rumah, kereta, permit teksi.

234
00:17:10,112 --> 00:17:12,656
Penulis dan editor bersekutu

235
00:17:12,740 --> 00:17:15,701
akan terima habuan
yang digelar sebagai "chayote".

236
00:17:17,494 --> 00:17:20,998
Sampul surat berisi wang tunai.

237
00:17:21,582 --> 00:17:24,710
Menurut rakan wartawan saya,

238
00:17:25,377 --> 00:17:26,670
chayote ialah buah

239
00:17:27,421 --> 00:17:31,383
yang sangat manis di tengahnya

240
00:17:31,967 --> 00:17:35,137
tapi apabila disentuh, ia akan mencucuk.

241
00:17:39,516 --> 00:17:42,936
Akhbar terbesar di Mexico,
dengan perbelanjaan yang sikit,

242
00:17:43,020 --> 00:17:46,231
sering menyokong lebih ramai calon PRI.

243
00:17:46,899 --> 00:17:51,320
Excélsior ialah akhbar paling penting,
dari sudut pandangan politik.

244
00:17:53,280 --> 00:17:56,325
Tapi La Prensa antara tabloid popular

245
00:17:56,408 --> 00:17:58,243
yang selalu laris dijual.

246
00:18:01,288 --> 00:18:03,874
Sebelum jadi wartawan,
Buendía ke seminari

247
00:18:03,957 --> 00:18:05,542
yang sangat konservatif.

248
00:18:05,626 --> 00:18:10,255
Apabila dia meninggalkan seminari
kerana tak nak jadi paderi,

249
00:18:10,339 --> 00:18:13,801
dia bekerja dengan surat khabar PAN,

250
00:18:14,593 --> 00:18:15,677
La Nación.

251
00:18:16,178 --> 00:18:19,807
Dia penganut Katolik,

252
00:18:20,474 --> 00:18:21,767
agak konservatif,

253
00:18:22,267 --> 00:18:24,812
tapi dia jenis yang berkembang.

254
00:18:25,646 --> 00:18:27,689
Cara pemikirannya

255
00:18:28,649 --> 00:18:32,820
menjadi semakin maju.

256
00:18:35,781 --> 00:18:39,368
Walau bagaimana pun,
semasa bekerja untuk PAN,

257
00:18:39,451 --> 00:18:41,620
dia berhubung dengan La Prensa.

258
00:18:47,292 --> 00:18:51,547
Artikel pertamanya agak memalukan,
tapi biar saya ceritakan.

259
00:18:51,630 --> 00:18:54,091
Cerita yang memulakan kerjaya Manuel
sebagai editor

260
00:18:54,967 --> 00:18:57,469
adalah tentang swastika

261
00:18:57,553 --> 00:19:00,097
yang disembur cat pada saumaah.

262
00:19:00,180 --> 00:19:01,765
Itu cerita utamanya.

263
00:19:02,432 --> 00:19:03,851
HITLER MUNCUL SEMULA!

264
00:19:06,436 --> 00:19:10,357
Ia sebuah surat khabar
yang fokus utamanya ialah jenayah.

265
00:19:11,525 --> 00:19:14,570
Manuel memberikannya

266
00:19:14,653 --> 00:19:18,448
penukaran, perubahan radikal.

267
00:19:18,532 --> 00:19:21,076
Dia menyingkirkan hal-hal sensasi

268
00:19:21,160 --> 00:19:24,746
dan menjadikannya akhbar
yang memberi maklumat

269
00:19:24,830 --> 00:19:26,623
dengan kelebihan politik.

270
00:19:26,707 --> 00:19:32,212
Katanya, "Apabila cerita awak

271
00:19:32,296 --> 00:19:34,131
dibaca oleh para pengikut,

272
00:19:34,673 --> 00:19:36,967
mereka patut baca dengan rasa seronok,

273
00:19:37,467 --> 00:19:39,261
tanpa rasa nak muntah."

274
00:19:46,310 --> 00:19:50,522
Ramai yang suka cerita jenayah.

275
00:19:52,316 --> 00:19:57,196
Ia satu seni kesabaran, seni memburu.

276
00:19:57,696 --> 00:20:00,282
Ada pelbagai teknik
yang pemburu boleh guna.

277
00:20:00,365 --> 00:20:03,535
Salah satunya ialah mencari mangsa.

278
00:20:07,039 --> 00:20:10,375
Satu lagi ialah berada di tempat mangsa
akan lalu.

279
00:20:11,668 --> 00:20:15,380
Tak bergerak, keras macam patung.

280
00:20:17,716 --> 00:20:19,718
Binatang itu dekat dengan awak.

281
00:20:20,219 --> 00:20:25,724
Walau apa-apa pun cara,
jari awak ada pada pemicu.

282
00:20:27,392 --> 00:20:30,479
Awak cuma ada seketika
untuk mensasarkan dan tembak.

283
00:20:35,192 --> 00:20:38,195
Saya rasa ada sifat polis
di dalam diri kita semua.

284
00:20:40,322 --> 00:20:43,200
Kami ada pas akhbar.

285
00:20:44,368 --> 00:20:46,036
Mereka ada lencana polis.

286
00:20:46,119 --> 00:20:53,043
Mereka beri lencana polis
kepada wartawan jenayah.

287
00:20:53,543 --> 00:20:54,795
Untuk apa?

288
00:20:54,878 --> 00:20:58,382
Jika berlaku homisid,
saya boleh muncul dan kata saya polis.

289
00:20:58,799 --> 00:21:01,802
Kalau saya kata saya wartawan,
saya tak boleh masuk.

290
00:21:01,885 --> 00:21:05,639
Namun, sebagai polis,
saya boleh masuk dan kumpul maklumat.

291
00:21:05,722 --> 00:21:07,349
Sebab itu kami perlukannya.

292
00:21:07,432 --> 00:21:11,228
Namun, itu tak bermakna kami polis.

293
00:21:14,815 --> 00:21:17,025
Bandar Mexico semakin pesat,

294
00:21:17,109 --> 00:21:21,321
seolah-olah ia cuba pulih
daripada kemunduran 80 tahun yang lalu.

295
00:21:22,572 --> 00:21:26,243
Bangunan besar yang dibina
akan menjadikannya bandar moden.

296
00:21:26,410 --> 00:21:30,289
Antaranya ialah bangunan
Direktorat Keselamatan Persekutuan.

297
00:21:30,372 --> 00:21:32,541
Pada tahun 40-an,

298
00:21:32,624 --> 00:21:37,754
akibat Perang Dingin yang berlaku,

299
00:21:38,213 --> 00:21:41,174
di Mexico,
Direktorat Keselamatan Persekutuan

300
00:21:41,258 --> 00:21:44,511
dan Direktorat Politik
dan Siasatan Sosial dibina.

301
00:21:49,099 --> 00:21:51,810
Ketangkasan diperlukan untuk ujian ini.

302
00:21:52,894 --> 00:21:56,023
Seorang ahli kumpulan
melompat di atas lapan ahli lain

303
00:21:56,815 --> 00:21:59,151
dan diikuti dengan balik kuang

304
00:21:59,234 --> 00:22:02,863
yang menunjukkan ketangkasannya.

305
00:22:05,324 --> 00:22:09,453
Miguel Alemán mencipta
Direktorat Keselamatan Persekutuan,

306
00:22:09,536 --> 00:22:11,663
mencontohi FBI

307
00:22:11,747 --> 00:22:16,543
kerana Alemán berminat
dengan musuh dalam negeri.

308
00:22:20,297 --> 00:22:22,090
Sungguh berani.

309
00:22:22,174 --> 00:22:25,427
Ia pasukan polis terbaik
untuk siasatan persekutuan.

310
00:22:25,510 --> 00:22:30,932
Sehingga ia dianggap salah satu
pasukan polis terbaik dunia.

311
00:22:32,934 --> 00:22:37,314
Komander menarik saya ke tepi dan kata,
"Saya akan beri sekumpulan lelaki.

312
00:22:37,397 --> 00:22:41,735
Saya nak awak latih mereka
menunggang motosikal

313
00:22:41,818 --> 00:22:46,073
kerana saya mahu sekumpulan penunggang
yang boleh bawa operatif terlatih,

314
00:22:46,156 --> 00:22:48,116
supaya kita boleh ke mana-mana."

315
00:22:48,909 --> 00:22:50,702
Saya kata, "Susah nak buat."

316
00:22:50,786 --> 00:22:54,748
Tugas yang agak mustahil.
Saya kata, "Apa kata kita cuba benda lain?

317
00:22:54,831 --> 00:22:58,168
Saya akan bincang
dengan kawan-kawan saya.

318
00:22:58,251 --> 00:23:00,796
Mereka memang pelumba motor.

319
00:23:00,879 --> 00:23:04,216
Kita boleh upah mereka
dan mereka boleh bantu kita."

320
00:23:06,259 --> 00:23:08,804
Begitulah kumpulan terkenal itu terbentuk.

321
00:23:08,887 --> 00:23:12,140
Mereka akan kata, "Penyengat datang!"
Itulah bunyi kami.

322
00:23:12,224 --> 00:23:15,185
Motor yang banyak
menggunakan ekzos bising.

323
00:23:15,268 --> 00:23:17,145
Bayangkan! Pelumba sejati.

324
00:23:19,481 --> 00:23:20,816
Anda dapat pengajaran?

325
00:23:21,233 --> 00:23:25,070
Berlatih dan satu hari nanti,
anda mampu buat macam mereka.

326
00:23:29,074 --> 00:23:34,204
Anekdot yang menarik. Di Amerika Syarikat,
ejen FBI dipanggil G-men.

327
00:23:34,287 --> 00:23:39,084
Ejen Keselamatan Persekutuan
yang gelar diri mereka "Giménez"

328
00:23:40,377 --> 00:23:44,256
cuba meniru idola mereka
di Amerika Syarikat.

329
00:23:46,258 --> 00:23:50,595
Mereka pandai mengumpul maklumat mentah.

330
00:23:51,096 --> 00:23:52,681
Mereka bukan penganalisis.

331
00:23:55,142 --> 00:23:58,103
Direktorat Keselamatan Persekutuan
buat semua

332
00:23:58,603 --> 00:24:02,774
yang biro risikan perlu buat
untuk tahu tentang semua orang.

333
00:24:02,858 --> 00:24:07,028
Itu termasuklah wartawan.

334
00:24:07,112 --> 00:24:10,991
Kami mesti ada maklumat.
Kami kenal orangnya.

335
00:24:11,074 --> 00:24:12,451
Jadi, apa yang berlaku?

336
00:24:12,534 --> 00:24:15,495
Kami tahu semuanya tentang wartawan.

337
00:24:32,721 --> 00:24:36,766
Saya selalu terfikir ada hubungan
yang sangat kuat

338
00:24:36,850 --> 00:24:38,602
antara masyarakat dan akhbar.

339
00:24:38,685 --> 00:24:41,980
Pengaruh yang kuat
antara akhbar dengan kuasa,

340
00:24:42,063 --> 00:24:45,192
akhbar dengan revolusi,
akhbar dengan pembangkang.

341
00:24:46,902 --> 00:24:50,071
Pihak akhbar juga perlu buat kemajuan.

342
00:24:50,155 --> 00:24:52,699
Itulah pendekatan tersendiri
Luis Echeverría

343
00:24:52,782 --> 00:24:54,993
sejak bertanding jawatan presiden,

344
00:24:56,161 --> 00:25:00,624
dia memperkenalkan dirinya
dengan cara yang tak boleh dipercayai.

345
00:25:00,707 --> 00:25:05,504
Saya rasa dia dilahirkan sebagai penindas.
Seorang yang amat jahat.

346
00:25:06,338 --> 00:25:08,423
Orang muda yang mudah dipengaruhi!

347
00:25:08,507 --> 00:25:12,302
Kita akan menentang mereka,
walau dari mana serangan itu datang.

348
00:25:12,385 --> 00:25:14,846
Sama ada ia birokrasi,

349
00:25:14,930 --> 00:25:17,724
atau syarikat-syarikat,

350
00:25:18,225 --> 00:25:21,478
atau agensi-agensi jahat

351
00:25:21,561 --> 00:25:23,647
yang dikawal dari luar negara.

352
00:25:25,982 --> 00:25:27,776
Alfonso Martínez Domínguez

353
00:25:28,443 --> 00:25:31,029
dilantik menyertai kerajaan perbandaran

354
00:25:31,112 --> 00:25:32,531
oleh Echeverría.

355
00:25:33,532 --> 00:25:36,743
Dia melantiknya menjadi
datuk bandar Bandar Mexico.

356
00:25:37,911 --> 00:25:42,916
Jadi, Alfonso mencari seseorang
yang ada kelayakan kewartawanan

357
00:25:42,999 --> 00:25:44,918
untuk menjadi pegawai media.

358
00:25:45,001 --> 00:25:46,336
Dia mahu Buendía

359
00:25:46,419 --> 00:25:50,006
bekerja untuk kerajaan perbandaran
dalam bahagian komunikasi.

360
00:25:54,135 --> 00:25:57,847
Hari itu ialah hari Corpus Christi
dan hari nama Manuel Buendía.

361
00:25:58,598 --> 00:26:05,146
Semua wartawan yang buat liputan di bandar
buat majlis makan malam untuknya.

362
00:26:07,232 --> 00:26:12,112
Tiba-tiba Buendía kata, "Saya minta diri.

363
00:26:13,071 --> 00:26:16,491
Ada sesuatu berlaku dan saya rasa serius."

364
00:26:16,575 --> 00:26:21,788
Merdeka! Mexico!

365
00:26:21,871 --> 00:26:27,002
Echeverría bertekad menghalang pelajar
daripada membantah di jalanan lagi.

366
00:26:27,085 --> 00:26:29,629
Mereka tak buat bantahan jalanan
sejak 1968.

367
00:26:31,631 --> 00:26:34,551
Tak ramai yang ingat bahawa Buendía

368
00:26:34,634 --> 00:26:39,431
pernah menyokong pihak salah
Pembunuhan Beramai-ramai Corpus Christi,

369
00:26:40,056 --> 00:26:43,476
tapi dia bukan penganjur versi rasmi.

370
00:26:43,560 --> 00:26:44,686
SIAPA HALCONES?

371
00:26:44,769 --> 00:26:47,105
ADUAN RASMI
OLEH JURUGAMBAR DAN WARTAWAN

372
00:26:47,188 --> 00:26:50,317
Halcones dicipta dan dilatih,

373
00:26:51,026 --> 00:26:53,695
bersama pegawai tinggi tentera mereka

374
00:26:53,778 --> 00:26:55,238
di Jepun.

375
00:26:56,573 --> 00:26:58,908
Saya tak tahu idea siapa

376
00:26:58,992 --> 00:27:05,665
yang mahu gunakan mereka
menentang bantahan belia.

377
00:27:05,749 --> 00:27:07,417
KEJADIAN DIUNGKAIKAN BEGINI:

378
00:27:07,500 --> 00:27:10,837
TEMPAT KEJADIAN
KERETA KEBAL KAWAL RUSUHAN

379
00:27:10,920 --> 00:27:14,174
BARISAN PEMBANTAH

380
00:27:14,257 --> 00:27:16,259
POLIS RUSUHAN

381
00:27:16,343 --> 00:27:18,345
KUMPULAN MENENTANG

382
00:27:39,324 --> 00:27:42,285
KAMI TAKKAN BENARKAN
PENGENDALIAN TAK TERATUR

383
00:27:42,369 --> 00:27:45,789
TIADA PEGAWAI PAKAIAN SERAGAM
TERLIBAT DALAM PERTELINGKAHAN

384
00:27:48,375 --> 00:27:53,588
Buendía perlu uruskan maklumat
berkenaan isu ini.

385
00:27:54,714 --> 00:28:00,720
Disebabkan hormat bosnya
dan peranan rasmi yang dia pegang.

386
00:28:00,804 --> 00:28:06,810
Namun, jelas sekali ia persediaan
dalam gaya tersendiri Echeverría.

387
00:28:06,893 --> 00:28:10,313
Dia cakap satu benda
tapi buat benda lain.

388
00:28:14,651 --> 00:28:18,196
MEREKA YANG BERTANGGUNGJAWAB
AKAN DIHUKUM

389
00:28:18,947 --> 00:28:21,825
Manuel Buendía kata kepada saya, "Tengok.

390
00:28:22,242 --> 00:28:25,245
Pada pandangan saya, ini sudah berakhir.

391
00:28:25,954 --> 00:28:27,914
Namun, presiden

392
00:28:28,707 --> 00:28:35,588
minta bos saya, Alfonso,
mengadakan demonstrasi besar di Zócalo

393
00:28:36,089 --> 00:28:40,593
untuk menyokongnya dan selesaikan
selepas peristiwa dengan Halcones."

394
00:28:45,056 --> 00:28:46,433
Ada ramai orang.

395
00:28:46,516 --> 00:28:48,560
Zócalo penuh sesak.

396
00:28:48,643 --> 00:28:53,022
Echeverría sedang berseronok
di Istana Negara.

397
00:29:16,254 --> 00:29:18,089
Apabila majlis itu tamat,

398
00:29:19,299 --> 00:29:20,925
dia kata, "Alfonso,

399
00:29:21,926 --> 00:29:26,514
saya berterima kasih
atas demonstrasi yang awak aturkan

400
00:29:26,598 --> 00:29:28,641
dan saya nak minta tolong.

401
00:29:29,684 --> 00:29:33,646
Tolong beritahu isteri dan anak-anak awak,

402
00:29:34,272 --> 00:29:38,359
mulai hari ini,
awak akan mengabdikan diri kepada mereka

403
00:29:39,235 --> 00:29:43,865
kerana awak sudah membantu saya."

404
00:29:44,407 --> 00:29:46,075
Begitulah dia pecat Alfonso.

405
00:29:46,201 --> 00:29:48,912
TAKKAN ADA MASALAH
DALAM KEMAJUAN MEXICO

406
00:29:58,129 --> 00:29:59,088
Lihat,

407
00:30:00,131 --> 00:30:02,592
kewartawanan memang satu bentuk kuasa.

408
00:30:03,843 --> 00:30:07,305
Ia wujud. Kuasa digunakan melalui akhbar.

409
00:30:08,932 --> 00:30:11,684
Kita ada pengaruh terhadap masyarakat.

410
00:30:12,852 --> 00:30:14,562
Kita ada kuasa.

411
00:30:15,730 --> 00:30:18,441
Seperti orang lain,
saya tanya diri sendiri,

412
00:30:20,360 --> 00:30:22,654
"Siapa yang beri kita kuasa itu?"

413
00:30:23,780 --> 00:30:25,448
"Kita ambil secara paksa?"

414
00:30:26,282 --> 00:30:27,659
"Kita mewarisinya?"

415
00:30:30,453 --> 00:30:36,376
Perubahan Manuel Buendía
selepas seketika menjadi penjawat awam,

416
00:30:36,459 --> 00:30:37,836
apabila penjawat awam…

417
00:30:39,671 --> 00:30:43,591
Zaman itu dipadamkan sepenuhnya.
Tidak akan sebut.

418
00:30:43,675 --> 00:30:47,846
Ia tak penting
kerana Manuel telah mainkan peranannya

419
00:30:47,929 --> 00:30:53,852
sebagai salah seorang wartawan
paling kritis dalam sistem politik Mexico.

420
00:31:00,149 --> 00:31:02,610
"Pencemaran dan Kezaliman."

421
00:31:02,694 --> 00:31:07,073
Excélsior. 11 Oktober 1979.

422
00:31:07,657 --> 00:31:08,908
Oleh Manuel Buendía.

423
00:31:11,578 --> 00:31:15,456
Teluk Acapulco tercemar
dengan sisa manusia

424
00:31:16,165 --> 00:31:19,043
sama seperti kezaliman kerajaan Guerrero.

425
00:31:23,673 --> 00:31:25,800
Analisis kimia sampel air

426
00:31:25,884 --> 00:31:29,137
menunjukkan lapan lokasi di Teluk Acapulco

427
00:31:29,679 --> 00:31:34,475
mempunyai air dicemari
oleh bakteria yang biasa terdapat

428
00:31:34,559 --> 00:31:36,853
pada najis manusia.

429
00:31:38,229 --> 00:31:43,067
Satu analisis politik
menunjukkan ketua polis negeri

430
00:31:43,151 --> 00:31:46,446
ada hubungan dengan penjenayah terkenal.

431
00:31:47,780 --> 00:31:50,158
Hasil daripada dua laporan pendek itu,

432
00:31:50,241 --> 00:31:56,205
saya dihujani penghinaan yang dahsyat,

433
00:31:56,289 --> 00:31:58,875
provokasi dan ancaman.

434
00:31:58,958 --> 00:32:01,961
TAHUN 1981

435
00:32:02,045 --> 00:32:04,672
PERJALANAN KE MEXICO

436
00:32:04,756 --> 00:32:07,467
SIARAN #1
TUAN GABENOR

437
00:32:07,550 --> 00:32:12,639
Dia beritahu saya tentang waktu sukarnya

438
00:32:14,349 --> 00:32:18,186
ketika Rubén Figueroa mengugut
mahu membunuhnya.

439
00:32:18,269 --> 00:32:23,274
Menurut Manuel, apabila dia pulang,
lampu keretanya akan suluh tinggi

440
00:32:23,358 --> 00:32:27,654
dan perlahan-lahan kawasan itu jadi terang

441
00:32:28,363 --> 00:32:31,157
untuk lihat jika ada orang bersembunyi.

442
00:32:31,240 --> 00:32:35,870
Dia kata dia belajar buka pintu
guna tangan kiri

443
00:32:35,954 --> 00:32:38,915
sementara tangan kanannya pegang pistol.

444
00:32:38,998 --> 00:32:43,586
Rubén Figueroa ialah tokoh
yang tak jujur dalam politik Mexico.

445
00:32:44,504 --> 00:32:47,048
Dia salah seorang daripada mereka

446
00:32:48,049 --> 00:32:49,676
yang tercatat dalam sejarah

447
00:32:49,759 --> 00:32:53,846
kerana kisah-kisah pelik tentangnya

448
00:32:53,930 --> 00:32:56,432
berbanding kerjaya politiknya.

449
00:32:57,642 --> 00:33:02,438
Apabila mereka tanya soalan
yang saya tak suka,

450
00:33:03,064 --> 00:33:05,274
saya…

451
00:33:06,067 --> 00:33:08,778
tembak mata mereka tanpa sentuh bulu mata.

452
00:33:09,862 --> 00:33:15,910
Saya teringat tentang tabiatnya

453
00:33:15,994 --> 00:33:20,331
mengadakan mesyuarat,
memberi arahan dan segala-galanya

454
00:33:20,415 --> 00:33:23,209
dari kolam renang
dengan memakai pakaian renang.

455
00:33:25,211 --> 00:33:26,754
Ya, Tuan Presiden?

456
00:33:27,839 --> 00:33:29,424
Ada sekolah runtuh?

457
00:33:30,550 --> 00:33:31,426
Tiga terbunuh?

458
00:33:32,218 --> 00:33:34,679
Para pelajar…
Kami sangat bersimpati.

459
00:33:34,762 --> 00:33:36,597
Apa puncanya?

460
00:33:37,890 --> 00:33:40,977
Sekolah usang? Di bandar mana?

461
00:33:42,478 --> 00:33:44,647
Tenancingo, perbandaran Tlalchapa.

462
00:33:44,731 --> 00:33:46,107
Tolong tulis.

463
00:33:47,275 --> 00:33:51,029
Dia juga pernah kata, 
"Saya nak dikebumikan…"

464
00:33:51,112 --> 00:33:53,531
Bersama coli menutupi mata

465
00:33:54,615 --> 00:33:58,119
dan seluar dalam di atas hati saya.

466
00:33:59,579 --> 00:34:02,915
Lelaki gemuk yang hodoh itu?

467
00:34:02,999 --> 00:34:07,503
Ya, dia ugut Buendia.
Gabenor itu berbahaya.

468
00:34:07,587 --> 00:34:09,255
Buendia takut dengan dia.

469
00:34:10,715 --> 00:34:13,760
Ia dah sedia untuk digunakan.

470
00:34:14,594 --> 00:34:15,887
Dia suka pertumpahan darah.

471
00:34:16,679 --> 00:34:18,848
Dia bunuh beberapa wartawan

472
00:34:18,931 --> 00:34:22,435
dan lebih ramai orang di Guerrero
berbanding yang diketahui.

473
00:34:23,019 --> 00:34:26,564
Manuel Buendía ada menulis tentangnya.

474
00:34:30,818 --> 00:34:34,989
Orang yang lembut senang kena makan.

475
00:34:36,282 --> 00:34:40,703
Saya lebih rela dikenali
sebagai kasar berbanding lembut.

476
00:34:41,454 --> 00:34:44,040
Saya pernah bersarapan dengannya.

477
00:34:44,123 --> 00:34:46,876
Dia berlagak dengan saya,

478
00:34:47,710 --> 00:34:52,006
"Kita dah tak ada askar gerila lagi.
Kita dah jadikan mereka nelayan.

479
00:34:52,090 --> 00:34:53,299
Ia akan lancar."

480
00:34:56,511 --> 00:34:58,137
Saya tanya, "Bagaimana?"

481
00:34:58,221 --> 00:35:03,643
"Kita ambil mereka dan
dengan bantuan kawan-kawan dalam tentera,

482
00:35:03,726 --> 00:35:07,146
lepaskan mereka ke dalam laut
dari pesawat atau helikopter.

483
00:35:07,230 --> 00:35:09,107
Ada yang tak reti berenang."

484
00:35:10,733 --> 00:35:11,943
Itulah yang berlaku.

485
00:35:14,237 --> 00:35:16,114
Mari ingat ungkapan terkenalnya,

486
00:35:17,115 --> 00:35:20,701
"Di Guerrero, tiada banduan politik
atau orang hilang.

487
00:35:20,785 --> 00:35:22,370
Semua mati."

488
00:35:23,913 --> 00:35:27,667
Sewajarnya, Figueroa sangat tersinggung

489
00:35:27,750 --> 00:35:32,046
dengan perkara yang didedahkan oleh
Manuel tentang kerajaannya yang korup.

490
00:35:33,131 --> 00:35:35,967
Disebabkan dia dah pernah bunuh orang

491
00:35:36,509 --> 00:35:38,010
di negeri Guerrero,

492
00:35:38,719 --> 00:35:43,558
ancaman terhadap Manuel Buendía oleh
gabenor yang suka membunuh ialah serius.

493
00:35:45,726 --> 00:35:48,521
Ancaman Encik Rubén
yang tidak merisaukan saya,

494
00:35:49,188 --> 00:35:51,649
kini membuat saya berjaga-jaga

495
00:35:51,732 --> 00:35:57,113
agar tidak dilanggar,
bergaduh di bar, malah makanan basi.

496
00:35:58,781 --> 00:36:03,077
Manuel ada sifat lawak yang jahat.

497
00:36:04,328 --> 00:36:10,459
Anda perasan cara dia kumpul soalan

498
00:36:10,543 --> 00:36:15,506
sebisa yang boleh
kepada orang yang dimaksudkan.

499
00:36:16,549 --> 00:36:18,551
Orang-orang muda itu nak jadi apa?

500
00:36:19,051 --> 00:36:20,928
Mereka jadi apa sekarang?

501
00:36:21,012 --> 00:36:24,765
Mereka orang gila
yang pada masa akan datang

502
00:36:24,849 --> 00:36:30,980
akan dimasukkan
ke dalam koleksi muzium jenayah Mexico.

503
00:36:41,073 --> 00:36:43,910
Saya pergi ke pejabatnya beberapa kali.

504
00:36:43,993 --> 00:36:48,915
Dia namakannya MIA, Agensi Risikan Mexico,

505
00:36:48,998 --> 00:36:51,834
untuk mengejek CIA.

506
00:36:55,504 --> 00:36:56,964
Saya tanya dia,

507
00:36:57,048 --> 00:37:03,846
"Manuel, dari mana awak dapat maklumat?

508
00:37:05,264 --> 00:37:08,726
Daripada kawan-kawan
di Direktorat Keselamatan Persekutuan?

509
00:37:08,809 --> 00:37:12,146
Dari pejabat Presiden?"

510
00:37:12,230 --> 00:37:13,648
Katanya, "Begini, Jorge,

511
00:37:15,107 --> 00:37:17,902
semuanya dalam akhbar.

512
00:37:17,985 --> 00:37:19,946
Tapi orang tak reti membaca.

513
00:37:20,613 --> 00:37:23,157
Awak kena baca surat khabar.

514
00:37:24,200 --> 00:37:26,327
Awak kena baca ruangan sukan,

515
00:37:28,120 --> 00:37:30,081
halaman masyarakat,

516
00:37:31,874 --> 00:37:35,253
terutamanya bahagian jenayah."

517
00:37:36,337 --> 00:37:38,547
Dia akan gunting keratan akhbar

518
00:37:39,173 --> 00:37:41,467
dan masukkan ke dalam beg kecil.

519
00:37:42,343 --> 00:37:45,680
Arkib mula bertambah.

520
00:37:45,763 --> 00:37:49,141
Daripada 20 fail

521
00:37:49,225 --> 00:37:53,020
kepada hampir 4,000 fail.

522
00:37:53,104 --> 00:37:55,314
Saya kata, "Betul!

523
00:37:55,398 --> 00:37:57,316
Lelaki ini tahu macam-macam

524
00:37:57,400 --> 00:38:01,862
yang kita nampak setiap hari tanpa sedar."

525
00:38:02,446 --> 00:38:05,741
Itu mata wartawan sebenar.

526
00:38:11,831 --> 00:38:16,961
Diakui bahawa profesion tertua di dunia
ialah pelacuran.

527
00:38:18,504 --> 00:38:23,175
Namun, saya boleh tunjukkan
bahawa pengintipan juga lama.

528
00:38:23,843 --> 00:38:27,722
Mungkin rujukan sejarah tertua
tentang pengintipan,

529
00:38:27,805 --> 00:38:30,599
pengintip dan peranan mereka
dalam masyarakat,

530
00:38:30,975 --> 00:38:33,269
bermula 4,000 tahun sebelum Masihi.

531
00:38:33,352 --> 00:38:37,898
Ia ditemui dalam Bab 2,
Ayat 3 dalam Kitab Yoshua.

532
00:38:39,358 --> 00:38:44,697
Joshua, anak Nun,
menghantar dua pengintip dari Shittim

533
00:38:44,780 --> 00:38:48,743
dan kata,
"Siasat tentang Jericho dan tanahnya."

534
00:38:49,618 --> 00:38:53,956
Mereka pergi ke rumah pelacur
bernama Rahab

535
00:38:54,540 --> 00:38:55,750
dan tinggal di sana.

536
00:38:57,209 --> 00:39:00,880
Di sini kita dapat lihat
dua profesion tertua

537
00:39:00,963 --> 00:39:02,923
bergabung dalam satu rancangan.

538
00:39:04,717 --> 00:39:09,013
Enam ribu tahun kemudian,
keadaan lebih kurang sama.

539
00:39:17,229 --> 00:39:20,107
Sila tunduk!

540
00:39:22,276 --> 00:39:25,863
Konsep Perang Dingin Eropah

541
00:39:26,906 --> 00:39:30,576
mencapai kemuncak baharu
atau gelombang kedua

542
00:39:30,659 --> 00:39:34,914
di Amerika Tengah.

543
00:39:34,997 --> 00:39:38,751
Amerika Syarikat dan media Amerika Utara

544
00:39:38,834 --> 00:39:43,547
mahu memalsukan idea

545
00:39:43,631 --> 00:39:48,052
bahawa Nicaragua memperjuangkan
sempadan akhir menentang Komunisme

546
00:39:48,135 --> 00:39:51,764
dan pengaruh Soviet serta Cuba
yang tinggal di benua tersebut.

547
00:39:52,515 --> 00:39:53,891
Warga Amerika sekalian…

548
00:39:54,016 --> 00:39:56,936
RONALD REAGAN
PRESIDEN AMERIKA, 1980 - 1988

549
00:39:57,019 --> 00:39:59,939
Saya ingin memaklumkan
beberapa keputusan asas

550
00:40:00,022 --> 00:40:01,649
yang perlu anda ambil.

551
00:40:01,732 --> 00:40:04,402
Menjadi tanggungjawab berperlembagaan saya

552
00:40:04,485 --> 00:40:06,153
untuk maklumkan kepada anda.

553
00:40:06,237 --> 00:40:10,324
Kita tidak cetuskan peperangan.
Kita takkan jadi penceroboh.

554
00:40:12,701 --> 00:40:15,579
Samseng Bersekutu. El Sol de Mexico.

555
00:40:16,497 --> 00:40:20,543
6 Februari 1978, oleh Manuel Buendía.

556
00:40:22,169 --> 00:40:26,090
Ini surat khabar Amerika Syarikat
dan bukan dari Kesatuan Soviet,

557
00:40:26,715 --> 00:40:29,385
yang telah memberikan bukti

558
00:40:29,468 --> 00:40:32,096
bahawa pentadbiran Reagan

559
00:40:32,763 --> 00:40:37,017
terlibat secara langsung dalam beberapa
siri serangan terhadap Nicaragua

560
00:40:37,560 --> 00:40:40,146
yang merupakan permulaan pencerobohan.

561
00:40:43,524 --> 00:40:46,485
Peraturan Sandinista
ialah zaman kezaliman Komunis.

562
00:40:46,569 --> 00:40:50,322
Mereka mahu menembusi kuasa
dan wujudkan peraturan totalitarian.

563
00:40:50,406 --> 00:40:54,618
Ribuan yang menentang bersama Sandinistas
bersedia menyerang mereka

564
00:40:54,702 --> 00:40:56,620
dan kini dipanggil Contras.

565
00:40:56,704 --> 00:40:58,289
Mereka pejuang kebebasan.

566
00:40:58,372 --> 00:41:00,749
Kita sebagai rakyat Amerika patut bangga

567
00:41:00,833 --> 00:41:03,377
dengan perkara
yang kita cuba buat di Amerika Tengah.

568
00:41:03,461 --> 00:41:06,005
Ini bukan hanya
kepentingan strategik kita.

569
00:41:06,088 --> 00:41:07,506
Ia betul dari segi moral

570
00:41:07,590 --> 00:41:10,968
bahawa kita tak mahu koloni Komunis
yang bermusuhan

571
00:41:11,093 --> 00:41:14,763
di Amerika Selatan, Tengah atau Utara.

572
00:41:15,848 --> 00:41:19,351
Terima kasih, semoga Tuhan merahmati anda
dan selamat malam.

573
00:41:19,435 --> 00:41:26,150
Pada permulaan perang
ketika konflik bersenjata di El Salvador,

574
00:41:27,026 --> 00:41:28,444
Nacho Rodríguez Terrazas

575
00:41:28,527 --> 00:41:31,947
ialah wartawan luar negara pertama
terbunuh di El Salvador.

576
00:41:32,031 --> 00:41:34,450
IGNACIO RODRÍGUEZ
KAMI TERUSKAN KERJA ANDA

577
00:41:34,533 --> 00:41:38,078
Saya telefon Manuel Buendía malam itu,
dia sangat terkejut.

578
00:41:38,913 --> 00:41:41,957
Buendía nasihatkan saya
tentang benda yang perlu dibuat.

579
00:41:42,041 --> 00:41:45,127
Kami anjurkan demonstrasi yang hebat.

580
00:41:45,211 --> 00:41:47,963
Kami beritahu media agar semua ada di sana

581
00:41:48,047 --> 00:41:51,634
apabila mayat
Ignacio Rodíguez Terrazas tiba.

582
00:41:52,593 --> 00:41:56,931
Itu ialah ukuran realiti pertama saya.
Begitu juga yang lain.

583
00:41:57,014 --> 00:42:00,768
Semua wartawan Mexico terkejut

584
00:42:00,851 --> 00:42:05,231
dengan pembunuhan rakan sekerja kami,
Ignacio Rodíguez Terrazas.

585
00:42:05,314 --> 00:42:07,816
Dia mati kerana dia sudah dipilih.

586
00:42:08,692 --> 00:42:09,777
Dalam pertempuran.

587
00:42:10,903 --> 00:42:14,823
Dia mati dalam pelukan dua wartawan lain

588
00:42:14,907 --> 00:42:17,368
yang sangat terkejut dan marah.

589
00:42:18,827 --> 00:42:23,999
Selagi ada wartawan jujur di Mexico,
kami akan muliakan namanya.

590
00:42:25,125 --> 00:42:27,878
Berjanji menunaikan perkara yang dijanji,

591
00:42:27,962 --> 00:42:30,506
ambil risiko perkara
yang perlu dirisikokan,

592
00:42:30,589 --> 00:42:34,343
untuk menjadi rakan sekerja
yang wajar kepada pemuda 28 tahun

593
00:42:34,885 --> 00:42:36,303
yang menjadi teladan.

594
00:42:39,431 --> 00:42:41,809
Apabila sesuatu yang penting berlaku,

595
00:42:42,685 --> 00:42:45,563
keesokan harinya, penulis ruang lain

596
00:42:46,230 --> 00:42:50,234
akan tulis mengenainya
dan buat analisis mereka.

597
00:42:50,859 --> 00:42:54,280
Kemudian anda baca Rangkaian Sulit
dan ia tentang hal lain.

598
00:42:54,363 --> 00:42:58,325
Hari berlalu
dan Manuel tetap tulis perkara lain.

599
00:42:58,409 --> 00:43:01,245
Sehingga tiba-tiba, ia dipaparkan.

600
00:43:01,996 --> 00:43:03,831
"Bom daripada Pelampau Kanan".

601
00:43:04,039 --> 00:43:08,460
El Universal. 2 Februari 1978.

602
00:43:08,544 --> 00:43:11,338
Teknik yang digunakan
untuk meletakkan bom

603
00:43:11,422 --> 00:43:13,257
di kereta duta Cuba

604
00:43:13,340 --> 00:43:15,843
ialah 100 peratus
oleh orang Amerika Utara.

605
00:43:16,635 --> 00:43:19,888
Tiada yang secara spontan.
Tiada yang tak dirancang.

606
00:43:19,972 --> 00:43:21,890
Ini bukan satu permainan.

607
00:43:22,683 --> 00:43:24,435
Bom merupakan satu mesej.

608
00:43:25,102 --> 00:43:29,481
Mesej selalunya tak sama
walaupun dikirim oleh seorang.

609
00:43:31,400 --> 00:43:37,906
Guadalajara ada salah satu organisasi
fasis paling tua dan ganas

610
00:43:37,990 --> 00:43:39,491
dengan ahli paling ramai.

611
00:43:40,868 --> 00:43:43,454
Orang Tecos, mereka pelampau kanan,

612
00:43:43,537 --> 00:43:47,541
ada antara mereka keturunan Jerman.

613
00:43:49,043 --> 00:43:53,339
Mereka berasal dari latar belakang
hampir pro-Nazi.

614
00:43:58,969 --> 00:44:00,429
ORANG FASIS?

615
00:44:01,805 --> 00:44:03,807
Fasisme kami tiada muka.

616
00:44:03,891 --> 00:44:05,684
Ia kejadian semula jadi.

617
00:44:06,185 --> 00:44:09,313
Seperti matahari terbenam atau ribut debu.

618
00:44:13,525 --> 00:44:16,528
Manuel telah menerbitkan artikel hebat

619
00:44:16,612 --> 00:44:20,282
terhadap Universiti Guadalajara.

620
00:44:20,366 --> 00:44:23,869
Mereka ialah organisasi pelampau kanan.

621
00:44:23,952 --> 00:44:25,871
Mereka berbahaya, suka membunuh…

622
00:44:26,538 --> 00:44:29,625
Ia beribu pejabat
di Universiti Autonomi Guadalajara.

623
00:44:29,708 --> 00:44:32,461
Ia mengawal para pelajar dan profesor,

624
00:44:32,544 --> 00:44:34,588
dan simbolnya ialah burung hantu

625
00:44:34,672 --> 00:44:37,383
kerana ia mengawasi
dan menghendap dalam gelap.

626
00:44:38,008 --> 00:44:44,473
Tahun '66 atau '67, saya memantau
permulaan Manuel Buendía.

627
00:44:44,556 --> 00:44:47,559
POLIS KEHAKIMAN

628
00:44:47,643 --> 00:44:49,353
Mereka suruh saya pantau dia.

629
00:44:50,145 --> 00:44:52,773
- Siapa arahkan awak?
- Ketua Tecos.

630
00:44:57,319 --> 00:45:01,990
Saya ada di sana ketika mereka beri arahan
untuk bunuh dia apabila ada peluang.

631
00:45:02,991 --> 00:45:04,201
Dia ganggu mereka.

632
00:45:04,284 --> 00:45:07,079
EJEN AMERIKA YANG BALING GRENAD
TAK BERTINDAK SENDIRIAN

633
00:45:07,162 --> 00:45:12,126
Dia pemerhati yang tajam mata

634
00:45:12,209 --> 00:45:14,461
untuk maklumat yang diterbitkan.

635
00:45:14,545 --> 00:45:20,509
Mungkin dia akan jumpa artikel
di salah satu ruangan akhbar

636
00:45:21,427 --> 00:45:26,473
tentang penghantaran senjata
yang dikesan di sempadan.

637
00:45:27,057 --> 00:45:31,061
Selepas beberapa hari,
dia dapat tahu benda lain

638
00:45:31,145 --> 00:45:34,523
yang ada kaitan dengan
teka-teki yang sama.

639
00:45:34,606 --> 00:45:39,027
Begitulah cara dia menyusun
kebanyakan artikelnya.

640
00:45:41,071 --> 00:45:43,323
Manuel Buendía ada orang
yang dia biasa tulis

641
00:45:43,407 --> 00:45:46,160
dan Gerhard Mertins
salah seorang daripadanya.

642
00:45:46,243 --> 00:45:50,164
Salah seorang penyeludup
senjata antarabangsa utama

643
00:45:50,247 --> 00:45:54,918
ialah bekas ahli Nazi
yang menubuhkan pejabat di Mexico.

644
00:45:55,669 --> 00:46:00,883
Dengan kata-katanya sendiri, dia aturkan
operasi Amerika Tengah dari sini

645
00:46:00,966 --> 00:46:03,093
untuk melawan Komunisme.

646
00:46:07,431 --> 00:46:12,060
Dia salah seorang pembekal mereka
dan dia rapat dengan angkatan tentera.

647
00:46:12,144 --> 00:46:14,396
MEREKA AKAN BAWA
ORANG JERMAN BUENDÍA

648
00:46:14,480 --> 00:46:16,064
MERTINS, SUSPEK UTAMA

649
00:46:19,860 --> 00:46:23,280
Pada tahun 80-an,
Mexico ialah ibu negara pengintipan.

650
00:46:23,363 --> 00:46:24,865
Semua orang ada di sini.

651
00:46:25,532 --> 00:46:29,536
Soviet, Jerman Timur, Cuba.

652
00:46:30,204 --> 00:46:31,622
Beginilah,

653
00:46:31,705 --> 00:46:35,167
hari ini, tengah hari ini…

654
00:46:35,250 --> 00:46:36,168
Ya.

655
00:46:37,377 --> 00:46:41,048
Saya nak jumpa sekumpulan warga Nicaragua
untuk berbincang.

656
00:46:41,131 --> 00:46:43,008
Selepas itu, saya makan malam.

657
00:46:43,091 --> 00:46:44,802
Maksudnya,

658
00:46:45,636 --> 00:46:49,973
kira-kira pukul 6:30.

659
00:46:50,057 --> 00:46:50,891
Ya.

660
00:46:50,974 --> 00:46:54,728
Jadi, awak sibuk…

661
00:46:54,812 --> 00:46:56,146
- Pukul 5.
- Lima?

662
00:46:57,189 --> 00:46:58,774
Ya, kemudian pukul 8:30.

663
00:46:58,857 --> 00:47:03,779
Ia sarang pengintipan
yang Mexico tak sertai.

664
00:47:03,862 --> 00:47:07,533
Malangnya Mexico terlibat dalam satu segi.

665
00:47:09,117 --> 00:47:11,745
Iaitu mengintip dengar
melalui talian telefon

666
00:47:11,829 --> 00:47:14,456
daripada senarai yang disediakan oleh CIA.

667
00:47:14,790 --> 00:47:18,585
Kami buat kerja kotor untuk CIA.

668
00:47:18,669 --> 00:47:21,505
- Alamat awak?
- Empat puluh lapan Jalan Nápoles.

669
00:47:21,588 --> 00:47:24,883
- Nápoles…
- Empat puluh lapan.

670
00:47:24,967 --> 00:47:27,427
- Empat puluh lapan.
- Ya.

671
00:47:27,511 --> 00:47:29,221
- Tingkat berapa?
- Dua.

672
00:47:29,304 --> 00:47:33,141
- Tingkat dua.
- Antara Londes dan Jalan Los Angeles.

673
00:47:35,769 --> 00:47:38,438
Mereka gunakan perakam
yang akan dimatikan

674
00:47:38,522 --> 00:47:41,775
dan apabila seseorang jawab panggilan,

675
00:47:41,859 --> 00:47:44,528
mesin akan hidup dan mula merakam.

676
00:47:47,489 --> 00:47:49,616
Apabila telefon diletakkan,
perakam berhenti.

677
00:47:50,492 --> 00:47:55,914
Kemudian, jurutaip yang bagus

678
00:47:55,998 --> 00:47:58,542
akan mentranskripsikan perbualan.

679
00:48:03,088 --> 00:48:05,883
Lawrence Sternfield, 52 tahun,

680
00:48:05,966 --> 00:48:08,468
ialah ketua CIA ketika itu di Mexico.

681
00:48:08,552 --> 00:48:11,847
Identiti penyamarannya ialah atase

682
00:48:11,930 --> 00:48:14,808
kepada kumpulan pegawai diplomatik

683
00:48:14,892 --> 00:48:21,523
yang kerajaan Amerika sahkan
secara rasmi di sini pada tahun 1977.

684
00:48:21,607 --> 00:48:26,737
Mana-mana petunjuk
yang mendedahkan identiti ejen CIA,

685
00:48:26,820 --> 00:48:31,533
meletakkan mereka dalam kedudukan
yang mudah terdedah pada bahaya.

686
00:48:33,035 --> 00:48:37,915
Bukan saja mereka anggap diri mereka
dalam bahaya,

687
00:48:38,498 --> 00:48:42,336
malah keselamatan negara AS
juga dalam bahaya.

688
00:48:44,630 --> 00:48:46,340
Jadi, bagi wartawan Mexico

689
00:48:47,799 --> 00:48:53,180
untuk tahu identiti operatif CIA
dan ejen CIA di Mexico

690
00:48:54,097 --> 00:48:56,350
bukan hanya kemenangan besar kewartawanan,

691
00:48:56,433 --> 00:48:59,394
tapi ia juga bermaksud
Manuel Buendía ada hubungan baik.

692
00:49:00,312 --> 00:49:02,105
Stewart Burton, 52 tahun,

693
00:49:02,981 --> 00:49:04,942
pendakwah agama yang gagal,

694
00:49:05,609 --> 00:49:08,403
ialah ketua CIA semasa di Mexico.

695
00:49:09,363 --> 00:49:12,658
Pejabatnya terletak
di 48 Jalan Río de la Plata.

696
00:49:13,367 --> 00:49:16,203
Jika anda nak tanya dia tentang CIA,

697
00:49:16,828 --> 00:49:21,333
hubungi dia di 633-59-80.

698
00:49:21,416 --> 00:49:24,336
Dr. Phillip Aler, James Anderson,

699
00:49:24,419 --> 00:49:28,423
Robert Bruce, Gilbert Carey,
William Carson, Harry Chandler…

700
00:49:32,970 --> 00:49:36,223
Setiap negara dan kerajaan
ada perisik sendiri,

701
00:49:37,224 --> 00:49:41,645
khidmat risikan sendiri
untuk mengumpul maklumat.

702
00:49:42,354 --> 00:49:47,025
Perkhidmatan maklumat ialah satu perkara
dan pengintipan ialah perkara lain.

703
00:49:48,485 --> 00:49:50,862
Tindakan subversif lebih teruk.

704
00:49:50,946 --> 00:49:53,615
"Kerja kotor" bak kata orang Amerika.

705
00:49:53,699 --> 00:49:55,033
"Kerja kotor."

706
00:49:55,617 --> 00:49:57,536
CIA membunuh orang di sini.

707
00:49:59,329 --> 00:50:03,500
Apabila artikel itu keluar
dan kami berkumpul untuk berbincang,

708
00:50:03,583 --> 00:50:07,629
kami bimbang sesuatu akan menimpanya

709
00:50:07,713 --> 00:50:11,883
kerana kami tahu perkara yang CIA
buat kepada orang Amerika Latin.

710
00:50:11,967 --> 00:50:13,552
Mereka letak bom,

711
00:50:13,635 --> 00:50:17,222
anda boleh kemalangan kereta
dan nampak macam nahas.

712
00:50:17,305 --> 00:50:20,809
Dia sangat berani dengan penerbitannya.

713
00:50:21,351 --> 00:50:22,978
Saya tahu tentang Tecos,

714
00:50:23,645 --> 00:50:26,606
saya tahu tentang
pengedaran senjata Encik Mertins,

715
00:50:26,690 --> 00:50:30,193
saya tahu tentang beberapa musuhnya
yang disyaki suspek

716
00:50:30,694 --> 00:50:32,821
dalam kes Buendía.

717
00:50:33,613 --> 00:50:34,990
Jadi, mereka tak tahu…

718
00:50:35,073 --> 00:50:38,285
Pada pendapat saya,
ia jenayah yang sempurna.

719
00:50:38,368 --> 00:50:42,247
Bilakah wartawan
yang meliputi kisah ini melampaui

720
00:50:42,330 --> 00:50:45,584
dan membahayakan diri mereka?

721
00:50:45,667 --> 00:50:47,002
Secara terperinci.

722
00:50:47,085 --> 00:50:50,005
Orang yang menerbitkan
maklumat terperinci…

723
00:50:52,174 --> 00:50:53,675
ialah Manuel Buendía.

724
00:50:58,013 --> 00:51:03,226
Saya rasa tindakan balas dan risiko
adalah sebahagian daripada kerja.

725
00:51:06,480 --> 00:51:08,648
Seperti yang saya cakap banyak kali,

726
00:51:08,732 --> 00:51:11,443
"Anda perlu terima baik dan buruknya."

727
00:51:25,457 --> 00:51:28,210
Rancangan khas
tentang gerhana matahari anulus

728
00:51:28,293 --> 00:51:32,631
pada 30 Mei 1984, jam 9:00 pagi.

729
00:51:32,714 --> 00:51:34,424
Ini ialah penerbitan

730
00:51:34,508 --> 00:51:37,052
Universiti Autonomi Kebangsaan
Radio Mexico.

731
00:51:37,135 --> 00:51:40,222
Edisi khas untuk gerhana matahari anulus.

732
00:51:41,807 --> 00:51:43,100
GERHANA TAMPAK SEJENAK

733
00:51:45,060 --> 00:51:50,398
Pagi ini,
gerhana matahari anulus berada di Mexico.

734
00:51:50,482 --> 00:51:52,275
Ahli sains dari seluruh negara

735
00:51:52,359 --> 00:51:56,530
berkumpul tepat jam 9:29 dan 47 saat

736
00:51:56,613 --> 00:51:58,657
ketika gerhana di tahap maksimum.

737
00:52:00,617 --> 00:52:03,662
Dia dibunuh tengah hari tadi
dengan lima tembakan di belakang,

738
00:52:03,745 --> 00:52:05,622
satu menembusi jantungnya.

739
00:52:06,206 --> 00:52:11,461
Hari ini, Excélsior melaporkan
Buendía selalu bawa senjata

740
00:52:11,545 --> 00:52:15,257
dan pernah kata, "Jika nak bunuh saya,
mestilah dari belakang

741
00:52:15,340 --> 00:52:19,761
kerana jika mereka serang saya dari depan,
saya akan heret mereka sama."

742
00:52:22,556 --> 00:52:26,268
Jadi, mereka hubungi Zorrilla.
"Mereka baru bunuh Buendía."

743
00:52:27,018 --> 00:52:28,728
Mereka hubungi saya melalui radio,

744
00:52:28,812 --> 00:52:33,859
"F7-L1, hubungi segera.
Bawa Penyengat ke alamat ini.

745
00:52:33,942 --> 00:52:35,152
Ada homisid."

746
00:52:35,694 --> 00:52:39,614
Ketika itulah saya kata,
"Kenapa kami nak tengok homisid?"

747
00:52:40,198 --> 00:52:41,908
"Arahan tetap arahan. Lekas."

748
00:52:41,992 --> 00:52:45,078
Ejen-ejen tiba dengan cepat.
Zorrilla tiba kemudian,

749
00:52:45,162 --> 00:52:48,957
tapi mereka sampai cepat
dan terus jumpa Juan Manuel Bautista.

750
00:52:49,040 --> 00:52:51,126
- Nama awak?
- Juan Manuel Bautista.

751
00:52:51,209 --> 00:52:52,794
- Kerja dengan Buendía?
- Ya.

752
00:52:52,878 --> 00:52:54,254
Saya ada di dalam.

753
00:52:55,213 --> 00:52:59,551
Saya dengar Juan Manuel Bautista
beri mereka gambaran yang sama.

754
00:52:59,634 --> 00:53:01,553
Orangnya tinggi, 180 sentimeter.

755
00:53:01,636 --> 00:53:03,305
Kulit gelap, misai nipis.

756
00:53:03,388 --> 00:53:05,432
Rambut crew cut.

757
00:53:05,515 --> 00:53:07,559
Sasa. Orang pantai.

758
00:53:18,153 --> 00:53:21,448
Direktorat Keselamatan Persekutuan
ambil fail dari arkib.

759
00:53:21,531 --> 00:53:26,036
Entah banyak mana fail yang mereka ambil,
tapi saya nampak mereka ambil.

760
00:53:26,119 --> 00:53:29,915
Luis Soto marah dan kata,
"Mereka ambil fail."

761
00:53:33,043 --> 00:53:35,962
WARTAWAN DIBUNUH

762
00:53:36,338 --> 00:53:37,714
FBI tetap FBI.

763
00:53:38,256 --> 00:53:40,717
Kami terima arahan dan kami lebih hebat.

764
00:53:40,800 --> 00:53:42,886
FBI sentiasa dihormati.

765
00:53:42,969 --> 00:53:46,389
Kami kumpul semua bukti
dan bercakap dengan saksi.

766
00:53:46,473 --> 00:53:48,934
Jadi, apabila pembunuhan itu berlaku,

767
00:53:49,017 --> 00:53:52,520
Direktorat Keselamatan Persekutuan
ialah benda pertama yang saya fikir.

768
00:53:52,604 --> 00:53:55,148
PEMBUNUHAN BUENDÍA TAK BERBAUR POLITIK

769
00:53:58,568 --> 00:54:03,156
Jenayah keghairahan biasa berlaku
dalam pekerjaan polis.

770
00:54:04,824 --> 00:54:08,536
Namun, tiada siapa percaya seorang kekasih

771
00:54:09,162 --> 00:54:10,872
akan tarik kot trenc

772
00:54:11,456 --> 00:54:13,333
dan tembak di belakangnya.

773
00:54:15,335 --> 00:54:17,170
Itulah kerja profesional.

774
00:54:18,588 --> 00:54:19,881
TEMBAKAN KEDUA

775
00:54:19,965 --> 00:54:21,299
TEMBAKAN KETIGA DAN KEEMPAT

776
00:54:25,470 --> 00:54:30,684
Tiada fakta atau tipologi jenayah
yang konsisten dengan jenayah keghairahan.

777
00:54:36,147 --> 00:54:38,566
Kami bertindak sebagai kesatuan

778
00:54:38,650 --> 00:54:42,112
untuk mengadakan demonstrasi
keesokan harinya,

779
00:54:42,195 --> 00:54:44,072
yang disertai dengan baik.

780
00:54:44,155 --> 00:54:47,993
Kesatuan mendapat perhatian.

781
00:54:48,076 --> 00:54:50,412
YAYASAN MANUEL BUENDÍA

782
00:54:50,495 --> 00:54:54,958
Kami mengadakan perhimpunan pendek
di Kementerian Dalam Negeri,

783
00:54:55,709 --> 00:55:00,255
mahu bercakap
dengan Encik Manuel Bartlett.

784
00:55:00,922 --> 00:55:02,424
Kenapa awak tutup?

785
00:55:02,924 --> 00:55:06,219
- Ini pejabat awam.
- Saya tak faham sebab ia ditutup.

786
00:55:06,303 --> 00:55:10,098
Keadilan!

787
00:55:10,181 --> 00:55:12,017
Setiausaha dalam negeri.

788
00:55:12,809 --> 00:55:14,686
Manuel Bartlett…

789
00:55:14,769 --> 00:55:17,272
Beritahu dia Kesatuan Wartawan
ada di sini.

790
00:55:19,190 --> 00:55:21,318
Setiausaha dalam negeri.

791
00:55:22,610 --> 00:55:24,904
"Setiausaha tiada. Dia sangat sibuk. "

792
00:55:24,988 --> 00:55:26,072
"Kami tunggu."

793
00:55:26,740 --> 00:55:31,494
Dua saat kemudian, dengan keajaiban,

794
00:55:31,578 --> 00:55:34,247
Manuel Bartlett muncul dan jumpa kami.

795
00:55:35,206 --> 00:55:40,378
Kami beritahu dia kami marah

796
00:55:40,462 --> 00:55:42,964
kerana tiada keputusan.

797
00:55:43,798 --> 00:55:48,511
Dia kata, "Saya akan melibatkan diri."

798
00:55:48,595 --> 00:55:51,222
Masa depan Mexico dalam bahaya,

799
00:55:51,765 --> 00:55:53,767
rakyat Mexico mahukan ini.

800
00:55:54,267 --> 00:55:56,144
Demokrasi sebenar.

801
00:55:56,895 --> 00:55:59,189
Kejujuran.

802
00:55:59,272 --> 00:56:03,610
Manuel Bartlett Díaz
ialah haiwan politik yang mengagumkan.

803
00:56:04,194 --> 00:56:08,031
Manuel Bartlett pernah menjawat semuanya
kecuali presiden.

804
00:56:09,366 --> 00:56:12,660
Manuel Bartlett ialah ahli politik Mexico

805
00:56:12,744 --> 00:56:16,331
dari PRI lama, ketika idea negeri

806
00:56:16,414 --> 00:56:19,501
berbeza daripada yang kita ada sekarang.

807
00:56:20,335 --> 00:56:23,338
Itulah yang mendefinisikan dia.

808
00:56:23,421 --> 00:56:25,924
SETIAUSAHA DALAM NEGERI 1982 -1988

809
00:56:26,007 --> 00:56:28,176
SETIAUSAHA PENDIDIKAN 1988 - 1992

810
00:56:28,259 --> 00:56:30,470
GABENOR PUEBLA 1993 - 1999

811
00:56:30,553 --> 00:56:33,056
SENATOR PARTI BURUH 2012 - 2018

812
00:56:35,016 --> 00:56:37,352
De la Madrid nampak risau

813
00:56:38,311 --> 00:56:40,313
tentang menyelamatkan negara

814
00:56:40,814 --> 00:56:45,193
dan Manuel Bartlett nampak risau
tentang menjadi presiden.

815
00:56:46,736 --> 00:56:50,782
Bagaimana Manuel Bartlett
mencadangkan kepada presiden

816
00:56:52,700 --> 00:56:55,537
bahawa Zorrilla ambil alih siasatan?

817
00:56:58,164 --> 00:57:02,794
Jika diserahkan kepada pihak berkuasa,
siasatan itu tak berguna.

818
00:57:02,877 --> 00:57:05,255
Rogelio Hernández
mainkan peranan penting

819
00:57:05,338 --> 00:57:07,841
tanpa pernah bertemu Manuel Buendía.

820
00:57:07,924 --> 00:57:10,093
Sebab dia

821
00:57:10,176 --> 00:57:15,932
penyokong keadilan yang tak kenal penat.

822
00:57:16,015 --> 00:57:21,938
Mulanya kami tengok kawan-kawan
dan musuh Buendía.

823
00:57:22,856 --> 00:57:27,527
Ada seorang menonjol.
Zorrilla, kawan baiknya.

824
00:57:29,070 --> 00:57:33,408
Zorrilla ialah kawan Manuel Buendía.

825
00:57:34,617 --> 00:57:40,707
Mereka pergi menembak bersama
di Kem Tentera 1.

826
00:57:42,876 --> 00:57:46,629
Saya tiada benda buruk nak cakap
tentang Zorrilla

827
00:57:47,172 --> 00:57:50,091
di depan
Direktorat Keselamatan Persekutuan.

828
00:57:50,175 --> 00:57:54,637
Dia jenis yang bercita-cita tinggi,
berakhlak rendah,

829
00:57:55,305 --> 00:57:59,642
tak setia, tak jujur,
tak menyenangkan, tak stabil.

830
00:58:00,810 --> 00:58:02,020
tapi begitulah.

831
00:58:02,103 --> 00:58:05,773
Tapi dia naik gila
di Direktorat Keselamatan Persekutuan.

832
00:58:05,857 --> 00:58:12,322
Dia pernah beritahu saya dan sekali lagi,
saya memetik,

833
00:58:12,405 --> 00:58:14,699
"Saya akan jadikan Manuel presiden.

834
00:58:14,782 --> 00:58:16,868
"Kemudian, awak pun tahu…"

835
00:58:20,246 --> 00:58:23,166
Direktorat Keselamatan Persekutuan
mainkan peranan penting

836
00:58:23,249 --> 00:58:26,753
dengan melanggar undang-undang
dan mengganggu siasatan.

837
00:58:26,836 --> 00:58:31,841
Ada tanda-tanda

838
00:58:32,800 --> 00:58:36,429
yang menunjukkan mereka terlibat.

839
00:58:36,513 --> 00:58:40,225
Mereka tiada sebab
untuk ambil fail dari arkib.

840
00:58:40,975 --> 00:58:43,937
Zorrilla pernah cakap secara rahsia,

841
00:58:45,438 --> 00:58:48,107
"Bartlett arahkan kita ambil fail."

842
00:58:50,485 --> 00:58:55,073
Pada masa itu,
beberapa wartawan terus menuduh Bartlett.

843
00:58:55,156 --> 00:59:00,328
Dia rasa dia dipilih
dan itu jadi pencetus.

844
00:59:00,411 --> 00:59:04,040
Ketika itulah mereka mula siasat Zorrilla.

845
00:59:04,707 --> 00:59:08,920
Semua tindakan DFS mula didedahkan.

846
00:59:12,632 --> 00:59:17,470
Direktorat Keselamatan Persekutuan
merupakan raja dadah pertama negara.

847
00:59:18,054 --> 00:59:21,182
Tiada beza antara pengedar dadah,
jenayah terancang

848
00:59:21,266 --> 00:59:23,643
dan Direktorat Keselamatan Persekutuan.

849
00:59:23,726 --> 00:59:26,020
Hubungan yang diketahui umum

850
00:59:26,104 --> 00:59:29,607
ialah perlindungan yang diberikan
kepada Kartel Guadalajara.

851
00:59:29,691 --> 00:59:33,069
Ketuanya ialah Miguel Ángel Félix Gallardo

852
00:59:33,152 --> 00:59:36,614
dan Ernesto Fonseka,
yang juga dikenali sebagai Don Neto,

853
00:59:36,698 --> 00:59:38,992
serta Rafael Caro Quintero ialah ahli.

854
00:59:39,075 --> 00:59:44,038
Inilah kaitan yang Manuel Buendía ikuti.

855
00:59:46,291 --> 00:59:49,002
Apa yang diambil dari arkib Buendía?

856
00:59:49,877 --> 00:59:54,716
Semua yang dia kumpul
tentang pengedaran dadah.

857
00:59:56,342 --> 00:59:59,095
Ini anekdot yang sangat menarik.

858
00:59:59,178 --> 01:00:01,931
José Antonio Zorrilla
memberitahu Kementerian,

859
01:00:02,015 --> 01:00:04,517
"Jangan berikan kami peruntukan."

860
01:00:04,601 --> 01:00:07,312
Kenapa? Kerana dia ada
rangkaian korupsi negara

861
01:00:07,395 --> 01:00:10,523
yang membawa masuk berbilion.

862
01:00:12,317 --> 01:00:16,112
Dia bawa saya makan tengah hari
dan tegas mengatakan,

863
01:00:16,195 --> 01:00:20,074
"Direktorat Keselamatan Persekutuan
terlibat."

864
01:00:20,867 --> 01:00:23,953
"Manuel, awak mungkin fikir begitu
sebagai wartawan,

865
01:00:24,037 --> 01:00:26,122
tapi tuduhan itu sangat serius.

866
01:00:26,205 --> 01:00:29,584
Awak tak tahu, tapi sekarang dah tahu."

867
01:00:32,420 --> 01:00:34,547
Itu temu bual terakhir kami,

868
01:00:35,173 --> 01:00:38,092
tiga atau empat hari
sebelum mereka bunuh dia.

869
01:00:39,302 --> 01:00:42,263
Adakah Buendía salah
kerana mempercayai Zorrilla?

870
01:00:43,097 --> 01:00:44,849
Pada pendapat saya, ya.

871
01:00:45,933 --> 01:00:50,521
Dia tak boleh berkawan
dengan rakan yang melindungi penjenayah.

872
01:00:50,605 --> 01:00:52,690
Habislah, jika dia tahu.

873
01:00:56,819 --> 01:01:00,740
Selama berbulan atau mungkin setahun,

874
01:01:01,574 --> 01:01:03,951
mereka menyembunyikan fail kes.

875
01:01:04,035 --> 01:01:05,828
Tiada apa-apa boleh dibuat.

876
01:01:05,912 --> 01:01:07,330
Semuanya hilang.

877
01:01:07,747 --> 01:01:10,041
Pakaian dia pun hilang. Kenapa?

878
01:01:11,125 --> 01:01:15,505
Bagaimana boleh hilang segalanya
dalam siasatan sepenting ini?

879
01:01:16,422 --> 01:01:20,009
Adakah pembunuh suami saya akan dihukum?

880
01:01:22,720 --> 01:01:24,889
Saya nampak keadaan yang berlaku

881
01:01:25,264 --> 01:01:28,393
dan saya fikir,
"Ada sesuatu yang besar akan berlaku."

882
01:01:29,477 --> 01:01:34,065
Kemudian Zorrilla muncul
di pejabat saya dan kata,

883
01:01:34,148 --> 01:01:37,944
"Saya nak ucap selamat tinggal."

884
01:01:38,027 --> 01:01:39,779
"Awak nak ke mana?"

885
01:01:40,279 --> 01:01:44,909
"Setiausaha telah melantik saya
sebagai wakil di tempat saya,

886
01:01:44,992 --> 01:01:46,953
kemudian saya akan jadi gabenor."

887
01:01:49,622 --> 01:01:54,877
Ketika itu, sekurang-kurangnya
ada empat siasatan kes Buendía.

888
01:01:55,586 --> 01:01:58,297
Tiga melibatkan pegawai
dan seorang wartawan.

889
01:01:58,381 --> 01:02:01,175
Mereka semua menuding kepada Zorrilla.

890
01:02:04,595 --> 01:02:09,392
Walaupun dia menafikannya,
itulah sebabnya Bartlett

891
01:02:10,727 --> 01:02:12,603
bawa dia keluar dari Hidalgo

892
01:02:13,354 --> 01:02:15,690
dan suruh dia tinggalkan negara.

893
01:02:15,773 --> 01:02:18,860
Lalu Antonio Zorrilla Pérez
pergi ke Sepanyol.

894
01:02:18,943 --> 01:02:21,529
SIASATAN BUENDÍA
TOLONG!

895
01:02:39,422 --> 01:02:43,676
Kami takkan tutup siasatan
yang sedang dijalankan.

896
01:02:43,760 --> 01:02:46,304
Terutama dalam kes

897
01:02:46,387 --> 01:02:50,057
pembunuhan wartawan terkenal,
Manuel Buendía

898
01:02:50,767 --> 01:02:52,977
yang berlaku lima tahun lalu.

899
01:02:53,811 --> 01:02:56,481
Kami akan tingkatkan usaha.

900
01:02:57,023 --> 01:03:01,068
Minggu ini, peguam negara Bandar Mexico

901
01:03:01,152 --> 01:03:04,489
dan pendakwa raya khas
yang dilantik untuk kes ini

902
01:03:04,989 --> 01:03:09,619
akan membentangkan gambaran siasatan
kepada orang ramai.

903
01:03:12,580 --> 01:03:15,875
Semalam, keputusan siasatan

904
01:03:15,958 --> 01:03:18,961
kes pembunuhan Manuel Buendía dikeluarkan.

905
01:03:19,045 --> 01:03:23,299
Sebab itulah kita bercakap dengan
Encik Ignacio Morales Lechuga

906
01:03:23,382 --> 01:03:26,427
yang merupakan
peguam negara Bandar Mexico.

907
01:03:27,011 --> 01:03:31,057
Apabila pejabat pendakwa raya khas
memulakan kerja mereka

908
01:03:31,140 --> 01:03:33,810
di bawah Miguel Ángel García Domínguez,

909
01:03:33,893 --> 01:03:38,731
mereka menyusun satu set 298 hipotesis,

910
01:03:39,357 --> 01:03:43,986
berdasarkan ruangan akhbar Manuel Buendía

911
01:03:44,570 --> 01:03:48,991
dan 24 hipotesis yang berdasarkan
hubungan peribadi dan keluarga.

912
01:03:49,867 --> 01:03:53,371
Daripada hipotesis ini, petunjuk dikumpul

913
01:03:53,454 --> 01:03:57,708
dengan menggunakan metodologi,
sistem dan struktur

914
01:03:57,792 --> 01:04:00,461
yang dibina
oleh pejabat pendakwa raya khas.

915
01:04:00,962 --> 01:04:04,423
Adakah bijak atau bolehkah

916
01:04:04,507 --> 01:04:07,593
kes ini selesai
sebelum akhir penggal enam tahun?

917
01:04:09,554 --> 01:04:14,267
Saya cuma boleh kata, harapnya begitu.

918
01:04:15,643 --> 01:04:18,855
Kenapa awak buat kenyataan sekarang?

919
01:04:18,938 --> 01:04:24,193
Sebab saya tak diarahkan
secara rasmi sebelum ini.

920
01:04:24,277 --> 01:04:27,446
Apa kenyataan awak tentang homisid itu?

921
01:04:28,030 --> 01:04:30,825
Kami datang untuk beri maklumat
untuk siasatan.

922
01:04:30,908 --> 01:04:32,577
Tanya soalan di pejabat.

923
01:04:32,660 --> 01:04:35,538
Awak berada di mana empat tahun lepas?

924
01:04:36,372 --> 01:04:40,418
Saya pergi banyak tempat.

925
01:04:40,501 --> 01:04:41,627
Di mana, encik?

926
01:04:49,635 --> 01:04:53,973
SELASA, 13 JUN 1989

927
01:05:01,439 --> 01:05:05,443
Saya terima panggilan
untuk mengesahkan lokasinya.

928
01:05:06,903 --> 01:05:11,782
Saya terdengar bunyi tembakan.

929
01:05:12,575 --> 01:05:16,704
Jadi saya kata, "Berhenti tembak."

930
01:05:16,787 --> 01:05:21,042
"Tapi dia tembak kami."
"Biarkan, kamu jangan tembak."

931
01:05:23,127 --> 01:05:25,671
Dia di biliknya.

932
01:05:26,297 --> 01:05:28,966
Saya naik ke atas menuju ke biliknya.

933
01:05:29,967 --> 01:05:33,930
Saya naik tangga dan nampak pintu terbuka,

934
01:05:34,013 --> 01:05:36,182
dan selaras pistol muncul.

935
01:05:36,265 --> 01:05:39,352
Saya kata, "Zorrilla, saya peguam negara.

936
01:05:39,435 --> 01:05:40,311
Jangan tembak!

937
01:05:42,313 --> 01:05:44,565
Saya tak bersenjata." Saya jerit.

938
01:05:45,107 --> 01:05:48,986
Jadi, dia buka pintu dan saya masuk.
Dia acu pistol ke arah saya.

939
01:05:49,862 --> 01:05:52,615
Dia asyik ugut nak bunuh saya.

940
01:05:52,698 --> 01:05:54,659
Ketika itulah telefon berbunyi.

941
01:05:55,868 --> 01:05:59,956
Saya nak jawab, tapi dia tak benarkan.
Dia jawab sambil pegang pistol.

942
01:06:02,875 --> 01:06:03,751
DIKEPUNG

943
01:06:07,838 --> 01:06:10,633
Presiden hubungi saya dan kata,

944
01:06:10,716 --> 01:06:12,385
"Pergi ke dewan bandar raya…

945
01:06:14,261 --> 01:06:16,722
kerana ada masalah besar."

946
01:06:17,390 --> 01:06:22,311
Ketika itulah saya dapat tahu
Ponce Rojas dan Nacho Morales

947
01:06:23,604 --> 01:06:28,401
mahu menahan Zorrilla
dan Zorrilla acu pistol ke arah mereka.

948
01:06:28,484 --> 01:06:31,570
Akhirnya, selepas tiga jam,

949
01:06:31,654 --> 01:06:34,365
dia ambil kot dan topi

950
01:06:35,241 --> 01:06:36,325
lalu kami beredar.

951
01:06:37,702 --> 01:06:40,830
Kami perasan ada pistol di belakangnya.

952
01:06:44,625 --> 01:06:47,128
Saya kata,
"Saya belanja awak makan malam."

953
01:06:47,336 --> 01:06:50,256
Itu yang saya cakap.
"Mari makan malam bersama."

954
01:06:51,007 --> 01:06:55,177
Kami berada di luar Pejabat Peguam Negara.

955
01:06:55,261 --> 01:06:59,557
Pada hari ini,
Encik Zorrilla Perez sedang disoal siasat,

956
01:06:59,640 --> 01:07:04,061
berhubung dakwaan membunuh
Manuel Buendía.

957
01:07:04,729 --> 01:07:07,523
Saya tunggu di Pejabat Peguam Negara

958
01:07:08,357 --> 01:07:11,986
dan Nacho Morales tiba bersama Zorrilla.

959
01:07:13,446 --> 01:07:18,284
Semasa saya menyambut Zorrilla,

960
01:07:18,993 --> 01:07:24,915
saya peluk dia sambil mengambil pistol
yang dia sembunyikan di belakang badan.

961
01:07:25,624 --> 01:07:28,210
Saya kata, "Maafkan aku, tapi aku di sini

962
01:07:28,294 --> 01:07:30,796
dan tak bertolak ansur dengan hal begini."

963
01:07:30,880 --> 01:07:34,425
Saya tak tengok soal siasat itu.

964
01:07:36,093 --> 01:07:41,348
Nacho buat filem tentang wartawan…

965
01:07:43,392 --> 01:07:47,271
Filem lama tentang wartawan bertajuk…
Sebuah filem.

966
01:07:47,354 --> 01:07:49,982
Saya tak tahu perkara
yang berlaku di Mexico.

967
01:07:50,066 --> 01:07:51,776
Tiada apa-apa berlaku!

968
01:07:52,359 --> 01:07:55,362
Saya tak percaya berita ini sudah setahun.

969
01:07:55,446 --> 01:07:57,865
Berita itu umpama arnab.

970
01:07:58,365 --> 01:08:00,493
Ia melompat apabila tak dijangka.

971
01:08:00,576 --> 01:08:02,495
Perlu ditangkap semasa melompat.

972
01:08:02,578 --> 01:08:04,538
Malah dia pesan makan malam.

973
01:08:05,498 --> 01:08:07,958
Semua orang ada,
terasa macam perjumpaan keluarga.

974
01:08:08,042 --> 01:08:11,670
Saya beritahu Nacho,
"Aku akan soal siasat Zorrilla."

975
01:08:11,754 --> 01:08:15,424
"Itu arahannya." Saya soal siasat dia
selama dua atau tiga jam.

976
01:08:16,133 --> 01:08:18,803
Dia kata, "Kau boleh bunuh aku.

977
01:08:20,054 --> 01:08:20,971
Aku tak bunuh.

978
01:08:21,514 --> 01:08:24,308
Aku tahu orangnya
tapi aku takkan beritahu kau.

979
01:08:25,893 --> 01:08:28,938
Javier, biarlah aku dipersalahkan."

980
01:08:30,564 --> 01:08:31,440
Dia tunaikan.

981
01:08:33,400 --> 01:08:36,362
Jadi, mereka tahan Zorrilla,

982
01:08:36,445 --> 01:08:40,324
tapi mereka tak sentuh duitnya
atau ladang ternaknya

983
01:08:40,407 --> 01:08:42,868
atau barang-barang milikinya.

984
01:08:42,952 --> 01:08:44,203
Apa pertukarannya?

985
01:08:44,829 --> 01:08:47,289
Serah diri dan mendiamkan diri.

986
01:08:47,373 --> 01:08:49,917
Zorrilla tak pernah cakap tentang kes itu.

987
01:08:50,000 --> 01:08:50,960
ZORRILLA TUMPAS

988
01:08:51,043 --> 01:08:53,087
ZORRILLA DITANGKAP
TUDUHAN BERTIMBUN

989
01:08:53,921 --> 01:08:55,965
ZORRILLA TIADA JALAN KELUAR
BERSALAH

990
01:08:56,048 --> 01:08:58,050
Ketika itulah saya mula berlakon.

991
01:08:58,134 --> 01:09:01,846
- Apa watak awak?
- Lelaki jahat, penjahat.

992
01:09:03,806 --> 01:09:05,349
Beritahu konco-konco awak,

993
01:09:06,016 --> 01:09:08,519
duit di dunia ini tak cukup nak beli saya.

994
01:09:09,061 --> 01:09:11,856
Saya akan terus melaporkan
sehingga saya mati.

995
01:09:14,275 --> 01:09:18,154
Bersama kita ialah Dr. Dela Balza,
pakar jenayah terkenal.

996
01:09:18,237 --> 01:09:20,531
Saya selalu melakonkan filem aksi.

997
01:09:20,614 --> 01:09:22,950
Saya selalu jadi samseng atau polis.

998
01:09:23,701 --> 01:09:28,038
Kami tiba di studio yang ada wartawan

999
01:09:28,122 --> 01:09:30,541
dan kami tembak semua orang

1000
01:09:30,624 --> 01:09:32,626
termasuk orang yang jaga lampu.

1001
01:09:32,710 --> 01:09:36,755
Saya bunuh ramai orang dalam filem.
Kemudian, jadi pembunuh upahan.

1002
01:09:37,006 --> 01:09:39,717
Pembunuh mahir
kerana saya bunuh ramai orang.

1003
01:09:44,638 --> 01:09:48,809
Saya di hotel bersama seorang gadis

1004
01:09:50,019 --> 01:09:53,731
semasa ibu saya telefon dan tanya,
"Kamu buat apa, Juan Rafael?"

1005
01:09:53,814 --> 01:09:54,940
Saya jadi takut.

1006
01:09:55,024 --> 01:09:57,318
"Saya tak buat apa-apa. Kenapa?"

1007
01:09:57,401 --> 01:10:00,237
"Mereka ke rumah kamu
dan pecahkan pintu kamu.

1008
01:10:00,321 --> 01:10:02,698
Mereka pukul anjing kamu
sampai pengsan.

1009
01:10:02,781 --> 01:10:04,909
Mereka curi semua yang kamu ada.

1010
01:10:06,368 --> 01:10:09,288
Mereka terima arahan untuk bunuh kamu.

1011
01:10:09,371 --> 01:10:13,751
Mereka kata kamu mengaku bunuh Buendía.

1012
01:10:13,834 --> 01:10:15,878
Hati-hatilah, nak."

1013
01:10:18,297 --> 01:10:20,132
Saya jadi takut selepas itu.

1014
01:10:20,216 --> 01:10:23,427
Saya kata, "Ibu, cari peguam
dan failkan perlindungan."

1015
01:10:25,471 --> 01:10:28,224
Saya polis.
Saya tahu perkara yang berlaku.

1016
01:10:28,307 --> 01:10:30,935
Saya lari dan bermain permainan
dengan polis.

1017
01:10:31,018 --> 01:10:32,144
Mereka bodoh.

1018
01:10:33,938 --> 01:10:35,314
"Di mana perlindungan saya?"

1019
01:10:35,397 --> 01:10:38,901
Apabila ibu saya kata dah ada,
saya terus balik.

1020
01:10:38,984 --> 01:10:40,361
Saya tinggalkan pistol.

1021
01:10:40,444 --> 01:10:43,113
Saya lengkap bersenjata,
jika mereka nak bunuh saya,

1022
01:10:43,197 --> 01:10:44,490
mereka turut mati.

1023
01:10:47,826 --> 01:10:50,120
Saya serah diri, tanpa senjata.

1024
01:10:50,204 --> 01:10:52,665
Kemudian saya nampak ada penembak hendap,

1025
01:10:52,748 --> 01:10:57,169
penembak dan sekumpulan polis.

1026
01:10:57,753 --> 01:11:00,464
Mereka tolak saya ke kereta.
"Ada apa? Tenang."

1027
01:11:00,547 --> 01:11:03,717
Saya polis. Saya tak berasa bersalah.

1028
01:11:03,801 --> 01:11:06,553
Saya serah diri.
Saya dibawa naik kereta polis.

1029
01:11:08,555 --> 01:11:11,558
Pejabat Peguam Negara

1030
01:11:12,184 --> 01:11:18,357
akan bawa Juan Rafael Moro Ávila
menghadap mahkamah jenayah 34 hari ini

1031
01:11:18,440 --> 01:11:23,779
atas tuduhan bersubahat melakukan homisid.

1032
01:11:25,030 --> 01:11:27,950
Mereka ugut keluarga saya.

1033
01:11:28,659 --> 01:11:32,162
Mereka tahan keluarga dan
gunakan mereka untuk menekan saya.

1034
01:11:32,246 --> 01:11:36,917
Sebab itu saya setuju buat sidang media.
Tapi saya tak tunjukkan saya bersalah.

1035
01:11:37,001 --> 01:11:38,794
Saya tak tunjukkan sesiapa bersalah.

1036
01:11:38,877 --> 01:11:41,297
Pada hari mereka bunuh wartawan itu,

1037
01:11:41,380 --> 01:11:46,760
Juan Moro Ávila,
ketua Briged Motosikal Khas,

1038
01:11:47,261 --> 01:11:51,056
berada di pejabat
Direktorat Keselamatan Persekutuan

1039
01:11:51,140 --> 01:11:53,976
semasa dia dimaklumkan
pada tengah hari itu,

1040
01:11:54,059 --> 01:11:58,605
bahawa satu operasi khas
yang dipanggil "Berita" akan berlaku.

1041
01:11:58,689 --> 01:12:00,149
Berita Operasi Khas?

1042
01:12:00,232 --> 01:12:02,568
Semua yang dia cakap tak benar.

1043
01:12:04,320 --> 01:12:06,989
Si celaka itu baca seluruh kenyataan saya!

1044
01:12:08,324 --> 01:12:11,368
Akhirnya saya kata, "Kalau awak
nak beri saya tekanan, baiklah."

1045
01:12:11,452 --> 01:12:13,996
"Saya bantu pembunuh itu."
Tapi saya tak kenal dia.

1046
01:12:14,079 --> 01:12:17,291
"Kita akan kata Chocorrol
melompat naik motor awak,

1047
01:12:17,916 --> 01:12:21,545
dan awak fikir dia ejen DFS,
jadi awak siasat,

1048
01:12:21,628 --> 01:12:25,007
dan tak lama kemudian,
kita akan kata dia bunuh Manuel

1049
01:12:25,090 --> 01:12:27,176
dan awak takkan ada masalah."

1050
01:12:27,259 --> 01:12:29,720
Mereka cuba salahkan Chocorrol.

1051
01:12:29,803 --> 01:12:32,890
Semua politik.
Mereka buat saya dan keluarga susah.

1052
01:12:32,973 --> 01:12:36,393
Kami diperangkap. Saya kata,
"Jika ini sahaja jalan keluar, baik."

1053
01:12:36,477 --> 01:12:41,648
Mereka suruh saya lapor ke alamat itu,
saya buat.

1054
01:12:43,067 --> 01:12:48,906
Komander arahkan saya geledah kawasan.
Saya turun dari motor.

1055
01:12:49,448 --> 01:12:50,699
Saya tunggang motor.

1056
01:12:50,783 --> 01:12:53,994
Saya hidupkan motor
untuk geledah sendiri kawasan itu,

1057
01:12:54,078 --> 01:12:57,831
semasa Encik Chocorrol membonceng.

1058
01:12:58,457 --> 01:13:01,001
Saya kenal dia dari pejabat.

1059
01:13:01,085 --> 01:13:04,004
Saya sangka dia juga
ejen Keselamatan Persekutuan.

1060
01:13:04,421 --> 01:13:07,591
Kami beredar dan katanya,
"Cuba yang lain."

1061
01:13:07,674 --> 01:13:10,761
Saya kata, "Mari periksa, cari orang
yang sesuai dengan gambaran."

1062
01:13:10,844 --> 01:13:15,307
Saya tak sedar perkara yang saya buat.

1063
01:13:15,808 --> 01:13:18,685
Saya bekerjasama dalam homisid.

1064
01:13:18,769 --> 01:13:21,939
Pejabat Peguam Negara

1065
01:13:22,064 --> 01:13:26,443
mendedahkan butiran kematian
José Luis Ochoa Alonso,

1066
01:13:26,527 --> 01:13:28,445
juga dikenali sebagai Chocorrol.

1067
01:13:28,529 --> 01:13:32,116
Semalam, Moro Ávila
menyebut bahawa Chocorrol

1068
01:13:32,199 --> 01:13:35,702
ialah orang yang bertanggungjawab
membunuh Manuel Buendía.

1069
01:13:35,786 --> 01:13:37,788
Saya akan berikan kerjasama penuh.

1070
01:13:37,871 --> 01:13:41,083
Saya suka wartawan.
Saya ada kecenderungan kewartawanan

1071
01:13:41,166 --> 01:13:43,460
dan sentiasa menjaga pemberita.

1072
01:13:43,544 --> 01:13:44,795
Saya sayang anda.

1073
01:13:44,878 --> 01:13:46,630
SAYA SANGAT SAYANG ANDA!

1074
01:13:46,713 --> 01:13:48,882
BAYANGKAN ORANG YANG TAK SAYANG KITA!

1075
01:13:56,598 --> 01:13:58,308
Sekitar jam 7:30 malam,

1076
01:13:58,392 --> 01:14:03,230
Encik José Antonio Zorrilla Perez
tiba di Penjara Utara Bandar Mexico.

1077
01:14:03,856 --> 01:14:06,150
Encik Zorrilla menaiki kereta putih

1078
01:14:06,233 --> 01:14:11,530
yang termasuk di dalam konvoi
15 kenderaan polis kehakiman.

1079
01:14:11,613 --> 01:14:14,116
Dia menjerit tak bersalah kepada wartawan.

1080
01:14:14,199 --> 01:14:16,910
Salah seorang daripada mereka
berjaya merakam

1081
01:14:16,994 --> 01:14:21,123
di dalam kereta polis yang dinaiki
Zorrilla Perez dan dapat audio ini.

1082
01:14:21,748 --> 01:14:24,626
Awak bersalah atau tidak, Encik Zorrilla?

1083
01:14:24,710 --> 01:14:27,171
Tak bersalah. Pemberita perlu bantu saya.

1084
01:14:28,630 --> 01:14:29,465
Terima kasih.

1085
01:14:30,340 --> 01:14:33,594
Hasil daripada siasatan

1086
01:14:33,677 --> 01:14:36,430
dan kelakuannya baru-baru ini,

1087
01:14:37,181 --> 01:14:43,353
José Antonio Zorrilla Perez
yang dianggap bertanggungjawab

1088
01:14:43,437 --> 01:14:47,649
terhadap pembunuhan
Manuel Buendía Tellezgirón,

1089
01:14:47,733 --> 01:14:50,986
merupakan dalang di sebalik perbuatan itu.

1090
01:14:51,069 --> 01:14:54,615
ZORRILLA TAKKAN TERLEPAS

1091
01:14:54,698 --> 01:14:57,534
Berdasarkan bukti,

1092
01:14:58,202 --> 01:15:03,582
Juan Rafael Moro Ávila
ialah orang yang menembak Manuel Buendía.

1093
01:15:04,291 --> 01:15:06,293
MORO DI PENJARA DAN ORANG LAIN?

1094
01:15:06,376 --> 01:15:09,755
ZORRILLA DAN MORO
TAK DIRAGUI MEMBUNUH BUENDÍA

1095
01:15:09,838 --> 01:15:12,299
ZORILLA BERI ARAHAN

1096
01:15:12,382 --> 01:15:14,968
MORO TEMBAK

1097
01:15:15,052 --> 01:15:17,221
BUENDÍA
KES DITUTUP

1098
01:15:17,304 --> 01:15:23,185
Kami merasakan siasatan Manuel Buendía

1099
01:15:23,268 --> 01:15:25,229
ialah kerja biasa polis.

1100
01:15:25,312 --> 01:15:29,608
Dengan cerita-cerita gila,

1101
01:15:29,691 --> 01:15:32,819
kemudian si penunggang motor

1102
01:15:32,903 --> 01:15:37,199
yang merupakan cucu
Presiden Ávila Camacho.

1103
01:15:38,242 --> 01:15:42,454
Semuanya terlebih dramatik
dan tak membawa kepada kebenaran.

1104
01:15:43,539 --> 01:15:47,751
Kita merasakan mereka tutup motif sebenar.

1105
01:15:48,418 --> 01:15:54,007
Namun, kita tak bayangkan
yang kita berada di hujung cerita

1106
01:15:54,091 --> 01:15:56,176
yang akan menyelubungi kita.

1107
01:15:56,260 --> 01:15:59,263
Ketika itulah kartel muncul.

1108
01:16:01,098 --> 01:16:02,975
Sebulan sebelum pembunuhan,

1109
01:16:03,433 --> 01:16:05,519
satu laporan diterbitkan

1110
01:16:05,602 --> 01:16:09,690
oleh biskop dari Pasifik Selatan

1111
01:16:10,274 --> 01:16:12,776
yang mengatakan mereka nampak

1112
01:16:13,485 --> 01:16:19,199
pengedar dadah menyusup masuk
ke institusi negara.

1113
01:16:19,283 --> 01:16:23,870
Manuel Buendía ambil kisah itu
dan terbitkan dua artikel mengenainya.

1114
01:16:23,954 --> 01:16:27,874
KESELAMATAN NEGARA

1115
01:16:32,421 --> 01:16:34,298
Keselamatan Negara.

1116
01:16:34,423 --> 01:16:38,135
Excélsior. 14 Mei 1984.

1117
01:16:38,218 --> 01:16:39,428
Oleh Manuel Buendía.

1118
01:16:40,178 --> 01:16:44,683
Pengedaran dadah telah meningkat di Mexico

1119
01:16:44,766 --> 01:16:47,269
sejak 1982.

1120
01:16:48,186 --> 01:16:52,399
Ini tak dapat dilakukan
tanpa bantuan dari dalam.

1121
01:16:52,899 --> 01:16:55,360
Mereka kata dalam kegiatan kotor ini 

1122
01:16:55,444 --> 01:16:59,197
terdapat persubahatan langsung
atau tidak langsung

1123
01:16:59,281 --> 01:17:03,910
dari pegawai atasan
dan pegawai persekutuan.

1124
01:17:05,329 --> 01:17:09,750
Berdasarkan laporan biskop
dan juga sumber lain,

1125
01:17:09,833 --> 01:17:13,503
ini soal keselamatan negara.

1126
01:17:14,046 --> 01:17:16,715
SIAPA BUNUH MANUEL BUENDÍA?

1127
01:17:16,798 --> 01:17:19,593
MISTERI ORANG MEXICO
OLEH MATTHEW ROTHSCHILD

1128
01:17:22,262 --> 01:17:24,973
KATANYA,
"UNTUK BUNUH SAYA, TEMBAK BELAKANG."

1129
01:17:25,057 --> 01:17:26,224
SIAPA BUNUH MANUEL BUENDÍA

1130
01:17:26,308 --> 01:17:32,522
Itu liputan penting yang akhbar Unomásuno
terbitkan dalam akhbar Ahad.

1131
01:17:33,523 --> 01:17:36,860
Dia fikir ia sama ada
oleh orang yang mahu halang

1132
01:17:36,943 --> 01:17:42,616
Manuel Buendía mendedahkan hubungan
dengan pengedar dadah, kartel.

1133
01:17:42,699 --> 01:17:44,117
RUSSELL BARTLEY
SEJARAWAN

1134
01:17:44,201 --> 01:17:47,788
Atau CIA, kerajaan Amerika,
cuba menghalang…

1135
01:17:49,748 --> 01:17:53,877
benda yang mereka buat berkaitan
pengedaran dadah, Contras dan jenayah.

1136
01:17:53,960 --> 01:17:55,087
GUADALAJARA
5 MAC 1985

1137
01:17:55,170 --> 01:17:59,633
Mayat-mayat yang ditemui berbungkus
di ladang 160 km dari Guadalajara,

1138
01:17:59,716 --> 01:18:00,967
telah reput.

1139
01:18:01,051 --> 01:18:04,346
Enrique Camarena sedang siasat
pengedaran dadah di Mexico

1140
01:18:04,429 --> 01:18:07,557
semasa dia diculik
di konsulat Amerika di Guadalajara.

1141
01:18:07,641 --> 01:18:11,061
Diseksa dan dua hari kemudian
dibunuh oleh penangkapnya,

1142
01:18:11,144 --> 01:18:14,064
pengedar dadah yang marah
kerana campur tangan Camarena.

1143
01:18:14,147 --> 01:18:17,526
Dua lelaki yang kerajaan Amerika fikir
mengarahkan pembunuhan Camarena,

1144
01:18:17,609 --> 01:18:21,863
dan bersemangat untuk mencuba
ialah ketua dadah Rafael Caro Quintero

1145
01:18:21,947 --> 01:18:23,657
dan Ernesto Fonseca.

1146
01:18:23,740 --> 01:18:25,951
Mereka sudah dipenjarakan di Mexico.

1147
01:18:27,619 --> 01:18:29,705
Tiba-tiba, telefon saya berbunyi.

1148
01:18:29,788 --> 01:18:32,791
Mereka tanya
sama ada saya Jesús Esquivel.

1149
01:18:34,084 --> 01:18:36,670
Saya jawab, "Ya." Siapa yang telefon?

1150
01:18:37,379 --> 01:18:39,464
Dia kata, "Saya Héctor Berborlez."

1151
01:18:39,548 --> 01:18:43,760
Saya bertanggungjawab menyiasat
pembunuhan Kiki Camarena.

1152
01:18:44,761 --> 01:18:47,389
Hal yang dia beritahu saya
akan ubah sejarah.

1153
01:18:47,472 --> 01:18:49,141
PENTADBIRAN PENGUATKUASAAN DADAH

1154
01:18:49,224 --> 01:18:53,729
Kisah untuk menutup pembunuhan Kiki

1155
01:18:54,438 --> 01:18:57,899
dan menutup keterlibatan CIA
dalam pembunuhan Kiki…

1156
01:18:57,983 --> 01:18:59,109
HÉCTOR BERRELLEZ
DEA

1157
01:18:59,192 --> 01:19:01,695
...adalah dengan mengatakan
Kiki dibunuh oleh raja dadah

1158
01:19:01,778 --> 01:19:06,658
untuk tangkapan ganja terbesar
dalam sejarah, lebih 10,000 tan.

1159
01:19:09,161 --> 01:19:11,663
Itu betul-betul satu pemalsuan.

1160
01:19:11,747 --> 01:19:16,084
Camarena tak sertai serangan Buffalo.

1161
01:19:18,003 --> 01:19:22,132
Antara yang diberitahu Berrellez
ialah semasa dia ambil alih siasatan,

1162
01:19:22,215 --> 01:19:24,301
perkara pertama yang dia buat ialah

1163
01:19:24,384 --> 01:19:28,847
dia ambil semua barang Kiki
dari pejabat DEA di Guadalajara.

1164
01:19:29,973 --> 01:19:36,354
Benda pertama yang dia nampak
ialah buku perancang Kiki Camarena.

1165
01:19:37,272 --> 01:19:39,983
Buku perancang itu
ada nombor telefon Buendía.

1166
01:19:42,486 --> 01:19:46,448
Héctor Berrellez dan DEA
beritahu kami tentang hubungan itu.

1167
01:19:48,325 --> 01:19:50,118
Mereka dikatakan pernah jumpa.

1168
01:19:51,161 --> 01:19:52,245
Jadi kami tahu.

1169
01:19:53,497 --> 01:19:55,415
Dahulu Manuel Buendía

1170
01:19:56,082 --> 01:20:00,420
dikunjungi oleh Javier Vázquez,
wartawan luar dari Veracruz.

1171
01:20:01,338 --> 01:20:05,592
Wartawan itu beritahu Manuel Buendía
yang dia jumpa ladang ternak

1172
01:20:06,718 --> 01:20:07,552
di Veracruz

1173
01:20:08,261 --> 01:20:10,889
yang dilindungi oleh DFS

1174
01:20:11,681 --> 01:20:15,894
dan ladang itu milik Rafael Caro Quintero.

1175
01:20:16,603 --> 01:20:20,106
Zorrilla Perez beritahu Manuel Buendía,

1176
01:20:20,649 --> 01:20:23,026
"Jangan tulis apa-apa. Tolong. Biarkan.

1177
01:20:23,109 --> 01:20:24,069
Itu…

1178
01:20:24,194 --> 01:20:26,196
Jangan ke sana. Itu rahsia besar."

1179
01:20:26,279 --> 01:20:28,448
Ramai penyiasat Amerika mengharapkan

1180
01:20:28,532 --> 01:20:32,661
mereka yang bertanggungjawab
akan ditahan dan dibicarakan di Mexico.

1181
01:20:32,744 --> 01:20:36,540
Jadi, matlamat pertama saya
ialah mencari saksi.

1182
01:20:36,623 --> 01:20:40,752
Yang ironiknya, mereka memperkenalkan
ejen Amerika kepada saya.

1183
01:20:44,130 --> 01:20:46,675
Dia seorang lelaki yang…

1184
01:20:48,051 --> 01:20:49,094
setahu saya,

1185
01:20:50,220 --> 01:20:54,099
ialah rakan minum kumpulan Guadalajara.

1186
01:20:55,684 --> 01:20:57,686
Pada November 1983,

1187
01:20:58,979 --> 01:21:02,566
dia tinggal di rumah Ernesto Fonseca.

1188
01:21:02,649 --> 01:21:06,194
Dia dah berkahwin, ada rumah sendiri,
tapi dia menguruskan

1189
01:21:06,278 --> 01:21:07,821
komunikasi elektronik,

1190
01:21:07,904 --> 01:21:10,532
komunikasi radio yang kartel ada di sana.

1191
01:21:13,618 --> 01:21:17,038
Siapa tahu tentang Harrison?
Dia manusia yang sangat rumit.

1192
01:21:17,122 --> 01:21:21,543
Dia polis menyamar
dan dia uruskan diri sendiri.

1193
01:21:21,626 --> 01:21:23,503
TENGGELAMNYA PEMBUNUH

1194
01:21:23,587 --> 01:21:25,505
Jelas sekali, dia lapor kepada seseorang.

1195
01:21:27,716 --> 01:21:31,511
Kebanyakan laporannya
ialah kepada perisik Mexico.

1196
01:21:32,137 --> 01:21:36,099
Dia ada ketua,
ketua di DFS dan sebagainya.

1197
01:21:36,182 --> 01:21:39,019
Saya terfikir, "Ini pelik."

1198
01:21:39,102 --> 01:21:42,355
"Warga Amerika yang bekerja untuk DFS?"

1199
01:21:44,107 --> 01:21:47,444
Harimau ialah haiwan kuat
yang tak lari daripada bahaya.

1200
01:21:47,527 --> 01:21:49,195
Dia serang depan sama depan.

1201
01:21:49,279 --> 01:21:53,199
Dia suka bertindak secara senyap
dan nampak haiwan lain tak begitu.

1202
01:21:53,617 --> 01:21:57,078
Ejen DFS sepatutnya begitu.

1203
01:21:57,162 --> 01:22:00,165
Saya lalui banyak kesukaran
untuk cuba menangkapnya.

1204
01:22:00,248 --> 01:22:03,501
Akhirnya, saya dapat hubungi dia
dan bercakap dengannya.

1205
01:22:04,002 --> 01:22:06,838
Dia kata,
"Awak tak tahu benda yang awak uruskan.

1206
01:22:06,922 --> 01:22:08,840
Awak yang susah nanti.

1207
01:22:08,924 --> 01:22:11,176
Awak tak tahu kesudahannya.

1208
01:22:11,259 --> 01:22:14,220
Saya tak sembunyi daripada awak
tapi dari agensi saya sendiri.

1209
01:22:14,304 --> 01:22:15,639
Saya kerja untuk CIA."

1210
01:22:15,722 --> 01:22:19,184
AGENSI RISIKAN TENGAH
AMERIKA SYARIKAT

1211
01:22:19,267 --> 01:22:22,687
Apabila mereka buru dia
dan jelas mereka nak bunuh dia,

1212
01:22:22,771 --> 01:22:27,609
walau apa cara pun,
dia kata, "Pergi mampuslah."

1213
01:22:27,692 --> 01:22:31,196
Ketika itulah dia benarkan kami merakam
dan ambil gambar.

1214
01:22:33,281 --> 01:22:36,284
Ini soal siasat yang dijalankan
oleh Russell Bartley

1215
01:22:37,035 --> 01:22:38,995
bersama Lawrence Victor Harrison

1216
01:22:39,412 --> 01:22:42,248
di kediamannya di Riverside, California,

1217
01:22:42,874 --> 01:22:47,796
pada hari Khamis, 18 Jun 2009.

1218
01:22:48,755 --> 01:22:51,841
Kita berdua dah berbincang tentang itu.

1219
01:22:53,385 --> 01:22:55,303
Namun, orang yang dipersalahkan,

1220
01:22:55,387 --> 01:22:58,098
orang yang buat publisiti
ialah Manuel Buendía.

1221
01:22:58,181 --> 01:23:01,351
Entah dari mana dia dapat senarai itu.
Katanya daripada Zorrilla.

1222
01:23:02,560 --> 01:23:04,229
Kemudian Zorrilla kata,

1223
01:23:04,312 --> 01:23:07,023
"Saya perlu jaga dia
kerana dia tahu sesuatu.

1224
01:23:07,107 --> 01:23:10,485
Sesuatu yang saya tak boleh beritahu,
tapi sangat penting.

1225
01:23:10,568 --> 01:23:14,072
Ia bukan surat tauliah.
Semua orang dah tahu yang itu.

1226
01:23:15,532 --> 01:23:17,367
Bukan Mertins atau sebagainya.

1227
01:23:17,450 --> 01:23:18,994
Ada benda lain.

1228
01:23:20,078 --> 01:23:21,746
Kenapa mereka bunuh Buendía?

1229
01:23:22,414 --> 01:23:27,252
Buendía? Kerana dia dah nampak
lapangan terbang kecil.

1230
01:23:27,335 --> 01:23:30,130
Itulah yang mereka marah. Itu sebabnya.

1231
01:23:30,213 --> 01:23:31,381
Itu masalah mereka.

1232
01:23:32,090 --> 01:23:35,468
Awak dah nampak sebahagian perkara
yang berlaku.

1233
01:23:37,095 --> 01:23:39,639
Awak tiada asas, tapi semakin hampir.

1234
01:23:39,723 --> 01:23:42,058
Awak berjumpa, bercakap dengan orang.

1235
01:23:42,142 --> 01:23:44,477
Namun, jika awak tak dapat kumpulkan,

1236
01:23:44,561 --> 01:23:46,771
awak patut lihat kami menguruskannya.

1237
01:23:46,855 --> 01:23:48,273
Sudah lama kami uruskan.

1238
01:23:50,817 --> 01:23:54,696
Saya beritahu awak
kerana saya nampak mereka.

1239
01:23:57,574 --> 01:24:00,035
Ketika dia di sini, katanya, "Dengar.

1240
01:24:00,118 --> 01:24:02,954
Kami ada operasi rahsia.
Kami uruskan senjata

1241
01:24:03,413 --> 01:24:07,083
ke Amerika Tengah dan Selatan,
kepada Contras melalui Mexico.

1242
01:24:07,834 --> 01:24:11,046
Kami juga bawa masuk banyak kokaina.

1243
01:24:11,129 --> 01:24:13,798
Kami biaya perang Nicaragua
dengan kokaina."

1244
01:24:13,882 --> 01:24:17,218
Saya tanya, "Siapa 'kami'"?
Katanya, "Oliver North, Félix Rodíguez."

1245
01:24:17,302 --> 01:24:19,596
OLIVER NORTH
PENASIHAT KESELAMATAN NEGARA AS

1246
01:24:23,224 --> 01:24:26,770
Félix Rodíguez seorang
yang berkulit gelap…

1247
01:24:29,898 --> 01:24:34,611
yang ada cerita tak masuk akal
di Amerika Latin seperti fiksyen.

1248
01:24:35,195 --> 01:24:37,447
Bermula dengan Teluk Serangan Babi.

1249
01:24:38,323 --> 01:24:42,577
Berakhir dengan pembunuhan Che Guevara

1250
01:24:42,660 --> 01:24:43,787
di Bolivia.

1251
01:24:45,246 --> 01:24:47,415
Mereka hantar dia ke Mexico

1252
01:24:47,499 --> 01:24:53,630
kerana ada siasatan oleh Kongres Amerika

1253
01:24:54,756 --> 01:24:58,343
tentang senjata
yang diterima oleh Contras.

1254
01:24:58,426 --> 01:25:02,472
Encik Rodríguez, adilkah untuk mengatakan
bahawa operasi ini

1255
01:25:02,555 --> 01:25:04,891
dikawal oleh kerajaan Amerika Syarikat?

1256
01:25:04,974 --> 01:25:06,392
Saya tak fikir begitu.

1257
01:25:06,476 --> 01:25:07,936
Saya anggap bahawa…

1258
01:25:09,604 --> 01:25:13,775
Kolonel Utara berminat
untuk bantu pejuang kebebasan Nicaragua.

1259
01:25:13,858 --> 01:25:15,777
Apabila anda kehilangan negara

1260
01:25:15,860 --> 01:25:18,530
dan tiada tempat mengadu,
jika ada orang bantu

1261
01:25:18,613 --> 01:25:19,989
dalam keadaan begitu,

1262
01:25:20,073 --> 01:25:22,408
ia tak bermoral untuk saya tak terima

1263
01:25:22,492 --> 01:25:24,452
atau membantu dalam apa jua cara.

1264
01:25:24,536 --> 01:25:28,665
Awak ialah bekas ejen CIA, bukan?

1265
01:25:28,748 --> 01:25:30,166
- Ya, tuan.
- Baiklah.

1266
01:25:30,250 --> 01:25:34,170
Kiki Camarena menjadi sasaran

1267
01:25:34,921 --> 01:25:40,218
kerana dia dapat tahu
tentang ladang Veracruz.

1268
01:25:41,678 --> 01:25:44,430
Mereka takut dia tahu tentang kem latihan,

1269
01:25:44,514 --> 01:25:48,685
pakatan sulit DFS, CIA dengan dadah.

1270
01:25:48,768 --> 01:25:54,232
Anda mula dapat selesaikan teka-teki
dan anda nampak.

1271
01:25:54,315 --> 01:25:58,987
Kami bunuh Buendía dan Camarena.
Kami, orang Amerika.

1272
01:26:02,407 --> 01:26:05,577
CIA sehingga kini
merasakan mereka tak buat salah.

1273
01:26:05,660 --> 01:26:10,790
Perang menentang Komunisme lebih penting
berbanding perang dadah.

1274
01:26:10,874 --> 01:26:13,042
Saya DEA. Saya kata, "Awak salah."

1275
01:26:13,126 --> 01:26:15,461
Bagi saya, awak merosakkan negara kami.

1276
01:26:15,795 --> 01:26:18,715
Awak musnahkan belia kami
dan awak pengedar dadah.

1277
01:26:18,798 --> 01:26:20,133
GEORGE BUSH
PENGARAH CIA

1278
01:26:20,216 --> 01:26:23,428
Kita mungkin tak cakap tentang
keselamatan tapi tentang

1279
01:26:24,053 --> 01:26:28,308
matlamat rejim dan objektif di dunia.
Polisi.

1280
01:26:32,103 --> 01:26:36,858
Perkara yang selalu difikirkan

1281
01:26:36,941 --> 01:26:38,693
ialah "Siapa?"

1282
01:26:39,277 --> 01:26:43,406
Zorrilla tiada masalah peribadi
dengan Manuel.

1283
01:26:43,489 --> 01:26:47,994
Isu itu datang daripada pegawai atasan.

1284
01:26:50,455 --> 01:26:54,584
Semasa keluar dari mahkamah,
saya terserempak dengan lelaki yang kata,

1285
01:26:54,709 --> 01:26:57,295
"Moro, awak tak bunuh Buendia."

1286
01:26:57,378 --> 01:26:58,421
"Tentulah tidak."

1287
01:26:58,504 --> 01:27:01,257
"Saya tahu orang yang bunuh. Bukan awak."

1288
01:27:02,425 --> 01:27:05,595
Katanya dia kenal seorang lelaki,

1289
01:27:06,971 --> 01:27:10,350
Luis Sayas, yang bekerja
sebagai pembunuh upahan.

1290
01:27:10,892 --> 01:27:16,272
Sayas kata dia ada pistol berkaliber .38.

1291
01:27:16,356 --> 01:27:19,359
Menurutnya,
mereka nampak Buendía beredar dan kata,

1292
01:27:19,442 --> 01:27:22,278
"Itu Buendía."

1293
01:27:22,362 --> 01:27:26,324
Buendia melintas dan dia tembak dari depan

1294
01:27:26,950 --> 01:27:27,867
dan cabut lari.

1295
01:27:27,951 --> 01:27:32,163
Apabila mereka beredar,
mereka dapat arahan untuk tugas lain.

1296
01:27:32,872 --> 01:27:35,041
Merompak kedai barang kemas…

1297
01:27:36,251 --> 01:27:39,420
Kedai barang kemas di Acapulco
yang ada banyak emas.

1298
01:27:40,129 --> 01:27:44,092
Apabila sampai, mereka serang
dan bunuh Luis Sayas. Mereka tembak dia.

1299
01:27:44,175 --> 01:27:48,429
Mereka tembak dia bertalu-talu
dan campak mayatnya di kubur.

1300
01:27:49,472 --> 01:27:51,224
Di situlah pembunuh Buendía.

1301
01:27:51,307 --> 01:27:53,851
SELEPAS 18 TAHUN DI PENJARA,

1302
01:27:53,935 --> 01:27:57,063
JUAN RAFAEL MORO ÁVILA
DIBEBASKAN PADA FEBRUARI 2009

1303
01:28:02,819 --> 01:28:05,655
- Helo, Encik Zorrilla.
- Apa khabar?

1304
01:28:05,738 --> 01:28:08,449
Saya datang nak jumpa awak lagi.

1305
01:28:08,533 --> 01:28:11,911
- Saya harap kami tak ganggu awak.
- Tak, langsung tak.

1306
01:28:11,995 --> 01:28:13,121
- Betul?
- Ya.

1307
01:28:13,204 --> 01:28:14,831
Saya gembira mendengarnya.

1308
01:28:14,914 --> 01:28:17,917
Saya tak bersalah,
begitu juga kawan-kawan saya.

1309
01:28:18,042 --> 01:28:23,006
Pihak berkuasa perlu siasat hal ini.

1310
01:28:23,548 --> 01:28:27,885
Saya pergi ke tempat kejadian
kerana Luis Soto hubungi saya.

1311
01:28:28,636 --> 01:28:30,305
Saya cepat sampai

1312
01:28:30,388 --> 01:28:33,182
kerana jauhnya lima minit
dari pejabat saya.

1313
01:28:33,766 --> 01:28:37,145
Saya bergegas pergi jumpa kawan

1314
01:28:37,228 --> 01:28:39,272
yang dikatakan ditembak.

1315
01:28:40,023 --> 01:28:44,402
Saya pergi tolong dia dan lihat
sama ada saya boleh selamatkan nyawanya.

1316
01:28:44,485 --> 01:28:49,115
Kalau itu jenayah,
saya dengan senang hati akan tolong lagi.

1317
01:28:49,866 --> 01:28:55,872
Saya yakin bahawa ia satu jenayah negara.

1318
01:28:58,041 --> 01:28:59,959
Zorrilla tak bersalah.

1319
01:29:00,043 --> 01:29:03,296
Semoga Encik Morales Lechuga maafkan saya,

1320
01:29:03,379 --> 01:29:05,923
kerajaan dan sesiapa saja yang terlibat

1321
01:29:06,758 --> 01:29:08,092
tapi saya menyoal dia.

1322
01:29:08,176 --> 01:29:09,469
Saya soal siasat dia.

1323
01:29:11,054 --> 01:29:14,432
Saya pandai dalam hal itu.

1324
01:29:14,515 --> 01:29:16,601
SELEPAS 25 TAHUN DI PENJARA

1325
01:29:16,684 --> 01:29:22,148
JOSÉ ANTONIO ZORRILLA PÉREZ
DIKENAKAN TAHANAN RUMAH PADA 2013

1326
01:29:22,231 --> 01:29:25,526
Apabila PRI mengawal Mexico
pada tahun 80-an,

1327
01:29:26,611 --> 01:29:30,198
tatamengunci mulut sangat penting
dan masih penting.

1328
01:29:31,324 --> 01:29:32,950
Sebelum dia mati,

1329
01:29:33,034 --> 01:29:38,498
Zorrilla patut menceritakan versinya.
Semoga dia dapat ceritakan.

1330
01:29:43,002 --> 01:29:44,670
Sejarah bukan milik sesiapa.

1331
01:29:45,505 --> 01:29:49,801
Dalam erti kata itu,
kita yang sudah lama hidup

1332
01:29:50,760 --> 01:29:54,430
tak patut berahsia

1333
01:29:55,098 --> 01:29:59,268
terutama apabila hal itu
menjejaskan seluruh negara.

1334
01:30:03,981 --> 01:30:05,983
Sejarah Mexico pada abad ke-20

1335
01:30:06,067 --> 01:30:09,570
merupakan kisah keruntuhan negara Mexico

1336
01:30:10,196 --> 01:30:13,324
dan kemunculan
serta penyatuan jenayah terancang.

1337
01:30:14,534 --> 01:30:19,705
Dalam cerita itu, kita perlu masukkan
tokoh seperti Manuel Buendia.

1338
01:30:19,789 --> 01:30:23,501
Manuel Buendía seperti wartawan hebat lain
pada abad ke-19,

1339
01:30:23,584 --> 01:30:25,711
kembali kepada tradisi liberal,

1340
01:30:25,795 --> 01:30:28,589
walaupun ia semakin berkembang
pada abad ini,

1341
01:30:28,673 --> 01:30:31,551
dan dia menjadikan kewartawanan
sebagai senjata.

1342
01:30:32,135 --> 01:30:33,886
Dia wartawan pertama yang

1343
01:30:33,970 --> 01:30:38,641
jika saya ingat dengan betul,
dibunuh dengan cara ini. Di jalanan.

1344
01:30:38,724 --> 01:30:42,311
Di situlah ia berlaku,
balik dari pejabatnya.

1345
01:30:42,395 --> 01:30:46,816
Satu jenayah terhadap seluruh Mexico,
bukan hanya terhadap seorang lelaki.

1346
01:30:47,233 --> 01:30:50,987
Tapi idea, kebebasan dan kebenaran
akan terus hidup

1347
01:30:51,070 --> 01:30:55,908
tanpa mengira sama ada mereka membunuh
insan berani seperti Manuel Buendia.

1348
01:30:55,992 --> 01:30:59,203
Dia terus melaporkan

1349
01:30:59,787 --> 01:31:03,958
tapi orang yang berkuasa
tetap menjadi perhatian ramai.

1350
01:31:04,709 --> 01:31:10,465
Mengambil risiko yang besar
tanpa ada hasil,

1351
01:31:11,132 --> 01:31:14,427
itu mengecewakan dan tidak adil.

1352
01:31:14,510 --> 01:31:20,725
Ia buat awak tanya diri sendiri,
"Untuk apa?"

1353
01:31:22,727 --> 01:31:23,936
"Berdamai Seketika."

1354
01:31:25,563 --> 01:31:27,565
Apabila padang rumput terbakar,

1355
01:31:28,232 --> 01:31:30,693
apabila berlaku ancaman banjir,

1356
01:31:30,776 --> 01:31:33,654
atau sesuatu yang menakutkan haiwan,

1357
01:31:34,155 --> 01:31:37,617
si perkasa dan si kerdil
berkongsi tempat perlindungan

1358
01:31:38,034 --> 01:31:39,160
tanpa bergaduh.

1359
01:31:39,785 --> 01:31:42,205
Tanpa menyiat satu sama lain.

1360
01:31:43,164 --> 01:31:46,959
Petani menamakannya berdamai seketika.

1361
01:31:48,669 --> 01:31:50,004
Marilah berdamai.

1362
01:31:51,339 --> 01:31:54,634
Jika kita gagal bertindak secara rasional,

1363
01:31:55,301 --> 01:31:58,846
mari kita contohi naluri haiwan.

1364
01:32:01,015 --> 01:32:02,266
Apa maksudnya?

1365
01:32:03,017 --> 01:32:06,103
Betapa bermaknanya
perkara lain yang berlaku itu?

1366
01:32:06,187 --> 01:32:10,316
Saya ulang,
kita ada keperluan dan perkara penting

1367
01:32:10,399 --> 01:32:13,361
untuk meneliti peristiwa politik

1368
01:32:13,444 --> 01:32:17,240
yang pelbagai,
yang berbeza warna dan tekstur,

1369
01:32:17,323 --> 01:32:21,285
dan itu mungkin ada petunjuk
yang mengelirukan.

1370
01:32:21,369 --> 01:32:25,498
Semoga masih sempat

1371
01:32:25,581 --> 01:32:29,335
untuk terus bercakap dengan anda,
di depan anda.

1372
01:32:30,044 --> 01:32:33,923
Buat masa ini, terima kasih
kerana sudi mendengar hari ini.

1373
01:40:09,712 --> 01:40:14,717
Terjemahan sari kata oleh Yanti Arshad