1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:23,023 --> 00:00:28,361
NETFLIX ORİJİNAL BELGESELİ

4
00:00:42,959 --> 00:00:44,919
Gemiler okyanusun ortasındayken…

5
00:00:47,088 --> 00:00:49,299
…bir sorun çıkarsa…

6
00:00:50,842 --> 00:00:54,220
…o kişiyi güverteden denize atabilirler.

7
00:00:55,263 --> 00:00:59,267
Bu belgeseli çekmeniz çok tehlikeli.

8
00:00:59,350 --> 00:01:02,145
Bir sürü risk var.

9
00:01:08,943 --> 00:01:12,155
Can korkunuz varsa evinize dönün.

10
00:01:36,262 --> 00:01:37,722
Benim adım Ali.

11
00:01:38,223 --> 00:01:39,140
Bu benim.

12
00:01:39,641 --> 00:01:44,771
Kendimi bildim bileli
yunuslar ve balinalar beni büyülemiştir.

13
00:01:46,523 --> 00:01:51,194
Ama okyanus sevdam
Jacques Cousteau, David Attenborough,

14
00:01:51,277 --> 00:01:56,449
Sylvia Earle gibi kişilerin
belgesellerini izleyerek başladı.

15
00:01:57,075 --> 00:01:59,577
Onların filmleri sayesinde

16
00:01:59,661 --> 00:02:05,416
önümde güzellik, renk ve hayatla dolu,
yeni bir dünya açıldı.

17
00:02:06,376 --> 00:02:11,131
Sağlıklı denizleri bir gün
onlar gibi keşfetmenin hayalini kurardım.

18
00:02:11,214 --> 00:02:15,969
Dalgaların altında yaşayan
olağanüstü canlıları filme alacaktım.

19
00:02:18,054 --> 00:02:20,974
Üniversiteden sonra
birkaç belgeselde çalıştım.

20
00:02:21,057 --> 00:02:22,308
22 yaşındayken artık

21
00:02:22,392 --> 00:02:26,354
okyanusların muhteşemliğini anlatan
filmimi çekmeye hazırdım.

22
00:02:31,734 --> 00:02:34,988
Dünyadaki canlıların %80'i
okyanuslarda yaşıyor.

23
00:02:35,947 --> 00:02:39,409
Denizlerimizin büyük bölümü
hâlâ keşfedilmediğinden

24
00:02:39,492 --> 00:02:44,289
okyanuslar benim için
yok edilemez bir ilham kaynağıydı.

25
00:02:46,040 --> 00:02:49,210
Ama projeye başladıktan kısa süre sonra

26
00:02:49,294 --> 00:02:52,755
okyanuslara duygusal bakışım
tamamen değişti.

27
00:02:53,506 --> 00:02:59,721
Bu hafta karaya vuran balinanın midesinden
30'dan fazla plastik poşet çıktı.

28
00:02:59,804 --> 00:03:04,475
İki hafta içinde Avrupa'da karaya vuran
bu türe ait 29. balina.

29
00:03:04,559 --> 00:03:08,855
Bu son 100 yılın
en büyük karaya vurma olayı.

30
00:03:08,938 --> 00:03:14,027
Birleşik Krallık'ta son günlerde
dört tanesi daha karaya vurup öldü.

31
00:03:14,110 --> 00:03:18,281
İngiltere'nin benim yaşadığım
güneydoğu kıyısında bile

32
00:03:18,364 --> 00:03:23,203
balinalar karaya vurunca
olayın bilmediğim bir yanıyla yüzleştim.

33
00:03:23,912 --> 00:03:28,041
Denizler üstündeki etkimiz
akılalmaz boyutlara ulaşmıştı.

34
00:03:28,124 --> 00:03:33,171
Bu hayvanların midelerinde plastikle
karaya vurması çok acıydı

35
00:03:33,671 --> 00:03:40,553
çünkü hem inanılmaz zekiydiler
hem de tüm okyanusu hayatta tutuyorlardı.

36
00:03:41,346 --> 00:03:44,057
Yunus ve balinalar
yüzeye çıkıp nefes aldığında

37
00:03:44,140 --> 00:03:47,227
okyanustaki fitoplankton adlı
minik bitkileri besler.

38
00:03:47,310 --> 00:03:52,273
Fitoplanktonlar her yıl
Amazon yağmur ormanlarından dört kat fazla

39
00:03:52,357 --> 00:03:56,945
karbondioksit emer
ve soluduğumuz oksijenin %85'ini üretir.

40
00:03:58,905 --> 00:04:01,950
Karbonla ve iklim değişimiyle
uğraşılan bir dünyada

41
00:04:02,033 --> 00:04:05,662
bu hayvanları korumak,
bütün gezegeni korumak demekti.

42
00:04:06,246 --> 00:04:10,625
Bana göre, yunuslar ve balinalar ölürse
okyanus ölürdü.

43
00:04:10,708 --> 00:04:12,877
Okyanus ölürse de biz ölürdük.

44
00:04:12,961 --> 00:04:16,422
Çok sayıda balina karaya vurduğu için
gelecek karanlıktı.

45
00:04:17,048 --> 00:04:20,593
Plastik, denizlerin her köşesini
işgal ediyordu.

46
00:04:20,677 --> 00:04:22,136
Okyanusun ortasında

47
00:04:22,220 --> 00:04:26,349
Büyük Pasifik Çöp Alanı gibi
devasa çöp alanları oluşuyordu.

48
00:04:26,432 --> 00:04:27,267
1,6 MİLYON KM2

49
00:04:27,350 --> 00:04:34,190
Hatta günümüzde her dakika denize
bir çöp kamyonu dolusu plastik atılıyor.

50
00:04:34,274 --> 00:04:39,737
Bu, denizlerde yüzen
150 milyon tondan fazla çöpe ekleniyor.

51
00:04:39,821 --> 00:04:44,409
Ayrıca plastik, mikroplastik denen
küçük parçalara ayrışıyor.

52
00:04:44,492 --> 00:04:46,411
Artık mikroplastiklerin sayısı

53
00:04:46,494 --> 00:04:49,664
Samanyolu galaksisindeki yıldızların
en az 500 katı.

54
00:04:49,747 --> 00:04:52,875
Ve bunlar okyanustaki tüm canlıların
vücuduna giriyor.

55
00:04:52,959 --> 00:04:56,921
Artık okyanuslarımız
zehirli bir plastik çorbasına döndü.

56
00:04:57,505 --> 00:05:00,633
En kötüsü de
sorunun büyük bir kaynağı olmamdı.

57
00:05:01,634 --> 00:05:05,430
Dilekçeler imzalasam,
okyanusla ilgili bültenlere kaydolsam da

58
00:05:05,513 --> 00:05:08,224
sevdiğim şeyi korumak için
bir şey yapmıyordum.

59
00:05:08,308 --> 00:05:12,687
O noktada kendine saygısı olan
bütün Jacques Cousteau özentilerinin

60
00:05:12,770 --> 00:05:15,523
yapacağı şeyi yapıp plastik polisi oldum.

61
00:05:15,606 --> 00:05:18,985
Bütün okyanus hayır kurumlarına
bağış yaptım.

62
00:05:20,778 --> 00:05:25,992
Kumsal temizliklerine katıldım, her yere
çatal bıçağım ve mataramla gittim.

63
00:05:26,075 --> 00:05:27,327
Görevim basitti:

64
00:05:27,410 --> 00:05:30,955
Dünyanın plastik diş fırçası,
pipet, çatal bıçak, şişe, poşet

65
00:05:31,039 --> 00:05:34,292
ve tek kullanımlık plastik kullanmasına
engel olacaktım.

66
00:05:34,375 --> 00:05:37,378
Mesajımı duyurana kadar pes etmeyecektim.

67
00:05:38,046 --> 00:05:41,132
-Seaside Balıkçılık, buyurun.
-Merhaba, adım Ali.

68
00:05:41,215 --> 00:05:46,095
Plastik pipetleri bırakır mısınız? Balina
ve yavru deniz kaplumbağaları ölüyor.

69
00:05:47,555 --> 00:05:48,473
Alo?

70
00:05:48,556 --> 00:05:51,392
Bu, plastik sorunuyla boğuşmama
engel olmadı.

71
00:05:51,476 --> 00:05:57,774
İlk kumsaldayım. Sadece bir saatte
üç poşet dolusu plastik çöp topladım.

72
00:05:57,857 --> 00:06:02,403
Köpük yemek kapları,
çatal kaşık, pipet, her şey var.

73
00:06:02,487 --> 00:06:05,740
Nemo'yu bile buldum.
Sonraki kumsala gidiyorum.

74
00:06:07,367 --> 00:06:11,120
Hangi kumsala gidersem gideyim,
ne kadar çöp toplarsam toplayayım,

75
00:06:11,204 --> 00:06:14,499
plastikler ve hayvanlar
karaya vurmaya devam ediyordu.

76
00:06:14,582 --> 00:06:17,710
Aylarca bunu yapıp da
deniz canlılarını kurtarmak için

77
00:06:17,794 --> 00:06:21,714
en iyi yol bu mu diye
düşünmeye başladığımda şuna rastladım.

78
00:06:22,298 --> 00:06:25,635
Japonya ticari balina avcılığına
devam edecek

79
00:06:25,718 --> 00:06:29,180
ve Uluslararası Balina Avcılığı
Komisyonu'ndan çıkıyor.

80
00:06:29,263 --> 00:06:32,975
Av filoları geçen salı
Güney Kutbu'na doğru yola çıktı.

81
00:06:33,059 --> 00:06:36,854
Tokyo dünya çapındaki yasağa rağmen
balina öldüreceğini bildirdi.

82
00:06:37,605 --> 00:06:40,441
Bugün bu habere uyandım.

83
00:06:40,525 --> 00:06:43,861
Japonya, Güney Kutbu'nda
balina avını sürdürmek istiyor.

84
00:06:43,945 --> 00:06:48,241
Yunus ve balinalar
plastik yüzünden kazara ölüyor da

85
00:06:48,324 --> 00:06:53,538
artık geçmişte kalan bir endüstriye
hedef olacaklarını hiç düşünmemiştim.

86
00:06:53,621 --> 00:06:58,084
Balina avının 1986'da
dünya çapında yasaklandığını öğrendim.

87
00:06:58,167 --> 00:07:03,923
Ama başta Japonya olmak üzere birkaç ülke
yıllardır ava gizlice devam ediyor.

88
00:07:04,799 --> 00:07:09,971
Güney Kutbu'ndaki balina avını çekmek
veya bir şey yapmak lojistik açıdan zordu.

89
00:07:10,054 --> 00:07:11,848
Ama Japonya'nın güneyinde

90
00:07:11,931 --> 00:07:16,185
bu endüstrinin kıyıdan izlenebileceği
bir yer olduğunu öğrendim.

91
00:07:16,269 --> 00:07:19,021
Taiji diye bir yerde her yıl

92
00:07:19,105 --> 00:07:24,444
700'den fazla yunus ve küçük balina
bir koya sürülüp katlediliyor.

93
00:07:24,527 --> 00:07:27,029
Japonya'nın balina avının plastiğe kıyasla

94
00:07:27,113 --> 00:07:29,824
ne kadar büyük bir tehdit olduğunu
merak ettim.

95
00:07:31,075 --> 00:07:35,329
Bu sorunla yıllardır uğraşan
sayılı aktivistlerden Ric O'Barry'yle

96
00:07:35,413 --> 00:07:37,915
bir görüşme ayarladım.

97
00:07:37,999 --> 00:07:43,963
Japonya insanların bunu öğrenmemesi için
elinden gelen her şeyi yapıyor.

98
00:07:44,046 --> 00:07:50,344
Ne yaptığınızı bilmeden oraya giderseniz
tutuklanıp uzun süre hapis yatabilirsiniz.

99
00:07:50,428 --> 00:07:53,473
Çünkü yunuslara açtıkları savaşa
karşı çıkanları

100
00:07:53,556 --> 00:07:55,475
ortadan kaldırmaya çalışıyorlar.

101
00:07:55,558 --> 00:08:00,104
Taiji'ye geldiğiniz anda
polis peşinize düşüyor.

102
00:08:00,188 --> 00:08:03,065
Otelinize geliyor,
her yerde takip ediyorlar.

103
00:08:03,649 --> 00:08:09,113
Yakuza, sağcılar, devlet, balıkçılar,
herkes size karşı oluyor.

104
00:08:09,197 --> 00:08:15,036
Odada, telefonda dinleme cihazı oluyor.
Odanızdaki televizyon fotoğraf çekiyor.

105
00:08:15,119 --> 00:08:18,706
Taiji'ye gidince ne mi olur?

106
00:08:18,789 --> 00:08:21,501
Bilin ki oradaki herkesin gözü
üstünüzde olur

107
00:08:21,584 --> 00:08:25,171
ve "Onu nasıl ortadan kaldırırım?" diye
kafa yorarlar.

108
00:08:25,254 --> 00:08:29,592
Ama madem gitmek böyle tehlikeli,
madem her yerde plastik olması gibi

109
00:08:29,675 --> 00:08:33,888
okyanusu etkileyen başka sorunlar var,
neden Taiji'ye gidelim?

110
00:08:33,971 --> 00:08:36,641
Taiji'ye kamerayla gitmek çok önemli.

111
00:08:36,724 --> 00:08:41,229
Bunu çözemezsek
okyanusu nasıl kurtaracağız?

112
00:08:41,312 --> 00:08:45,441
Daha futbol sahası kadar yerdeki sorunu
çözemezsek nasıl olacak?

113
00:08:47,652 --> 00:08:51,197
Aklımda hâlâ sorular vardı
ama yunus avı başlıyordu.

114
00:08:51,280 --> 00:08:52,907
Taiji'de olanları öğrenerek

115
00:08:52,990 --> 00:08:57,620
okyanusu nasıl kurtarabileceğimizi
daha iyi anlayacağımı biliyordum.

116
00:08:57,703 --> 00:09:00,206
Ya bütün gün kumsalda çöp toplayacaktım

117
00:09:00,289 --> 00:09:04,544
ya da riske girip denizler için
daha büyük bir tehdit var mı, görecektim.

118
00:09:05,586 --> 00:09:08,798
Bütün projelerimi bıraktım,
kameralarımı topladım,

119
00:09:08,881 --> 00:09:11,717
partnerim Lucy'yi
benimle gelmeye ikna ettim

120
00:09:11,801 --> 00:09:17,223
ve okyanuslarımıza ne olduğunu
ortaya çıkarmak için Japonya'ya gittik.

121
00:09:29,485 --> 00:09:33,114
JAPONYA'NIN GÜNEYİ

122
00:09:36,325 --> 00:09:41,122
GİZLİ POLİS ARABASI VE TAIJI POLİSİ

123
00:09:44,875 --> 00:09:46,210
Nereye gidiyorsunuz?

124
00:09:46,294 --> 00:09:48,629
Yeni geldik, burayı gezeceğiz.

125
00:09:55,636 --> 00:09:58,097
-Tatil mi?
-Tatil, evet.

126
00:09:58,180 --> 00:09:59,974
-Dikkatli sürün.
-Teşekkürler.

127
00:10:01,934 --> 00:10:02,810
Bu ne be?

128
00:10:04,270 --> 00:10:09,692
O andan itibaren polis, gizli servis,
sivil polis ve sahil güvenlik

129
00:10:09,775 --> 00:10:12,320
peşimizden her yere gelmeye başladı.

130
00:10:16,073 --> 00:10:20,369
TAIJI'DEKİ OTEL ODASI

131
00:10:20,453 --> 00:10:21,537
Polis mi o?

132
00:10:22,121 --> 00:10:24,457
Evet, dışarıdalar. Arkadan çıkalım.

133
00:10:34,425 --> 00:10:36,260
KOYA BAKAN TEPE
05.30

134
00:10:36,344 --> 00:10:40,931
Taiji'ye geldik ve sabah ilk iş
limana gitmeye karar verdik.

135
00:10:41,015 --> 00:10:44,602
Tekneler hemen denize açıldı.
Yaklaşık 13 tane vardı.

136
00:10:45,269 --> 00:10:50,066
Birkaç saat yoklardı,
sonra sıra hâlinde geri döndüler.

137
00:10:50,149 --> 00:10:52,485
Bacalarından kara dumanlar çıkıyordu.

138
00:10:53,235 --> 00:10:57,490
Suyun içinde borulara vurarak
büyük bir yunus sürüsünü korkuttular

139
00:10:57,573 --> 00:11:02,119
ve karaya yaklaştırdılar,
yukarıdan baktığım koya doğru sürdüler.

140
00:11:02,203 --> 00:11:05,706
Ne olduğunu görmek imkansız,
su çok hareketli.

141
00:11:05,790 --> 00:11:07,958
İnsanlar yunuslarla güreşiyor.

142
00:11:08,042 --> 00:11:11,712
Her ne oluyorsa çekmemizi istemiyorlar.
Polis bizi arıyor.

143
00:11:13,005 --> 00:11:15,508
Çok zor şartlarda çekim yapıyoruz.

144
00:11:40,991 --> 00:11:45,037
Taiji'deki yunus avları
su canlısı parkları tarafından

145
00:11:45,121 --> 00:11:49,500
destekleniyor, korumaya alınıyor
ve finanse ediliyor.

146
00:11:49,583 --> 00:11:53,003
Canlı yunuslar çok pahalı.

147
00:11:53,087 --> 00:11:57,758
Bu yüzden yavru yunusları
ve balinaları yakalayıp

148
00:11:57,842 --> 00:12:02,012
su canlısı parklarına satmak
çok para ediyor.

149
00:12:02,096 --> 00:12:04,390
Beton tanklara hapsedilmek

150
00:12:04,473 --> 00:12:08,978
onlar için hayatı yaşanır kılan her şeyi
ellerinden alıyor.

151
00:12:09,562 --> 00:12:12,690
Yapmaları gereken hiçbir şeyi
yapamıyorlar.

152
00:12:12,773 --> 00:12:16,193
Yapmak istemedikleri her şeyi
yapmaya zorlanıyorlar.

153
00:12:17,153 --> 00:12:20,114
Hayatım boyunca
su canlısı parklarını sevmiştim

154
00:12:20,197 --> 00:12:23,576
ama hayvanların oraya
nasıl getirildiğini sorgulamamıştım.

155
00:12:24,243 --> 00:12:27,496
Bu parkların balina avcılığıyla
bağlantısını öğrenince

156
00:12:27,580 --> 00:12:29,498
bir daha gitmemeye ant içtim.

157
00:12:30,666 --> 00:12:33,043
Taiji'de her gün sil baştan yaşanıyordu.

158
00:12:33,127 --> 00:12:37,131
Tekneler tekrar tekrar gidip
yunusları getiriyor,

159
00:12:37,214 --> 00:12:41,010
sürü nihayetinde yakalanıp
topluca katlediliyordu.

160
00:12:46,849 --> 00:12:49,810
Taiji'de bir haftadan uzun süre
geçirmiştik

161
00:12:49,894 --> 00:12:53,272
ama yunusları niye öldürdüklerini
hâlâ çözememiştik.

162
00:12:53,355 --> 00:12:56,150
Sonuçta ölü yunuslar numara yapamazdı.

163
00:12:58,194 --> 00:13:02,740
-Lucy, öğrendiğin şeyi göstersene.
-İnternetteki verilere göre hesap yaptım.

164
00:13:02,823 --> 00:13:06,035
2000 ve 2015 arasında
yakalanan her yunusa karşılık

165
00:13:06,118 --> 00:13:08,996
en az 12 tanesi öldürülmüş.
Hiç mantıklı değil.

166
00:13:09,079 --> 00:13:11,457
Yunusları niye öldürüyorlar, bilmiyorum.

167
00:13:12,374 --> 00:13:16,796
Taiji'de her yıl düzenlenen yunus avını
park endüstrisi destekliyorsa

168
00:13:16,879 --> 00:13:18,130
şu soru doğuyor:

169
00:13:18,214 --> 00:13:20,883
Niye esir alınmayacak yunusları
öldürüyorlar?

170
00:13:20,966 --> 00:13:25,513
Öldürmeleri için pek sebep yok.
Yunus etinin pazarı yok.

171
00:13:25,596 --> 00:13:30,768
Niye denize bırakmıyorlar?
Sorunun cevabı, zararlılarla mücadele.

172
00:13:30,851 --> 00:13:36,190
Balıkçılara göre yunuslar
çok balık yedikleri için onlara rakip.

173
00:13:36,273 --> 00:13:40,694
Yunusları yok ederlerse
daha çok balık tutacaklarını düşünüyorlar.

174
00:13:40,778 --> 00:13:44,615
Yani bu yunusların katledilmesi

175
00:13:44,698 --> 00:13:48,410
Taiji'deki aşırı avlanmaya bir tepki.

176
00:13:49,662 --> 00:13:53,040
Gerçekten aşırı avlanmanın faturası
yunuslara kesiliyorsa

177
00:13:53,123 --> 00:13:56,502
su canlısı parklarını boykot etmek
bu işi durdurmayacaktı.

178
00:13:56,585 --> 00:14:01,048
Bilgi edinmek için Taiji yakınlarındaki
bir balıkçı limanına gittik.

179
00:14:01,549 --> 00:14:04,468
JAPONYA'NIN GÜNEYİ

180
00:14:04,552 --> 00:14:09,473
Ama buranın sıradan bir
balıkçı limanı olmadığını hemen öğrendik.

181
00:14:13,519 --> 00:14:15,938
Ali… Ne oldu Ali?

182
00:14:17,147 --> 00:14:20,526
Bunlar ton balığı.
Burada ton balığı endüstrisi var.

183
00:14:21,402 --> 00:14:25,739
Dünyanın en büyük ton balığı limanlarından
birine denk gelmiştik.

184
00:14:25,823 --> 00:14:30,286
Burada dünyanın en pahalı balığı olan
mavikanat orkinos avlanıyordu.

185
00:14:30,369 --> 00:14:35,499
Tek bir balık Tokyo balık pazarında
üç milyon dolardan fazla edebiliyordu.

186
00:14:36,000 --> 00:14:39,169
Bu balığı araştırmıştım,
okyanusun çitası gibiydi.

187
00:14:39,253 --> 00:14:42,548
Sıcakkanlıydı
ve Ferrari'den daha çabuk hızlanıyordu.

188
00:14:42,631 --> 00:14:48,095
Ama yüksek fiyatlar yüzünden
bu gidişle soyu tükenecekti.

189
00:14:48,596 --> 00:14:54,602
40-50 yıl önce nüfusu yüksekken
günümüzde %3'ünden azı hayatta.

190
00:14:59,189 --> 00:15:03,569
Burada sadece mavikanat değil,
başka ton balıkları da var.

191
00:15:04,069 --> 00:15:08,115
Bunlar tüm dünyaya satılıyor.
Yılda 42 milyar dolarlık bir endüstri.

192
00:15:08,198 --> 00:15:11,702
Aşırı avlanma yüzünden tehlikede.
Tabii yunusları suçlarlar.

193
00:15:11,785 --> 00:15:16,790
"Çok balık yiyorlar." bahanesiyle
yunusları öldürmeleri yalandı.

194
00:15:16,874 --> 00:15:21,170
Aslında aşırı avlanmanın suçunu
yunuslara yüklüyorlardı.

195
00:15:21,253 --> 00:15:26,091
Böylece milyarlarca dolarlık
ton balığı endüstrisi ayakta kalıyordu

196
00:15:26,175 --> 00:15:29,136
ve çevreye karşı sorumluluklardan
sıyrılıyorlardı.

197
00:15:29,219 --> 00:15:33,307
Mitsubishi dünyanın en büyük
ton balığı şirketlerinden birinin sahibi.

198
00:15:33,390 --> 00:15:36,769
Tehlike altındaki mavikanatların %40'ı
onların elinde.

199
00:15:36,852 --> 00:15:41,315
Japonya'da oldukları için
merkezlerine giderek onları şaşırttık.

200
00:15:42,441 --> 00:15:43,943
Röportaj yapabilir miyiz?

201
00:15:44,026 --> 00:15:46,737
Şirketiniz niye
tehlikedeki bir türü yok ediyor

202
00:15:46,820 --> 00:15:50,199
ve yunusların katledilmesine
neden oluyor, merak ediyoruz.

203
00:15:50,282 --> 00:15:53,786
-Şirketimiz röportajı reddetti.
-Evet.

204
00:15:53,869 --> 00:15:56,997
-Bütün röportajları reddediyor musunuz?
-Evet.

205
00:15:57,581 --> 00:16:00,709
Kameralarımızı kapatıp
derhal gitmemiz isteniyor.

206
00:16:02,127 --> 00:16:07,716
Ton balığının balıkçı limanında avlanan
tek değerli balık olmadığını fark ettim.

207
00:16:11,595 --> 00:16:16,850
Her tarafta köpek balığı vardı
ve yüzgeçleri kesiliyordu.

208
00:16:19,603 --> 00:16:21,438
Kamerayı kapat.

209
00:16:22,690 --> 00:16:25,067
Kapat.

210
00:16:25,859 --> 00:16:28,445
-Kamerayı kapat.
-Neden çekim yapamıyorum?

211
00:16:30,155 --> 00:16:34,159
Köpek balığı yüzgeci endüstrisi
milyarlarca dolarlık bir endüstri.

212
00:16:34,243 --> 00:16:40,082
Genelde suç dünyasıyla bağlantılı
ve mafyavari şekilde yönetiliyor.

213
00:16:40,165 --> 00:16:43,877
Millet kamerayla gelip
etrafa bakınsın istemiyorlar

214
00:16:43,961 --> 00:16:47,214
çünkü yaptıkları pis işler
açığa çıkabilir.

215
00:16:47,297 --> 00:16:50,718
Köpek balıkları her yerde
yüzgeçleri için katlediliyor.

216
00:16:50,801 --> 00:16:54,680
Bunlar statü sembolü sayılan
köpek balığı yüzgeci çorbası için

217
00:16:54,763 --> 00:17:00,019
Asya'ya, en çok da Çin'e gönderiliyor.
Gıda olarak faydası yok, tadı güzel değil.

218
00:17:00,102 --> 00:17:02,855
Bir kasesi 100 dolardan fazla edebiliyor.

219
00:17:03,439 --> 00:17:07,901
Onca yüzgecin kesildiğini görmek
ve kayıt aldığım için limandan kovulmak

220
00:17:07,985 --> 00:17:09,403
merakımı kabarttı.

221
00:17:09,486 --> 00:17:12,948
Taiji'deki yunus avıyla ilgili
her şeyi öğrendiğimiz için

222
00:17:13,032 --> 00:17:14,950
köpek balıklarını araştırıp

223
00:17:15,034 --> 00:17:19,121
bu endüstrinin okyanuslara etkisini
anlamaya karar verdik.

224
00:17:22,624 --> 00:17:28,130
Okyanusu aşıp Hong Kong'a geldik,
yani Köpek Balığı Yüzgeci Şehri'ne.

225
00:17:28,213 --> 00:17:31,091
Sokaklar köpek balığı yüzgeci kaynıyordu.

226
00:17:31,175 --> 00:17:34,386
Her köşede kamyonlardan
tonla yüzgeç indiriliyordu.

227
00:17:36,221 --> 00:17:40,934
Yüzgeçleri yakından çekmeye çalıştık
ama öncekiyle aynı tepkiyi aldık.

228
00:17:41,852 --> 00:17:42,978
Hayır!

229
00:17:45,939 --> 00:17:47,149
Çekim yapamaz mıyız?

230
00:17:49,276 --> 00:17:50,903
Tabureyle vuracak mısın?

231
00:17:51,904 --> 00:17:53,155
Tamam, gidiyoruz.

232
00:17:54,865 --> 00:17:56,241
-Fotoğraf yasak mı?
-Yasak.

233
00:17:56,325 --> 00:17:59,953
Niye kayıt alıyorsun?
Niye fotoğraf çekiyorsun?

234
00:18:00,037 --> 00:18:03,874
İzin almadın. Fotoğrafı sil.
Önce o fotoğrafı sil.

235
00:18:06,668 --> 00:18:10,047
Köpek Balığı Yüzgeci Şehri'nde
çekim yapmak sandığımızdan zordu.

236
00:18:10,130 --> 00:18:14,134
Yüzgeçleri yakından görebilmek için
gizli kameralar aldık.

237
00:18:21,850 --> 00:18:22,768
Vay canına.

238
00:18:28,398 --> 00:18:30,526
Çocukken köpek balığından korkardım.

239
00:18:31,110 --> 00:18:34,696
İnsanlar okyanusta
köpek balığı olmasından değil,

240
00:18:35,239 --> 00:18:37,991
olmamasından korkmalı.

241
00:18:38,075 --> 00:18:42,037
Köpek balıkları sayesinde
okyanuslar ve balık nüfusu sağlıklı olur,

242
00:18:42,121 --> 00:18:44,957
ekosistemler
ve mercan resifleri hayatta kalır.

243
00:18:45,040 --> 00:18:49,086
Köpek balıkları olmazsa,
yüzgeçleri için soyları tüketilirse

244
00:18:49,169 --> 00:18:50,796
okyanus bataklığa döner.

245
00:18:50,879 --> 00:18:53,423
Sonra kim ölür, biliyor musunuz?
Biz ölürüz.

246
00:18:53,507 --> 00:18:57,010
Çoğu kişi benim asla
köpek balıklarını savunmayacağımı düşünür.

247
00:18:57,094 --> 00:19:00,722
Köpek balığı saldırısına uğradım.
12 yıllık askerdim.

248
00:19:00,806 --> 00:19:03,976
Sydney Limanı'nda
terörle mücadele tatbikatındayken

249
00:19:04,059 --> 00:19:07,187
boğa köpek balığı saldırdı.
Ama bilgi korkuyu giderir.

250
00:19:07,271 --> 00:19:10,941
On yıldır
köpek balığı çekimleri yaptığım için

251
00:19:11,024 --> 00:19:14,236
onların acı durumundan haberim oldu.

252
00:19:14,778 --> 00:19:18,073
Köpek balıkları da
okyanusu hayatta tutmak açısından

253
00:19:18,157 --> 00:19:20,659
yunuslar ve balinalar kadar önemliydi.

254
00:19:22,494 --> 00:19:27,541
Ama tarihte ilk kez bizim yüzümüzden
soyları yok olma tehlikesine girmişti.

255
00:19:28,417 --> 00:19:31,503
Mavikanat orkinos gibi
köpek balığı nüfusu da azalıyordu.

256
00:19:31,587 --> 00:19:37,926
Son 40-50 yılda sapan, boğa,
çekiç başlı köpek balığı gibi türlerin

257
00:19:38,010 --> 00:19:40,721
%80 ila 99'u yok olmuştu.

258
00:19:40,804 --> 00:19:44,474
Onlarla birlikte
beklenmedik türler de yok oluyordu.

259
00:19:44,975 --> 00:19:49,521
1950'lerden beri
deniz kuşlarını gözlemliyoruz

260
00:19:50,022 --> 00:19:53,692
ve nüfusları yaklaşık %70 azaldı.

261
00:19:53,775 --> 00:19:56,695
Beslenme şekillerine bakıp
sebebini anlayabiliriz.

262
00:19:56,778 --> 00:20:02,534
Normalde denize dalıp
yüzeye yakın küçük balıkları yiyorlar.

263
00:20:02,618 --> 00:20:07,748
Avcı balıklar küçük balıkları yüzeye sürüp
deniz kuşlarına yaklaştırdığında

264
00:20:07,831 --> 00:20:10,167
kuşlar başarılı şekilde besleniyor.

265
00:20:10,250 --> 00:20:14,504
Avcı balıklar aşırı avlanmaya kurban gidip
balıkları yüzeye süremediğinde

266
00:20:14,588 --> 00:20:16,965
kuşlar yeterince yiyecek bulamıyor.

267
00:20:17,049 --> 00:20:20,385
Okyanuslarda balıkların azalması yüzünden

268
00:20:20,969 --> 00:20:25,682
balinalar, yunuslar ve deniz kuşlarıyla
av için rekabet ediyoruz.

269
00:20:25,766 --> 00:20:29,019
Bu yüzden nüfusları daha da azalıyor.

270
00:20:29,686 --> 00:20:33,774
Köpek balıkları süper avcıdır,
yani besin zincirinin en üstündedir.

271
00:20:33,857 --> 00:20:36,401
Benim deyişimle birinci seviyededirler

272
00:20:36,485 --> 00:20:40,239
ve ikinci seviyedeki
hasta, zayıf canlıları yerler.

273
00:20:40,322 --> 00:20:44,701
Birinci seviye gittiğinde
ikinci seviyenin nüfusu aşırı artar.

274
00:20:44,785 --> 00:20:48,330
İkinci seviye üçüncü seviyeyi yer
ve sayıları iyice artar.

275
00:20:48,413 --> 00:20:53,752
Üçüncü seviye tamamen tükenir
ve ikinci seviyenin yiyeceği kalmaz.

276
00:20:53,835 --> 00:20:56,213
O zaman ikinci seviyenin soyu tükenir.

277
00:20:56,296 --> 00:21:00,550
Bu olay besin zincirinde
en küçük organizmalara kadar ilerler.

278
00:21:00,634 --> 00:21:03,845
Köpek balıklarını kurtarmamız gerekiyor,
çok önemliler.

279
00:21:03,929 --> 00:21:08,642
İnsanlar onları sevmeyebilir
ama okyanusların yaşaması için gerekliler.

280
00:21:08,725 --> 00:21:13,438
Köpek balıkları dünya çapında
yıllık ortalama on kişi öldürüyor.

281
00:21:13,522 --> 00:21:20,487
Karşılaştıracak olursak biz saat başı
11 ila 30 bin köpek balığı öldürüyoruz.

282
00:21:20,570 --> 00:21:23,365
İşin inanılmaz tarafı,
bunların neredeyse yarısı

283
00:21:23,448 --> 00:21:27,494
ticari balıkçıların
hedeflenmeyen avı olduğu için öldürülüyor.

284
00:21:27,577 --> 00:21:30,789
Sonra atık olarak okyanusa atılıyorlar.

285
00:21:30,872 --> 00:21:35,585
Asıl avı yakalamaya çalışırken yakalanan
tüm canlılar hedeflenmeyen av oluyordu.

286
00:21:35,669 --> 00:21:38,588
Her yıl en az 50 milyon köpek balığının

287
00:21:38,672 --> 00:21:44,177
sevdiğimiz deniz ürünleriyle beraber
ağlara takıldığını öğrenince inanamadım.

288
00:21:45,721 --> 00:21:49,599
Tahminlere göre
avlanan deniz canlılarının %40'ı

289
00:21:49,683 --> 00:21:54,855
hedeflenmeyen av diye geri atılıyor
ve çoğu daha suya değmeden ölüyor.

290
00:21:56,273 --> 00:21:59,776
Yani köpek balığı yüzgeci çorbasına
engel olmak işin yarısı.

291
00:21:59,860 --> 00:22:03,864
Balık yemek
köpek balığı yüzgeci endüstrisi kadar,

292
00:22:03,947 --> 00:22:06,158
hatta belki ondan da kötü.

293
00:22:06,241 --> 00:22:09,995
Çünkü köpek balığı yüzgeci endüstrisi
sadece Asya'da

294
00:22:10,078 --> 00:22:13,373
ama balık yiyenler dünyanın her yerinde.

295
00:22:13,457 --> 00:22:18,670
Hedeflenmeyen avlar,
balıkçılık endüstrisinin görünmez kurbanı.

296
00:22:18,754 --> 00:22:24,259
Endüstri, hedeflenmeyen avlara
kazara tutma diyor ama bu işte kaza yok.

297
00:22:24,343 --> 00:22:27,637
Bunlar balıkçılık ekonomisinde
hesaba katılıyor.

298
00:22:27,721 --> 00:22:31,350
Hedeflenmeyen avları
takip edebildiğimiz tesislerde

299
00:22:31,433 --> 00:22:33,727
sayılar endişe verici olabiliyor.

300
00:22:33,810 --> 00:22:39,399
Örneğin, İzlanda'daki
bir aylık çalışan bir balık tesisi

301
00:22:39,483 --> 00:22:45,572
269 mutur,
dört farklı türden yaklaşık 900 fok

302
00:22:45,655 --> 00:22:47,949
ve 5000 deniz kuşu yakalamış.

303
00:22:48,033 --> 00:22:51,953
İzlanda'nın bir noktasındaki
ufak bir tesis bu.

304
00:22:52,037 --> 00:22:56,958
Tüm okyanusları hesaba katarsak
hedeflenmeyen av sayıları akılalmaz.

305
00:22:57,876 --> 00:23:01,838
Daha da kötüsü,
doğaya zarar veren bu tesise yıllarca

306
00:23:01,922 --> 00:23:05,509
sürdürülebilir balıkçılık sertifikası
verilmişti.

307
00:23:05,592 --> 00:23:10,472
Hem de deniz ürünü alırken güvendiğim
MSC sertifikası tarafından.

308
00:23:11,139 --> 00:23:14,768
Sertifikayı veren kurumla
röportaj yapmak istedim

309
00:23:14,851 --> 00:23:16,478
ama cevap vermediler.

310
00:23:17,104 --> 00:23:20,023
Bu sırada hedeflenmeyen avı azaltmak için

311
00:23:20,107 --> 00:23:24,027
100'den fazla
balıkçılık yönetmeliği olduğunu öğrendim.

312
00:23:24,111 --> 00:23:28,532
Ama sularda 4,5 milyondan fazla
ticari balıkçı teknesi olunca

313
00:23:28,615 --> 00:23:32,411
devletler bu yönetmelikleri
uygulamaktan vazgeçmişti.

314
00:23:33,120 --> 00:23:38,417
Ama bu hukuki yaptırım boşluğunu dolduran
gayriresmi bir kurum vardı.

315
00:23:39,000 --> 00:23:43,713
Bu gönüllüler deniz canlılarını korumak
ve suçluları adalete teslim etmek için

316
00:23:43,797 --> 00:23:46,466
dünyayı dolaşıp tehlikeye atılıyordu.

317
00:23:47,050 --> 00:23:51,263
Deniz koruma grubu Sea Shepherd
kimseye zarar vermeden

318
00:23:51,346 --> 00:23:56,643
13 balina gemisini ve kaçak gemiyi
batırmış, 5 tanesine de çarpmıştı.

319
00:23:58,353 --> 00:24:02,065
Okyanusu yok eden endüstrilerle
yüzleşirken

320
00:24:02,149 --> 00:24:04,943
inanılmaz şeyler keşfetmişlerdi.

321
00:24:05,026 --> 00:24:09,448
Sea Shepherd yakın zamanda
Fransa'nın Atlas kıyılarında her yıl

322
00:24:09,531 --> 00:24:13,994
10 bin yunusun hedeflenmeyen av olarak
öldürüldüğünü keşfetti.

323
00:24:14,077 --> 00:24:18,999
Bu, Taiji'de öldürülen yunusların on katı
ama kimsenin haberi yok.

324
00:24:19,082 --> 00:24:22,085
En az 30 yıldır durum böyle

325
00:24:22,169 --> 00:24:26,423
çünkü Fransa bu sorunu
çok başarılı şekilde gizliyor.

326
00:24:26,506 --> 00:24:30,969
İnsanlar yunusları seviyor
ve birçoğu balık yediğinde

327
00:24:31,052 --> 00:24:35,223
aslında Fransa'nın yunus nüfusunu
öldürdüğünü bilmiyor.

328
00:24:41,271 --> 00:24:45,275
Çoğu insan balinalara ve yunuslara karşı
en büyük tehdidin

329
00:24:45,358 --> 00:24:48,320
ticari balıkçılık olduğunu fark etmiyor.

330
00:24:48,403 --> 00:24:49,946
Ticari balıkçılar her yıl

331
00:24:50,030 --> 00:24:54,159
300 binden fazla balina ve yunusu
hedeflenmeyen av olarak öldürüyor.

332
00:24:54,743 --> 00:24:58,497
Ya Yunus Dostu Ton Balığı gibi
sürdürülebilirlik sertifikaları?

333
00:24:58,580 --> 00:25:02,250
Denizde çok uzun zaman geçirince
fark ettik ki

334
00:25:02,792 --> 00:25:06,630
o sertifikalar genelde
gerçekte olanları gizliyor.

335
00:25:07,130 --> 00:25:13,094
8 tane ton balığı yakalamak için
45 yunusu katleden balıkçılar yakaladık.

336
00:25:13,178 --> 00:25:18,642
Yunus Dostu Ton Balığı sertifikalı
bir şirkete çalışıyorlardı.

337
00:25:20,393 --> 00:25:24,648
Şimdiye dek şoke edecek şeyler öğrenmiştim
ama bu inanılmazdı.

338
00:25:24,731 --> 00:25:26,983
Bu sayıları internetten doğrulayamadım

339
00:25:27,067 --> 00:25:30,612
ve Sea Shepherd'ın bu kurum hakkındaki
iddiasına güvenemedim.

340
00:25:30,695 --> 00:25:36,326
Emin olabilmek için, bu sertifikayı veren
Earth Island Institute'la görüştüm.

341
00:25:36,409 --> 00:25:41,957
Bir ağda kaç yunus öldükten sonra
ton balığı Yunus Dostu olmaktan çıkar?

342
00:25:42,040 --> 00:25:43,667
Sıfır. Bir.

343
00:25:45,085 --> 00:25:48,380
Yani bir yunus ölürse
balık Yunus Dostu sayılamaz.

344
00:25:48,964 --> 00:25:52,175
Her konservenin Yunus Dostu olduğunu
garanti edebilir misiniz?

345
00:25:52,259 --> 00:25:54,344
Hayır, kimse garanti edemez.

346
00:25:54,427 --> 00:25:57,764
Okyanusa açıldıklarında
ne yaptıklarını nasıl bileceğiz?

347
00:25:58,515 --> 00:26:02,644
Gemilere gözlemciler gidiyor
ama onlara da rüşvet verilebilir.

348
00:26:02,727 --> 00:26:07,816
-Gözlemciler sık sık gemilere gidiyor mu?
-Düzenli olarak gitmiyorlar.

349
00:26:08,900 --> 00:26:12,654
Yunusları öldürüp öldürmediklerine
şahit olan kimse yok.

350
00:26:12,737 --> 00:26:19,202
Yunus Dostu olduğunu nasıl bileceğiz?
Hele de o sertifika parayla alınıyorsa.

351
00:26:19,286 --> 00:26:22,163
Kaptanların sözüne güveniyorlar.

352
00:26:22,247 --> 00:26:25,166
Kaptan defterinde
"Yunus öldürmedim." yazıyor.

353
00:26:25,250 --> 00:26:28,545
"Peki, sertifikanı al bakalım.
Borcun şu kadar."

354
00:26:28,628 --> 00:26:32,507
Yani gözlemcileriniz var
ama nadiren gemilere gidiyorlar

355
00:26:32,591 --> 00:26:37,804
ve rüşvet kabul edebiliyorlar, o yüzden
Yunus Dostu olma garantisi veremiyorsunuz.

356
00:26:37,887 --> 00:26:42,142
Sistem öyle işliyor, doğru.

357
00:26:42,225 --> 00:26:45,437
Yunusları korumak isteyenler
ne yapacak peki?

358
00:26:45,520 --> 00:26:47,772
Earth Island Institute'un onayladığı

359
00:26:47,856 --> 00:26:51,526
Yunus Dostu ton balıklarından
almalarını öneriyoruz.

360
00:26:51,610 --> 00:26:55,989
-Ama Yunus Dostu olması garanti değil.
-Kimse onu garanti edemez.

361
00:26:56,906 --> 00:27:00,535
Yunus Dostu olması garanti değilse
niye Yunus Dostu deniyor?

362
00:27:00,619 --> 00:27:04,998
-Yunus Dostu olduğunu garanti edebiliriz.
-Garantisi olmadığını söylediniz.

363
00:27:05,749 --> 00:27:11,880
Şu anlamda garantisi yok:
Dünya bazen çok zor oluyor.

364
00:27:15,425 --> 00:27:20,180
-Çıkar çatışması.
-Hem çıkar çatışması hem dolandırıcılık.

365
00:27:20,263 --> 00:27:25,810
Orada çalışıyordum, sonra işi bıraktım.
Yıllık gelirim 100 bin doların üstündeydi.

366
00:27:25,894 --> 00:27:28,772
Sigortam ücretsizdi,
şimdi parasını ödeyemiyorum.

367
00:27:28,855 --> 00:27:33,818
O sahte Yunus Dostu Ton Balığı
sertifikaları yüzünden ayrıldım.

368
00:27:33,902 --> 00:27:35,820
O işle alakam olsun istemedim.

369
00:27:35,904 --> 00:27:38,114
Kulaklarıma inanamıyordum.

370
00:27:38,198 --> 00:27:41,284
Dünya çapında kabul edilen
deniz ürünü sertifikası

371
00:27:41,368 --> 00:27:44,287
hiçbir garanti vermediği için
uydurmadan ibaretti.

372
00:27:44,371 --> 00:27:47,999
Başka nelerin üstünün örtüldüğünü
merak etmeye başladım.

373
00:27:48,083 --> 00:27:51,711
Denizlerdeki plastiğe karşı
mücadele eden gruplar bile

374
00:27:51,795 --> 00:27:56,007
o plastiğin çoğunlukla
balıkçı ağları ve malzemeleri olduğunu

375
00:27:56,091 --> 00:27:58,259
söylemeye yanaşmıyor.

376
00:27:58,343 --> 00:28:03,473
Büyük Pasifik Çöp Alanı'nı duyunca
"Ne fena, kulak çubuklarımız

377
00:28:03,556 --> 00:28:07,644
ve plastik poşetlerimiz
o çöp alanında yüzüyor." diyoruz.

378
00:28:07,727 --> 00:28:12,816
Buradaki çöpün %46'sı atılmış balık ağı,
ki bunlar deniz canlıları için

379
00:28:12,899 --> 00:28:15,944
plastik pipetlerimizden
çok daha tehlikeli.

380
00:28:16,027 --> 00:28:17,946
Çünkü amaçları öldürmek.

381
00:28:18,446 --> 00:28:23,368
Bu kadar bariz bir durumu
neden konuşmuyoruz?

382
00:28:23,451 --> 00:28:28,081
Neden plastik karşıtı kampanyalar bile
balıkçılıktan söz etmiyor?

383
00:28:30,125 --> 00:28:32,168
Bunu nasıl daha önce duymamıştım?

384
00:28:32,252 --> 00:28:36,798
Balıkçı gemileri çok sayıda ip
ve misina atıyordu, bu ciddi bir sorundu.

385
00:28:37,298 --> 00:28:41,428
Dünyanın en ücra köşelerinde bile
balıkçı malzemeleri karaya vuruyordu.

386
00:28:42,470 --> 00:28:45,014
Pasifik Okyanusu'ndaki
Henderson Adası gibi.

387
00:28:46,474 --> 00:28:48,935
Ve Kuzey Kutup Dairesi'ndeki
Svalbard gibi.

388
00:28:49,894 --> 00:28:54,441
Yolculuğumun başında BK'de karaya vuran
balinaları yakından inceleyince

389
00:28:54,524 --> 00:28:57,861
midelerinde en çok
balıkçı malzemesi olduğunu öğrendim.

390
00:28:59,112 --> 00:29:02,657
Bu bariz durumu kimse dile getirmiyordu.

391
00:29:03,867 --> 00:29:06,995
Hatta paragat balıkçılığının her gün

392
00:29:07,078 --> 00:29:12,333
dünyanın etrafını 500 kez saracak kadar
misina kullandığını öğrendim.

393
00:29:14,419 --> 00:29:18,715
Deniz kaplumbağalarını hedefleyen
bir balık tesisi olmasa da

394
00:29:18,798 --> 00:29:23,219
bunların yedi türünden altısı
ya tehdit altında ya da tehlikede.

395
00:29:23,303 --> 00:29:28,391
İklim değişikliği, okyanus kirliliği
veya okyanustaki plastik yüzünden değil,

396
00:29:28,475 --> 00:29:32,187
balıkçılık yüzünden.
Ama kimse bunu konuşmak istemiyor.

397
00:29:32,896 --> 00:29:35,982
Bu doğruysa nasıl bundan haberim olmazdı?

398
00:29:36,065 --> 00:29:39,402
Gördüğüm bütün haberler
plastik pipetlere odaklanıyordu.

399
00:29:39,486 --> 00:29:43,239
Araştırmaları inceledim.
Dünya çapında bir araştırmaya göre

400
00:29:43,323 --> 00:29:47,243
plastik yüzünden yılda
sadece 1000 deniz kaplumbağası ölüyordu.

401
00:29:47,327 --> 00:29:51,456
Ama sadece ABD'de balıkçı gemileri her yıl

402
00:29:51,539 --> 00:29:57,128
250 bin deniz kaplumbağasını
yakalıyor, yaralıyor veya öldürüyordu.

403
00:29:57,796 --> 00:30:03,301
Burnuna pipet kaçan deniz kaplumbağası
viral oluyorsa bu niye manşet olmuyordu?

404
00:30:03,968 --> 00:30:08,640
Plastik kirliliğiyle mücadele eden
kurumların sitelerine girdiğimde

405
00:30:08,723 --> 00:30:13,603
insanları poşet çaydan sakıza kadar
birçok şeyi bırakmaya teşvik eden

406
00:30:13,686 --> 00:30:15,104
sayfalar gördüm.

407
00:30:15,188 --> 00:30:18,399
Ama balıkçılık malzemelerinden
bahsedecek olsalar bile

408
00:30:18,483 --> 00:30:20,860
bunları ne yapacağımızı söylemiyorlardı.

409
00:30:20,944 --> 00:30:25,615
Bunun yerine %99 oranında
plastik pipetlerden bahsediyorlardı.

410
00:30:25,698 --> 00:30:32,330
Pipetlerin okyanusa giren plastiklerin
sadece %0,03'ünü teşkil ettiğini öğrenince

411
00:30:32,413 --> 00:30:34,666
daha da şaşırdım.

412
00:30:35,667 --> 00:30:39,879
Amazon yağmur ormanlarını kurtarmak
ve ağaç kesimini durdurmak için

413
00:30:39,963 --> 00:30:43,258
kürdanları bırakmak gibiydi bu,
devede kulak kalıyordu.

414
00:30:43,341 --> 00:30:45,343
Balıkçılık malzemeleri dev bir sorunsa

415
00:30:45,426 --> 00:30:49,389
en sevdiğim plastik karşıtı kurum
niye bunu söylemiyor, merak ettim.

416
00:30:49,472 --> 00:30:51,766
Plastic Pollution Coalition'a göre

417
00:30:51,850 --> 00:30:55,645
Büyük Pasifik Çöp Alanı'ndaki plastiğin
ana kaynağı ne?

418
00:30:55,728 --> 00:30:56,813
Mikroplastikler.

419
00:30:57,730 --> 00:31:00,733
Büyük Pasifik Çöp Alanı'nda
en çok mikroplastik var.

420
00:31:00,817 --> 00:31:02,026
Son araştırmaya göre

421
00:31:02,110 --> 00:31:06,114
Büyük Pasifik Çöp Alanı'nın %46'sını
sadece balık ağları oluşturuyor.

422
00:31:06,197 --> 00:31:10,159
Kalan çöplerin büyük kısmı da
diğer balıkçılık malzemeleri.

423
00:31:10,243 --> 00:31:12,579
Çoğunluk bunlar sayılmaz mı?

424
00:31:12,662 --> 00:31:17,542
Plastiğin çoğunlukla
balık ağları olduğunu söyleyemem.

425
00:31:18,042 --> 00:31:19,919
Orada birçok şey var.

426
00:31:20,003 --> 00:31:22,088
Ama çoğunluk, %50'den çok demektir.

427
00:31:22,171 --> 00:31:25,717
Çöp alanındaki balıkçı çöpleri de
%50'nin üstünde.

428
00:31:25,800 --> 00:31:27,969
O zaman çoğunluk sayılmaz mı?

429
00:31:28,052 --> 00:31:31,306
Evet, %50'ye yakınsa o zaman…

430
00:31:33,224 --> 00:31:38,771
Evet, oranı plastik balık ağları kadar
yüksek olan başka bir çöp türü yok.

431
00:31:39,439 --> 00:31:44,861
Çok büyük oranda plastik balık ağı var.

432
00:31:44,944 --> 00:31:48,573
Atılan balık ağlarına engel olmak için
insanlar ne yapabilir?

433
00:31:50,199 --> 00:31:57,165
Balık yemeyi tamamen kesebiliriz
veya azaltabiliriz.

434
00:31:57,248 --> 00:32:00,627
Böylece nüfusları tekrar yükselir.

435
00:32:00,710 --> 00:32:05,506
Ayrıca balıkları avlamak için kullanılan
malzemeler azalır.

436
00:32:05,590 --> 00:32:09,385
Neden bu önemli mesaj
sitenizde yazmıyor peki?

437
00:32:09,469 --> 00:32:14,474
Bilmiyorum, siteyi yapan ben değilim.
Dianna'yla konuşsanız daha iyi olur.

438
00:32:14,557 --> 00:32:18,770
Kurucumuz o, o ilgileniyor.
Daha iyi cevap verebilir.

439
00:32:20,521 --> 00:32:27,445
Jackie okyanustaki balık ağı krizini
çözmek için balık yemeyi kesmeyi öneriyor.

440
00:32:27,528 --> 00:32:31,157
Bu önemli mesajın
sitenizde niye yazmadığını merak ettim.

441
00:32:32,116 --> 00:32:34,535
Daha az balık yenmesini mi söyleyelim?

442
00:32:35,286 --> 00:32:39,207
Sizi anlıyorum
ama benim odaklandığım alan o değil.

443
00:32:39,290 --> 00:32:43,252
Vaktim kalmadı, etkinliğimiz var.
Kamerayı kapar mısınız? Sağ olun.

444
00:32:44,337 --> 00:32:48,466
Oraya odaklanmayı düşünmüyorum,
o konuda fikrim yok.

445
00:32:49,175 --> 00:32:53,638
Okyanuslardaki balık ağları konusunda
insanların ne yapabileceğini sordum.

446
00:32:53,721 --> 00:32:57,392
Jackie de "Balık tüketmeyi bırakın
veya azaltın." dedi.

447
00:32:57,475 --> 00:33:00,144
"Balık tüketmeyi bırakın." dememiştir.

448
00:33:00,728 --> 00:33:05,608
Balık yemeyi tamamen kesebiliriz
veya azaltabiliriz.

449
00:33:05,692 --> 00:33:08,695
-Dedi.
-"Balık tüketmeyi bırakın." dememiştir.

450
00:33:08,778 --> 00:33:14,575
Ne olduğunu anlamıyordum,
bu basit soru niye böyle tepki topluyordu?

451
00:33:14,659 --> 00:33:17,745
Parayı takip etmek tek çaremdi,
ben de öyle yaptım.

452
00:33:19,205 --> 00:33:21,541
Ve elbette cevabı keşfettim.

453
00:33:23,543 --> 00:33:26,045
Balık ağlarından bahsetmezler tabii.

454
00:33:26,129 --> 00:33:31,467
Plastic Pollution Coalition
ve Earth Island Institute aynı kurum.

455
00:33:31,551 --> 00:33:34,804
Balıkçılık endüstrisiyle çalışıp
daha çok balık satmak için

456
00:33:34,887 --> 00:33:37,557
Yunus Dostu Ton Balığı sertifikası
veriyorlar.

457
00:33:37,640 --> 00:33:41,936
Çoğu yerdeki plastik kirliliğinin
baş nedenini söylemezler tabii.

458
00:33:43,396 --> 00:33:47,525
Çok daha az plastik
kullanmamız gerektiği doğru.

459
00:33:47,608 --> 00:33:53,865
Ama bugünden itibaren okyanusa
bir gram plastik dahi girmeseydi

460
00:33:53,948 --> 00:33:58,244
biz yine bu ekosistemleri
mahvediyor olurduk.

461
00:33:58,327 --> 00:34:01,831
Çünkü açık arayla en büyük sorun
ticari balıkçılık.

462
00:34:01,914 --> 00:34:03,750
Hem plastik kirliliğinden

463
00:34:03,833 --> 00:34:09,130
hem petrol sızıntısı kirliliğinden
çok daha fazla zarar veriyor.

464
00:34:09,213 --> 00:34:12,467
Meksika Körfezi'ndeki
Deepwater Horizon petrol sızıntısı

465
00:34:12,550 --> 00:34:14,177
tarihteki en büyük örnekti.

466
00:34:14,260 --> 00:34:19,307
Aylar boyunca okyanusa
yüksek miktarlarda petrol sızdı.

467
00:34:19,390 --> 00:34:23,102
Petrol kıyıya vurdukça
yabani hayvanların kumsallarda ölmesi

468
00:34:23,186 --> 00:34:24,771
herkesi hayrete düşürdü.

469
00:34:24,854 --> 00:34:28,274
Ama aslında Meksika Körfezi'ndeki
balıkçılık endüstrisinin

470
00:34:28,357 --> 00:34:30,568
bir günde zarar verdiği hayvan sayısı

471
00:34:30,651 --> 00:34:34,322
petrol sızıntısının aylar içinde
zarar verdiğinden daha fazla.

472
00:34:34,405 --> 00:34:38,701
Bu dönemde büyük bölgeler
petrol zehirlenmesi olabileceği için

473
00:34:38,785 --> 00:34:40,411
balıkçılığa kapatıldı.

474
00:34:40,495 --> 00:34:43,998
Ve deniz canlıları
balıkçılıktan bir süre kurtuldukları için

475
00:34:44,082 --> 00:34:47,335
Deepwater Horizon petrol sızıntısından
olumlu etkilendi.

476
00:34:48,002 --> 00:34:52,757
Bir balıkçının böyle zarar verebileceğini
kabullenemiyorum.

477
00:34:52,840 --> 00:34:54,425
-Evet.
-Bu nasıl olabilir?

478
00:34:54,967 --> 00:35:00,473
Balıkçıların çocukluktan beri
zihnimize kazınan bir tasviri var.

479
00:35:00,556 --> 00:35:06,229
Kaptan Birdseye ışıldayan sularda giden
kırmızı teknesinin dümeninde.

480
00:35:06,312 --> 00:35:10,024
Sakalı beyaz, gözleri masmavi,
kafasında balıkçı şapkası var.

481
00:35:10,108 --> 00:35:14,070
Tabii aslında bu tekneler ölüm makinesi.

482
00:35:14,153 --> 00:35:19,242
Son derece etkili, teknolojik makineler.

483
00:35:19,325 --> 00:35:23,830
İnanılmaz derecede güçlü,
devasa balıkçı gemileri var.

484
00:35:23,913 --> 00:35:29,752
Amaçları, denizdeki besin zincirinin
temelini oluşturan hayvanları,

485
00:35:29,836 --> 00:35:32,088
yani balıkları toplamak.

486
00:35:33,131 --> 00:35:38,302
Nihayet doğru yolda olduğumu hissediyordum
ama öfkelenmemek mümkün değildi.

487
00:35:38,386 --> 00:35:41,806
Medya ve dünya plastiğe
ve fosil yakıtlara odaklandığı için

488
00:35:41,889 --> 00:35:43,891
okyanusu çok daha fazla etkileyen

489
00:35:43,975 --> 00:35:47,812
ama hakkında hiç konuşulmayan
bir endüstriye dikkat edilmiyordu.

490
00:35:47,895 --> 00:35:52,441
Araştırınca mercan resiflerinde de
durumun böyle olduğunu keşfettim.

491
00:35:52,525 --> 00:35:56,529
Bilim insanlarına göre 2050'ye kadar
resiflerin %90'ı yok olacaktı.

492
00:35:56,612 --> 00:36:00,366
Anaakım anlatıya göre
resifler iklim değişikliğinden ölüyordu.

493
00:36:00,449 --> 00:36:05,079
Neredeyse kimse resiflerin yaşaması için
balıkların şart olduğunu söylemiyordu.

494
00:36:06,873 --> 00:36:11,043
Mercan resiflerindeki ekosistem
geri dönüşüme bağlıdır.

495
00:36:11,127 --> 00:36:14,463
Hayvanlar dışkıladığında
mercanlar bundan beslenir.

496
00:36:14,547 --> 00:36:18,926
Balıkçılar gelip balıkları avladığında
balıklar zarar görür.

497
00:36:19,010 --> 00:36:23,306
Ayrıca balıkların suya bıraktığı,
mercanlara besin olan maddeler gider.

498
00:36:23,389 --> 00:36:27,435
Mercanları yenileyecek,
büyütecek besinler yok olmuş olur.

499
00:36:27,518 --> 00:36:31,022
Balıkçılık dünyadaki çoğu resif için
en ciddi tehlike.

500
00:36:31,856 --> 00:36:34,859
Orta Doğu'yla
Karayipler arasındaki bölgede

501
00:36:34,942 --> 00:36:39,238
binlerce yıldır rahatça yaşayan
büyük balıkların %90'ı yok oldu.

502
00:36:40,281 --> 00:36:44,952
Yani okyanuslarımız dönüm noktasındaydı
ve kesin cevaplar bulmalıydım.

503
00:36:45,453 --> 00:36:49,332
Hayatları boyunca okyanusu koruyan
çevrecilerle konuşmak istedim.

504
00:36:49,415 --> 00:36:54,295
Yaşayan bir efsaneyle,
en büyük idollerimden biriyle başladım.

505
00:36:54,378 --> 00:36:59,008
Ben Sylvia Earle. Okyanus bilimciyim,
National Geographic'in misafir kaşifiyim,

506
00:36:59,091 --> 00:37:03,971
Mission Blue'nun ve Deep Ocean Exploration
and Research'ün kurucusuyum.

507
00:37:04,055 --> 00:37:06,390
Yıllar içinde değişimler gördüm.

508
00:37:06,474 --> 00:37:11,854
Okyanus keşfinin
belki en büyük dönemine tanık oldum.

509
00:37:11,938 --> 00:37:14,941
Ama bu aynı zamanda
en çok kayıp yaşanan dönem oldu.

510
00:37:15,024 --> 00:37:18,611
İnsanlar, 20. yüzyılın ortalarından beri

511
00:37:18,694 --> 00:37:22,949
okyanustan ciddi sayılarda
yabani canlı çıkarabiliyor.

512
00:37:23,032 --> 00:37:26,744
Yabani balık avlamaya
bugünkü gibi devam edersek

513
00:37:26,827 --> 00:37:30,998
tahminlere göre 21. yüzyılın ortasında
ticari balıkçılık son bulacak

514
00:37:31,082 --> 00:37:33,834
çünkü tutacak balık kalmayacak.

515
00:37:33,918 --> 00:37:38,464
1830'larda, Kuzey Denizi'nin ortasında
normal bir balıkçı teknesi

516
00:37:38,547 --> 00:37:41,759
günde bir ila iki ton halibut tutabilirdi.

517
00:37:41,842 --> 00:37:43,261
Ama günümüzde burada

518
00:37:43,344 --> 00:37:47,765
koca bir balıkçı filosu ancak bir yılda
iki ton halibut tutabiliyor.

519
00:37:47,848 --> 00:37:52,645
Yani o dönemin halibut sayısı
bugünkünün bin katından da fazla.

520
00:37:52,728 --> 00:37:58,109
Okyanuslarla savaş hâlindeyiz
ve kazanırsak her şeyi kaybedeceğiz.

521
00:37:58,192 --> 00:38:01,737
Çünkü insanlık denizler ölürse
bu gezegende yaşayamaz.

522
00:38:01,821 --> 00:38:06,701
Sorun, balıkçılığın
tamamen endüstriyel hâle gelmesi.

523
00:38:06,784 --> 00:38:09,328
Her şeyi hızla yok ediyoruz.

524
00:38:10,329 --> 00:38:15,167
Ticari balıkçılık adeta yabani canlıların
kitlesel olarak kaçak avlanmasıydı.

525
00:38:15,251 --> 00:38:19,463
Her yıl 2,7 trilyon balık avlanıyordu,

526
00:38:19,547 --> 00:38:23,134
yani her dakika
5 milyon balık öldürülüyordu.

527
00:38:24,802 --> 00:38:27,972
Çok az tanınan yabani türleri
öldürmek bir yana,

528
00:38:28,055 --> 00:38:32,226
başka hiçbir endüstri
balıkçılık kadar çok hayvan öldürmüyordu.

529
00:38:32,310 --> 00:38:37,189
Bu yüzden dünyadaki bazı balık nüfusları
yok olmanın eşiğine gelmişti.

530
00:38:37,273 --> 00:38:39,191
Ama en korkunç bulgulardan biri

531
00:38:39,275 --> 00:38:43,362
dünyanın önde gelen
balıkçılık uzmanlarından birinden geldi.

532
00:38:43,446 --> 00:38:50,119
Şimdiki balıkçılık aktiviteleri sürerse
2048'e kadar okyanuslar bomboş kalacaktı.

533
00:38:54,040 --> 00:38:57,001
Bilgi edindikçe
bu bulgu beni daha çok üzdü.

534
00:38:57,084 --> 00:39:00,921
Artık her türün
birbiriyle ne kadar bağlantılı olduğunu,

535
00:39:01,005 --> 00:39:04,967
okyanusun ve gezegenin atmosferinin
kimyasını korumaya

536
00:39:05,051 --> 00:39:07,428
nasıl yardım ettiğini anlıyordum.

537
00:39:07,511 --> 00:39:11,057
Akılalmaz bir şey
ama hayvanların su sütununda

538
00:39:11,140 --> 00:39:14,894
aşağı ve yukarı hareket etmesinin gücü
çok yüksek.

539
00:39:14,977 --> 00:39:19,023
Öyle ki suyu tüm rüzgarların, dalgaların,

540
00:39:19,106 --> 00:39:24,403
gelgitlerin ve akıntıların toplamı kadar
karıştırabiliyorlar.

541
00:39:24,487 --> 00:39:30,076
Bu da denizlerin fiziğini,
kimyasını ve biyolojisini

542
00:39:30,159 --> 00:39:32,244
ciddi olarak etkiliyor.

543
00:39:32,828 --> 00:39:37,875
Okyanuslar suyun böyle karışması sayesinde
atmosferden ısıyı emiyor olabilir.

544
00:39:37,958 --> 00:39:41,837
Hayvanlar su sütununda yüzerken oluşan
güçlü akıntı sayesinde

545
00:39:41,921 --> 00:39:45,216
yüzeydeki sıcak su
dipteki soğuk suyla karışıyor.

546
00:39:45,299 --> 00:39:49,303
Bu konuda araştırma yapılması gerekse de
deniz canlılarının azalması

547
00:39:49,387 --> 00:39:53,349
bu süreci etkiliyor
ve deniz sıcaklığını artırıyor olabilir.

548
00:39:53,432 --> 00:39:59,188
Sonuçta okyanuslar ve içindeki canlılar
iklimi hiç ummadığımız kadar etkiliyor.

549
00:39:59,271 --> 00:40:05,277
Meğer deniz canlıları karbonu tutup
atmosfere salınmasını engellemek konusunda

550
00:40:05,361 --> 00:40:09,990
kesinlikle çok önemli bir rol oynuyormuş.

551
00:40:10,074 --> 00:40:15,746
Biliyoruz ki ağaç kesmemek veya dikmek
karbon dengesine yardımcı oluyor.

552
00:40:15,830 --> 00:40:20,960
Ama okyanusların sağlığını korumaktan
daha önemli hiçbir şey yok.

553
00:40:21,043 --> 00:40:25,798
Bu büyük hayvanlar,
hatta küçükleri de, karbon içeriyor.

554
00:40:25,881 --> 00:40:29,176
Okyanusun dibine çöktüklerinde
karbonu dibe götürüyorlar.

555
00:40:29,260 --> 00:40:31,887
Okyanus, gezegenin en büyük karbon kapanı.

556
00:40:34,056 --> 00:40:39,103
İklim değişikliğini durdurmak istiyorsanız
önce okyanusu koruyun.

557
00:40:39,186 --> 00:40:42,022
Korumanın yolu çok basit,
okyanustan uzak durun.

558
00:40:42,106 --> 00:40:47,236
Dünya'yı uzay gemisine benzetiyorum.
Galakside yolculuk ediyor.

559
00:40:47,319 --> 00:40:49,572
Bir turu 250 milyon yıl sürüyor.

560
00:40:49,655 --> 00:40:52,491
Uzay gemisinde yiyecek ve hava sağlayan,

561
00:40:52,575 --> 00:40:56,745
iklimi, sıcaklığı düzenleyen bir
yaşam destek sistemi var.

562
00:40:56,829 --> 00:41:00,374
Bu yaşam destek sistemini
dünyalı bir ekip yönetiyor.

563
00:41:00,458 --> 00:41:05,629
Ekibi öldürürseniz sistem çökmeye başlar,
mühendis bulamazsınız.

564
00:41:05,713 --> 00:41:08,215
Ve biz şu anda ekibi öldürüyoruz.

565
00:41:15,556 --> 00:41:17,475
Dünya denen uzay gemisinde

566
00:41:17,558 --> 00:41:22,146
en önemli ekip üyelerinden birinin
deniz bitkileri olduğunu öğrendim.

567
00:41:22,229 --> 00:41:24,899
Deniz bitkileri 4000 metrekarelik alanda

568
00:41:24,982 --> 00:41:28,194
ormanlardan
20 kat fazla karbon depolayabiliyordu.

569
00:41:28,277 --> 00:41:32,656
Hatta dünyadaki karbondioksidin %93'ü
deniz bitkileri, algler

570
00:41:32,740 --> 00:41:35,910
ve mercanlar sayesinde
okyanusta depolanıyordu.

571
00:41:35,993 --> 00:41:38,579
Bu ekosistemin %1'ini kaybetmek

572
00:41:38,662 --> 00:41:42,917
97 milyon arabanın egzozunu
havaya salmakla eş değerdi.

573
00:41:43,417 --> 00:41:48,964
Okyanuslardan balık avladıkça
okyanusları çölleştiriyoruz.

574
00:41:49,048 --> 00:41:50,883
Hem balık avlıyoruz

575
00:41:50,966 --> 00:41:56,680
hem de av yöntemlerimizle
habitata, ekosisteme ağır zarar veriyoruz.

576
00:41:56,764 --> 00:41:59,975
Gözden uzakta olduğu için de
bunu sıkıntı etmiyoruz.

577
00:42:00,059 --> 00:42:03,854
Trol avcılığı açık arayla
en zararlı balıkçılık yöntemiydi.

578
00:42:03,938 --> 00:42:10,236
En büyük trol ağlarına dev bir katedral
veya 13 jumbo jet uçak sığabiliyordu.

579
00:42:10,319 --> 00:42:12,154
Ağ dipte ağırlıklar sürükleyip

580
00:42:12,238 --> 00:42:15,366
başta hayat dolu olan
deniz tabanına zarar veriyor,

581
00:42:15,449 --> 00:42:17,952
arkasında çorak bir alan bırakıyordu.

582
00:42:18,035 --> 00:42:21,997
Bu, el değmemiş Amazon yağmur ormanlarını
buldozerle yıkmak gibiydi

583
00:42:22,081 --> 00:42:24,291
ama ondan bile kötüydü.

584
00:42:24,375 --> 00:42:28,754
Her yıl yaklaşık 10 milyon hektar
orman kaybediyorduk,

585
00:42:28,837 --> 00:42:32,591
bu her dakika 27 futbol sahası ediyordu.

586
00:42:32,675 --> 00:42:34,635
Ama trol ağları her yıl

587
00:42:34,718 --> 00:42:39,223
tahminen 1,6 milyar hektar alanı
yok ediyordu.

588
00:42:39,807 --> 00:42:46,355
Bu her dakika
4316 futbol sahası kaybetmeye eşitti.

589
00:42:46,438 --> 00:42:51,944
Tüm yıl hesaplanırsa bu miktar
Grönland, Norveç, İsveç, Finlandiya,

590
00:42:52,027 --> 00:42:57,741
Danimarka, Birleşik Krallık, Almanya,
Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya,

591
00:42:57,825 --> 00:43:03,539
Türkiye, İran, Tayland ve Avustralya'nın
toplam alanına denk geliyordu.

592
00:43:04,456 --> 00:43:08,586
Büyük çevreci gruplar nerede?
Niye bu soruna saldırmıyorlar?

593
00:43:08,669 --> 00:43:11,672
Sorun çok bariz, gözümüzün önünde.

594
00:43:11,755 --> 00:43:17,303
Balıkçılık endüstrisi hem balıkları
hem denizdeki diğer canlıları yok ediyor.

595
00:43:17,386 --> 00:43:20,306
Daha ne kadar bariz olabilir?

596
00:43:20,389 --> 00:43:25,477
Yine de çoğu ses çıkarmıyor,
buna karşı çıkmıyor.

597
00:43:25,561 --> 00:43:31,650
En büyük sorunu
kasıtlı olarak görmezden geliyorlar.

598
00:43:31,734 --> 00:43:36,488
Çoğu araştırmacı okyanusların %30'unun
korunduğunu düşünüyor.

599
00:43:36,572 --> 00:43:41,076
Aslında okyanusta korunan alanlar
%5'e düşmüş durumda.

600
00:43:41,160 --> 00:43:42,286
Ama bu da yanıltıcı

601
00:43:42,369 --> 00:43:45,998
çünkü korunan alanların %90'ından çoğunda
balıkçılığa izin veriliyor.

602
00:43:46,081 --> 00:43:49,877
Yani gerçekte
okyanusların %1'inden azı korunuyor.

603
00:43:49,960 --> 00:43:53,297
Devletler korunan alanlardan
bahsedip duruyor.

604
00:43:53,380 --> 00:43:56,425
Bir bakana röportajda şunu sordular:

605
00:43:56,508 --> 00:44:03,265
"Bu korunan alanı nasıl koruyorsunuz?
Endüstriyel balıkçılığı mı yasakladınız?"

606
00:44:03,349 --> 00:44:04,266
"Hayır."

607
00:44:04,350 --> 00:44:07,102
"Petrol çıkarılmasını mı yasakladınız?"
"Hayır."

608
00:44:07,186 --> 00:44:09,271
"Bu alanı nasıl koruyorsunuz?"

609
00:44:09,355 --> 00:44:12,983
"Kano kullanımına karşı
yasaklar koyuyoruz."

610
00:44:13,067 --> 00:44:17,821
Cidden mi? Kano mu?
Bir tek bunu mu bulabildi?

611
00:44:17,905 --> 00:44:19,823
Akılalmaz bir rezalet.

612
00:44:20,407 --> 00:44:23,911
Neredeyse hiçbir korunan alanda
balıkçılık yasak değildi.

613
00:44:23,994 --> 00:44:26,830
Dünyanın balık nüfusu tükenmek üzereydi.

614
00:44:26,914 --> 00:44:31,460
Sürdürülebilir deniz ürünü diye bir şey
mümkün mü diye sorgulamaya başladım.

615
00:44:31,960 --> 00:44:36,548
Yabani canlıların
kitlesel şekilde avlanmasının

616
00:44:36,632 --> 00:44:41,512
sürdürülebilir olduğu bir örneği
uzun süre aradım.

617
00:44:43,931 --> 00:44:47,267
Ama öyle bir şey yok.

618
00:44:47,810 --> 00:44:52,648
"Bazı bölgelerde balıkçılık yapılabilir,
bazı bölgelerde yapılamaz." demek zor.

619
00:44:52,731 --> 00:44:55,192
Sınırı kim belirleyecek?

620
00:44:55,275 --> 00:44:59,488
Balık kaçak mı avlandı,

621
00:44:59,571 --> 00:45:04,159
sürdürülebilir bir yöntemle mi avlandı,
nasıl bileceğiz?

622
00:45:04,243 --> 00:45:08,831
Öncelikle sürdürülebilir balıkçılık diye
bir şey yok, imkansız.

623
00:45:08,914 --> 00:45:12,459
Ona yetecek kadar balık yok.
Güya her şey sürdürülebilir.

624
00:45:12,543 --> 00:45:15,212
Öyle bir şey yok, pazarlamacı lafları.

625
00:45:15,295 --> 00:45:16,630
Okyanusu korumak için

626
00:45:16,714 --> 00:45:21,343
sürdürülebilir deniz ürünü yenmesini
tavsiye eden kurumlara katılmıyor musunuz?

627
00:45:21,427 --> 00:45:27,808
Kesinlikle katılmıyorum.
Çoğunluğa hitap etmeye çalışıyorlar.

628
00:45:27,891 --> 00:45:34,022
Balık yiyenlerin desteğini istiyorlar.
Sierra Club'ın müdürüyken bu sorun oldu.

629
00:45:34,106 --> 00:45:38,360
Avlanmaya, balık tutmaya,
et yemeye karşı çıkmak istemiyorlardı.

630
00:45:38,444 --> 00:45:42,281
O durumda
üye desteğinin azalmasından korkuyorlardı.

631
00:45:42,364 --> 00:45:46,952
Bu grupların çoğunun derdi
sorunu çözmek değil, sorundan faydalanmak.

632
00:45:47,453 --> 00:45:50,873
İklim değişikliği, çevrecilik,
bilmem ne gruplarının çoğu

633
00:45:50,956 --> 00:45:53,917
millet içini rahatlatsın diye
kurulmuş şirketler.

634
00:45:54,001 --> 00:45:58,005
Oceana'nın sitesine baktım.
Dünyanın en büyük deniz koruma grubuydu

635
00:45:58,088 --> 00:46:02,634
ama deniz ürünü tüketimini azaltmak
veya kesmek hakkında tek kelime etmiyordu.

636
00:46:02,718 --> 00:46:06,263
Hatta balıkları kurtarmak için
en iyi yollardan birinin

637
00:46:06,346 --> 00:46:08,474
balık yemek olduğunu söylüyordu.

638
00:46:08,557 --> 00:46:11,351
Oceana sürdürülebilir balıkçılığı
destekliyordu.

639
00:46:11,435 --> 00:46:14,396
Bunu açıklamaları için grupla görüştüm.

640
00:46:14,480 --> 00:46:17,733
Sürdürülebilir balıkçılık ne demek,
tanımı kim yapıyor?

641
00:46:17,816 --> 00:46:23,739
Çok anlamlı bir soru.
Sürdürülebilirliğin pek bir tanımı yok.

642
00:46:23,822 --> 00:46:29,077
Balık tesisleri açısından
sürdürülebilirliğin bir tanımı yok.

643
00:46:29,161 --> 00:46:33,081
Evrensel bir tanımı yoksa
"Sürdürülebilir balık yiyin." demek

644
00:46:33,165 --> 00:46:34,917
kafa karıştırıcı değil mi?

645
00:46:35,459 --> 00:46:36,293
Kesinlikle.

646
00:46:36,376 --> 00:46:41,173
Şu anda tüketiciler hangi balığın
sürdürülebilir olup olmadığını bilemez.

647
00:46:42,090 --> 00:46:43,759
Bir sürü tavsiye verilse de

648
00:46:43,842 --> 00:46:47,095
tüketicilerin şu an
bilinçli karar veremeyeceği doğru.

649
00:46:47,179 --> 00:46:49,556
Sürdürülebilirliğin anlamını bilen yoksa

650
00:46:49,640 --> 00:46:54,102
"Deniz ürünü tüketimini azaltın
veya kesin." demek daha faydalı olmaz mı?

651
00:46:54,186 --> 00:46:56,355
Okyanus için en iyisi bu olmaz mı?

652
00:46:58,065 --> 00:47:04,321
Bu kadar derin bir soruyu
bu kadar kısa sürede cevaplamak

653
00:47:04,404 --> 00:47:06,907
çok zor bir şey, değil mi?

654
00:47:08,075 --> 00:47:12,454
Çünkü o konuda bir duruşumuz yok,
bize bu soru hiç sorulmadı.

655
00:47:12,538 --> 00:47:18,877
Sitenizde "Okyanus için öncelikle
balık tüketimini azaltın." yazabilirsiniz.

656
00:47:20,379 --> 00:47:24,174
Oceana ofisinden çıkarken
güvenim daha da sarsılmıştı.

657
00:47:24,258 --> 00:47:28,720
Sürdürülebilir balıkçılık hakkında
basit bir soruya cevap verememişlerdi.

658
00:47:28,804 --> 00:47:32,182
Belki yetkililerle konuşarak
soruma cevap bulabilirdim.

659
00:47:32,266 --> 00:47:36,144
Sonuçta Oceana'nın sitesindeki
ikinci öneri buydu.

660
00:47:36,228 --> 00:47:38,313
Ben de doğrudan en yetkili kişiyle,

661
00:47:38,397 --> 00:47:42,150
Balıkçılık ve Çevre Başkanı'yla
görüşme ayarlamayı başardım.

662
00:47:42,234 --> 00:47:45,237
O sırada tek kullanımlık plastiklere karşı
yasa çıkarmıştı.

663
00:47:45,320 --> 00:47:48,323
Sürdürülebilir balıkçılığın tanımı nedir?

664
00:47:48,407 --> 00:47:52,244
Bankada bir paranız,
bir anaparanız olsun.

665
00:47:52,327 --> 00:47:55,706
Ne bileyim, bankaya 100 avro yatırın.

666
00:47:55,789 --> 00:48:00,252
Bu 100 avroluk anaparadan faiz kazanın.

667
00:48:00,335 --> 00:48:06,633
Anaparaya hiç dokunmayıp
sadece faizi harcadığınız sürece

668
00:48:06,717 --> 00:48:09,261
sürdürülebilirliği sağlarsınız.

669
00:48:09,344 --> 00:48:15,976
Anaparayı da kullanmaya başladığınız anda
sürdürülemez bir döngüye girersiniz.

670
00:48:16,059 --> 00:48:17,561
Ekonomi benzetmenize göre

671
00:48:17,644 --> 00:48:21,940
günümüzde okyanuslar hem borca batmış
hem ciddi bir buhrana girmiş hâlde.

672
00:48:22,024 --> 00:48:24,651
Olmayan paramızı harcamamamız gerekmez mi?

673
00:48:24,735 --> 00:48:31,700
Elbette iyice aşırıya kaçıp
"Balıkçılığı kesmek tek çözüm." diyemeyiz.

674
00:48:31,783 --> 00:48:33,952
Bunu diyebileceğimizi sanmıyorum.

675
00:48:34,036 --> 00:48:38,582
Ama yönetim tek kullanımlık plastikleri
yasaklamak için ciddi önlemler alıyor.

676
00:48:38,665 --> 00:48:41,376
Aslında balıkçılık çok daha zararlı.

677
00:48:41,460 --> 00:48:44,546
Neden balıkçılık endüstrisine
iltimas geçiliyor?

678
00:48:44,630 --> 00:48:50,010
Evet. Benim için amaç
balıkçılığı kesmek değil,

679
00:48:50,093 --> 00:48:54,348
sürdürülebilir balıkçılığı artırmak.

680
00:48:54,890 --> 00:48:58,727
Sürdürülebilir balıkçılığı artırmak
yanlış bir şeyi sürdürmekti

681
00:48:58,810 --> 00:49:00,520
ve bir tanımı bile yoktu.

682
00:49:00,604 --> 00:49:04,316
Tanımı yoksa
bana hâlâ cevap vermeyen MSC gibi

683
00:49:04,399 --> 00:49:09,029
sürdürülebilirlik sertifikası gruplarının
ne yaptığını merak ettim.

684
00:49:09,112 --> 00:49:11,490
-Marine Stewardship Council mı?
-Evet.

685
00:49:11,573 --> 00:49:16,119
Tanrım. Marine Stewardship Council
konusunu hiç açtırma.

686
00:49:19,873 --> 00:49:21,625
Neleri söylesem ki?

687
00:49:21,708 --> 00:49:26,630
Akılalmaz sayıda hedeflenmeyen av tutan
tesislere sertifika verdiler.

688
00:49:26,713 --> 00:49:29,007
Bu avları dikkate almıyorlar

689
00:49:29,091 --> 00:49:31,802
çünkü o kadar ölüm
sürdürülebilir sayılıyor.

690
00:49:31,885 --> 00:49:34,179
Ama tüketicinin istediği o değil.

691
00:49:34,262 --> 00:49:37,349
İnsanlar o balık için
hiçbir deniz memelisinin

692
00:49:37,432 --> 00:49:41,061
veya deniz kuşunun
öldürülmemiş olmasını istiyor.

693
00:49:41,144 --> 00:49:45,190
Bazı durumlarda konservedeki etiketin
hiçbir anlamı olmuyor.

694
00:49:45,273 --> 00:49:49,653
Kağıt üstünde
sürdürülebilir olarak tutulan somonu yemek

695
00:49:49,736 --> 00:49:54,199
mavikanat orkinosu yemekten
daha iyiymiş gibi gösteriyorlar.

696
00:49:54,282 --> 00:49:57,077
Tüketiciye mazeret verilmiş oluyor.

697
00:49:57,160 --> 00:49:58,829
Ama bu "Kutup ayısı öldürmek

698
00:49:58,912 --> 00:50:02,249
panda öldürmekten
daha sürdürülebilirdir." demek gibi.

699
00:50:02,332 --> 00:50:06,086
Aslında ikisini de öldürmek
sürdürülemez ve yanlış.

700
00:50:06,169 --> 00:50:10,132
MSC'yle bir ara
röportaj yapabilecek miyiz?

701
00:50:11,008 --> 00:50:16,513
Sanmıyorum, şimdi ofiste kimse yok.
Konferanslara gidiyorlar.

702
00:50:16,596 --> 00:50:20,308
Röportaj talebimiz telefon üstünden
defalarca reddedildikten sonra

703
00:50:20,392 --> 00:50:22,686
merkezlerine gitmeye karar verdik.

704
00:50:22,769 --> 00:50:27,524
Merhaba, ben Ali. MSC'yle aylardır
röportaj ayarlamaya çalışıyorum.

705
00:50:27,607 --> 00:50:30,235
Sürdürülebilir balıkçılıkla ilgili
sorularım var.

706
00:50:30,318 --> 00:50:32,612
Birileriyle konuşabilir miyim?

707
00:50:33,196 --> 00:50:36,783
Onlar konuşabileceğimiz birini ararken
bekleme odasında oturduk.

708
00:50:36,867 --> 00:50:40,620
Çalışanlar yarım saat panikle bakıştı,
sonra gitmemiz istendi.

709
00:50:43,457 --> 00:50:46,084
MSC beni yine atlattı.

710
00:50:46,168 --> 00:50:49,171
Dünyanın en büyük
sürdürülebilir deniz ürünü kurumu

711
00:50:49,254 --> 00:50:51,798
benimle bu konuda konuşmak istemiyor.

712
00:50:53,633 --> 00:50:56,970
Yapabileceğim tek şey
parayı takip etmekti.

713
00:50:57,054 --> 00:51:00,474
Büyük çıkar çatışmasını keşfetmem
uzun sürmedi.

714
00:51:00,557 --> 00:51:02,184
MSC'nin kurucularından biri

715
00:51:02,267 --> 00:51:06,188
o sırada perakende deniz ürünü
devlerinden olan Unilever'dı.

716
00:51:06,271 --> 00:51:10,317
Birçok balık tesisi kaynakları tüketmiş
ve çevreye zararlı olsa da

717
00:51:10,400 --> 00:51:14,780
son 20 yılda sertifika verilmeyen
sadece birkaç yer bulabildim.

718
00:51:14,863 --> 00:51:16,531
Ama en inanılmaz bilgi,

719
00:51:16,615 --> 00:51:21,536
neredeyse 30 milyon sterlinlik
yıllık gelirlerinin %80'inden fazlasının

720
00:51:21,620 --> 00:51:24,081
deniz ürünü lisanslarından gelmesiydi.

721
00:51:24,164 --> 00:51:27,542
Ne kadar sertifika verirlerse
o kadar para kazanıyorlardı.

722
00:51:27,626 --> 00:51:31,963
Bu etiketlere bir daha güvenmem
mümkün değildi.

723
00:51:32,047 --> 00:51:36,426
Endüstriyi düzenlemek için yapılan
başka girişimler de başarısız oluyordu.

724
00:51:36,510 --> 00:51:40,889
Gemilerde avları gözlemlemekle görevli
devlet çalışanları

725
00:51:40,972 --> 00:51:45,393
denizde öldürülüp gemiden atılıyordu,
Keith Davis'e olduğu gibi.

726
00:51:45,477 --> 00:51:47,687
41 yaşındaki Amerikalı gözlemci

727
00:51:47,771 --> 00:51:52,526
birkaç yıl önce Peru açıklarında
bir daha görülmemek üzere kaybolmuştu.

728
00:51:52,609 --> 00:51:57,197
Papua Yeni Gine'de de sadece 5 yılda
18 gözlemci kaybolmuştu.

729
00:51:57,280 --> 00:52:00,951
2015'te Filipinler'de
Gerlie Alpajora adında bir gözlemci

730
00:52:01,034 --> 00:52:05,247
kaçak balıkçılıktan tutuklanan bir
balıkçının ailesi tarafından

731
00:52:05,330 --> 00:52:06,957
ölümle tehdit edilmişti.

732
00:52:07,624 --> 00:52:11,044
Bir süre sonra silahlı adamlar evine girip

733
00:52:11,128 --> 00:52:16,633
iki oğlunun önünde onu kafasından vurarak
acımasızca öldürmüştü.

734
00:52:17,884 --> 00:52:20,095
Balık tesislerinde işlenen suçlara

735
00:52:20,178 --> 00:52:23,932
uluslararası örgütlü suç bağlamında
bakmak gerekir.

736
00:52:24,015 --> 00:52:27,018
Kaçak balıkçılık yapan örgütler

737
00:52:27,102 --> 00:52:33,191
aynı zamanda uyuşturucu kaçakçılığı,
insan kaçakçılığı gibi suçlar da işliyor.

738
00:52:33,275 --> 00:52:37,571
İşlerine engel olursanız
canınızı tehlikeye atarsınız.

739
00:52:37,654 --> 00:52:38,989
Ama devletlerin

740
00:52:39,072 --> 00:52:44,244
denizlerde sübvanse ettikleri
ekonomik aktiviteler ortaya çıkmasın diye

741
00:52:44,327 --> 00:52:46,913
çok ileri gitmesine de şaşırmayın.

742
00:52:47,664 --> 00:52:51,334
Sübvansiyon, bir ürün
veya hizmetin bedelini düşük tutmak için

743
00:52:51,418 --> 00:52:53,962
bir endüstriye
vergi gelirinin verilmesidir.

744
00:52:54,045 --> 00:52:59,426
Giderek daha çok ülke gelen balığın
ederinden fazla para veriyordu.

745
00:53:00,010 --> 00:53:04,014
Balık yemiyorsanız bile
balık tesislerini destekliyorsunuz

746
00:53:04,097 --> 00:53:06,433
çünkü verginiz oraya gidiyor.

747
00:53:06,516 --> 00:53:09,186
Düşününce balıkçılık endüstrisine

748
00:53:09,269 --> 00:53:14,900
yaklaşık 35 milyar dolarlık
sübvansiyon verilmesi inanılmaz.

749
00:53:15,609 --> 00:53:20,697
Birleşmiş Milletler'e göre bu miktar
dünyadaki açlığa son vermek için yeterli.

750
00:53:22,449 --> 00:53:26,453
Sübvansiyon, gıda güvencesi sağlamak için
ortaya çıkmıştı.

751
00:53:26,536 --> 00:53:31,917
İroniktir ama artık çoğu gelişen bölgede
bu yüzden gıda güvencesi yok oluyordu.

752
00:53:32,542 --> 00:53:38,924
Avrupa Birliği, Batı Afrika gibi yerlerde
balıkçılara sübvansiyon veriyor.

753
00:53:39,007 --> 00:53:41,218
Bu durumda yerel şirketler

754
00:53:41,301 --> 00:53:45,347
Avrupa Birliği'nin ekonomik gücüyle
baş edemiyor.

755
00:53:45,430 --> 00:53:51,186
Afrika kıtasının yağmalanması
bu şekilde devam etmiş oluyor.

756
00:53:52,520 --> 00:53:56,191
Bu entansif balıkçılık aktiviteleri
hem balıkları tüketiyor

757
00:53:56,274 --> 00:53:58,818
hem ekonomileri mahvediyordu.

758
00:53:58,902 --> 00:54:02,447
ABD'de ithal edilen
üç yabani balıktan biri

759
00:54:02,530 --> 00:54:06,826
yasa dışı olarak tutulan
ve satılan balıklardı.

760
00:54:07,369 --> 00:54:08,954
Bunlar genelde en yoksul,

761
00:54:09,037 --> 00:54:12,207
balık için savaşların çıktığı
ülkelerden çalınıyordu.

762
00:54:12,290 --> 00:54:17,254
Dünyaya korku salan Somalili korsanların
ortaya çıkmasının sebeplerinden biri

763
00:54:17,337 --> 00:54:19,214
kaçak balıkçılıktı.

764
00:54:19,798 --> 00:54:23,093
Bunlar eskiden balıkçılık yapıp
ailesini geçindiriyordu.

765
00:54:23,176 --> 00:54:25,220
Somali'de iç savaş başlayınca

766
00:54:25,303 --> 00:54:28,682
okyanusun asıl korsanları olan
kaçak balıkçılar

767
00:54:28,765 --> 00:54:32,143
sularını işgal edip
balıklarını çalmaya başladı.

768
00:54:32,227 --> 00:54:35,772
Ağzından lokması alınan
Somalili balıkçılar da

769
00:54:35,855 --> 00:54:39,276
başka bir işe başlamak zorunda kaldı.

770
00:54:39,359 --> 00:54:43,530
Ama Afrika sahilleri
kıtanın her yerinde yağmalanıyordu.

771
00:54:44,114 --> 00:54:46,783
Sea Shepherd buna son vermeyi
görev bellemişti.

772
00:54:46,866 --> 00:54:49,619
Liberya gibi yerlerde devletle çalışıp

773
00:54:49,703 --> 00:54:52,747
kaçak balıkçıları tespit ediyor
ve tutukluyorlardı.

774
00:54:52,831 --> 00:54:57,544
MONROVIA, LİBERYA
BATI AFRİKA

775
00:54:57,627 --> 00:55:00,255
Bu bölgeye gidilmemesi uyarısı yapılsa da

776
00:55:00,338 --> 00:55:04,509
sorunu bizzat görmek için
Sea Shepherd'a katılmaya karar verdik.

777
00:55:05,885 --> 00:55:09,931
Genelde kendi ülkesindeki
balık stokunu tüketmiş,

778
00:55:10,015 --> 00:55:12,767
yabancı balıkçı filoları geliyor.

779
00:55:12,851 --> 00:55:16,646
Sorunu telafi etmek için
giderek daha çok açılıyorlar.

780
00:55:16,730 --> 00:55:21,443
Av miktarını artırmak için de
daha ileri teknolojiler kullanıyorlar.

781
00:55:21,526 --> 00:55:25,322
Yabancı filolar geldiği zaman
yasa dışı şekilde balık avlıyor.

782
00:55:25,405 --> 00:55:29,576
Avladıkları da çok değerli oluyor.
Altın hücumu gibi bir durum.

783
00:55:29,659 --> 00:55:34,414
Sularımıza yakın zamana kadar
istedikleri gibi girip çıkıyorlardı.

784
00:55:34,497 --> 00:55:37,876
Durumla ilgilenmeye,
buna engel olmaya karar verdik.

785
00:55:37,959 --> 00:55:42,630
Orduda böyle operasyonlara çıkarken
en yüksek riskte olduğumuzu varsayarız.

786
00:55:42,714 --> 00:55:47,052
Korsanlık yaptıklarını biliyoruz.
Gerçekten de tehlikeli bir operasyon.

787
00:55:48,261 --> 00:55:53,475
LİBERYA SULARI - KIYIDAN UZAKLIK 108 MİL
KAÇAK AV DEVRİYESİ

788
00:55:54,184 --> 00:55:55,852
Bölgeye ulaştığımızda

789
00:55:55,935 --> 00:55:59,814
Batı Afrika'daki okyanusun
niye korunması gerektiğini anladım.

790
00:56:03,151 --> 00:56:06,571
Burası okyanuslardaki hayatın
son kalelerinden biriydi.

791
00:56:09,032 --> 00:56:12,619
Her türden nadir ve muhteşem canlılarla
dolup taşıyordu.

792
00:56:16,164 --> 00:56:21,211
Sayısız tür Atlas Okyanusu'nu aşıp
bu sulara geliyordu.

793
00:56:21,920 --> 00:56:27,592
Burası çiftleşip beslenmek için sığınaktı.
Uyumlu ve dengeli şekilde yaşıyorlardı.

794
00:56:28,760 --> 00:56:34,140
Ama başka bir tür bu sulara
çok farklı bir amaçla geliyordu.

795
00:56:36,518 --> 00:56:38,937
Sea Shepherd
ve Liberya Sahil Güvenliği'nin

796
00:56:39,020 --> 00:56:41,856
balıkçı gemilerine çıkmasını görmek
uzun sürmedi.

797
00:56:56,079 --> 00:56:58,289
Hayatımda görmediğim canlılar

798
00:56:58,373 --> 00:57:01,543
daha gözlerimi alamamışken
ağlarda ölüyordu.

799
00:57:02,710 --> 00:57:08,967
Güvertenin altında vahşet sürüyordu.
Bu gemiler yüzen mezbahalar gibiydi.

800
00:57:10,385 --> 00:57:13,012
Gırgır ağı kullanan bir
geminin ambarındayız.

801
00:57:13,638 --> 00:57:19,060
Bu daha buz dağının ucu. Geminin tamamı
belki de yüz binlerce balıkla dolu.

802
00:57:19,144 --> 00:57:23,106
Bu gemiye çıkmak çok zordu,
adeta askeri operasyon gerekti.

803
00:57:23,189 --> 00:57:27,527
Sürdürülemez şekilde avlanıp
sürdürülebilirlik sertifikasıyla satsalar

804
00:57:27,610 --> 00:57:30,071
kimse bilmez.
Açıklarda bu gemiler varken

805
00:57:30,155 --> 00:57:34,576
sürdürülebilir balıkçılık kanunları
nasıl uygulanabilir, bilmiyorum.

806
00:57:36,161 --> 00:57:38,079
Nasıl uygulanabilir, bilmiyorum.

807
00:57:40,457 --> 00:57:43,751
LİBERYA SULARI
03.30

808
00:57:45,044 --> 00:57:49,048
Kaçak balıkçılar geceleri
karanlıktan faydalanıp rahatça avlanıyor.

809
00:57:49,132 --> 00:57:53,928
Gemiler başka ülkelerin sularına
fark edilmeden girip balık çalıyor.

810
00:57:54,012 --> 00:57:57,891
Ama Sea Shepherd da
bu sırada işinin başında oluyor.

811
00:57:57,974 --> 00:58:01,269
Gemiye çıkacağız.
Bir an önce yapmamız gerekiyor.

812
00:58:01,352 --> 00:58:02,479
Anlaşıldı.

813
00:58:02,562 --> 00:58:07,233
Sea Shepherd ufukta bir gemi gördü.
Gemi radarda belirdi.

814
00:58:07,317 --> 00:58:10,528
Kaçak bir gemi olabilir,
şimdi öğreneceğiz.

815
00:58:54,405 --> 00:58:56,574
Çin bandıralı bir trol gemisiydi bu.

816
00:58:57,116 --> 00:59:00,828
Ambarında yasa dışı olarak tutulmuş
çok sayıda balık vardı.

817
00:59:00,912 --> 00:59:03,623
Gemi alıkondu ve ceza kesildi.

818
00:59:03,706 --> 00:59:07,335
Tek bir zafer kazanmıştık
ama bölgedeki diğer gemilere de

819
00:59:07,418 --> 00:59:11,339
kaçakçılığın artık cezasının olduğunu
açıkça göstermiştik.

820
00:59:12,131 --> 00:59:14,551
Güneş doğduğunda hâlâ kaçak gemideydik.

821
00:59:14,634 --> 00:59:19,305
Gemiyi limana çekmeye hazırlanırlarken
kanoyla yaklaşan adamlar gördüm.

822
00:59:20,265 --> 00:59:25,311
Savunma Bakanı korsanlara karşı uyarmıştı
ama bu adamlar korsana benzemiyordu.

823
00:59:25,853 --> 00:59:28,648
Niye kanoyla açıklarda
canlarını tehlikeye atıyorlardı?

824
00:59:30,066 --> 00:59:32,151
Birden bunu gördüm.

825
00:59:34,112 --> 00:59:35,280
Karınları açtı.

826
00:59:38,491 --> 00:59:42,328
Kıyılara bakarsanız
bu insanlar çağlardan beri burada yaşıyor.

827
00:59:42,412 --> 00:59:44,789
Bu onların geçim kaynağı, yaşam tarzı.

828
00:59:44,872 --> 00:59:49,085
Ama endüstriyel balıkçılığın
onların bölgesine girmesine izin verirsek

829
00:59:49,168 --> 00:59:51,963
burada av bulma şansları kalmaz.

830
00:59:52,046 --> 00:59:55,633
Ticari bir gemi
buradaki bütün avları yakalarsa

831
00:59:55,717 --> 00:59:59,846
insanlar av bulabilmek için
daha da açılmak zorunda kalır.

832
00:59:59,929 --> 01:00:03,516
Can yelekleri yok, bu çok tehlikeli.
Her şey olabilir.

833
01:00:03,600 --> 01:00:06,436
Sandaldan veya kanodan düşerlerse
işleri biter.

834
01:00:07,395 --> 01:00:11,357
Balık tesislerinde çalışmak
dünyanın en tehlikeli işlerinden biri.

835
01:00:11,441 --> 01:00:13,568
Karşılaştıracak olursak

836
01:00:13,651 --> 01:00:18,698
Irak Savaşı'nda 15 yıl içinde
4500'ün üstünde ABD askeri öldürüldü.

837
01:00:18,781 --> 01:00:20,366
Ama aynı sürede

838
01:00:20,450 --> 01:00:24,787
360 bin balık tesisi çalışanı
görev başında öldü.

839
01:00:24,871 --> 01:00:29,042
Tahminlere göre
her yıl 24 bin çalışan ölüyor.

840
01:00:29,125 --> 01:00:31,377
Batı Afrika'daki kanolu balıkçılar da

841
01:00:31,461 --> 01:00:35,506
dünyadaki bütün tesisler arasında
en yüksek ölüm oranına sahip.

842
01:00:36,507 --> 01:00:40,887
Çok sayıda insanın hayatı balığa bağlıydı,
şimdi balık kalmadı.

843
01:00:40,970 --> 01:00:47,101
Kıyıdan 1500 kilometre içerisine kadar
büyük bir bölgede açlık baş gösterdi.

844
01:00:47,185 --> 01:00:51,773
İnsanlar balık tutmak yerine ne yapıyor?
Karadaki yabani hayvanları avlıyor.

845
01:00:51,856 --> 01:00:57,362
Bu hem kara canlılarının hayatını
çok ciddi şekilde etkiliyor

846
01:00:57,445 --> 01:01:00,823
hem de insanların hayatını.

847
01:01:00,907 --> 01:01:06,454
Çünkü yabani hayvan eti yüzünden
Ebola salgınları yaşanıyor.

848
01:01:06,537 --> 01:01:09,666
Bunun kanıtı var,
bilimsel literatüre geçti.

849
01:01:09,749 --> 01:01:12,919
Batı Afrika'da balık stoklarının çalınması

850
01:01:13,002 --> 01:01:16,923
Ebola salgınlarını artırıyor
veya bunlara neden oluyor.

851
01:01:19,217 --> 01:01:21,427
Liberya yolculuğumuz sona yaklaşırken

852
01:01:21,511 --> 01:01:25,598
bu endüstrinin çevreye
ve insana verdiği zararlara

853
01:01:25,682 --> 01:01:30,687
çözüm olabilecek bir balıkçılık yöntemi
olup olmadığını düşündüm.

854
01:01:30,770 --> 01:01:34,440
Balık çiftliklerini gördüğümde
umut ışığı doğdu.

855
01:01:34,941 --> 01:01:38,569
Bu endüstri yabani balık avının
sorunlarına neden olmadan,

856
01:01:38,653 --> 01:01:41,572
doğa dostu bir şekilde
dünyayı doyuruyordu.

857
01:01:42,448 --> 01:01:45,993
Hedeflenmeyen av, kaçak avlanma,
deniz tabanına zarar verme,

858
01:01:46,077 --> 01:01:49,706
tehlikedeki türleri öldürme,
tehlikeli çalışma koşulları gibi

859
01:01:49,789 --> 01:01:51,958
sorunlar olmadığı için
bu aradığım yöntemdi.

860
01:01:52,041 --> 01:01:55,211
Çoğu kişi yabani balıkların değil,

861
01:01:55,294 --> 01:02:00,591
çiftlik balıklarının sürdürülebilir olduğu
sonucuna varıyor ama yanılıyorlar.

862
01:02:00,675 --> 01:02:05,888
Çiftlik balıklarının da
kirlilik, hastalık gibi birçok sorunu var.

863
01:02:05,972 --> 01:02:08,933
Neyle beslendiklerini de sorgulamalıyız.

864
01:02:09,016 --> 01:02:12,019
Neyle besleniyorlardı?
Endüstrinin iddiasına göre

865
01:02:12,103 --> 01:02:16,441
1 kilo çiftlik somonu üretmek için
sadece 1,2 kilogram yem gerekiyordu.

866
01:02:16,524 --> 01:02:20,027
Ama araştırınca bu yemin işlenmiş olduğunu

867
01:02:20,111 --> 01:02:23,865
ve balık unuyla
balık yağı içerdiğini öğrendim.

868
01:02:23,948 --> 01:02:26,993
Bunlar için
yüksek miktarda balık gerekiyordu.

869
01:02:27,076 --> 01:02:32,790
Yani elde edilen balıktan kat kat fazlası
yem için kullanılıyordu.

870
01:02:33,374 --> 01:02:36,461
Balık çiftlikleri de
yabani balık avından farksızdı.

871
01:02:37,086 --> 01:02:40,381
Balık çiftliklerinin
şu anki üretim miktarı

872
01:02:40,465 --> 01:02:42,467
daha da hayret vericiydi.

873
01:02:42,550 --> 01:02:45,595
Günümüzde
deniz ürünlerinin yaklaşık %50'si

874
01:02:45,678 --> 01:02:47,805
böyle çiftliklerden geliyordu.

875
01:02:48,389 --> 01:02:53,060
Okyanustaki dev kafeslerde
on binlerce balık besleniyordu.

876
01:02:55,104 --> 01:02:57,982
Liberya'dan ayrılıp
dünyada çiftlik somonunun

877
01:02:58,065 --> 01:03:02,195
önde gelen üreticilerinden olan
İskoçya'ya gitmeye karar verdik.

878
01:03:02,278 --> 01:03:05,615
Büyük şirketler
bizimle konuşmak istemediği için

879
01:03:05,698 --> 01:03:08,201
endüstrinin muhbirleriyle görüştük.

880
01:03:08,743 --> 01:03:11,329
İskoçya'da somon çiftçiliği
güçlü bir endüstri.

881
01:03:11,412 --> 01:03:14,332
Milyar dolarlık,
çok uluslu şirketler söz konusu.

882
01:03:14,415 --> 01:03:18,669
Kaynakları ve becerileri sayesinde
anlatıyı kontrol edip

883
01:03:18,753 --> 01:03:22,715
sadece istedikleri bilginin
yayılmasını sağlıyorlar.

884
01:03:22,799 --> 01:03:27,261
Sorunları belgelemek için
bir çiftliğe gittim.

885
01:03:27,345 --> 01:03:29,138
Orada çektiğim görüntüler

886
01:03:29,222 --> 01:03:32,517
en vahim deniz biti istilası
görüntülerinden biriydi.

887
01:03:33,559 --> 01:03:40,358
Corin, deniz bitlerinin somonları
canlı canlı yemesini kayda almıştı.

888
01:03:40,441 --> 01:03:43,736
Bu, çiftlik balıklarında
sıkça görülen bir durumdu.

889
01:03:43,820 --> 01:03:46,656
Bu muhteşem tür
tam doğduğu noktaya ulaşmak için

890
01:03:46,739 --> 01:03:50,117
okyanusları aşıp
nehirlere karşı yüzmek üzere

891
01:03:50,201 --> 01:03:52,870
milyonlarca yıl evrim geçirmişti.

892
01:03:52,954 --> 01:03:57,959
Şimdi kendi pisliği içinde
döne döne yüzmeye hapsolması ne acıydı.

893
01:03:58,960 --> 01:04:02,338
Tahminlere göre
İskoçya'daki her somon çiftliği

894
01:04:02,421 --> 01:04:06,425
10 ila 20 bin kişilik bir kasaba kadar
organik atık üretiyor.

895
01:04:06,509 --> 01:04:10,221
Toplama bakarsak
İskoçya'da somon çiftçiliği endüstrisinin

896
01:04:10,304 --> 01:04:14,851
her yıl İskoçya nüfusu kadar
organik atık ürettiği tahmin ediliyor.

897
01:04:19,647 --> 01:04:23,109
Görüşmek istediğim bir diğer aktivist
Don Staniford'dı.

898
01:04:23,192 --> 01:04:27,905
Yıllardır balık çiftliklerinin asıl yüzünü
göstermek için gizlice çalışıyordu.

899
01:04:27,989 --> 01:04:30,032
Onunla gizli göreve çıktık.

900
01:04:32,159 --> 01:04:35,705
Marine Harvest Somon Çiftliği'ne geldik.
İğrenç bir yerdeyiz.

901
01:04:35,788 --> 01:04:41,544
İskoç somonunun pis kokusu bu.
Çiftlik somonları burada ölüyor.

902
01:04:41,627 --> 01:04:45,965
Somonların belki %50'si tabağa gelmeden,
daha tutulmadan ölüyor.

903
01:04:46,048 --> 01:04:51,262
İşte burası Ölüm Dağı.
Somon fabrikalarının semptomu bu.

904
01:04:51,345 --> 01:04:55,850
Bu balıklar anemiden, bit istilasından,
bulaşıcı hastalıklardan, klamidyadan,

905
01:04:55,933 --> 01:04:59,270
kalp hastalıklarından ölüyor.
Onlara acı çektiriyoruz.

906
01:04:59,353 --> 01:05:03,691
Somon çiftlikleri sadece kaynak israfı,
biyolojik açıdan bir saçmalık,

907
01:05:03,774 --> 01:05:06,527
dünyanın yiyecek sorununa
çare falan değil.

908
01:05:07,528 --> 01:05:09,155
Koku korkunçtu.

909
01:05:09,238 --> 01:05:13,117
Bunlar reklamlarda gördüğüm
turuncu ve pembe somonlar değildi.

910
01:05:13,743 --> 01:05:18,706
Çiftlik somonu, yemine renk katılmazsa
tamamen gri oluyor.

911
01:05:18,789 --> 01:05:20,166
Hatta üreticiler

912
01:05:20,249 --> 01:05:24,670
bizim ev boyarken yaptığımız gibi
renk kartelalarına bakıyor.

913
01:05:24,754 --> 01:05:28,382
Üretecekleri somonun pembeliğini
seçebiliyorlar.

914
01:05:28,466 --> 01:05:33,638
Bana laf etmek düşmez ama insanlar
pembeye boyanmış gri balık yiyor.

915
01:05:35,765 --> 01:05:38,351
İskoçya göllerindeki asıl canavar buydu.

916
01:05:38,434 --> 01:05:42,438
Deniz ürünü çiftliklerinin çevreye etkisi
balıklarla sınırlı değildi.

917
01:05:42,521 --> 01:05:46,817
Dünyanın en önemli habitatlarından biri
mangrov ormanları.

918
01:05:46,901 --> 01:05:50,780
Mangrov ormanları
fırtınada set olma bakımından çok önemli.

919
01:05:50,863 --> 01:05:55,368
İnsanları fırtınadan,
hatta tsunamiden koruyorlar.

920
01:05:55,451 --> 01:06:01,999
Ama mangrov ormanlarının %38'i
karides çiftçiliği yüzünden yok oldu.

921
01:06:02,083 --> 01:06:06,253
Ama insanları en çok etkileyen şey
karides yemleri

922
01:06:06,337 --> 01:06:08,756
çünkü bu yemleri köleler üretiyor.

923
01:06:08,839 --> 01:06:13,094
Kanlı elmasları hep duyuyoruz,
bunlar da kanlı karidesler.

924
01:06:15,054 --> 01:06:17,765
Havadan drone'la çekilen bu görüntüde

925
01:06:17,848 --> 01:06:22,478
Güneydoğu Asya'daki bir balıkçı
kaptana göstermeden bir mesaj yazıyor.

926
01:06:22,561 --> 01:06:26,524
LÜTFEN GELİN

927
01:06:26,607 --> 01:06:30,152
Denizlerde kölelik çok ciddi bir sorun.

928
01:06:30,236 --> 01:06:36,867
Bu iş gizlice yapıldığı için
kesin sayılar vermek çok zor.

929
01:06:36,951 --> 01:06:42,373
Bu istismarcılar tabii ki
bu olayın ortaya çıkmasını istemiyor.

930
01:06:42,456 --> 01:06:44,834
Tayland bu anlamda incelenebilir.

931
01:06:44,917 --> 01:06:51,048
Tayland sularında Tayland bandıralı
yaklaşık 51 bin balıkçı teknesi bulunuyor.

932
01:06:51,132 --> 01:06:54,552
İyice azalan balıkları
daha ucuza tutabilmek için

933
01:06:54,635 --> 01:06:56,804
bir yol bulmaları gerekiyordu.

934
01:06:56,887 --> 01:07:00,349
Sistemin doğasındaki sıkıntı
işte burada başladı.

935
01:07:00,433 --> 01:07:05,730
Çoğu tekne ücretsiz, ucuz iş gücü olmasa
ekonomik olmazdı.

936
01:07:08,232 --> 01:07:11,485
Yolculuğumun buraya varacağını
tahmin etmemiştim.

937
01:07:11,569 --> 01:07:14,405
Balıkçılık endüstrisinin yozluğuna
inanamıyordum.

938
01:07:14,488 --> 01:07:17,158
İnternette çelişkili bilgiler vardı.

939
01:07:17,241 --> 01:07:21,370
Endüstri çalışanlarına özel bir
deniz ürünü fuarına giderek

940
01:07:21,454 --> 01:07:24,415
bizzat soru sormak istedim.
İçeri sızmak için

941
01:07:24,498 --> 01:07:29,211
sahte bir deniz ürünü şirketine ait
kartvizitler yaptık ve numara işe yaradı.

942
01:07:30,046 --> 01:07:34,258
Tayland deniz ürünlerinin temsilcisiyle
konuşmamı gizlice kaydettim.

943
01:07:34,341 --> 01:07:36,719
-Araştırma yaptım da…
-Araştırma mı?

944
01:07:36,802 --> 01:07:43,184
Evet. Tayland karideslerinin çoğunun
köle iş gücüyle üretildiğini öğrendim.

945
01:07:43,267 --> 01:07:44,518
Yok, hayır.

946
01:07:44,602 --> 01:07:46,270
-Öyle değil mi?
-Değil.

947
01:07:46,353 --> 01:07:48,522
-Yani yalan mı söylüyorlar?
-Evet.

948
01:07:49,106 --> 01:07:51,233
-Yani kölelik falan yok mu?
-Yok.

949
01:07:51,942 --> 01:07:54,862
-Niye olduğunu söylüyorlar?
-Bilmem.

950
01:07:56,614 --> 01:07:57,823
Evet, yani…

951
01:07:57,907 --> 01:08:01,118
-Sadece ticaret.
-Tabii, evet. Ticaret.

952
01:08:01,702 --> 01:08:06,665
Bu şirketlerin ve STK'ların
gerçeği saklamasından bıkmıştım

953
01:08:06,749 --> 01:08:08,667
ama kafam da karışmıştı.

954
01:08:08,751 --> 01:08:13,881
Günümüzde köle balıkçıların
olup olmadığını öğrenmemin tek yolu

955
01:08:13,964 --> 01:08:16,300
onlarla bizzat konuşmaktı.

956
01:08:16,383 --> 01:08:20,471
Bu filmi çekmemin
herhangi bir tehlikesi var mı?

957
01:08:21,222 --> 01:08:22,890
Ciddi tehlikeler söz konusu.

958
01:08:22,973 --> 01:08:27,061
Bunları dikkate almayacaksanız
sorumluluk sizin.

959
01:08:27,144 --> 01:08:32,399
İnsanlar cinayete kurban gidiyor.
Yani bu işin içindekiler katil.

960
01:08:32,483 --> 01:08:36,237
Aptallık ederseniz,
yanlış zamanda yanlış yerde olursanız

961
01:08:36,320 --> 01:08:38,405
birisinin sizi öldürmesi mümkün.

962
01:08:38,489 --> 01:08:42,618
Rüşvetçi kanun güçlerinin
adaletsiz veya dayanaksız davranışlarına

963
01:08:42,701 --> 01:08:45,788
kurban gidebilir,
yolsuzluk kurbanı olabilirsiniz.

964
01:08:45,871 --> 01:08:47,873
Son derece dikkatli olmalısınız.

965
01:08:47,957 --> 01:08:54,755
Alacağınız güvenlik önlemleri
ölümle yaşam arasındaki fark olabilir.

966
01:08:54,839 --> 01:09:00,970
TAYLAND

967
01:09:02,471 --> 01:09:07,101
Elimizde kaçan kölelerin sığındığı
bir evin adresiyle Bangkok'a geldik.

968
01:09:07,184 --> 01:09:11,147
Bu röportajları kayda alıp
ülkedeki suç faaliyetlerine ışık tutarak

969
01:09:11,230 --> 01:09:15,192
kendimizi ve etrafımızdakileri
tehlikeye attığımızı biliyorduk.

970
01:09:15,276 --> 01:09:16,360
TAYLANDLI ÇEVİRMEN

971
01:09:16,443 --> 01:09:20,573
Yüzümü çekmeyin,
size yardım ettiğim için öldürülebilirim.

972
01:09:21,115 --> 01:09:25,327
Elimizden gelen tek şey
istediğimiz cevaplara ulaşmayı ummaktı.

973
01:09:25,411 --> 01:09:29,665
GÜNEY TAYLAND'DA GİZLİ BİR YER

974
01:09:31,375 --> 01:09:35,379
Öncelikle bu gemilerde
ne kadar çalıştığınızı söyler misiniz?

975
01:09:35,880 --> 01:09:38,549
On yıl, iki ay
ve iki gün boyunca denizdeydim.

976
01:09:40,968 --> 01:09:45,806
Doğrusunu söyleyeyim, çok korkuyordum.

977
01:09:45,890 --> 01:09:51,729
Kimse gemiden inemiyordu,
bizi izleyen bekçiler vardı.

978
01:09:52,354 --> 01:09:56,567
Altı yıl boyunca denizdeydim.

979
01:09:57,234 --> 01:10:02,406
O kadar ağır depresyondaydım ki
üç kere intihara kalkıştım.

980
01:10:02,990 --> 01:10:06,452
Kaptanla karada tanıştığımızda
içki içip eğlenmiştik.

981
01:10:06,535 --> 01:10:10,206
Ama gemiye bindiğimde
ve kıyıdan ayrıldığımızda

982
01:10:10,289 --> 01:10:13,959
kaptan tamamen değişti.
Hiç tanışmamışız gibi değişti,

983
01:10:14,043 --> 01:10:17,838
kabadayılık taslamaya,
beni itip kakmaya başladı.

984
01:10:17,922 --> 01:10:21,675
Hastalandığımızda, yorulduğumuzda
üstümüze kaynar su atardı.

985
01:10:21,759 --> 01:10:25,930
Canı sıkıldığında demir sopayla döverdi.

986
01:10:26,013 --> 01:10:29,350
Bizi vurmakla tehdit ederdi.

987
01:10:31,060 --> 01:10:33,479
Benim gemimde bazen

988
01:10:33,562 --> 01:10:38,776
öldürdükleri kişilerin cesetlerini
buzluğa koyarlardı.

989
01:10:39,860 --> 01:10:42,988
Benim gemimde
çocuklar denize düşüp boğulurdu.

990
01:10:47,368 --> 01:10:50,204
Günler sonra yüzen cesetlerini görürdüm.

991
01:10:51,622 --> 01:10:55,918
Oğullarının ölümünü öğrenemeyecekleri için
anne babalarına çok üzülürdüm.

992
01:10:56,460 --> 01:11:01,048
Gemiler okyanusun ortasındayken
bir sorun çıkarsa

993
01:11:02,091 --> 01:11:05,886
o kişiyi güverteden denize atabilirler.

994
01:11:05,970 --> 01:11:09,265
Yetkililere o kişinin hastalanıp

995
01:11:10,015 --> 01:11:13,560
denize düştüğünü söylerler, olur biter.

996
01:11:14,770 --> 01:11:18,732
İnsanlar deniz ürünlerinin
nasıl tutulduğuna bakmıyor,

997
01:11:18,816 --> 01:11:20,859
tek dertleri tüketim.

998
01:11:20,943 --> 01:11:24,905
Bugün tükettiğimiz deniz ürünlerinin çoğu

999
01:11:24,989 --> 01:11:29,410
köleliğe, zorla çalıştırmaya dayanıyor.

1000
01:11:29,493 --> 01:11:35,457
Mümkünse insanların buna
destek vermeyi kesmesini isterdim.

1001
01:11:36,292 --> 01:11:41,422
Bizi köle gemilerine götürebilir misiniz
yoksa filme çekmek çok mu tehlikeli olur?

1002
01:11:43,048 --> 01:11:50,014
Bu belgeseli çekmeniz,
o gemileri görüntülemeniz çok tehlikeli.

1003
01:11:50,848 --> 01:11:53,517
Can korkunuz varsa evinize dönün.

1004
01:11:56,603 --> 01:12:00,649
Bu noktada
röportajı hemen bitirmemiz gerektiği,

1005
01:12:00,733 --> 01:12:02,943
polisin yolda olduğu söylendi.

1006
01:12:03,027 --> 01:12:06,030
Birisi izinsiz çekim yaptığımızı
ihbar etmişti

1007
01:12:06,113 --> 01:12:08,240
ve derhal oradan kaçmamız lazımdı.

1008
01:12:24,673 --> 01:12:27,968
Benim gibi gençlerin
balıkçı gemilerinde tutsak olduğunu,

1009
01:12:28,052 --> 01:12:31,638
eve dönemeyeceğini öğrenip de
Tayland'dan hemen ayrılmak üzücüydü.

1010
01:12:31,722 --> 01:12:35,351
Ama güvenliğimiz tehlikedeyken
elimden bir şey gelmezdi.

1011
01:12:35,434 --> 01:12:38,812
Hele de yetkililer işin üstünü örterken.

1012
01:12:42,316 --> 01:12:47,363
İNGİLTERE
BİRLEŞİK KRALLIK

1013
01:12:47,446 --> 01:12:50,115
Eve dönünce haftalarca
kameramı elime almadım.

1014
01:12:50,949 --> 01:12:54,912
Olayların ağırlığı üstüme çöktü
ve bunu kaldıramadım.

1015
01:12:55,621 --> 01:12:59,124
Ama birkaç ay önce
Faroe Adaları'na yolculuk planlamıştık.

1016
01:12:59,208 --> 01:13:03,045
Kuzey Atlas'taki bu küçük takımadada
eski bir usulle balina avlanıyordu.

1017
01:13:03,128 --> 01:13:07,174
Bilet alırken balina avcılığı okyanus için
en büyük tehditlerden sanıyordum.

1018
01:13:07,257 --> 01:13:11,512
Ama çok daha vahim olayları
ve insan hakları ihlallerini görünce

1019
01:13:11,595 --> 01:13:13,847
bu yolculuk geriye gitmek gibi geldi.

1020
01:13:13,931 --> 01:13:17,726
Ama Grind adlı bu balina avlama yöntemi
son zamanlarda basında

1021
01:13:17,810 --> 01:13:21,105
sürdürülebilir olduğu iddiasıyla
ilgi toplamıştı.

1022
01:13:21,188 --> 01:13:24,525
İddiaya göre avlanan balina türü
tehlikede değildi

1023
01:13:24,608 --> 01:13:26,819
ve av çevreye zarar vermiyordu.

1024
01:13:26,902 --> 01:13:30,322
Balinalar bu yolculuğa
başlamamın sebebiydi.

1025
01:13:30,406 --> 01:13:33,409
Bu yöntemin
sürdürülebilir olduğundan şüpheliydim.

1026
01:13:33,492 --> 01:13:37,287
Bu yüzden son bir yolculuk yapıp
Faroe Adaları'na gittik.

1027
01:13:37,371 --> 01:13:41,125
Bu avı izlemeyi ve bir balina avcısıyla
konuşmayı umuyorduk.

1028
01:13:41,750 --> 01:13:46,088
Bazı yıllarda
balina avını dört beş kez yapıyorlardı.

1029
01:13:46,672 --> 01:13:48,674
Bazen de hiç yapmıyorlardı.

1030
01:13:49,466 --> 01:13:54,888
Av haberini on gün boyunca
sabırla bekledik ve nihayet telefon geldi.

1031
01:14:00,185 --> 01:14:01,728
Grind mi? Ne kadar uzakta?

1032
01:14:03,689 --> 01:14:04,523
Tamam.

1033
01:14:05,816 --> 01:14:07,985
Hvannasund mu? Nasıl yazılıyor?

1034
01:14:08,068 --> 01:14:11,738
H, V… Evet. S, U, N, D.

1035
01:14:12,906 --> 01:14:15,742
Yerini biliyorum, tamam. Görüşürüz.

1036
01:16:01,014 --> 01:16:06,520
HAMİLE BALİNA

1037
01:17:47,162 --> 01:17:52,376
O kaosun içinde nihayet
sürdürülebilirliğin anlamını anladım.

1038
01:17:52,876 --> 01:17:55,796
Bu, ne kadar acıya neden olursa olsun,

1039
01:17:55,879 --> 01:18:00,175
bir şeyin sonsuza kadar
devam edebilmesi demekti.

1040
01:18:00,258 --> 01:18:03,970
Grind de mümkün olduğu kadar
sürdürülebilirdi işte.

1041
01:18:04,054 --> 01:18:08,350
Okyanusları korurken doğru amacın
sürdürülebilirlik olup olmadığını

1042
01:18:08,433 --> 01:18:09,601
merak ettim.

1043
01:18:11,561 --> 01:18:13,063
FAROE ADALI BALİNA AVCISI

1044
01:18:13,146 --> 01:18:16,942
"Balina öldürdüğün için
kötü birisin." diyen varsa

1045
01:18:17,025 --> 01:18:20,237
ben kötü birisi olduğumu düşünmüyorum.

1046
01:18:21,863 --> 01:18:24,491
2000 tavuk yerine
tek bir balinayı öldürürüm.

1047
01:18:24,574 --> 01:18:26,993
İkisinin et miktarı aşağı yukarı aynı.

1048
01:18:28,078 --> 01:18:32,708
Dünya 2000 tane can alırken
biz bir tane alıyoruz, rica ederim.

1049
01:18:33,208 --> 01:18:39,798
O açıdan "Dün akşam yemeğinde
somon yedik." diyen birçok insandan

1050
01:18:40,298 --> 01:18:45,220
daha iyi birisi olduğumu düşünüyorum.
Tamam mı?

1051
01:18:46,012 --> 01:18:51,017
Dört kişinin somon yemesi
iki, üç somonun ölmesi demek.

1052
01:18:51,601 --> 01:18:57,190
Akşam yemeği için iki somonu öldürmek
gerçekten içinize siniyor mu?

1053
01:18:58,608 --> 01:19:03,739
"Hiçbir şeyi öldürmeden
karnınızı doyurun." diyenleri anlıyorum.

1054
01:19:04,281 --> 01:19:09,202
"Sebzedir, meyvedir, bunlarla beslenin."
Bunu diyenleri anlarım.

1055
01:19:09,286 --> 01:19:13,081
Ama "Grind avını bırakmalısınız." deyip de

1056
01:19:13,999 --> 01:19:19,129
başka hayvanları öldürenleri
veya yiyenleri anlamam mümkün değil.

1057
01:19:19,212 --> 01:19:24,801
Benim için bir balığın, tavuğun,
balinanın değeri tamamen aynıdır.

1058
01:19:24,885 --> 01:19:26,386
Hepsinin bir canı vardır.

1059
01:19:27,095 --> 01:19:31,433
Bazıları yiyecek elde etmek için
can almamıza gerek olmadığını söylüyor

1060
01:19:31,516 --> 01:19:33,310
ama biz böyle yapıyoruz.

1061
01:19:40,358 --> 01:19:44,196
Balina avcısının her sözüne katılmasam da
bir noktada haklıydı.

1062
01:19:44,279 --> 01:19:46,239
Baştan beri deniz canlılarına

1063
01:19:46,323 --> 01:19:49,576
sürdürülebilirlik
ve ekolojik etki açısından bakmıştım.

1064
01:19:49,659 --> 01:19:54,039
Hayvanların da canı olduğunu,
belki acı duyduklarını hiç düşünmemiştim.

1065
01:19:55,499 --> 01:20:01,880
"Balıklar acı hisseder mi?" sorusunun
sorulması bile benim için akılalmaz.

1066
01:20:03,256 --> 01:20:07,052
Bilim insanı olarak bence cevap ortada.

1067
01:20:07,135 --> 01:20:09,137
Balıkların sinir sistemi var.

1068
01:20:09,221 --> 01:20:13,266
Bütün omurgalıların sahip olduğu
temel özelliklere sahipler.

1069
01:20:13,350 --> 01:20:19,856
Hissetme becerileri o kadar hassas ki
biz hayal bile edemeyiz.

1070
01:20:19,940 --> 01:20:22,400
Biz acıyı, dokunuşu hissediyoruz.

1071
01:20:22,484 --> 01:20:25,862
Ama balıklar yanal çizgileri sayesinde

1072
01:20:25,946 --> 01:20:29,574
sudaki en ufak hareketleri bile
hissedebilir.

1073
01:20:29,658 --> 01:20:32,494
Böylece bin tane balık
bir olup hareket edebilir.

1074
01:20:32,577 --> 01:20:36,039
"Balığa ne yaparsan yap,
bir şey hissetmez.

1075
01:20:36,122 --> 01:20:42,254
Bilinçleri acıyı algılayamaz,
gelecekteki tehlikeyi sezemez." diyenler

1076
01:20:42,337 --> 01:20:45,465
balıkları yeterince gözlemlememiş.

1077
01:20:45,549 --> 01:20:49,970
Bence masum canlılara
adice şeyler yapmak için

1078
01:20:50,053 --> 01:20:51,721
bunu bahane ediyorlar.

1079
01:20:52,681 --> 01:20:59,187
Balıklara böyle barbarca davranmanın
başka açıklamasını bulamıyorum.

1080
01:20:59,771 --> 01:21:01,356
Siz balık yemiyor musunuz?

1081
01:21:01,439 --> 01:21:04,526
Artık balık
ya da başka bir hayvan yemiyorum.

1082
01:21:05,652 --> 01:21:08,363
Avrupa Birliği bünyesindeki bir
bilimsel kurul

1083
01:21:08,446 --> 01:21:11,491
balıkların acı ve korku hissettiği
sonucuna vardı.

1084
01:21:11,992 --> 01:21:16,329
Yunus ve balinalar gibi, balıkların da
karmaşık sosyal hayatları vardı,

1085
01:21:16,413 --> 01:21:19,791
yiyecek için başka türlerle
iş birliği bile yapıyorlardı.

1086
01:21:19,875 --> 01:21:24,796
Araştırma balıkların, hatta kabukluların
zekasının, hafızasının ve sezgisinin

1087
01:21:24,880 --> 01:21:29,843
bizimkine hiç ummadığımız kadar
benzediğini kesin olarak kanıtlamıştı.

1088
01:21:29,926 --> 01:21:33,597
Bildiğimiz hisleri keşfedenler
muhtemelen balıklar.

1089
01:21:33,680 --> 01:21:35,265
Uzun zamandır varlar.

1090
01:21:35,348 --> 01:21:40,395
Görme, duyma, dokunma,
koklama ve tatma duyuları mükemmel.

1091
01:21:40,478 --> 01:21:42,981
Onların da tıpkı bizim gibi

1092
01:21:43,064 --> 01:21:47,736
fiziksel, kimyasal
ve ısıya dayalı acı reseptörleri var.

1093
01:21:48,528 --> 01:21:50,030
Ayrıca balıkların

1094
01:21:50,113 --> 01:21:54,743
başka balıklar tanktan alınıp
hemen yanı başlarında kesildiğinde

1095
01:21:54,826 --> 01:21:59,164
merak, belki endişe, belki de korku
gösterdiğine dair kanıt var.

1096
01:21:59,247 --> 01:22:04,502
Bu balıklar belki onların ailesi,
akrabası veya zamanla sevdikleri biri.

1097
01:22:04,586 --> 01:22:08,798
Hayvanların demokratik şekilde
karar almasına dair kanıtlar var.

1098
01:22:08,882 --> 01:22:14,387
Örneğin, ringalar çok ilginç bir şekilde,
yellenerek iletişim kuruyor.

1099
01:22:14,471 --> 01:22:20,602
Sürüdeki ringaların %60'ı yellenirse
gitme zamanı gelmiş demek oluyor tabii.

1100
01:22:20,685 --> 01:22:23,563
Bunu iletişim aracı olarak kullanıyorlar.

1101
01:22:25,565 --> 01:22:27,651
Ciddi konuşamıyorum.

1102
01:22:29,235 --> 01:22:31,655
Bu çok komikti ama hep deniz ürünlerinin

1103
01:22:31,738 --> 01:22:35,450
sağlıklı beslenme için şart olduğunu
duymuştum. Sorularım vardı.

1104
01:22:35,533 --> 01:22:38,787
Deniz ürünü yemeyi bırakırsam
ne almamış olurum?

1105
01:22:39,537 --> 01:22:45,710
Deniz ürünü yemeyi bırakırsanız
o toksik ağır metalleri almamış olursunuz.

1106
01:22:45,794 --> 01:22:48,964
Cıva, dioksinler, poliklorlu bifeniller,

1107
01:22:49,047 --> 01:22:52,801
kalıcı organik kirleticiler
tüketmemiş olursunuz.

1108
01:22:52,884 --> 01:22:54,844
Sudaki besin zinciri

1109
01:22:54,928 --> 01:22:59,099
endüstriyel kirleticilerin
en yoğun kaynağı.

1110
01:22:59,182 --> 01:23:03,770
Temiz balık diye bir şey yok,
kirli ve daha da kirli balık var.

1111
01:23:03,853 --> 01:23:07,482
Dioksinlerin, toksik ağır metallerin,
poliklorlu bifenillerin,

1112
01:23:07,565 --> 01:23:09,985
heksaklorobenzenin, plastik bileşiklerin,

1113
01:23:10,068 --> 01:23:13,655
alev geciktirici kimyasalların
baş kaynağına bakarsanız…

1114
01:23:13,738 --> 01:23:17,450
Akla gelecek her endüstriyel kirletici
en çok balıkta bulunuyor.

1115
01:23:17,534 --> 01:23:22,122
Çünkü kirleticiler
nihayetinde suya karışıyor.

1116
01:23:22,205 --> 01:23:25,250
Cıva vücut için çok zehirli.

1117
01:23:25,333 --> 01:23:28,795
Bir endüstrinin yarattığı cıva
havayı veya suyu kirletirse

1118
01:23:28,878 --> 01:23:32,549
küçük bakteriler, planktonlar
bunu tüketmeye başlar.

1119
01:23:32,632 --> 01:23:34,968
Küçük canlılar onları yer.

1120
01:23:35,051 --> 01:23:38,388
Büyük balıklar küçük balıkları yer,
bu böyle gider.

1121
01:23:38,471 --> 01:23:41,516
Buna da biyobirikim adı verilir.

1122
01:23:41,599 --> 01:23:45,103
Balığın içinde Omega-3 yağ asitlerinden
başka şeyler de var.

1123
01:23:45,186 --> 01:23:50,025
O kirleticilerin zararı
besinlerin faydasına ağır basıyor.

1124
01:23:50,108 --> 01:23:55,530
Balığın, Omega-3 yağ asitlerinin
en iyi kaynağı olduğuna inanılıyor.

1125
01:23:56,114 --> 01:24:01,369
Ama insanlar balıkların aslında
Omega-3 yağ asitlerini üretmediğini,

1126
01:24:01,453 --> 01:24:05,999
sadece bunları üreten
alg hücrelerini yuttuğunu bilmiyor.

1127
01:24:06,082 --> 01:24:10,045
Alglerin DHA'sı balığın etine geçiyor.

1128
01:24:10,128 --> 01:24:15,842
Omega-3'ler için balığı öldürüp,
etini ezip balık yağı çıkardığımızda

1129
01:24:15,925 --> 01:24:18,470
aslında alg yağını çıkarıyoruz.

1130
01:24:18,553 --> 01:24:22,515
Niye istediğimiz faydaları içeren
algleri doğrudan yemiyoruz?

1131
01:24:22,599 --> 01:24:26,436
Niye aracıyı aradan çıkarıp
doğrudan kaynağı yemiyoruz?

1132
01:24:26,519 --> 01:24:29,105
New Wave Foods'u okyanusa zarar vermeyip

1133
01:24:29,189 --> 01:24:32,901
deniz bitkilerinden yiyecek üretme
misyonuyla açtık.

1134
01:24:32,984 --> 01:24:36,112
Lezzetten yana kaygınız olmasın,
çok lezzetliler.

1135
01:24:36,196 --> 01:24:37,697
Ama bu yiyeceklerde

1136
01:24:37,781 --> 01:24:42,535
kolesterol, poliklorlu bifeniller,
cıva, ağır antibiyotikler olmayacak.

1137
01:24:42,619 --> 01:24:45,955
Deniz ürünlerinin eksileri değil,
sadece artıları olacak.

1138
01:24:46,039 --> 01:24:50,794
Bitkisel çözümler bence
geleceğe dönük en iyi seçeneklerden biri.

1139
01:24:50,877 --> 01:24:55,006
Geleneksel hayvan çiftçiliği,
inek ve tavuk yetiştirmek

1140
01:24:55,090 --> 01:24:59,677
okyanusa çok zararlı.
Bunların atıkları ölü bölgeler yaratıyor.

1141
01:24:59,761 --> 01:25:03,973
Balık avcılığı ve çiftçiliği de öyle.
Aynı şekilde lezzetli ve sağlıklı

1142
01:25:04,057 --> 01:25:08,061
ama doğayı koruyan alternatifler varsa
niye kullanmayalım?

1143
01:25:08,645 --> 01:25:10,647
Uzun bir yolculuk yapmıştım.

1144
01:25:10,730 --> 01:25:16,528
Korkunç yıkımlara şahit olsam da
okyanusa eskisinden de hayran olmuştum.

1145
01:25:17,028 --> 01:25:19,197
Öğrendiklerimden güç almıştım

1146
01:25:19,280 --> 01:25:21,908
ve bunları uygulamak için
sabırsızlanıyordum.

1147
01:25:21,991 --> 01:25:24,410
Kumsalda çöp toplamaya devam ediyorum.

1148
01:25:24,494 --> 01:25:30,041
Çevre sorunlarını araştırmak
ve duyurmak için de bir proje başlattım.

1149
01:25:30,125 --> 01:25:35,630
Ama akla gelebilecek her deniz ürününün
bitkisel alternatifi üretilirken…

1150
01:25:35,713 --> 01:25:37,090
BİTKİSEL BALIK VE PATATES

1151
01:25:37,173 --> 01:25:41,970
…çok sevdiğim okyanusu
ve okyanus canlılarını korumak için

1152
01:25:42,053 --> 01:25:47,142
her gün yapabileceğim en iyi şeyin
onları yememek olduğunu fark ettim.

1153
01:25:48,518 --> 01:25:51,938
Okyanusu daha çok koruyup
daha az balık tutarsak,

1154
01:25:52,021 --> 01:25:55,233
o dengeyi ve sağlıklı ekosistemi
geri getirirsek

1155
01:25:55,316 --> 01:25:57,986
önümüzdeki zor dönemi atlatabilirler.

1156
01:25:58,069 --> 01:25:59,612
Gerçekten ümit var

1157
01:25:59,696 --> 01:26:04,534
çünkü deniz ekosistemleri
fırsat bulurlarsa çok çabuk düzeliyorlar.

1158
01:26:05,118 --> 01:26:09,831
Resiflerin, muhteşem balık sürülerinin
geri döndüğünü,

1159
01:26:09,914 --> 01:26:14,586
balinaların kıyılarımıza
tekrar geldiğini görebiliriz.

1160
01:26:14,669 --> 01:26:18,506
Bu parmaklarımızın ucunda.
Bunu başarabiliriz.

1161
01:26:18,590 --> 01:26:23,928
Okyanusların iyileşmesi, tekrar canlanması
çok heyecan verici bir ihtimal.

1162
01:26:24,012 --> 01:26:30,935
Ama bu, okyanusların büyük bölümü
ticari balıkçılığa kapatılırsa mümkün.

1163
01:26:31,019 --> 01:26:37,442
Devletler henüz harekete geçmiyorken
ve endüstri kontrol altında değilken

1164
01:26:37,525 --> 01:26:41,696
bizim yapabileceğimiz tek ahlaki şey
balık yemeyi bırakmak.

1165
01:26:41,779 --> 01:26:47,368
Bu evrende bir yuvamız olması için
elimizdeki en büyük umudu

1166
01:26:47,869 --> 01:26:49,913
hâlâ gerçekleştirebiliriz.

1167
01:26:49,996 --> 01:26:53,124
Elimizdekilere saygı duyabilir,
kalanları koruyabilir,

1168
01:26:53,208 --> 01:26:55,335
başka hiçbir şeyi kaybetmeyebiliriz.

1169
01:26:55,919 --> 01:27:01,257
İnsanlığı değiştiren
çoğu olumlu ve olumsuz şeyi

1170
01:27:01,341 --> 01:27:02,800
birisi başlatmıştır.

1171
01:27:03,509 --> 01:27:04,677
Bir kişi.

1172
01:27:05,511 --> 01:27:11,893
Kimse her şeyi yapamaz
ama herkes bir şeyi yapabilir.

1173
01:27:12,435 --> 01:27:16,773
Ve bazen büyük fikirler,
büyük bir fark yaratır.

1174
01:27:16,856 --> 01:27:21,527
Şu anda bizim yapabileceğimiz,
sizin yapabileceğiniz şey bu.

1175
01:27:22,028 --> 01:27:25,531
Aynaya bakın, bir çözüm bulun
ve onu uygulayın.

1176
01:29:14,807 --> 01:29:18,770
Alt yazı çevirmeni: Deniz Mayadağ