1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:50,342 --> 00:00:53,471
In het begin is er niets.

4
00:00:56,223 --> 00:01:01,145
Er is geen concept van een robotverkenner

5
00:01:01,228 --> 00:01:03,856
die over een andere wereld kruipt.

6
00:01:08,611 --> 00:01:12,656
En dan begin je na te denken.

7
00:01:13,657 --> 00:01:17,244
Je gaat actie ondernemen. Je gaat bouwen.

8
00:01:20,331 --> 00:01:22,708
En de machines komen tot leven.

9
00:01:36,180 --> 00:01:42,144
In 2003 werden de tweelingrobots
Opportunity en Spirit naar Mars gestuurd.

10
00:01:43,896 --> 00:01:48,025
Ze zouden naar verwachting
90 dagen overleven.

11
00:02:13,884 --> 00:02:17,763
Veel mensen zouden zeggen:
'Het zijn maar robots.'

12
00:02:19,557 --> 00:02:22,268
Maar toen we ze eenmaal inschakelden,

13
00:02:22,351 --> 00:02:26,438
werden ze zoveel meer
dan alleen robots op een andere planeet.

14
00:02:38,075 --> 00:02:39,910
OPPORTUNITY - CAMERA
SYSTEMEN GEZOND - TEMP. -40°C

15
00:02:39,994 --> 00:02:41,203
INKOMEND BERICHT...

16
00:02:41,287 --> 00:02:44,248
WEKLIED. AFSPELEN...

17
00:02:44,331 --> 00:02:49,086
NASA: GOEDEMORGEN, OPPORTUNITY.
TIJD OM WAKKER TE WORDEN!

18
00:02:49,169 --> 00:02:51,881
Jongen van kwikzilver

19
00:02:52,006 --> 00:02:55,384
Schiet alle kanten op

20
00:02:55,968 --> 00:02:58,512
O, meisje danst

21
00:02:58,596 --> 00:03:02,683
Over vuile, stoffige paden

22
00:03:03,434 --> 00:03:06,687
Zwerf rond als je wilt

23
00:03:06,812 --> 00:03:10,190
Zwerf de wereld rond

24
00:03:10,316 --> 00:03:13,777
Zwerf rond als je wilt

25
00:03:13,861 --> 00:03:17,406
Zonder vleugels, zonder wielen

26
00:03:17,531 --> 00:03:20,242
Zwerf rond als je wilt

27
00:03:20,326 --> 00:03:24,496
Als de rover eenmaal op Mars is,
heeft ze haar eigen leven.

28
00:03:25,247 --> 00:03:27,666
Er stroomt energie door haar aderen.

29
00:03:28,918 --> 00:03:31,629
En ze heeft liefde nodig.

30
00:03:35,090 --> 00:03:37,927
Dus proberen we haar
zo veilig mogelijk te houden.

31
00:03:40,262 --> 00:03:43,724
Maar soms heeft ze een eigen wil.

32
00:03:44,058 --> 00:03:49,980
OPPY: GESTOPT, GEVAAR GEDETECTEERD

33
00:03:50,981 --> 00:03:55,903
NASA: HET IS VEILIG, JE KUNT VERDER.

34
00:03:56,111 --> 00:04:00,699
HET IS JE SCHADUW MAAR.

35
00:04:09,249 --> 00:04:11,627
Dus ja, het is maar een robot.

36
00:04:12,920 --> 00:04:17,049
Maar via deze robot
beleven we samen een geweldig avontuur.

37
00:04:18,092 --> 00:04:20,552
Ze wordt een familielid.

38
00:05:37,755 --> 00:05:41,300
CONTROLECENTRUM - NASA'S MARSPROGRAMMA

39
00:05:43,427 --> 00:05:44,553
JENNIFER TROSPER - MISSIEMANAGER

40
00:05:44,636 --> 00:05:47,056
Iets wat we ons allemaal afvragen

41
00:05:47,973 --> 00:05:50,059
als we 's nachts omhoog kijken...

42
00:05:51,977 --> 00:05:55,314
is of we echt alleen zijn
in het universum.

43
00:05:57,524 --> 00:06:02,029
En dat proberen te begrijpen
is een van de grote mysteries.

44
00:06:05,032 --> 00:06:06,408
Door de eeuwen heen

45
00:06:07,159 --> 00:06:12,831
was Mars een mysterieuze
rode stip aan de hemel.

46
00:06:12,915 --> 00:06:14,958
ROB MANNING - HOOFD-SYSTEEMTECHNICUS

47
00:06:15,334 --> 00:06:18,253
Die tot de verbeelding
van miljoenen mensen sprak.

48
00:06:21,465 --> 00:06:24,176
Wat is er gaande in dat verre land?

49
00:06:28,222 --> 00:06:30,849
Het doel van het hele Marsprogramma

50
00:06:31,683 --> 00:06:35,729
is het beantwoorden van de vraag:
'Heeft Mars ooit leven gehad?'

51
00:06:36,355 --> 00:06:38,816
Dus vooral in de vroege Marsmissies

52
00:06:38,899 --> 00:06:39,900
ASHLEY STROUPE - ROVERBESTUURDER

53
00:06:39,983 --> 00:06:41,652
volgden we het water.

54
00:06:42,986 --> 00:06:46,949
Dat is omdat, op aarde tenminste,
waar er water is,

55
00:06:49,243 --> 00:06:50,619
er ook leven is.

56
00:06:57,459 --> 00:07:01,713
Dus de vraag is:
'Was er ooit water op Mars?

57
00:07:02,339 --> 00:07:04,216
'En wat voor water?

58
00:07:04,758 --> 00:07:07,719
'Had het leven mogelijk kunnen maken?'

59
00:07:12,224 --> 00:07:14,977
Halverwege de jaren 70
waren de Viking-missies

60
00:07:15,060 --> 00:07:18,147
het hoogtepunt van ruimteonderzoek.

61
00:07:18,897 --> 00:07:21,984
NASA stuurde twee orbiters en twee landers

62
00:07:22,568 --> 00:07:25,737
die ons een heel nieuw beeld
van Mars zouden geven.

63
00:07:37,166 --> 00:07:38,876
Ja, dat is de goeie.

64
00:07:46,592 --> 00:07:48,760
STEVE SQUYRES - HOOFDWETENSCHAPPER

65
00:07:48,844 --> 00:07:50,929
Grappig, die intense herinneringen

66
00:07:51,013 --> 00:07:53,724
aan een stel pixels van 40 jaar oud.

67
00:07:55,309 --> 00:07:56,268
Maar dat zijn het.

68
00:07:57,311 --> 00:07:59,521
Ik weet nog dat ik 'm voor het eerst zag.

69
00:08:03,859 --> 00:08:06,361
Ten tijde van de Vikingmissie

70
00:08:06,820 --> 00:08:09,198
was ik een geoloog met een hamer.

71
00:08:09,281 --> 00:08:12,951
Ik deed veldwerk.

72
00:08:14,369 --> 00:08:15,871
Het was fascinerend,

73
00:08:16,914 --> 00:08:19,666
maar ik vond het jammer

74
00:08:20,292 --> 00:08:23,086
dat er geen nieuwe plekken
te ontdekken waren.

75
00:08:25,839 --> 00:08:29,927
Maar toen begon ik te werken
met de beelden van de Viking-orbiters.

76
00:08:30,719 --> 00:08:34,264
En ik keek neer op Mars, naar die foto's,

77
00:08:36,016 --> 00:08:38,894
en ik had geen idee waar ik naar keek.

78
00:08:38,977 --> 00:08:41,188
Maar het mooie was dat niemand het wist.

79
00:08:44,233 --> 00:08:47,027
Niemand had dit ooit eerder gezien.

80
00:08:49,071 --> 00:08:51,907
En ik wist dat ik
in de ruimtevaart wilde werken.

81
00:08:53,909 --> 00:08:57,037
De twee Viking-orbiters keken neer op Mars

82
00:08:57,120 --> 00:08:59,248
en we zagen: 'Dat is vreemd.

83
00:08:59,831 --> 00:09:02,876
'Dat zou kunnen wijzen op
vloeibaar water in het verleden.

84
00:09:04,419 --> 00:09:08,840
'Was Mars ooit een groene wereld,
met leven en blauwe oceanen?'

85
00:09:08,924 --> 00:09:10,092
ROB MANNING - HOOFD-SYSTEEMTECHNICUS

86
00:09:12,552 --> 00:09:16,932
We zouden er zelf wel heen willen,
maar dat kan niet.

87
00:09:18,350 --> 00:09:21,311
En ik wist,
door mijn achtergrond als geoloog,

88
00:09:21,436 --> 00:09:25,482
dat als we een rover
op het Marsoppervlak konden neerzetten,

89
00:09:25,565 --> 00:09:27,901
die rond zou kunnen rijden,

90
00:09:27,985 --> 00:09:30,737
en van dichtbij
naar de rotsen zou kunnen kijken,

91
00:09:30,821 --> 00:09:34,408
dan zouden we kunnen leren
over het verleden van Mars.

92
00:09:38,704 --> 00:09:41,456
En dus, vanaf halverwege de jaren 80,

93
00:09:41,540 --> 00:09:44,876
schreef ik tien jaar lang
voorstellen aan NASA.

94
00:09:44,960 --> 00:09:46,795
Maar alle voorstellen faalden.

95
00:09:49,214 --> 00:09:51,466
En ik moest
de mogelijkheid onder ogen zien

96
00:09:51,550 --> 00:09:54,594
dat ik tien jaar had verspild

97
00:09:54,678 --> 00:09:56,179
en niets had bereikt.

98
00:09:58,265 --> 00:10:01,560
Maar toen verzamelden we
een team bij het JPL.

99
00:10:01,643 --> 00:10:05,397
Konden we de rover bouwen
die Steve Squyres zich voorstelde

100
00:10:06,231 --> 00:10:10,110
en het landingssysteem gebruiken
dat al ontworpen was?

101
00:10:10,777 --> 00:10:12,279
ONTWERP LANDER

102
00:10:12,362 --> 00:10:16,992
Dus schreven we een voorstel
en presenteerden dat aan NASA.

103
00:10:18,618 --> 00:10:21,330
En we kregen eindelijk het telefoontje

104
00:10:22,748 --> 00:10:24,791
dat onze dromen zou doen uitkomen.

105
00:10:24,875 --> 00:10:28,670
Het is een groot genoegen
om aan te kondigen

106
00:10:28,754 --> 00:10:31,381
dat we teruggaan naar Mars, en hoe.

107
00:10:31,465 --> 00:10:32,466
MR SCOTT HUBBARD - PROGRAMMADIRECTEUR MARS

108
00:10:32,549 --> 00:10:35,177
Met een tweeling. Twee Marsrovers.

109
00:10:36,178 --> 00:10:39,181
We noemden ze Spirit en Opportunity.

110
00:10:40,015 --> 00:10:43,060
Na tien jaar voorstellen schrijven

111
00:10:43,143 --> 00:10:46,730
hadden we eindelijk het resultaat
waar ik van gedroomd had.

112
00:10:48,106 --> 00:10:52,361
Maar als ik toen had geweten

113
00:10:52,444 --> 00:10:56,073
wat een zware weg het zou worden

114
00:10:56,156 --> 00:10:58,367
om Mars echt te bereiken,

115
00:10:58,450 --> 00:11:00,744
was ik niet zo opgetogen geweest.

116
00:11:06,416 --> 00:11:09,044
Ga zitten, dan kunnen we beginnen.

117
00:11:09,127 --> 00:11:10,128
MARS-VERKENNINGSROVER
MISSIESYSTEEM ONTWERPTOETSING

118
00:11:10,212 --> 00:11:12,589
Ik ben hier als projecttechnicus.

119
00:11:12,672 --> 00:11:15,634
Om te zorgen dat er compatibiliteit is

120
00:11:15,717 --> 00:11:17,844
tussen de vlucht- en missiesystemen.

121
00:11:17,928 --> 00:11:20,430
Ik zal de lancering,
vlucht en EDL bespreken...

122
00:11:20,514 --> 00:11:23,600
Ons doel was om

123
00:11:23,683 --> 00:11:27,562
twee autonome rovers
op zonne-energie te bouwen

124
00:11:28,063 --> 00:11:31,733
die 90 sols, drie maanden,
op Mars zouden kunnen overleven.

125
00:11:33,360 --> 00:11:36,947
En we hoopten erg
dat er ten minste één zou werken.

126
00:11:38,156 --> 00:11:43,453
Maar als het niet lukte,
zouden we de lanceerdatum missen.

127
00:11:44,913 --> 00:11:47,249
De planning van een Marsmissie

128
00:11:47,332 --> 00:11:50,335
wordt bepaald
door de stand van de planeten.

129
00:11:50,419 --> 00:11:52,879
En als je je kans mist,

130
00:11:52,963 --> 00:11:56,508
moet je misschien wel 26 maanden wachten.

131
00:11:56,633 --> 00:11:58,468
AARDE - MARS

132
00:11:58,552 --> 00:12:03,181
Dat is heel kort om twee rovers
te ontwerpen, bouwen en testen

133
00:12:03,265 --> 00:12:05,016
en ze in raketten te stoppen.

134
00:12:06,476 --> 00:12:09,396
En de druk op het team was enorm.

135
00:12:10,021 --> 00:12:12,566
Dus hadden we een geweldig team nodig

136
00:12:12,649 --> 00:12:13,483
2 JAAR TOT LANCERING

137
00:12:13,567 --> 00:12:15,819
dat dag en nacht werkte.

138
00:12:19,448 --> 00:12:21,741
Ik was als kind al fan van Star Trek.

139
00:12:22,909 --> 00:12:24,786
Ik wilde Geordi La Forge zijn.

140
00:12:24,870 --> 00:12:26,496
Machinekamer, dit is La Forge.

141
00:12:26,580 --> 00:12:29,207
Schakel alle transporters uit.
Ik kom eraan.

142
00:12:29,291 --> 00:12:30,959
Ik wist niet wat die baan was.

143
00:12:31,042 --> 00:12:34,504
Ik wist dat ze 'de technici' waren,
maar niet wat dat was.

144
00:12:34,671 --> 00:12:38,508
Maar ik wilde problemen oplossen.

145
00:12:41,219 --> 00:12:45,599
De bouw van Spirit en Opportunity
begon op een whiteboard.

146
00:12:47,767 --> 00:12:50,729
'Oké, we willen een missie van 90 dagen.

147
00:12:50,812 --> 00:12:53,815
'We willen bewijs vinden
van water in het verleden.

148
00:12:53,899 --> 00:12:56,109
'Wat hebben we daarvoor nodig?'

149
00:12:56,193 --> 00:12:59,154
Toen moest dit team aan technici

150
00:12:59,237 --> 00:13:02,657
de rover tot leven brengen.

151
00:13:06,203 --> 00:13:07,913
Dit was mijn eerste missie.

152
00:13:08,997 --> 00:13:11,500
En het was erg spannend.

153
00:13:11,583 --> 00:13:14,419
Niemand had ooit zoiets gedaan.

154
00:13:14,503 --> 00:13:16,296
Ik was opgegroeid in Ghana.

155
00:13:16,379 --> 00:13:19,299
Als kind was ik gefascineerd
door de radio.

156
00:13:20,175 --> 00:13:24,012
Ik was nieuwsgierig:
zitten er mensen in de radio?

157
00:13:24,596 --> 00:13:27,933
Op een dag maakte ik een radio open,
maar ik vond geen mensen.

158
00:13:28,016 --> 00:13:28,850
ASHITEY TREBI-OLLENNU - ROBOTTECHNICUS

159
00:13:28,934 --> 00:13:31,520
Daar kwam mijn fascinatie
voor techniek vandaan.

160
00:13:33,021 --> 00:13:34,731
Voor het ontwerp van de rover

161
00:13:36,399 --> 00:13:40,779
was het een bewuste keuze
om haar mensachtige kenmerken te geven.

162
00:13:44,908 --> 00:13:47,327
Als je een geoloog in het veld bent,

163
00:13:47,410 --> 00:13:51,540
raap je een steen op,
breek je hem doormidden en kijk je erin.

164
00:13:52,374 --> 00:13:55,043
Dus een robot heeft een arm nodig,

165
00:13:55,585 --> 00:13:58,630
met instrumenten die kunnen meten

166
00:13:58,713 --> 00:14:02,509
en microscopische beelden maken,
een soort zakmes.

167
00:14:07,973 --> 00:14:10,517
De resolutie van de camera's van de rover

168
00:14:10,600 --> 00:14:13,311
is precies dezelfde
als die van mensenogen.

169
00:14:15,146 --> 00:14:19,025
Dus plotseling leken ze veel op ogen.

170
00:14:21,778 --> 00:14:24,614
En de rover was 1,57 meter hoog.

171
00:14:24,698 --> 00:14:27,158
De gemiddelde lengte van een mens.

172
00:14:30,245 --> 00:14:33,707
Dus zou het voelen,
als de rover rondreed en foto's maakte,

173
00:14:33,790 --> 00:14:36,793
alsof er een mens over het oppervlak liep.

174
00:14:39,921 --> 00:14:41,840
Het is een doos vol bedrading.

175
00:14:44,050 --> 00:14:47,971
Maar je krijgt een schattige robot

176
00:14:48,054 --> 00:14:48,930
DOUG ELLISON - CAMERATECHNICUS

177
00:14:49,014 --> 00:14:50,307
met een gezicht.

178
00:14:52,642 --> 00:14:55,562
We hadden
geweldige wetenschappelijke apparatuur.

179
00:14:56,730 --> 00:14:59,691
Maar als je het allemaal op de rover zet,

180
00:14:59,774 --> 00:15:01,109
wordt hij heel zwaar.

181
00:15:01,192 --> 00:15:03,028
18 MAANDEN TOT LANCERING

182
00:15:03,111 --> 00:15:06,656
Dat wordt een probleem
bij het landen op Mars.

183
00:15:06,740 --> 00:15:09,326
Maar ik wil zien of we

184
00:15:09,409 --> 00:15:12,912
zes elastieken
aan de airbags kunnen gebruiken.

185
00:15:12,996 --> 00:15:17,751
En de uitdaging hier is
dat er veel mogelijke oplossingen zijn.

186
00:15:17,834 --> 00:15:22,213
We weten niet welke de beste is.
En we hebben maar één kans.

187
00:15:22,297 --> 00:15:26,259
Dus ons landingssysteem had grote airbags

188
00:15:26,968 --> 00:15:29,888
waarmee de rover
over het oppervlak zou stuiteren.

189
00:15:30,930 --> 00:15:33,099
Het grootste probleem aan het begin was

190
00:15:33,183 --> 00:15:37,646
dat we moesten uitrekenen
hoe zwaar de rovers zouden worden.

191
00:15:37,729 --> 00:15:40,815
Zouden de airbags dat gewicht aankunnen?

192
00:15:43,151 --> 00:15:44,736
Dus deden we proeven.

193
00:15:44,819 --> 00:15:46,738
-Wat...
-Dit is geweldig.

194
00:15:46,821 --> 00:15:49,282
-Dit is geen probleem.
-Dit is een goeie kei.

195
00:15:49,366 --> 00:15:50,867
-Ja.
-Dit is een mooie.

196
00:15:50,950 --> 00:15:51,910
Ja.

197
00:15:51,993 --> 00:15:54,037
Dus probeerden we de airbags uit

198
00:15:54,120 --> 00:15:57,290
met het soort keien die je op Mars hebt.

199
00:15:57,374 --> 00:15:59,084
We doen de eerste poging.

200
00:16:01,086 --> 00:16:04,047
Enorme gaten in de airbags.

201
00:16:04,130 --> 00:16:08,385
Ze werden gescheurd door rotsen.
'Dit is niet best.

202
00:16:08,468 --> 00:16:09,719
'Helemaal niet best.'

203
00:16:10,970 --> 00:16:12,972
De parachutes waren een ander verhaal.

204
00:16:13,056 --> 00:16:14,057
1 JAAR TOT LANCERING

205
00:16:14,140 --> 00:16:16,184
Drie, twee, één.

206
00:16:16,267 --> 00:16:19,896
We deden proeven
met een grote raketvormige lading

207
00:16:19,979 --> 00:16:22,816
en lieten 'm vallen
van onder een helikopter.

208
00:16:22,899 --> 00:16:26,778
De eerste parachute ging aan flarden.

209
00:16:29,572 --> 00:16:30,782
De tweede,

210
00:16:33,410 --> 00:16:34,744
ook aan flarden.

211
00:16:36,413 --> 00:16:39,582
Zo kwamen we erachter
dat we geen parachute hadden.

212
00:16:39,666 --> 00:16:42,627
Die parachute
die net ontploft is, was helaas

213
00:16:42,711 --> 00:16:45,839
de parachute die naar Mars zou gaan.

214
00:16:45,922 --> 00:16:47,006
Ik kom ter zake.

215
00:16:47,090 --> 00:16:49,384
Jullie hebben grote problemen.

216
00:16:49,467 --> 00:16:51,636
Wat hieraan geeft jullie stress?

217
00:16:52,178 --> 00:16:53,596
Waar maak je je zorgen over?

218
00:16:53,680 --> 00:16:57,183
Ze hebben me een lijst
bedreigingen gegeven

219
00:16:57,267 --> 00:16:59,436
en ik heb ze bij elkaar opgeteld.

220
00:16:59,519 --> 00:17:02,939
Dit is alles wat er mis zou kunnen gaan.

221
00:17:03,022 --> 00:17:04,649
Ik begrijp uw zorgen.

222
00:17:04,733 --> 00:17:09,529
In je achterhoofd denk je: dit is
een apparaat van een miljard dollar.

223
00:17:09,612 --> 00:17:12,031
Dit zou een ramp kunnen worden.

224
00:17:13,908 --> 00:17:16,911
10 MAANDEN TOT LANCERING

225
00:17:20,415 --> 00:17:21,583
Oké, we zijn klaar.

226
00:17:21,666 --> 00:17:22,500
VIBRATIETEST

227
00:17:22,584 --> 00:17:23,710
Daar gaat ie.

228
00:17:23,793 --> 00:17:27,464
PROEVEN - SPIRIT

229
00:17:33,219 --> 00:17:36,014
We wilden Spirit en Opportunity bouwen

230
00:17:36,097 --> 00:17:39,058
als een identieke tweeling.

231
00:17:40,852 --> 00:17:45,023
En zo begon het ook,
maar de verschillen groeiden al snel.

232
00:17:51,780 --> 00:17:52,989
Oké, alles in orde.

233
00:17:53,072 --> 00:17:55,533
Tijdens de bouw en het testen,

234
00:17:55,617 --> 00:17:59,454
werd Spirit altijd als eerste getest.
En ze faalde steeds.

235
00:17:59,537 --> 00:18:01,998
-Achteruit. Eén keer.
-We zijn een ring kwijt.

236
00:18:02,624 --> 00:18:03,875
Zijn we een ring kwijt?

237
00:18:03,958 --> 00:18:05,376
Kijk op de vloer.

238
00:18:06,586 --> 00:18:09,088
En toen kwam Opportunity.

239
00:18:09,172 --> 00:18:10,256
TESTEN - OPPORTUNITY - SPIRIT

240
00:18:10,340 --> 00:18:11,424
Leuk, toch?

241
00:18:11,508 --> 00:18:12,383
TESTEN - OPPORTUNITY

242
00:18:12,467 --> 00:18:14,803
Drie, twee, één.

243
00:18:16,179 --> 00:18:17,138
Stop.

244
00:18:18,389 --> 00:18:19,724
Bedankt.

245
00:18:19,808 --> 00:18:23,478
Opportunity slaagde
met vlag en wimpel voor elke test.

246
00:18:25,563 --> 00:18:29,108
Dus al voor ze de planeet verlieten,
zorgde Spirit voor problemen

247
00:18:29,192 --> 00:18:31,277
en was Opportunity het lievelingetje.

248
00:18:31,528 --> 00:18:35,114
7 MAANDEN TOT LANCERING

249
00:18:35,198 --> 00:18:39,369
Nadat we zo lang aan de rovers
hadden gebouwd en getest,

250
00:18:40,870 --> 00:18:43,581
was het tijd om Oppy
op de grond te zetten.

251
00:18:47,585 --> 00:18:49,337
Dit was de eerste keer

252
00:18:50,213 --> 00:18:52,757
dat we de rover leven inbliezen.

253
00:18:54,175 --> 00:18:55,260
Ga maar.

254
00:19:02,016 --> 00:19:03,059
Haar eerste stapjes.

255
00:19:05,645 --> 00:19:06,813
Ik kreeg kippenvel.

256
00:19:07,522 --> 00:19:10,233
Want we dachten: ze leeft.

257
00:19:15,613 --> 00:19:18,616
Ze wordt bijna
een levend wezen, in je ogen.

258
00:19:21,244 --> 00:19:25,665
Een echte, levende robot
die naar Mars kan gaan

259
00:19:25,790 --> 00:19:28,751
om de dingen te doen
waar je van gedroomd hebt.

260
00:19:30,128 --> 00:19:33,882
Het is wat overdreven
om te zeggen dat het net een geboorte was,

261
00:19:33,965 --> 00:19:35,842
maar zo voelde het een beetje.

262
00:19:39,178 --> 00:19:41,681
Het voelde alsof je niet wist

263
00:19:41,764 --> 00:19:45,226
of je kind wel klaar was
voor die chaotische wereld.

264
00:19:47,729 --> 00:19:50,273
Hadden we alle mogelijke tests gedaan?

265
00:19:52,108 --> 00:19:53,318
Absoluut niet.

266
00:19:56,029 --> 00:19:58,448
Maar uiteindelijk raakt je tijd op.

267
00:19:59,908 --> 00:20:01,326
Het was tijd om te gaan.

268
00:20:06,456 --> 00:20:08,583
OCHTEND VAN LANCERING

269
00:20:08,666 --> 00:20:11,127
We zijn hier om half zes 's ochtends.

270
00:20:11,210 --> 00:20:14,005
Maar voor ons is dit
het resultaat van veel tijd,

271
00:20:14,088 --> 00:20:17,967
veel uren, veel slapeloze nachten.

272
00:20:18,760 --> 00:20:21,554
Het is onwerkelijk.
Zou het echt gaan gebeuren?

273
00:20:21,638 --> 00:20:24,557
Ik heb vlinders in mijn buik.

274
00:20:35,443 --> 00:20:36,402
Gelukspinda's.

275
00:20:38,446 --> 00:20:40,239
Spirit zou eerst gaan.

276
00:20:40,323 --> 00:20:41,658
LANCERING - SPIRIT

277
00:20:41,741 --> 00:20:43,826
En Opportunity drie weken later.

278
00:20:43,910 --> 00:20:44,744
LANCERING - OPPORTUNITY

279
00:20:44,827 --> 00:20:48,706
Dit is Delta Vluchtleiding
met nog 8 minuten, 40 seconden te gaan...

280
00:20:48,790 --> 00:20:52,710
Ik zat in de controlekamer
van Spirit bij het JPL.

281
00:20:53,836 --> 00:20:56,422
Ik vind het fijn als ik iets te doen heb.

282
00:20:57,507 --> 00:20:59,384
Want dan ben ik geconcentreerd.

283
00:20:59,467 --> 00:21:02,011
Het is moeilijker om emotioneel te worden

284
00:21:02,095 --> 00:21:04,889
omdat je je moet concentreren.

285
00:21:04,973 --> 00:21:08,685
Dit zijn de laatste controles
van het voertuig Spirit MER-A.

286
00:21:08,768 --> 00:21:10,561
Ik kom van een boerderij in Ohio.

287
00:21:11,312 --> 00:21:13,940
We hadden schapen, varkens, koeien.

288
00:21:14,607 --> 00:21:17,485
Mijn vader had in het leger bij de genie

289
00:21:18,903 --> 00:21:20,863
aan de allereerste raketten gewerkt

290
00:21:20,947 --> 00:21:23,574
en hij had geweldige verhalen.

291
00:21:25,243 --> 00:21:30,415
Maar de meiden in mijn omgeving
deden niet aan ruimtevaarttechniek.

292
00:21:32,667 --> 00:21:34,627
Dus ik kon me niet voorstellen

293
00:21:34,711 --> 00:21:38,381
dat ik ooit de kans zou krijgen
om een rover naar Mars te sturen.

294
00:21:39,674 --> 00:21:41,926
-MER-2 is klaar voor lancering.
-Begrepen.

295
00:21:42,301 --> 00:21:45,847
Tien minuten te gaan.
Je begint in paniek te raken.

296
00:21:46,806 --> 00:21:52,145
Negen. Acht. Zeven. Zes. Vijf. Vier.

297
00:21:52,228 --> 00:21:54,731
-Drie. Twee. Eén.
-Drie. Twee. Eén.

298
00:21:54,814 --> 00:21:57,525
Start motoren. En opstijgen.

299
00:21:59,318 --> 00:22:01,779
Je hoort die raket...

300
00:22:04,699 --> 00:22:07,243
Niet ontploffen.

301
00:22:07,326 --> 00:22:10,496
Niet ontploffen.

302
00:22:15,460 --> 00:22:18,546
Het voertuig reageert.

303
00:22:18,629 --> 00:22:22,216
Voertuig herstelt goed van de lancering.

304
00:22:23,426 --> 00:22:25,928
Ik weet niet of ik gehuild heb, maar...

305
00:22:26,012 --> 00:22:31,476
Deze raket vervoerde
mijn wensen en dromen.

306
00:22:31,559 --> 00:22:35,688
Het is heel moeilijk uit te leggen.

307
00:22:37,315 --> 00:22:40,818
Maar die raket voelt als je levenswerk.

308
00:22:48,034 --> 00:22:49,952
Dit is mijn kindje.

309
00:22:51,496 --> 00:22:53,498
Zo voelde het.

310
00:22:55,208 --> 00:22:57,668
En nu moest het kindje gaan schitteren.

311
00:23:00,088 --> 00:23:02,673
Maar het afscheid was zwaar.

312
00:23:04,258 --> 00:23:07,595
Ik had 16 jaar aan die rovers gewerkt.

313
00:23:09,764 --> 00:23:14,185
En dan stop je ze in een raket
en schiet je ze de ruimte in

314
00:23:15,061 --> 00:23:17,271
en je zult ze nooit meer zien.

315
00:23:22,318 --> 00:23:25,696
Bij Opportunity was ik er met mijn gezin

316
00:23:25,780 --> 00:23:28,366
en we waren op dezelfde plek

317
00:23:28,449 --> 00:23:31,077
waar mijn vaders missies gelanceerd waren.

318
00:23:33,579 --> 00:23:35,373
En hij was inmiddels overleden.

319
00:23:37,083 --> 00:23:41,295
Hij was de meest trotse vader
die je je kon voorstellen.

320
00:23:42,755 --> 00:23:46,717
Het was erg emotioneel voor mij,
mijn moeder, mijn familie,

321
00:23:46,801 --> 00:23:52,807
om te zien hoe hij me had aangemoedigd
om de ruimtevaart in te gaan.

322
00:24:10,658 --> 00:24:14,912
De reistijd naar Mars voor de rovers
was zes en een halve maand.

323
00:24:18,457 --> 00:24:21,794
Spirit had maar
drie weken voorsprong op Opportunity.

324
00:24:21,878 --> 00:24:24,463
Niet ver uit elkaar, in ruimtetermen.

325
00:24:25,423 --> 00:24:29,051
We hadden een route naar Mars.
En we wilden zorgen dat

326
00:24:29,135 --> 00:24:32,096
we die route volgden.

327
00:24:32,180 --> 00:24:35,975
AARDE - MARS

328
00:24:36,058 --> 00:24:39,854
Het is alsof je in Los Angeles bent
en een golfbal wilt slaan

329
00:24:39,937 --> 00:24:44,150
om een deurknop te raken
in Buckingham Palace. Dat probeerden we.

330
00:24:46,027 --> 00:24:49,947
Dat noem je de verstilde periode.
Zessenhalve maand verstilde tijd.

331
00:24:50,072 --> 00:24:51,157
Er gebeurt niets.

332
00:24:51,824 --> 00:24:54,702
Dat is niet helemaal waar.

333
00:24:58,164 --> 00:25:03,961
We werden geraakt door meer zonnevlammen
dan we ooit hadden gezien.

334
00:25:05,379 --> 00:25:09,842
En we zagen een grote uitstoot
van energie en deeltjes van de zon

335
00:25:09,926 --> 00:25:11,719
afstevenen op onze ruimteschepen.

336
00:25:20,019 --> 00:25:22,146
Bij zonnevlammen

337
00:25:22,230 --> 00:25:26,150
spuwt de zon plasma uit.

338
00:25:28,486 --> 00:25:32,573
Plasma is een sterk geladen
wolk elektronen.

339
00:25:34,492 --> 00:25:38,204
En de energetische deeltjes,
die een mens zouden kunnen doden,

340
00:25:38,829 --> 00:25:41,249
ramden onze rovers.

341
00:25:42,500 --> 00:25:45,086
Helemaal tot in de computer.

342
00:25:50,174 --> 00:25:51,759
Heel slecht nieuws.

343
00:25:55,554 --> 00:25:58,391
De software aan boord raakte beschadigd.

344
00:26:01,185 --> 00:26:03,187
Dus moesten we de rovers herstarten.

345
00:26:07,316 --> 00:26:10,736
We moesten
onze Johnny Fives in slaap brengen.

346
00:26:11,654 --> 00:26:13,531
Dat was heel eng.

347
00:26:15,741 --> 00:26:19,745
We moesten een nieuwe versie
van de software uploaden naar de rovers

348
00:26:20,538 --> 00:26:23,541
en ernaar overschakelen,
control, alt, delete.

349
00:26:23,624 --> 00:26:24,834
En hopen dat het werkt.

350
00:26:36,887 --> 00:26:37,972
Het werkte.

351
00:26:38,723 --> 00:26:40,099
Ze startten opnieuw op.

352
00:26:41,684 --> 00:26:45,604
We hadden een paar weken nodig
om de computers op te schonen.

353
00:26:47,898 --> 00:26:50,609
Toen was de zon gekalmeerd,

354
00:26:50,693 --> 00:26:54,280
de software was gereed
en we waren klaar om te landen op Mars.

355
00:27:00,328 --> 00:27:06,167
Maar in die tijd waren
twee derde van alle Marsmissies mislukt.

356
00:27:08,336 --> 00:27:10,254
Mars was een ruimtekerkhof

357
00:27:10,755 --> 00:27:11,797
toen wij vlogen.

358
00:27:14,300 --> 00:27:15,509
4 JAAR EERDER

359
00:27:15,593 --> 00:27:19,472
Een paar jaar eerder had NASA
twee missies naar Mars gestuurd.

360
00:27:19,555 --> 00:27:22,141
De Mars Polar Lander
en Mars Climate Orbiter.

361
00:27:24,894 --> 00:27:25,978
Beiden mislukten.

362
00:27:27,855 --> 00:27:29,899
De ene verbrandde in de atmosfeer,

363
00:27:29,982 --> 00:27:32,193
de andere stortte neer op het oppervlak.

364
00:27:33,444 --> 00:27:36,405
Bij de Climate Orbiter
was 't een communicatiefout.

365
00:27:36,489 --> 00:27:40,659
We rekenden om
wat we in Engelse eenheden kregen,

366
00:27:40,743 --> 00:27:42,995
we dachten dat het metrisch was.

367
00:27:43,079 --> 00:27:45,831
Dat is enorm gênant.

368
00:27:45,915 --> 00:27:48,584
Groot nieuws uit de ruimte,
dames en heren.

369
00:27:48,667 --> 00:27:54,423
Wetenschappers beweren nu
dat er geen intelligent leven is bij NASA.

370
00:27:56,842 --> 00:28:00,429
Dus alle ogen waren op ons gericht.

371
00:28:03,349 --> 00:28:08,062
Voor ons team moest Spirit en Opportunity

372
00:28:08,145 --> 00:28:10,773
de missie worden om zich te bewijzen.

373
00:28:13,275 --> 00:28:16,320
Het voelde alsof

374
00:28:17,571 --> 00:28:20,032
als deze landing mislukte,

375
00:28:20,991 --> 00:28:23,160
dat het einde van NASA kon betekenen.

376
00:28:26,122 --> 00:28:29,166
Goedenavond, allemaal. Welkom bij wat vast

377
00:28:29,250 --> 00:28:33,546
een spannende avond wordt bij het JPL.

378
00:28:33,629 --> 00:28:36,799
We brengen u live
de landing van Spirit op Mars.

379
00:28:36,882 --> 00:28:39,468
Live de landing van Opportunity op Mars.

380
00:28:39,593 --> 00:28:43,848
Vanavond zegt het navigatieteam
dat alles gereed is.

381
00:28:48,269 --> 00:28:52,106
De rovers zouden op tegenoverliggende
zijden van Mars landen,

382
00:28:52,189 --> 00:28:53,274
drie weken na elkaar.

383
00:28:55,818 --> 00:28:57,278
Men is erg nerveus.

384
00:28:58,112 --> 00:29:02,366
Ik weet niet wanneer
ik medicijnen kreeg voor mijn bloeddruk.

385
00:29:03,617 --> 00:29:05,953
Een fijne avond vanuit de cockpit.

386
00:29:06,036 --> 00:29:10,624
Onze huidige snelheid
is 18.000 km per uur, snel genoeg

387
00:29:10,708 --> 00:29:13,878
om in 12 minuten
over de Verenigde Staten te vliegen.

388
00:29:14,628 --> 00:29:17,256
Ontspan en geniet van de landing.

389
00:29:20,676 --> 00:29:22,803
Dus, binnenkomst, afdaling, landing.

390
00:29:23,846 --> 00:29:27,850
Je hebt 86 stappen waarbij,
als er één ding fout gaat,

391
00:29:29,977 --> 00:29:31,437
we de rovers verliezen.

392
00:29:33,105 --> 00:29:35,774
Het is het engste
wat je je kunt voorstellen.

393
00:29:35,858 --> 00:29:38,986
Want de communicatietijd
van de rover die zegt:

394
00:29:39,069 --> 00:29:41,614
'Ik doe nu dit'
naar de aarde is tien minuten.

395
00:29:44,575 --> 00:29:46,243
Je kunt niets doen

396
00:29:47,828 --> 00:29:49,663
behalve hopen dat ze het overleven.

397
00:29:50,289 --> 00:29:52,500
We noemen het de zes horrorminuten.

398
00:29:53,250 --> 00:29:58,339
De tijd vanaf het moment dat het voertuig
de atmosfeer van Mars binnenvliegt

399
00:29:58,422 --> 00:30:03,719
tot het zelf alle stappen doorloopt
die het moet zetten

400
00:30:03,802 --> 00:30:06,055
om veilig op de grond te landen.

401
00:30:06,138 --> 00:30:10,351
Binnenkomst in de atmosfeer
over drie, twee, één.

402
00:30:13,103 --> 00:30:16,649
Alles staat op het spel
tijdens de zes horrorminuten.

403
00:30:16,732 --> 00:30:18,984
Het voertuig is nu
bovenin de atmosfeer van Mars.

404
00:30:19,068 --> 00:30:20,486
Nu komt de verhitting.

405
00:30:20,819 --> 00:30:24,657
De hitteschilden
warmen op tot boven de 1600°C.

406
00:30:27,201 --> 00:30:28,202
De parachute opent.

407
00:30:30,287 --> 00:30:31,455
Remt je nog meer af.

408
00:30:31,539 --> 00:30:33,707
De huidige snelheid is 717 km per uur.

409
00:30:33,791 --> 00:30:36,126
Nu zou het vaartuig
subsonisch moeten gaan.

410
00:30:38,629 --> 00:30:41,549
Je hebt een hitteschild
dat enorm heet wordt

411
00:30:41,632 --> 00:30:43,259
en je moet het afwerpen.

412
00:30:45,678 --> 00:30:47,596
Maar nu begint het lastige deel.

413
00:30:48,681 --> 00:30:52,893
De lander moet afdalen
langs een lijn van 20 meter.

414
00:30:54,520 --> 00:30:58,065
Nu heb je een parachute,
een rugschild en een lander.

415
00:31:01,902 --> 00:31:03,237
De airbags blazen op.

416
00:31:07,992 --> 00:31:10,953
Op 12 meter
vuurt het rugschild remraketten af.

417
00:31:11,579 --> 00:31:14,206
Daardoor komt de rover tot stilstand

418
00:31:14,290 --> 00:31:15,958
en snijdt dan de lijn door.

419
00:31:25,259 --> 00:31:27,136
We hebben nu geen signaal.

420
00:31:27,219 --> 00:31:30,431
We kregen een haperend signaal
dat aangaf dat we stuiterden.

421
00:31:30,514 --> 00:31:34,101
Maar we krijgen geen signaal
van het voertuig.

422
00:31:34,768 --> 00:31:35,978
Blijf paraat.

423
00:31:42,651 --> 00:31:44,236
Spirit was verdwenen.

424
00:31:46,530 --> 00:31:48,365
Het signaal verdween.

425
00:31:49,992 --> 00:31:51,160
Helemaal weg.

426
00:31:53,245 --> 00:31:55,497
Iemand zei: 'Misschien is ze neergestort.'

427
00:32:02,588 --> 00:32:03,589
Stilte.

428
00:32:05,341 --> 00:32:07,301
Iedereen wacht op een signaal.

429
00:32:08,302 --> 00:32:10,220
Iedereen wacht op iets.

430
00:32:16,018 --> 00:32:18,979
Ik dacht dat het allemaal
voor niets was geweest.

431
00:32:20,481 --> 00:32:22,483
Dat de missie verloren was gegaan.

432
00:32:30,824 --> 00:32:32,701
-Zie je dat?
-Wat zien we?

433
00:32:32,785 --> 00:32:34,119
Zie je het?

434
00:32:35,913 --> 00:32:37,331
Daar is het.

435
00:32:39,875 --> 00:32:43,879
We hebben een sterk signaal
in het linkse polarisatiekanaal

436
00:32:43,962 --> 00:32:45,464
dat aangeeft dat...

437
00:32:48,842 --> 00:32:50,886
We zijn op Mars, allemaal.

438
00:33:00,896 --> 00:33:04,108
Je zag ons op en neer springen.
Niet van vreugde.

439
00:33:05,317 --> 00:33:06,819
We sprongen van opluchting.

440
00:33:09,780 --> 00:33:12,658
Beide rovers zijn veilig geland op Mars.

441
00:33:27,715 --> 00:33:31,593
Dagboek van de rover Spirit.
4 januari 2004.

442
00:33:32,219 --> 00:33:33,429
Sol 1.

443
00:33:34,012 --> 00:33:36,807
Spirit is een aanstelster.

444
00:33:36,890 --> 00:33:39,768
Maar na een zenuwslopende
tien minuten stilte

445
00:33:39,852 --> 00:33:42,938
hebben we een rover veilig op Mars.

446
00:33:47,443 --> 00:33:50,112
Dames en heren, u bevindt zich

447
00:33:50,195 --> 00:33:52,906
in een van de spannendste
ruimtes op aarde.

448
00:33:54,116 --> 00:33:57,327
Ik was middelbaar scholier
toen Opportunity landde.

449
00:33:58,162 --> 00:33:58,996
ABIGAIL FRAEMAN
ADJUNCT-PROJECTWETENSCHAPPER

450
00:33:59,079 --> 00:34:02,249
Ik was een van 16 scholieren
van over de hele wereld

451
00:34:03,542 --> 00:34:07,379
die in de controlekamer mochten zijn
bij het wetenschappelijk team

452
00:34:07,463 --> 00:34:10,048
toen Oppy haar eerste beelden doorstuurde.

453
00:34:10,132 --> 00:34:13,302
We krijgen beelden van alle camera's.

454
00:34:19,725 --> 00:34:21,351
We zijn op Mars.

455
00:34:29,860 --> 00:34:31,779
Toen de eerste beelden binnenkwamen,

456
00:34:33,197 --> 00:34:35,657
de opluchting,

457
00:34:35,741 --> 00:34:38,744
mijn bloeddruk daalde weer.

458
00:34:42,664 --> 00:34:44,416
We waren allemaal dolgelukkig.

459
00:34:54,468 --> 00:34:56,178
Mijn kind is gearriveerd.

460
00:34:56,804 --> 00:34:57,888
Het is...

461
00:35:02,142 --> 00:35:03,560
Welkom op Mars.

462
00:35:08,774 --> 00:35:12,027
Dagboek van de Opportunity-rover. Sol 1.

463
00:35:14,112 --> 00:35:16,907
Het signaal van het voertuig is sterk.

464
00:35:18,075 --> 00:35:20,494
Opportunity is op Mars.

465
00:35:47,437 --> 00:35:50,023
Opportunity was geland
in een klein kratertje

466
00:35:50,107 --> 00:35:51,567
op de Meridiani-vlakte.

467
00:35:53,110 --> 00:35:56,446
Een hole-in-one over een afstand
van 500 miljoen kilometer.

468
00:35:58,490 --> 00:36:04,204
Alle camera's sturen
spectaculaire beelden terug.

469
00:36:08,458 --> 00:36:10,794
Waar kijken we naar?

470
00:36:14,715 --> 00:36:17,009
Ik ga geen analyse proberen,

471
00:36:17,092 --> 00:36:19,553
want het lijkt op niets
wat ik ooit gezien heb.

472
00:36:21,096 --> 00:36:22,431
Zoals verwacht.

473
00:36:22,514 --> 00:36:25,642
Allemachtig. Sorry, ik ben...

474
00:36:30,564 --> 00:36:31,899
Ik heb hier geen woorden voor.

475
00:36:36,069 --> 00:36:39,823
Je had overal donker zand.

476
00:36:42,117 --> 00:36:47,205
En in de verte
staken lichtgekleurde rotsen uit.

477
00:36:48,665 --> 00:36:50,751
Ze sprongen op en neer en riepen:

478
00:36:50,834 --> 00:36:53,754
'Mijn hemel, dat is grondgesteente.'

479
00:36:53,837 --> 00:36:58,175
Ik wist niet wat dat betekende
of waarom het belangrijk was.

480
00:36:58,258 --> 00:37:01,511
Ik heb die nacht niet geslapen.
Het was zo spannend.

481
00:37:01,595 --> 00:37:02,763
DAGBOEK OPPORTUNITY-ROVER

482
00:37:02,846 --> 00:37:04,890
Grondgesteente is geologische waarheid.

483
00:37:06,183 --> 00:37:09,603
Het kan je vertellen
wat er hier gebeurd is,

484
00:37:09,686 --> 00:37:12,272
op deze plek, lang geleden.

485
00:37:22,574 --> 00:37:25,452
Honderden mensen over de hele wereld

486
00:37:25,535 --> 00:37:27,245
hebben aan dit project gewerkt.

487
00:37:28,538 --> 00:37:32,918
En alles moest perfect lopen
om zover te komen.

488
00:37:48,392 --> 00:37:49,935
Spirit leeft,

489
00:37:50,018 --> 00:37:52,229
Opportunity is veilig geland

490
00:37:52,312 --> 00:37:55,899
en we hebben echt grondgesteente
voor onze neus bij Meridiani.

491
00:37:57,401 --> 00:37:59,820
Nu is het bedtijd.

492
00:37:59,903 --> 00:38:04,157
NASA: WELTERUSTEN, OPPORTUNITY.
NASA: WELTERUSTEN, SPIRIT.

493
00:38:05,826 --> 00:38:10,247
Hallo allemaal.
Dit is een grote dag voor de Marsrover.

494
00:38:10,789 --> 00:38:16,670
Hij gaat doen waar hij voor ontworpen is,
een robotgeoloog worden.

495
00:38:18,213 --> 00:38:22,259
Zoals altijd komt ons wekliedje eraan.

496
00:38:32,436 --> 00:38:34,479
OPPY: GOEDEMORGEN. BEGIN AAN TAKEN.

497
00:38:34,563 --> 00:38:35,397
BEGIN AAN TAAK.

498
00:38:36,523 --> 00:38:39,151
Een traditie in de bemande ruimtevaart

499
00:38:39,818 --> 00:38:42,529
is het wekken van de bemanning.

500
00:38:42,612 --> 00:38:45,615
Door een nummer voor ze af te spelen.

501
00:38:45,699 --> 00:38:48,702
Zo van: 'Wakker worden,
tijd om aan het werk te gaan.'

502
00:38:54,791 --> 00:38:58,086
Een dag op Mars, een sol genaamd,

503
00:38:58,170 --> 00:39:01,339
is zo'n 40 minuten langer
dan een aardse dag.

504
00:39:01,423 --> 00:39:05,469
Dus je werktijden
schuiven elke dag bijna een uur op.

505
00:39:06,344 --> 00:39:08,263
We leefden allemaal in Marstijd.

506
00:39:09,264 --> 00:39:11,349
En dat was best zwaar

507
00:39:11,433 --> 00:39:15,353
want de dagelijkse planning
begint vandaag om 12.00 uur 's middags.

508
00:39:15,437 --> 00:39:19,524
En over tweeënhalve week
beginnen we om middernacht.

509
00:39:21,026 --> 00:39:23,528
Dus waren we moe. We hadden jetlag.

510
00:39:24,529 --> 00:39:26,156
Wij moesten ook wakker worden.

511
00:39:37,042 --> 00:39:39,294
We hadden een race van 90 sols

512
00:39:39,377 --> 00:39:43,256
om zoveel mogelijk te ontdekken over Mars.

513
00:39:45,467 --> 00:39:49,096
Voor Spirits landingsplaats hadden we
de Gusev-krater gekozen

514
00:39:49,179 --> 00:39:53,350
waar een enorme
opgedroogde rivier in leek te vloeien.

515
00:39:53,892 --> 00:39:56,144
En we hoopten er

516
00:39:56,228 --> 00:40:00,440
bewijs te vinden voor water
en leefbaarheid in het verleden.

517
00:40:00,524 --> 00:40:01,775
GUSEV-KRATER

518
00:40:01,858 --> 00:40:06,154
Er moet ooit
een meer zijn geweest in de Gusev-krater.

519
00:40:07,447 --> 00:40:08,824
SPIRIT: VULKANISCH GESTEENTE.

520
00:40:10,951 --> 00:40:12,494
NOG MEER VULKANISCH GESTEENTE.

521
00:40:12,577 --> 00:40:16,540
Maar Spirit vond alleen
een gevangenis van lavasteen.

522
00:40:21,378 --> 00:40:24,214
NOG MEER VULKANISCH GESTEENTE

523
00:40:24,297 --> 00:40:28,093
De stenen vertoonden geen enkel bewijs
van contact met water.

524
00:40:37,435 --> 00:40:39,229
En aan de andere kant van Mars

525
00:40:40,730 --> 00:40:44,818
leek Opportunity's landingsplek
op niets wat we ooit eerder gezien hadden.

526
00:40:48,738 --> 00:40:51,116
Opportunity, sol 8.

527
00:40:51,199 --> 00:40:55,579
We hebben de eerste beelden
van de grond vlak voor de rover.

528
00:40:56,204 --> 00:40:59,666
Het is het vreemdste
wat we ooit gezien hebben op Mars.

529
00:41:02,377 --> 00:41:06,298
Het bleek dat het oppervlak
van Mars op deze plek

530
00:41:06,381 --> 00:41:12,387
bedekt was met ontelbare
kleine ronde dingetjes.

531
00:41:18,810 --> 00:41:21,146
En toen we de rotsen bereikten,

532
00:41:22,189 --> 00:41:25,442
bleken de dingetjes
vast te zitten in de rots,

533
00:41:25,525 --> 00:41:27,235
als bosbessen in een muffin.

534
00:41:36,036 --> 00:41:39,164
Het bleek dat de bosbesjes bestonden

535
00:41:39,247 --> 00:41:41,124
uit een mineraal dat hematiet heet.

536
00:41:41,208 --> 00:41:42,584
HEMATIET GEÏDENTIFICEERD

537
00:41:42,667 --> 00:41:45,879
Dat is een mineraal
dat vaak gevormd wordt als er water is.

538
00:41:52,093 --> 00:41:54,721
Mineralogisch en geochemisch gezien

539
00:41:55,847 --> 00:42:01,061
hadden we alles wat we nodig hadden
om de conclusie te trekken

540
00:42:01,144 --> 00:42:03,146
dat er ooit water was op Mars

541
00:42:03,980 --> 00:42:07,567
daar in de wanden van de Eagle-krater.

542
00:42:09,110 --> 00:42:12,906
Maar dit is een erg zuurrijke omgeving.

543
00:42:14,741 --> 00:42:17,369
Geen geschikte plek voor leven.

544
00:42:18,620 --> 00:42:21,581
Dus ja, er was vloeibaar water geweest.

545
00:42:21,665 --> 00:42:25,085
Maar dit was geen water
dat wij hadden kunnen drinken.

546
00:42:30,548 --> 00:42:32,801
Het leek op accuzuur.

547
00:42:35,553 --> 00:42:37,555
Je wilt er niet in pootjebaden.

548
00:42:37,639 --> 00:42:40,558
Dan zou je geen tenen over hebben.

549
00:42:46,439 --> 00:42:51,444
Wat je echt wilt is fijn,
vloeibaar, pH-neutraal grondwater.

550
00:42:54,197 --> 00:42:57,325
En dus, om het verhaal
van leefbaarheid te vinden,

551
00:42:59,619 --> 00:43:02,038
moet je op reis.

552
00:43:04,958 --> 00:43:10,672
Maar het probleem is,
de rovers kunnen maar 90 dagen overleven.

553
00:43:21,474 --> 00:43:24,853
VANDI VERMA - ROVERBESTUURDER

554
00:43:24,936 --> 00:43:29,065
Wij roverbestuurders
besturen de rover op Mars.

555
00:43:32,986 --> 00:43:34,487
Het is zulk leuk werk.

556
00:43:34,571 --> 00:43:37,490
Maar je kunt 'm niet
besturen met een stuur,

557
00:43:38,366 --> 00:43:41,911
omdat een signaal er tussen
de vier en 20 minuten over doet

558
00:43:41,995 --> 00:43:43,955
om Mars te bereiken.

559
00:43:44,831 --> 00:43:46,374
Dus we sturen de opdrachten

560
00:43:46,833 --> 00:43:48,418
en dan gaan we naar bed.

561
00:43:50,211 --> 00:43:53,214
Dan voert de rover de rit van die dag uit

562
00:43:53,298 --> 00:43:55,633
en als hij klaar is,

563
00:43:55,717 --> 00:43:59,512
komen we terug, bekijken de resultaten
en beginnen weer met plannen.

564
00:44:01,014 --> 00:44:02,974
Ik ben opgegroeid in India

565
00:44:03,058 --> 00:44:05,727
en toen ik zeven jaar oud was,

566
00:44:05,810 --> 00:44:09,022
gaf iemand me een boek over de ruimtevaart

567
00:44:09,105 --> 00:44:10,690
en dat maakte diepe indruk.

568
00:44:12,734 --> 00:44:15,695
Zag je hoe dicht we bij die rots waren?

569
00:44:15,779 --> 00:44:18,656
Tijdens de missie
was ik zwanger van een tweeling

570
00:44:19,282 --> 00:44:23,286
dus voelde ik me extra verbonden
met de twee rovers.

571
00:44:24,120 --> 00:44:29,501
De gedachte dat die twee wezens
die zo verbonden en vergelijkbaar zijn

572
00:44:29,584 --> 00:44:33,171
en toch compleet
onafhankelijke levens zullen leiden.

573
00:44:35,840 --> 00:44:38,093
De rovers hebben hun eigen persoonlijkheid

574
00:44:38,176 --> 00:44:42,305
en ik vind het moeilijk te zeggen
welke mijn favoriet is.

575
00:44:42,931 --> 00:44:44,057
Ik kan niet kiezen.

576
00:44:44,140 --> 00:44:46,643
Het is net als met een tweeling.

577
00:44:54,943 --> 00:44:58,613
In de Gusev-krater
zat Spirit op een veel koudere plek.

578
00:44:59,531 --> 00:45:03,159
Opportunity was bij de evenaar,
het vakantieoord van Mars.

579
00:45:04,702 --> 00:45:08,206
Dus had Spirit een veel zwaardere missie
in het verschiet.

580
00:45:12,210 --> 00:45:16,965
Spirit vond een rots
die we 'Adirondack' noemden.

581
00:45:21,678 --> 00:45:22,929
Ze raakte de rots aan.

582
00:45:28,726 --> 00:45:30,437
En ze maakte geen contact.

583
00:45:31,396 --> 00:45:35,108
Station 43 MER-2A. Nu online.

584
00:45:35,191 --> 00:45:38,194
Ja, meneer. Ik zie niets op onze schermen.

585
00:45:38,278 --> 00:45:40,905
Heeft u ook geen signaal?

586
00:45:44,868 --> 00:45:46,411
Nee.

587
00:45:46,494 --> 00:45:47,537
Begrepen.

588
00:45:51,958 --> 00:45:54,169
Ik was een van Spirits missiemanagers.

589
00:45:54,752 --> 00:45:58,173
Dus ben ik een paar dagen
niet naar huis gegaan.

590
00:46:00,717 --> 00:46:04,304
We waren allemaal somber
in de controlekamer

591
00:46:04,387 --> 00:46:08,766
toen we Spirit opdrachten stuurden
en informatie probeerden te krijgen.

592
00:46:08,892 --> 00:46:11,769
We probeerden natuurlijk...

593
00:46:12,353 --> 00:46:15,982
Mark Adler koos het weklied van de dag.

594
00:46:16,065 --> 00:46:17,150
MARK ADLER - MISSIEMANAGER

595
00:46:17,942 --> 00:46:21,154
En ik dacht:
moeten we nu echt een weklied spelen?

596
00:46:21,237 --> 00:46:23,156
Ik was bezorgd om Spirit.

597
00:46:24,240 --> 00:46:27,869
Ik zag de lol er even niet van in.

598
00:46:30,538 --> 00:46:32,332
Alle posten, dit is missie.

599
00:46:32,415 --> 00:46:35,793
Dit is geen dag om met traditie te breken.

600
00:46:35,877 --> 00:46:37,253
Dus gaan we het lied afspelen.

601
00:47:41,859 --> 00:47:43,820
Ik dacht: wat een perfect lied.

602
00:47:45,071 --> 00:47:46,239
ABBA, 'SOS'.

603
00:47:52,870 --> 00:47:56,666
We kregen een piep terug,
maar Spirit is een erg zieke rover.

604
00:47:58,251 --> 00:48:02,463
Haar flashgeheugen is kapotgegaan.

605
00:48:02,547 --> 00:48:05,425
Dus is ze al twee maanden wakker,

606
00:48:05,508 --> 00:48:08,177
constant aan het crashen en herstarten.

607
00:48:08,761 --> 00:48:11,139
Ze was de hele nacht wakker,
net een tiener

608
00:48:11,222 --> 00:48:13,933
die niet kan stoppen met gamen.

609
00:48:14,017 --> 00:48:16,477
Ze bleef maar doorgaan

610
00:48:16,561 --> 00:48:18,938
tot haar batterijen bijna leeg waren.

611
00:48:21,399 --> 00:48:25,278
Dus besloten we te proberen
haar uit te schakelen.

612
00:48:26,571 --> 00:48:29,616
Maar we vroegen haar vriendelijk
zich uit te schakelen

613
00:48:29,699 --> 00:48:31,284
en ze luisterde niet.

614
00:48:32,368 --> 00:48:35,580
Toen begonnen we
in paniek te raken, want nu

615
00:48:35,663 --> 00:48:38,416
moesten we haar zeggen:
'Uitschakelen, verdomme.'

616
00:48:38,499 --> 00:48:41,044
Het is de opdracht
die de rover uitschakelt,

617
00:48:41,127 --> 00:48:42,712
wat er verder ook gebeurt.

618
00:48:42,795 --> 00:48:44,339
Eén punt twee komma alfa...

619
00:48:44,422 --> 00:48:47,091
Dat schakelt haar 24 uur lang uit.

620
00:48:54,098 --> 00:48:57,560
We waren klaar om aan te kondigen
dat Spirit verloren was.

621
00:48:58,603 --> 00:49:00,730
Maar toen, plotseling...

622
00:49:00,813 --> 00:49:03,274
Ga maar, telecom.
We bevestigen dat we data krijgen.

623
00:49:05,818 --> 00:49:08,738
Na een paar nachten slapeloosheid

624
00:49:08,821 --> 00:49:11,157
slaapt de rover nu vredig.

625
00:49:13,368 --> 00:49:14,952
Spirit is terug.

626
00:49:15,870 --> 00:49:17,955
Als een goed geoliede machine.

627
00:49:22,752 --> 00:49:24,170
Dit is een schatting.

628
00:49:24,253 --> 00:49:27,674
De levensduur
van de voertuigen wordt beperkt

629
00:49:27,757 --> 00:49:30,426
door stof dat langzaam
de zonnepanelen bedekt.

630
00:49:30,510 --> 00:49:33,763
Denk aan 90 sols als de garantietermijn.

631
00:49:33,846 --> 00:49:36,599
Zo lang hoort de missie te duren.

632
00:49:36,683 --> 00:49:38,810
We verwachten 90 sols te krijgen

633
00:49:38,893 --> 00:49:41,979
en al het meerdere hangt ervanaf
wat Mars ons geeft.

634
00:49:44,941 --> 00:49:47,944
We waren bezorgd dat na 90 sols op Mars

635
00:49:48,778 --> 00:49:53,199
Spirit en Opportunity te weinig
stroom zouden hebben

636
00:49:53,282 --> 00:49:55,993
en dat ze zo aan hun einde zouden komen.

637
00:50:24,355 --> 00:50:27,734
Toen zagen we die stofhozen
en waren we bezorgd

638
00:50:27,817 --> 00:50:30,778
over wat ze Spirit
en Opportunity konden aandoen.

639
00:50:36,617 --> 00:50:40,663
We hadden weken eerder
een foto genomen en het werd erg stoffig.

640
00:50:40,747 --> 00:50:43,458
Je kon de zonnepanelen
nauwelijks nog zien.

641
00:50:44,250 --> 00:50:46,419
Maar de ochtend na de stofhoos

642
00:50:46,502 --> 00:50:48,963
was het alsof er iemand had gezeemd.

643
00:50:50,423 --> 00:50:54,093
De zonnepanelen waren
net zo schoon als op de eerste dag.

644
00:51:00,892 --> 00:51:04,937
De stofhozen bleken
de rovers' beste vrienden te zijn.

645
00:51:09,650 --> 00:51:12,320
Ze hielden ze letterlijk in leven.

646
00:51:12,945 --> 00:51:14,947
Ze kwamen op het juiste moment

647
00:51:15,573 --> 00:51:19,994
om ons een beetje zuurstof toe te dienen.

648
00:51:22,622 --> 00:51:23,539
Op ons.

649
00:51:28,336 --> 00:51:31,631
We hadden de succesvoorwaarde
van de missie gehaald. 90 sols.

650
00:51:31,714 --> 00:51:32,548
FIJNE 91 SOLS

651
00:51:35,176 --> 00:51:39,680
En we dachten, misschien kunnen
de rovers wel eeuwig doorgaan,

652
00:51:39,764 --> 00:51:42,558
want de stofhozen
hadden ons echt geholpen.

653
00:51:42,642 --> 00:51:46,646
Dus laten we eropuit gaan,
plankgas en Mars verkennen.

654
00:51:52,068 --> 00:51:55,488
We hadden de 90 sol gehaald
met de rovers en het was leuk.

655
00:51:57,323 --> 00:51:59,158
We deden rover-dragraces.

656
00:51:59,242 --> 00:52:01,452
De twee rovers wedijverden met elkaar

657
00:52:01,536 --> 00:52:04,288
om te zien
wie het verst kon rijden in één sol.

658
00:52:05,122 --> 00:52:08,584
Sol 99 voor Spirit. Op naar de heuvels.

659
00:52:10,294 --> 00:52:12,880
De Spiritmissie
was teleurstellend begonnen

660
00:52:12,964 --> 00:52:16,342
omdat de landingsplek niet was
zoals we gehoopt hadden.

661
00:52:16,968 --> 00:52:21,180
Maar Spirit keek op
en zag heuvels in de verte,

662
00:52:21,264 --> 00:52:23,140
de Columbia-heuvels,

663
00:52:23,224 --> 00:52:26,310
en dus, als er bewijs bestond
van drinkbaar water,

664
00:52:26,394 --> 00:52:28,437
was het misschien in de heuvels.

665
00:52:30,273 --> 00:52:32,441
Aan de andere kant van de planeet

666
00:52:33,192 --> 00:52:37,405
was onze geluksrover, Opportunity,
begonnen aan een ander avontuur.

667
00:52:38,781 --> 00:52:41,033
Dagboek Opportunity-rover.

668
00:52:41,117 --> 00:52:45,121
Wat we nodig hebben is
meer grondgesteente, dieper in de grond.

669
00:52:45,663 --> 00:52:50,376
Het dichtstbij was die grote krater
in het oosten, Endurance.

670
00:52:51,377 --> 00:52:54,005
Het mooie aan een krater is dat

671
00:52:54,088 --> 00:52:56,549
hij een doorsnee van de tijd weergeeft,

672
00:52:56,632 --> 00:52:58,759
met oude rotsen onderin

673
00:52:58,843 --> 00:53:02,763
en steeds jonger gesteente erbovenop.

674
00:53:05,099 --> 00:53:07,310
Een wetenschappelijke goudmijn.

675
00:53:08,185 --> 00:53:13,441
Maar het was nooit de bedoeling geweest
zulke steile hellingen af te rijden.

676
00:53:17,862 --> 00:53:20,656
Je kunt een robot zo laten verongelukken

677
00:53:20,740 --> 00:53:23,034
op een plek als Endurance.

678
00:53:23,117 --> 00:53:27,121
Ik zou zover
naar beneden rijden als nodig is.

679
00:53:27,455 --> 00:53:29,582
Er was spanning in het team.

680
00:53:29,665 --> 00:53:32,335
De wetenschappers wilden iets geks doen.

681
00:53:32,418 --> 00:53:36,464
'Ik wil die steile helling af rijden
naar die interessante rots.'

682
00:53:36,547 --> 00:53:40,217
En de technici zeggen:
'Dat kan niet, het is niet veilig.

683
00:53:40,301 --> 00:53:43,054
'Het is gestoord wat jullie willen.'

684
00:53:43,137 --> 00:53:47,183
Als we die rotsen niet kunnen beklimmen,

685
00:53:47,266 --> 00:53:49,352
gaan we de krater niet in.

686
00:53:52,855 --> 00:53:58,319
Dus bouwden we een testlocatie
met een model van de rover.

687
00:54:00,237 --> 00:54:01,572
Ietsje glad.

688
00:54:02,365 --> 00:54:05,534
We probeerden de geometrie
en grond na te bootsen...

689
00:54:07,703 --> 00:54:10,247
Bij de eerste testsessie

690
00:54:10,331 --> 00:54:12,375
reden we recht omhoog

691
00:54:12,458 --> 00:54:14,126
en hij kwam recht naar beneden.

692
00:54:17,088 --> 00:54:19,465
Dus gingen we langzaam naar beneden,

693
00:54:19,548 --> 00:54:22,218
centimeter voor centimeter.

694
00:54:24,929 --> 00:54:27,264
We planden de rit zorgvuldig

695
00:54:27,348 --> 00:54:30,559
om Opportunity uit de problemen te houden.

696
00:54:42,947 --> 00:54:46,492
De ochtend erna bekeken we de beelden

697
00:54:47,159 --> 00:54:50,413
en je hoorde mensen naar adem snakken.

698
00:54:51,122 --> 00:54:54,291
Het oppervlak aan de rand van de krater

699
00:54:54,375 --> 00:54:57,128
was gladder dan we hadden gehoopt

700
00:54:57,211 --> 00:55:00,172
en ze was naar beneden gaan glijden,

701
00:55:01,215 --> 00:55:04,176
recht op een grote kei af.

702
00:55:12,518 --> 00:55:16,355
Maar de rovers hebben
een zekere ingebouwde autonomie.

703
00:55:18,107 --> 00:55:21,444
Ze mogen zelf nadenken.

704
00:55:22,278 --> 00:55:25,239
Want de rover weet meer over

705
00:55:25,322 --> 00:55:28,117
de omstandigheden op Mars dan wij.

706
00:55:30,119 --> 00:55:32,955
Dus toen Opportunity de krater inging,

707
00:55:35,249 --> 00:55:37,918
merkte ze dat ze te veel uitgleed

708
00:55:38,627 --> 00:55:44,592
en stopte ze,
vlak voor de rand van haar zonnepaneel.

709
00:55:46,093 --> 00:55:49,096
Ze was op zo'n stukje na
op die rots gebotst

710
00:55:49,764 --> 00:55:53,267
wat het einde van de missie
had kunnen betekenen.

711
00:55:55,394 --> 00:55:59,273
Wij kregen bijna een hartaanval,
maar haar autonomie had ons gered.

712
00:56:00,649 --> 00:56:03,235
We waren zo trots op onze geluksrover.

713
00:56:09,575 --> 00:56:10,785
Voor Opportunity

714
00:56:11,535 --> 00:56:15,372
lieten we een enorme foto printen.

715
00:56:15,498 --> 00:56:19,001
Een overzicht van noord tot zuid,
genomen door een satelliet.

716
00:56:19,627 --> 00:56:22,296
Je zag de Eagle-krater,
waar we geland waren,

717
00:56:22,838 --> 00:56:25,758
de Endurance-krater, waar Opportunity was,

718
00:56:25,841 --> 00:56:27,927
en we rolden hem uit op tafel.

719
00:56:29,970 --> 00:56:31,597
En helemaal beneden,

720
00:56:31,680 --> 00:56:34,433
kilometers naar het zuiden
had je een grote krater

721
00:56:34,517 --> 00:56:36,310
die we Victoria-krater noemden.

722
00:56:42,483 --> 00:56:44,110
En het was belachelijk,

723
00:56:44,193 --> 00:56:46,904
maar ze zeiden:
'De missie zou drie maanden duren.

724
00:56:46,987 --> 00:56:48,739
'Er is een krater,

725
00:56:48,823 --> 00:56:51,117
'het duurt twee jaar om er te komen...'

726
00:56:51,992 --> 00:56:53,244
Maar we gingen toch.

727
00:56:53,994 --> 00:56:55,788
Allereerst...

728
00:57:14,682 --> 00:57:18,227
1,5 JAAR NA LANDING

729
00:57:18,310 --> 00:57:22,565
De Victoria-krater
was kilometers verderop.

730
00:57:30,656 --> 00:57:34,451
Maar er lagen
geen heuvels of bergen in de weg.

731
00:57:35,619 --> 00:57:37,830
Alleen golvend stof.

732
00:57:40,583 --> 00:57:43,377
Dus lieten we de rover 'blind rijden'.

733
00:57:48,674 --> 00:57:50,384
We zeiden tegen Opportunity:

734
00:57:50,467 --> 00:57:53,470
'Je bent geblinddoekt,
vertrouw me, blijf rijden.'

735
00:57:58,893 --> 00:58:00,477
En we reden blind

736
00:58:00,561 --> 00:58:04,356
en maten de voortgang
aan de toeren die de wielen maakten.

737
00:58:09,528 --> 00:58:12,364
De wielen hadden gedraaid.

738
00:58:14,950 --> 00:58:16,577
Maar tot onze schok

739
00:58:19,830 --> 00:58:21,832
stond Oppy nog op dezelfde plek.

740
00:58:23,751 --> 00:58:24,710
HET PROBLEEM: INGEGRAVEN WIELEN

741
00:58:24,793 --> 00:58:27,046
Leg uit hoe ze is blijven steken.

742
00:58:27,129 --> 00:58:30,633
Ze is niet veel verder gekomen
na dit punt.

743
00:58:30,716 --> 00:58:33,260
Maar de rover dacht dat ze onderweg was

744
00:58:33,344 --> 00:58:35,512
en dat ze helemaal hier was.

745
00:58:35,596 --> 00:58:40,893
Dus Opportunity bleef haar wielen
maar aandrijven op dezelfde plek

746
00:58:40,976 --> 00:58:43,979
en groef zich steeds dieper in.

747
00:58:49,735 --> 00:58:51,487
NASA: STOP MET RIJDEN.

748
00:58:51,779 --> 00:58:55,115
OPPY: OKÉ, GESTOPT.

749
00:58:56,116 --> 00:58:57,576
Er bestaat geen boek met

750
00:58:57,660 --> 00:59:00,871
'Hoofdstuk vier:
zo haal je een marsrover uit het zand'.

751
00:59:00,955 --> 00:59:03,707
Dus bouwden we de duinen na

752
00:59:03,791 --> 00:59:05,125
en zetten er een rover in.

753
00:59:07,086 --> 00:59:09,004
Technisch gezien

754
00:59:09,672 --> 00:59:12,883
was het gaaf,
we hebben graag een uitdaging.

755
00:59:14,426 --> 00:59:16,136
Het was net drijfzand.

756
00:59:16,887 --> 00:59:21,267
We hebben zes weken geprobeerd
de rover los te krijgen.

757
00:59:22,893 --> 00:59:26,689
Maar je kreeg geen grip.

758
00:59:27,690 --> 00:59:30,150
Het was alsof je door tarwebloem reed.

759
00:59:32,486 --> 00:59:37,032
We besloten dat onze enige kans was
om volle kracht achteruit te rijden.

760
00:59:40,661 --> 00:59:43,163
NASA: ACHTERUIT. MAXIMALE SNELHEID.

761
00:59:43,372 --> 00:59:47,376
OPPY: OKÉ. WIELEN DRAAIEN.

762
00:59:56,385 --> 00:59:59,054
Maar op Mars werd het alleen maar erger.

763
00:59:59,138 --> 01:00:01,640
We raakten steeds dieper ingegraven.

764
01:00:02,099 --> 01:00:03,517
Dit kan fataal zijn.

765
01:00:05,769 --> 01:00:07,771
Sol 483.

766
01:00:08,397 --> 01:00:10,316
De aandrijving is verzwakt.

767
01:00:10,983 --> 01:00:14,611
We proberen
het hoofd boven water te houden.

768
01:00:38,052 --> 01:00:40,387
OPPY: 2 METER VOORUITGANG.

769
01:00:40,471 --> 01:00:41,513
IK BEN ERUIT.

770
01:00:41,597 --> 01:00:43,057
Sol 484.

771
01:00:44,350 --> 01:00:47,186
We kunnen weer nadenken over lange ritten.

772
01:00:55,152 --> 01:00:56,528
We zeiden: 'Oké.

773
01:00:56,612 --> 01:00:59,948
'Laten we voortaan
voorzichtiger zijn met rijden.'

774
01:01:00,032 --> 01:01:02,368
Dus reden we voorzichtig naar het zuiden

775
01:01:02,451 --> 01:01:05,537
en haalden uiteindelijk
de Victoria-krater.

776
01:01:06,455 --> 01:01:09,875
2,5 JAAR NA LANDING

777
01:01:13,087 --> 01:01:15,672
We zaten met een groep rond de tafel

778
01:01:15,756 --> 01:01:17,633
margarita's te drinken.

779
01:01:19,134 --> 01:01:22,679
Iemand had het idee voor een weddenschap.

780
01:01:22,763 --> 01:01:26,392
We namen een servetje
en schreven onze namen op.

781
01:01:26,475 --> 01:01:28,685
Iedereen wedde 20 dollar.

782
01:01:29,686 --> 01:01:30,771
En we zeiden: 'Oké.

783
01:01:30,854 --> 01:01:34,900
'Wie gelooft dat er volgend jaar nog nul,
één, twee rovers in leven zijn?'

784
01:01:34,983 --> 01:01:36,110
GELUKKIG BEGIN

785
01:01:36,902 --> 01:01:38,946
We bewaarden het servetje.

786
01:01:39,696 --> 01:01:43,325
En deden het jaar na jaar.

787
01:01:46,286 --> 01:01:50,874
Elk jaar wedde Steve Squyres,
de hoofdwetenschapper,

788
01:01:51,625 --> 01:01:55,045
dat allebei de rovers
het jaar erop dood zouden zijn.

789
01:01:55,129 --> 01:01:59,591
Ik dacht dat ik uiteindelijk
ooit zou winnen

790
01:01:59,675 --> 01:02:04,096
en dan zou dat me opvrolijken
op een triest moment.

791
01:02:05,264 --> 01:02:07,349
Ik wedde het tegenovergestelde.

792
01:02:07,433 --> 01:02:09,685
Dat ze allebei nog zouden leven.

793
01:02:11,311 --> 01:02:15,315
Dus heb ik best een hoop verdiend
aan die weddenschappen.

794
01:02:24,908 --> 01:02:28,745
Op dit moment was Spirit,
onze hardwerkende arbeidersrover,

795
01:02:28,829 --> 01:02:30,998
de Columbia-heuvels aan het verkennen.

796
01:02:33,417 --> 01:02:36,378
Maar ze had technische problemen.

797
01:02:40,591 --> 01:02:43,802
En toen ging haar rechtervoorwiel kapot.

798
01:02:52,936 --> 01:02:56,398
Iemand zei:
'Dit is net als zo'n winkelwagentje

799
01:02:56,482 --> 01:02:59,943
'met een kapot wiel
dat makkelijker te trekken is.'

800
01:03:01,403 --> 01:03:03,864
We zeiden:
'Ja, trekken. We gaan achteruit.'

801
01:03:08,994 --> 01:03:12,956
Dus reed Spirit langzaam achteruit
door de Columbia-heuvels,

802
01:03:13,040 --> 01:03:16,293
met haar kapotte wiel.

803
01:03:17,211 --> 01:03:21,006
Het was vreselijk,
want de winter kwam eraan.

804
01:03:26,970 --> 01:03:31,975
De winter duurt op Mars
twee keer zo lang als op aarde.

805
01:03:33,268 --> 01:03:35,062
Dus wordt het erg koud.

806
01:03:35,812 --> 01:03:40,526
Zo koud dat je veel energie nodig hebt

807
01:03:40,609 --> 01:03:43,820
om je apparatuur boven
een bepaalde temperatuur te houden

808
01:03:43,904 --> 01:03:45,864
zodat ie niet kapot gaat.

809
01:03:47,115 --> 01:03:50,536
Waar Spirit was, moesten we
wanhopig op zoek naar een manier

810
01:03:50,619 --> 01:03:53,121
om de zonnepanelen
naar de zon te kantelen.

811
01:03:54,414 --> 01:03:58,710
Maar dat kon alleen
door de hele rover te kantelen.

812
01:04:10,305 --> 01:04:12,808
Spirit moest achteruit

813
01:04:12,891 --> 01:04:16,687
een ruige, rotsachtige helling opklimmen

814
01:04:19,273 --> 01:04:22,276
om in leven te blijven,
de hele winter lang.

815
01:04:30,617 --> 01:04:34,705
Het waren niet alleen de seizoenen,
we kregen ook stofstormen.

816
01:04:36,665 --> 01:04:39,960
Soms komen de stofstormen samen
tot een wereldwijde storm.

817
01:04:40,043 --> 01:04:41,753
3,5 JAAR NA LANDING

818
01:04:41,837 --> 01:04:44,464
En deze raakte Opportunity het hardst.

819
01:04:47,134 --> 01:04:49,928
Sol 1226.

820
01:04:50,971 --> 01:04:53,557
Opportunity vecht voor haar leven.

821
01:04:55,058 --> 01:04:58,895
Het is Mars menens en Opportunity's
locatie heeft te kampen gehad

822
01:04:58,979 --> 01:05:01,815
met recordhoeveelheden stof in de lucht.

823
01:05:08,614 --> 01:05:12,618
Dus moesten we het besluitvormingsproces
van de rovers aanpassen

824
01:05:12,701 --> 01:05:15,579
zodat wanneer ze te weinig stroom hadden,

825
01:05:17,956 --> 01:05:21,918
Opportunity zichzelf kon uitschakelen
om batterij te sparen.

826
01:05:22,002 --> 01:05:24,963
OPPY: ALLE SYSTEMEN WORDEN UITGESCHAKELD

827
01:05:30,844 --> 01:05:32,429
Niemand wilde hardop zeggen

828
01:05:32,512 --> 01:05:35,599
dat we dachten dat het
op elk moment voorbij kon zijn.

829
01:05:37,017 --> 01:05:40,395
We konden de stofstorm
via een satelliet volgen.

830
01:05:42,856 --> 01:05:46,234
Het duurde weken voordat het opklaarde.

831
01:05:47,944 --> 01:05:52,532
De originele verwachte tijd
waarop de informatie komt,

832
01:05:52,616 --> 01:05:56,203
was 20.40 uur, maar het is krap.

833
01:05:57,037 --> 01:06:01,291
We hebben veel suggesties gehad
voor wekliedjes,

834
01:06:01,375 --> 01:06:04,961
dus dacht ik, ik blijf ze afspelen
terwijl de informatie binnenkomt.

835
01:06:18,266 --> 01:06:22,646
Toen moesten we afwachten
of we het zouden overleven.

836
01:07:15,907 --> 01:07:20,620
Niemand had verwacht dat de rovers
al die rampen zouden overleven.

837
01:07:26,334 --> 01:07:31,006
We kregen het gevoel
dat Mars ons niets meer kon maken.

838
01:07:31,089 --> 01:07:34,426
We hadden alles overleefd.
We waren onverslaanbaar.

839
01:07:36,845 --> 01:07:38,513
Maar het was nog niet voorbij.

840
01:07:39,973 --> 01:07:42,392
We hoopten nog steeds een plek te vinden

841
01:07:42,476 --> 01:07:44,186
waar leven had kunnen ontstaan.

842
01:07:44,770 --> 01:07:48,774
Met pH-neutraal water
dat misschien zelfs drinkbaar was.

843
01:07:58,825 --> 01:08:00,619
-Squyres.
-Leuk hier te zijn.

844
01:08:00,702 --> 01:08:02,537
-Bedankt dat je er bent.
-Ja.

845
01:08:02,621 --> 01:08:07,292
Dit is een model
van een van de rovers op Mars.

846
01:08:07,375 --> 01:08:09,878
-Dat klopt.
-Is dit Spirit of Opportunity?

847
01:08:09,961 --> 01:08:12,172
Ze zijn een identieke tweeling.

848
01:08:12,255 --> 01:08:14,174
Kun je je kinderen niet uit elkaar houden?

849
01:08:14,257 --> 01:08:15,717
Dus je bent een slechte vader.

850
01:08:18,428 --> 01:08:21,014
De missie van Spirit en Opportunity

851
01:08:21,723 --> 01:08:26,102
was een eigen leven gaan leiden
voor het publiek.

852
01:08:27,187 --> 01:08:28,063
MARSMISSIE - CNN VANDAAG

853
01:08:28,146 --> 01:08:30,315
Er is weer veel verkeer op Mars.

854
01:08:30,398 --> 01:08:32,651
De rovers Spirit
en Opportunity zijn nog bezig.

855
01:08:32,734 --> 01:08:34,820
Ze hebben tot nu toe
bijna 15 kilometer gereden

856
01:08:34,903 --> 01:08:35,737
TRIOMFANTELIJKE MARSLANDING

857
01:08:35,821 --> 01:08:37,572
en meer dan 156.000 foto's gemaakt.

858
01:08:37,656 --> 01:08:38,865
ROVER VOUWT ZICH UIT

859
01:08:38,949 --> 01:08:41,701
NASA doet
veel fantastisch ruimteonderzoek.

860
01:08:41,785 --> 01:08:42,744
WETENSCHAPPERS BESTUDEREN MARSFOTO'S

861
01:08:42,828 --> 01:08:47,332
Maar leg spectroscopie met gammastralen
maar eens uit aan een kind. Dat is lastig.

862
01:08:49,626 --> 01:08:51,419
Maar een robotgeoloog,

863
01:08:52,170 --> 01:08:55,173
daarvan kan iedereen begrijpen
waar het om draait.

864
01:08:56,842 --> 01:08:59,261
En nu kunnen verkenning en avontuur

865
01:08:59,344 --> 01:09:03,348
een grote, gedeelde
menselijke belevenis worden.

866
01:09:04,266 --> 01:09:05,183
Wat doet hij?

867
01:09:06,476 --> 01:09:08,979
De rovers werden een fenomeen.

868
01:09:09,855 --> 01:09:14,276
Ze stonden symbool voor verkenning
en interesse in de wereld.

869
01:09:14,359 --> 01:09:17,195
Succes, Marsrovers, waar jullie ook zijn.

870
01:09:17,279 --> 01:09:21,867
En hoe langer ze in leven bleven,
hoe meer hoop op meer ontdekkingen.

871
01:09:21,950 --> 01:09:23,535
Elleboog. Hij heeft een pols.

872
01:09:23,618 --> 01:09:27,914
En mensen overal ter wereld
raakten erg gehecht aan de rovers.

873
01:09:29,583 --> 01:09:32,711
Maar ik denk niet dat we echt beseften

874
01:09:32,794 --> 01:09:37,549
wat voor impact we hadden
tot Spirit vast kwam te zitten.

875
01:09:42,012 --> 01:09:45,140
Mijn alter ego, Spirit, had een probleem.

876
01:09:48,810 --> 01:09:50,645
Ze had al een kapot wiel.

877
01:09:50,729 --> 01:09:52,230
5 JAAR NA LANDING

878
01:09:52,314 --> 01:09:54,691
En ze was een beetje vast komen te zitten

879
01:09:56,192 --> 01:09:58,778
en toen ging er nog een wiel kapot

880
01:09:58,862 --> 01:10:00,947
en het was bijna winter.

881
01:10:04,034 --> 01:10:08,830
Maar ik dacht:
Spirit verzint er wel iets op.

882
01:10:12,125 --> 01:10:13,668
Deze berg rotsen,

883
01:10:14,377 --> 01:10:18,006
daar zitten we misschien op vast.

884
01:10:19,007 --> 01:10:22,761
Zowel op Mars als op de testlocatie
zinken we als we rijden.

885
01:10:24,846 --> 01:10:29,768
De eerste dia laat zien
hoeveel stroom Spirit nodig heeft.

886
01:10:30,310 --> 01:10:33,063
De rode cijfers zijn waar

887
01:10:33,146 --> 01:10:36,942
we niet genoeg hebben
om langere tijd te overleven.

888
01:10:38,985 --> 01:10:41,404
Nu was het echt een race tegen de klok.

889
01:10:41,488 --> 01:10:46,117
We kwamen maar langzaam vooruit,
maar we moesten de winter voor zijn.

890
01:10:46,993 --> 01:10:51,539
Mensen begonnen
ons te schrijven en te bellen.

891
01:10:52,916 --> 01:10:54,918
Ze vonden echt

892
01:10:55,001 --> 01:10:58,380
dat we Spirit
koste wat het kost moesten redden.

893
01:10:58,922 --> 01:11:02,133
BEVRIJD SPIRIT

894
01:11:02,217 --> 01:11:05,220
Er kwam
een publieke campagne, 'Bevrijd Spirit'.

895
01:11:06,930 --> 01:11:08,598
Dat toonde aan dat

896
01:11:08,682 --> 01:11:14,396
mensen een connectie
kunnen vormen met een robot.

897
01:11:15,814 --> 01:11:18,316
Sol 2196.

898
01:11:19,192 --> 01:11:22,028
Spirit is voorbereid op haar winterslaap.

899
01:11:23,071 --> 01:11:24,656
Ze is ingestopt in bed.

900
01:11:25,281 --> 01:11:28,076
En nu wachten we op het signaal

901
01:11:28,576 --> 01:11:30,203
of het gebrek aan signaal.

902
01:11:32,831 --> 01:11:37,419
Als de rover onderkoeld raakt,
kan ze niet meer communiceren.

903
01:11:41,840 --> 01:11:44,134
Dan wordt ze de volgende ochtend wakker

904
01:11:44,718 --> 01:11:46,511
of ze wordt nooit meer wakker.

905
01:11:51,474 --> 01:11:53,143
Toen de zon opkwam,

906
01:11:54,811 --> 01:11:57,605
luisterden we, probeerden we

907
01:11:58,690 --> 01:12:02,694
een fluistering, een piepje op te vangen.

908
01:12:05,196 --> 01:12:06,197
We hoorden niets.

909
01:12:11,244 --> 01:12:14,122
Het voelde alsof we

910
01:12:14,205 --> 01:12:17,459
afscheid namen van een vriendin.

911
01:12:19,335 --> 01:12:23,757
Mensen vinden het vreemd, want het klinkt
alsof ik over een persoon praat,

912
01:12:23,840 --> 01:12:25,800
maar ook al was ze geen persoon,

913
01:12:25,884 --> 01:12:28,678
ze was een belangrijk deel
van onze levens.

914
01:12:31,723 --> 01:12:34,392
Spirit was onze stoere,
avontuurlijke rover

915
01:12:34,517 --> 01:12:37,312
en ze kreeg te maken
met zwaardere omstandigheden.

916
01:12:38,063 --> 01:12:41,024
Misschien was 't
omdat ik Spirits missiemanager was

917
01:12:41,107 --> 01:12:43,610
en ik wilde dat ze op mij zou lijken, maar

918
01:12:43,693 --> 01:12:47,238
ik voelde me echt verbonden met Spirit.

919
01:12:52,577 --> 01:12:55,622
Misschien was zij ook gewoon moe

920
01:12:55,705 --> 01:12:57,582
na al haar harde werk.

921
01:13:02,545 --> 01:13:07,717
SPIRIT: EINDE MISSIE
3 JANUARI 2004 - 25 MEI 2011

922
01:13:14,057 --> 01:13:15,934
Beter koest houden dan...

923
01:13:16,518 --> 01:13:22,524
Als we vandaag 100 meter kunnen rijden...

924
01:13:22,607 --> 01:13:24,317
Gebruik de lijn die je ziet...

925
01:13:24,400 --> 01:13:28,947
Er waren nu nog maar een paar mensen
die aan het ontwerp hadden gewerkt

926
01:13:29,030 --> 01:13:30,657
die nog bij het team zaten.

927
01:13:31,616 --> 01:13:36,204
Een nieuwe generatie technici
bestuurde Opportunity.

928
01:13:40,917 --> 01:13:44,921
Ik had nooit gedacht
dat ik met Opportunity zou kunnen werken.

929
01:13:47,632 --> 01:13:50,093
Toen ik in de tweede klas zat

930
01:13:50,176 --> 01:13:54,347
zag ik op het nieuws
dat Spirit en Opportunity geland waren.

931
01:13:56,099 --> 01:13:59,102
Ik woonde in een afgelegen dorp in Texas.

932
01:13:59,185 --> 01:14:00,019
BEKAH SOSLAND-SIEGFRIEDT - VLUCHTLEIDER

933
01:14:00,979 --> 01:14:03,523
Maar ik wist dat ik dit wilde doen.

934
01:14:03,606 --> 01:14:06,192
Ik wilde leven vinden op andere planeten.

935
01:14:07,402 --> 01:14:09,320
HELP ONS GESCHIEDENIS MAKEN

936
01:14:09,404 --> 01:14:11,239
Toen ik ongeveer 17 was,

937
01:14:11,322 --> 01:14:14,742
was er een namenwedstrijd
voor Spirit en Opportunity.

938
01:14:15,743 --> 01:14:17,412
MOOGEGA COOPER
PLANETAIR BESCHERMINGSTECHNICUS

939
01:14:17,495 --> 01:14:20,874
Ik stuurde de namen Romulus en Remus in.

940
01:14:22,250 --> 01:14:25,628
Hun vader was Mars, de god van de oorlog.

941
01:14:27,005 --> 01:14:29,132
Ik weet niet wat me bezielde.

942
01:14:29,674 --> 01:14:34,429
Maar vanaf dat moment
kon ik alleen nog maar aan Mars denken

943
01:14:34,512 --> 01:14:36,097
en aan ruimtevaart.

944
01:14:38,308 --> 01:14:42,520
Zo kwam ik uiteindelijk
bij NASA's Marsprogramma terecht.

945
01:14:43,980 --> 01:14:46,107
Toen ik bij JPL begon,

946
01:14:47,150 --> 01:14:49,819
was Opportunity een oudere rover

947
01:14:49,903 --> 01:14:53,823
bezig met
een duizend keer verlengde missie.

948
01:14:54,949 --> 01:14:58,953
Maar door haar
ben ik ruimtevaarttechniek gaan studeren.

949
01:14:59,495 --> 01:15:03,208
Ik wist dat ik mijn loopbaan
bij Opportunity wilde beginnen.

950
01:15:03,291 --> 01:15:06,377
Alle posten,
dit is jullie telecommunicatielab.

951
01:15:06,461 --> 01:15:09,589
De briefing begint over vijf minuten.

952
01:15:20,225 --> 01:15:22,852
Nu Spirit er niet meer is,

953
01:15:23,603 --> 01:15:26,606
moeten we opnieuw beslissen
wat we met Opportunity doen.

954
01:15:28,066 --> 01:15:30,860
Blijven we rondkarren
tot de wielen eraf vallen?

955
01:15:31,861 --> 01:15:35,406
Of geven we plankgas
en gaan we zo snel we kunnen

956
01:15:35,490 --> 01:15:38,409
naar die grote krater daar?

957
01:15:40,995 --> 01:15:46,209
Vele kilometers verderop
was er een enorme krater, Endeavour.

958
01:15:46,960 --> 01:15:49,087
Die heeft rotsen ouder dan die

959
01:15:49,170 --> 01:15:52,131
waar Opportunity al naar gekeken heeft.

960
01:15:53,549 --> 01:15:55,885
Maar dat zou jaren rijden zijn,

961
01:15:56,719 --> 01:15:58,471
we zouden 't misschien niet halen,

962
01:15:58,554 --> 01:16:02,392
maar hij was zo interessant,
we konden het net zo goed proberen.

963
01:16:03,309 --> 01:16:07,772
Sol 1784. Vijf jaar na landing.

964
01:16:09,357 --> 01:16:12,568
Opportunity is onderweg
naar de Endeavour-krater

965
01:16:12,652 --> 01:16:16,239
en rijdt zo vaak en zo lang mogelijk.

966
01:16:17,740 --> 01:16:20,952
Deze week heeft ze
de omgekeerde loterij gewonnen

967
01:16:21,035 --> 01:16:24,205
en is soort van door de bliksem geraakt.

968
01:16:24,289 --> 01:16:28,876
Ze is geraakt door een kosmische straal
en heeft een paar dagen stil gestaan.

969
01:16:29,585 --> 01:16:33,589
Maar ze is in orde en rijdt weer.

970
01:16:34,507 --> 01:16:39,178
Sol 2042. Zes jaar na landing.

971
01:16:40,054 --> 01:16:43,308
Opportunity is
een meteorietenjager geworden.

972
01:16:44,100 --> 01:16:48,771
Ze heeft al drie meteorieten ontdekt
onderweg naar Endeavour.

973
01:16:51,733 --> 01:16:54,319
Sol 2213.

974
01:16:55,403 --> 01:17:00,033
Dit is Oppy's vierde winter op Mars,
de koudste tot nu toe.

975
01:17:00,908 --> 01:17:04,912
Om energie te besparen,
slaapt de rover meer

976
01:17:05,038 --> 01:17:07,248
om haar apparatuur warm te houden.

977
01:17:09,417 --> 01:17:11,919
We sprinten en sprinten.

978
01:17:12,003 --> 01:17:15,757
Op sommige dagen komen we ver
en op sommige juist niet.

979
01:17:15,840 --> 01:17:17,216
Maar we blijven doorgaan.

980
01:17:18,176 --> 01:17:19,844
Zeven jaar na landing.

981
01:17:21,137 --> 01:17:23,765
Opportunity is nog maar twee kilometer weg

982
01:17:23,848 --> 01:17:25,516
van de Endeavour-krater.

983
01:17:26,309 --> 01:17:29,228
Ze zal aankomen bij Spirit Point,

984
01:17:29,312 --> 01:17:32,815
vernoemd naar Oppy's stille zusje.

985
01:17:37,570 --> 01:17:42,909
Welkom bij de allereerste Marsmarathon
van het Jet Propulsion Laboratory.

986
01:17:45,620 --> 01:17:50,625
Opportunity heeft de afstand
van een marathon bereikt op Mars,

987
01:17:50,708 --> 01:17:52,377
tien dagen geleden.

988
01:17:56,089 --> 01:17:58,132
Gefeliciteerd, allemaal.

989
01:17:58,883 --> 01:18:04,430
We waren nu
de garantietermijn ruim voorbij

990
01:18:04,514 --> 01:18:07,517
en de verlengde garantietermijn
en het belletje van:

991
01:18:07,600 --> 01:18:11,145
'We geven u nog meer garantie.'
Dat waren we ook voorbij.

992
01:18:16,692 --> 01:18:20,071
En Oppy begon
tekenen van ouderdom te vertonen.

993
01:18:22,031 --> 01:18:25,410
Haar grijze haar was het stof dat

994
01:18:25,493 --> 01:18:28,413
in de openingen tussen haar kabels zat.

995
01:18:33,126 --> 01:18:35,378
Een van de schoudergewrichten

996
01:18:35,461 --> 01:18:38,256
in Opportunity's arm had artritis.

997
01:18:47,932 --> 01:18:51,144
Uiteindelijk beseften we
dat als we 'm bleven bewegen,

998
01:18:51,227 --> 01:18:54,355
hij ergens zou stoppen
waar we 'm niet wilden.

999
01:18:58,860 --> 01:19:02,363
Dus hielden we de arm
vooruit gestoken voor de rover

1000
01:19:02,447 --> 01:19:04,157
voor de rest van de missie.

1001
01:19:07,410 --> 01:19:09,495
De artritis

1002
01:19:10,163 --> 01:19:14,333
bezorgde Opportunity
ook problemen met haar rechtervoorwiel.

1003
01:19:18,921 --> 01:19:22,758
Als je ermee reed,
moest je rekening houden met de afwijking

1004
01:19:22,842 --> 01:19:25,219
en ervoor corrigeren.

1005
01:19:30,850 --> 01:19:33,269
Naarmate ze ouder werd,

1006
01:19:33,352 --> 01:19:36,939
begon Oppy haar geheugen te verliezen.

1007
01:19:44,614 --> 01:19:46,407
Ze viel in slaap

1008
01:19:49,243 --> 01:19:52,914
en vergat
alle wetenschappelijke informatie

1009
01:19:52,997 --> 01:19:56,167
en alles wat ze gedaan had
voor ze wakker werd.

1010
01:19:59,670 --> 01:20:04,050
Rond dezelfde tijd dat Opportunity
haar geheugen begon te verliezen,

1011
01:20:06,260 --> 01:20:09,472
werd bij mijn oma Alzheimer vastgesteld.

1012
01:20:10,389 --> 01:20:15,686
Te moeten zien
hoe mijn oma zichzelf verloor...

1013
01:20:17,146 --> 01:20:18,356
Een

1014
01:20:18,439 --> 01:20:19,357
fiets.

1015
01:20:19,440 --> 01:20:24,237
Was een van de zwaarste dingen
die ik heb meegemaakt.

1016
01:20:28,074 --> 01:20:32,286
Dus toen Opportunity
ook begon weg te glippen,

1017
01:20:34,205 --> 01:20:38,209
moesten we uitzoeken
hoe we verder konden werken

1018
01:20:38,292 --> 01:20:40,503
nu ze geheugenverlies had.

1019
01:20:46,217 --> 01:20:51,138
En we hebben dat gedaan
door haar wakker te houden.

1020
01:20:51,222 --> 01:20:52,348
NASA: GEEN DUTJES VANDAAG

1021
01:20:52,431 --> 01:20:53,558
BLIJF WAKKER EN STUUR INFORMATIE.

1022
01:20:53,641 --> 01:20:57,019
Zodat ze ons de informatie
kon sturen voor ze in slaap viel

1023
01:20:57,103 --> 01:20:58,896
en alles weer vergat.

1024
01:20:58,980 --> 01:21:01,941
OPPY: IK STUUR DE INFORMATIE.

1025
01:21:06,070 --> 01:21:11,033
Opportunity hielp me echt beter om te gaan

1026
01:21:11,117 --> 01:21:13,578
met mijn oma's situatie.

1027
01:21:15,955 --> 01:21:19,959
En om dat deel van het leven te begrijpen.

1028
01:21:25,673 --> 01:21:28,134
Maar ze was nog steeds het perfecte kind,

1029
01:21:29,176 --> 01:21:35,141
ze deed haar stinkende best
om haar missie te voltooien,

1030
01:21:35,266 --> 01:21:39,270
om neutraal water te vinden op Mars
dat leven mogelijk kan maken.

1031
01:21:46,235 --> 01:21:48,779
Na meerdere jaren rijden,

1032
01:21:48,863 --> 01:21:53,284
konden we eindelijk de rand
van de Endeavour-krater zien in de verte.

1033
01:21:59,040 --> 01:22:02,043
Ook al was dat ding 15 km breed,

1034
01:22:03,586 --> 01:22:07,256
pas toen we aan de rand stonden,
was het plotseling...

1035
01:22:17,475 --> 01:22:20,936
Toen Oppy de rand van Endeavour bereikte,
veranderde alles.

1036
01:22:23,439 --> 01:22:26,651
Het voelde bijna als een nieuwe missie.

1037
01:22:28,736 --> 01:22:31,197
Het was een hele nieuwe omgeving,

1038
01:22:31,906 --> 01:22:35,409
waar we honderden miljoenen jaren
terug in de tijd konden.

1039
01:22:38,913 --> 01:22:41,040
Ik vond dit deel geweldig.

1040
01:22:42,667 --> 01:22:46,796
Sol 3300. Negen jaar na landing.

1041
01:22:47,463 --> 01:22:50,299
Opportunity werkt keihard om de analyse

1042
01:22:50,383 --> 01:22:53,052
van de rots 'Esperance' te voltooien,

1043
01:22:53,135 --> 01:22:57,098
die aanwijzingen kan bevatten
voor een oud leefbaar milieu.

1044
01:23:09,777 --> 01:23:14,699
Deze klei is gevormd
door relatief pH-neutraal water

1045
01:23:14,782 --> 01:23:15,616
KLEIMINERALEN GEDETECTEERD

1046
01:23:16,283 --> 01:23:19,620
en biedt de beste omstandigheden
voor biologie

1047
01:23:19,704 --> 01:23:21,914
die Opportunity gevonden heeft.

1048
01:23:25,334 --> 01:23:27,461
Dit was een enorme ontdekking.

1049
01:23:29,046 --> 01:23:30,506
Water.

1050
01:23:30,589 --> 01:23:35,094
Drinkbaar, neutraal water
dat ooit bestond op het Marsoppervlak.

1051
01:23:42,643 --> 01:23:44,353
En er was niet alleen water

1052
01:23:44,437 --> 01:23:47,898
maar het had misschien ooit
microbieel leven mogelijk gemaakt.

1053
01:23:48,649 --> 01:23:50,359
Dit was revolutionair.

1054
01:23:52,820 --> 01:23:56,407
Het liet ons zien
dat Mars heel lang geleden

1055
01:23:57,158 --> 01:24:02,663
veel geschikter was
voor het ontstaan van leven.

1056
01:24:04,749 --> 01:24:06,542
Dit was de heilige graal.

1057
01:24:07,334 --> 01:24:09,920
Hiervoor waren we naar Mars gegaan.

1058
01:24:10,838 --> 01:24:16,010
Oppy had ontdekt
dat Mars een natte wereld was

1059
01:24:16,093 --> 01:24:17,887
net zoals de aarde.

1060
01:24:19,180 --> 01:24:20,264
Er waren oceanen.

1061
01:24:20,347 --> 01:24:22,933
Water had een grote rol gespeeld op Mars.

1062
01:24:23,017 --> 01:24:24,727
Het had de planeet gevormd.

1063
01:24:25,728 --> 01:24:30,733
10 JAAR NA LANDING

1064
01:24:30,816 --> 01:24:32,109
11 JAAR NA LANDING

1065
01:24:32,193 --> 01:24:35,446
Opportunity heeft
de Endeavour-krater jarenlang verkend.

1066
01:24:35,529 --> 01:24:36,530
12 JAAR NA LANDING

1067
01:24:36,614 --> 01:24:40,326
En geweldige ontdekkingen gedaan
die op water wijzen.

1068
01:24:40,409 --> 01:24:42,369
13 JAAR NA LANDING

1069
01:24:42,453 --> 01:24:47,416
Dus kunnen we terug in de tijd naar
een planeet waar leven geweest kan zijn.

1070
01:24:52,213 --> 01:24:56,175
Veel mensen vragen
waarom Marsmissies belangrijk zijn.

1071
01:24:57,635 --> 01:25:00,846
En als deel van hun nalatenschap

1072
01:25:00,930 --> 01:25:02,932
hebben Spirit en Opportunity ons

1073
01:25:03,015 --> 01:25:05,559
mogelijke antwoorden gegeven.

1074
01:25:07,394 --> 01:25:08,604
Mars had ooit water.

1075
01:25:09,772 --> 01:25:11,440
Wat is ermee gebeurd?

1076
01:25:11,524 --> 01:25:13,692
En kan die informatie ons vertellen

1077
01:25:13,776 --> 01:25:16,737
hoe het op aarde zou kunnen gebeuren?

1078
01:25:18,531 --> 01:25:20,533
En wat ons aandeel daarin is?

1079
01:25:21,408 --> 01:25:25,704
Doen we iets wat
die verandering kan versnellen

1080
01:25:26,831 --> 01:25:29,250
hier op aarde?

1081
01:25:30,584 --> 01:25:33,295
Want van zoiets kun je niet herstellen.

1082
01:25:55,109 --> 01:25:57,778
Het is 14 jaar na de landing

1083
01:25:57,862 --> 01:26:01,156
en sol 5000 maak je maar één keer mee.

1084
01:26:01,240 --> 01:26:02,908
Het was een belangrijke dag.

1085
01:26:04,535 --> 01:26:08,163
We hebben een oude,
vergeetachtige rover met artritis.

1086
01:26:08,247 --> 01:26:11,125
De camera's doen het nog.
Wat kunnen we doen?

1087
01:26:12,751 --> 01:26:16,088
Ik zei als grap
een paar dagen voor sol 5000:

1088
01:26:16,547 --> 01:26:18,173
'We moeten een selfie maken.'

1089
01:26:20,843 --> 01:26:23,637
We hebben Mars gezien door Oppy's ogen,

1090
01:26:25,431 --> 01:26:27,892
maar we hadden Oppy zelf niet gezien.

1091
01:26:29,184 --> 01:26:31,729
Niet sinds haar vertrek in 2003.

1092
01:26:31,812 --> 01:26:34,565
We moeten data analyseren...

1093
01:26:34,648 --> 01:26:37,192
We maakten plannen voor sol 5000

1094
01:26:37,276 --> 01:26:40,195
en de hoofdwetenschapper zei:

1095
01:26:40,279 --> 01:26:42,740
'De technici hebben een verzoek.

1096
01:26:42,823 --> 01:26:44,658
'Ze willen een selfie maken.'

1097
01:26:44,742 --> 01:26:46,869
Je kon een speld horen vallen.

1098
01:26:46,952 --> 01:26:49,288
Het hele wetenschappelijk team dacht:

1099
01:26:49,705 --> 01:26:50,789
pardon?

1100
01:26:51,957 --> 01:26:55,544
Wat als we de laatste beweging
van de robotarm verspillen

1101
01:26:56,295 --> 01:27:00,007
aan zulke pure ijdelheid?

1102
01:27:02,051 --> 01:27:04,762
We probeerden
de wetenschappers te overtuigen.

1103
01:27:07,932 --> 01:27:11,977
Het was lastig,
want haar schouder was kapot.

1104
01:27:13,312 --> 01:27:18,359
We moesten alle delen van de rover
zien te fotograferen

1105
01:27:18,901 --> 01:27:20,694
zonder de schouder te bewegen.

1106
01:27:22,780 --> 01:27:25,532
Het was niet perfect,
maar beter konden we niet.

1107
01:27:26,533 --> 01:27:30,454
Het was een soort manier
voor het wetenschapsteam

1108
01:27:30,537 --> 01:27:33,666
om de technici te bedanken.
'Geniet ervan.

1109
01:27:33,749 --> 01:27:36,418
'Neem de tijd voor een selfie.
Jullie verdienen het.

1110
01:27:36,502 --> 01:27:40,005
'Laten we eens kijken naar de robot
die jullie hebben gemaakt.'

1111
01:27:51,892 --> 01:27:55,938
Dus namen de technici
foto's uit 17 verschillende hoeken.

1112
01:27:58,107 --> 01:28:00,192
Gebaseerd op het voorbeeldje

1113
01:28:00,275 --> 01:28:03,278
van wat ze dachten
dat de microscoop zou zien.

1114
01:28:04,530 --> 01:28:07,116
En Opportunity's langzame, oude computer

1115
01:28:10,953 --> 01:28:15,416
doet er een minuut over
om een foto te nemen.

1116
01:28:20,838 --> 01:28:23,132
We zaten daar van: 'Herladen. Niets.

1117
01:28:23,215 --> 01:28:25,426
'Herladen. Nog steeds niets.'

1118
01:28:25,509 --> 01:28:27,344
Boem. Daar waren de miniaturen.

1119
01:28:27,428 --> 01:28:30,097
Piepkleine plaatjes van 64 pixels.

1120
01:28:32,474 --> 01:28:35,477
Maar ze waren onscherp en ondersteboven.

1121
01:28:37,563 --> 01:28:40,357
Maar we liepen erdoorheen.

1122
01:28:41,775 --> 01:28:43,944
En het was een foto van Opportunity.

1123
01:28:45,487 --> 01:28:49,116
Ja, hij was klein, zwart-wit en onscherp,

1124
01:28:49,199 --> 01:28:53,996
maar voor het eerst in meer dan 14 jaar

1125
01:28:55,039 --> 01:28:56,498
konden we onze rover zien.

1126
01:29:17,227 --> 01:29:19,813
Iedereen die aan Opportunity werkte,

1127
01:29:19,897 --> 01:29:24,109
kreeg e-mails met onze
dagelijkse weersvoorspelling voor Mars.

1128
01:29:25,778 --> 01:29:30,032
Op een dag keek ik en het begon
erg stoffig en bewolkt te worden

1129
01:29:30,115 --> 01:29:32,117
waar Opportunity was.

1130
01:29:34,953 --> 01:29:40,167
Deze foto is van sol 5106

1131
01:29:40,250 --> 01:29:43,504
en je ziet de zon
als een grote heldere stip.

1132
01:29:44,213 --> 01:29:48,550
Maar drie sols later
is de zon helemaal verdwenen.

1133
01:29:52,971 --> 01:29:54,640
Dit is echt eng.

1134
01:29:57,935 --> 01:30:01,396
Er kwam een stofstorm Oppy's kant op.

1135
01:30:02,898 --> 01:30:05,818
We hadden al eerder stofstormen overleefd.

1136
01:30:05,901 --> 01:30:07,528
Opportunity heeft ze overleefd.

1137
01:30:08,487 --> 01:30:12,950
Maar na een paar dagen
begonnen mensen te beseffen dat

1138
01:30:13,033 --> 01:30:16,328
deze anders was dan eerdere stormen.

1139
01:30:18,205 --> 01:30:20,958
Sol 5111.

1140
01:30:22,626 --> 01:30:26,839
De stofstorm is veel heviger geworden.

1141
01:30:31,635 --> 01:30:36,431
We kondigden een noodsituatie af
omdat de stroom kon opraken.

1142
01:30:42,229 --> 01:30:44,398
MIJN BATTERIJ IS BIJNA LEEG

1143
01:30:44,481 --> 01:30:46,441
EN HET WORDT DONKER.

1144
01:30:46,525 --> 01:30:50,779
SYSTEMEN - ONGEZOND

1145
01:30:56,994 --> 01:30:59,204
Toen hoorden we niets meer.

1146
01:31:01,999 --> 01:31:06,086
Maar we zeiden: 'We weten
wat we moeten doen bij een stofstorm.

1147
01:31:06,170 --> 01:31:08,630
'En we zullen alles op alles zetten

1148
01:31:08,714 --> 01:31:11,091
'om weer contact te krijgen
met Opportunity.'

1149
01:31:12,718 --> 01:31:15,512
De wekliedjes waren
al zo'n beetje vergeten.

1150
01:31:16,180 --> 01:31:20,893
Maar we hebben de traditie teruggehaald
in de hoop dat zingen zou helpen.

1151
01:31:23,145 --> 01:31:26,940
En we speelden de liedjes telkens
als we de rover wilden wekken.

1152
01:31:41,205 --> 01:31:43,790
Sol 5176.

1153
01:31:44,541 --> 01:31:48,754
We hebben al meer dan 60 sols
geen contact meer gehad met Opportunity.

1154
01:31:49,796 --> 01:31:52,382
Het kan nog weken duren voor het opklaart.

1155
01:31:59,556 --> 01:32:01,892
WINDKRACHT 2,47 KM/UUR

1156
01:32:01,975 --> 01:32:04,519
Sol 5210.

1157
01:32:04,603 --> 01:32:07,898
Na bijna 100 sols zonder contact

1158
01:32:07,981 --> 01:32:12,361
wacht het team vol hoop
op een signaal van Opportunity.

1159
01:32:24,581 --> 01:32:26,792
Sol 5292.

1160
01:32:27,960 --> 01:32:32,297
We hebben nu al zes maanden
geen contact gehad met Opportunity.

1161
01:32:32,381 --> 01:32:35,008
De zandstorm is eindelijk voorbij.

1162
01:32:36,051 --> 01:32:39,179
Ik hoopte dat ze wakker zou worden.

1163
01:32:39,263 --> 01:32:40,847
En zeggen: 'We leven nog.'

1164
01:32:46,186 --> 01:32:47,604
Dat is niet gebeurd.

1165
01:32:50,023 --> 01:32:54,945
Ze wordt vanzelf wakker
op bepaalde momenten

1166
01:32:55,028 --> 01:32:57,406
en we weten wanneer die momenten zijn

1167
01:32:57,489 --> 01:33:00,158
zodat we met haar kunnen communiceren.

1168
01:33:00,242 --> 01:33:03,954
We probeerden het elke dag om die tijd.

1169
01:33:05,038 --> 01:33:09,126
De tijd begon te dringen
en de herfst kwam eraan,

1170
01:33:09,209 --> 01:33:12,212
dus zijn we begonnen
meer opdrachten te sturen.

1171
01:33:14,006 --> 01:33:18,593
We proberen elke dag
signalen op te vangen.

1172
01:33:27,811 --> 01:33:31,523
NASA verklaarde
dat we nog één keer zouden proberen

1173
01:33:31,606 --> 01:33:32,941
RUIMTEVLUCHTOPERATIES

1174
01:33:33,025 --> 01:33:36,486
Opportunity wakker te maken.

1175
01:33:44,703 --> 01:33:48,790
We staarden naar de vloer
van wat de donkere kamer heet.

1176
01:33:48,874 --> 01:33:51,501
Waar we vijftien jaar lang

1177
01:33:51,585 --> 01:33:54,379
alle opdrachten
naar de rovers hadden verstuurd.

1178
01:34:01,887 --> 01:34:05,682
'Word wakker. We maken je wel beter.

1179
01:34:08,018 --> 01:34:10,228
'Dan kunnen we weer op verkenning uit.'

1180
01:34:28,580 --> 01:34:32,959
Een minuut verstrijkt
en op dat moment weten we...

1181
01:34:36,213 --> 01:34:40,592
Ik had een hele intense flashback

1182
01:34:40,675 --> 01:34:42,177
naar de avond van de landing,

1183
01:34:42,928 --> 01:34:47,224
toen ik daar als 16-jarige
in dezelfde ruimte had gestaan

1184
01:34:47,307 --> 01:34:50,394
en ontdekt had wat ik wilde in mijn leven.

1185
01:35:01,988 --> 01:35:04,991
Maar de reis was voorbij

1186
01:35:07,369 --> 01:35:09,663
en het drong plotseling tot me door.

1187
01:35:15,919 --> 01:35:17,421
Het operationele team zei:

1188
01:35:17,504 --> 01:35:20,006
'We wilden jou de kans geven

1189
01:35:20,090 --> 01:35:22,509
'het laatste weklied
van de rover te kiezen.'

1190
01:35:24,177 --> 01:35:26,596
Ik had nog nooit een weklied gekozen.

1191
01:35:26,680 --> 01:35:29,808
En ik wilde iets passends kiezen.

1192
01:35:30,934 --> 01:35:34,479
Uiteindelijk koos ik een nummer

1193
01:35:34,563 --> 01:35:38,483
over het einde van een relatie.

1194
01:35:39,234 --> 01:35:40,444
En het is...

1195
01:35:45,490 --> 01:35:49,870
Een gevoel van dankbaarheid
voor de relatie die we gehad hebben.

1196
01:35:55,208 --> 01:35:57,210
MER-project is offline.

1197
01:36:00,130 --> 01:36:05,552
Ik zie je terug

1198
01:36:07,095 --> 01:36:12,934
Op de oude bekende plekken

1199
01:36:13,602 --> 01:36:15,187
Ik hoef jullie niet te vertellen

1200
01:36:15,270 --> 01:36:19,483
dat we gehecht raken
aan de voertuigen, toch?

1201
01:36:19,566 --> 01:36:22,819
Een term als 'houden van'
gebruik je niet zomaar,

1202
01:36:22,903 --> 01:36:25,405
maar wij houden van de rovers.

1203
01:36:27,365 --> 01:36:29,493
Als ouder ben ik trots.

1204
01:36:30,619 --> 01:36:32,621
We hebben geschiedenis geschreven.

1205
01:36:33,705 --> 01:36:35,957
Maar als mens ben ik erg verdrietig.

1206
01:36:36,041 --> 01:36:37,834
Want ze was een vriendin.

1207
01:36:44,382 --> 01:36:48,386
Het hele project werd bijeengehouden
door dat gevoel van liefde.

1208
01:36:50,138 --> 01:36:51,556
Je houdt van de rover

1209
01:36:52,682 --> 01:36:56,019
en je houdt van de mensen
met wie je haar bouwt.

1210
01:36:56,102 --> 01:36:58,813
En van de mensen
met wie je haar hebt bestuurd,

1211
01:36:58,897 --> 01:37:02,567
en liefdevol hebt verzorgd,
al die jaren lang.

1212
01:37:04,361 --> 01:37:06,029
Voor elk van ons

1213
01:37:06,112 --> 01:37:10,242
is het een enorm voorrecht geweest.

1214
01:37:11,451 --> 01:37:14,371
Zo'n avontuur beleef je geen twee keer.

1215
01:37:14,454 --> 01:37:20,418
Ik zie je terug

1216
01:37:21,586 --> 01:37:26,800
Sol 5352. Vijftien jaar na landing.

1217
01:37:28,009 --> 01:37:29,594
Sinds de allereerste dag

1218
01:37:29,678 --> 01:37:33,598
toen ze als een hole-in-one
de Eagle-krater inrolde,

1219
01:37:33,682 --> 01:37:38,270
had Opportunity
het koosnaampje 'de geluksrover'.

1220
01:37:39,187 --> 01:37:44,818
En nu, nadat ze
13.744 opdrachten had ontvangen

1221
01:37:44,901 --> 01:37:48,655
en 5262 sols langer had overleefd

1222
01:37:48,738 --> 01:37:52,909
dan haar oorspronkelijke
pensioenleeftijd van 90 sols,

1223
01:37:52,993 --> 01:37:57,747
was Opportunity's ongelofelijke reis
ten einde gekomen.

1224
01:37:58,498 --> 01:38:02,127
Welterusten, Opportunity. Goed gedaan.

1225
01:38:02,586 --> 01:38:07,757
Ik kijk naar de maan

1226
01:38:08,925 --> 01:38:13,305
Maar ik

1227
01:38:13,388 --> 01:38:17,809
Zie jou

1228
01:38:31,364 --> 01:38:33,283
AFTELLEN NAAR MARS

1229
01:38:33,366 --> 01:38:36,119
Deze ontdekkingsreis,

1230
01:38:36,202 --> 01:38:39,581
die op gang kwam
met Spirit en Opportunity,

1231
01:38:40,999 --> 01:38:43,960
leidt ons nu naar de volgende rover.

1232
01:38:45,879 --> 01:38:50,091
Perseverance is de kleindochter
van Spirit en Opportunity.

1233
01:38:51,676 --> 01:38:56,931
Haar ontwerp bouwt verder op de basis
van de rovers die voor haar kwamen.

1234
01:38:57,891 --> 01:39:00,727
-Milo, ga je de raket lanceren?
-Ja.

1235
01:39:05,982 --> 01:39:11,404
Ik raakte zwanger van mijn tweede kind
tijdens de bouw van Perseverance.

1236
01:39:14,324 --> 01:39:17,994
Het was alsof de rover in een couveuse lag

1237
01:39:19,162 --> 01:39:23,541
en we allemaal over haar waakten,
onze nieuwe baby.

1238
01:39:24,793 --> 01:39:28,505
Wat een mooie ochtend
hier aan de Ruimtekust.

1239
01:39:28,588 --> 01:39:30,632
-Ik ben Daryl Neal.
-Moogega Cooper.

1240
01:39:30,715 --> 01:39:31,549
JULY 2020 - LANCERING VAN PERSEVERANCE

1241
01:39:31,633 --> 01:39:34,803
Voor de lancering
laten we jullie zien hoe de missie

1242
01:39:34,886 --> 01:39:38,014
op Mars naar oud
microscopisch leven zal zoeken

1243
01:39:38,098 --> 01:39:42,018
en nieuwe technieken zal testen
voor bemande missies naar Mars.

1244
01:39:42,102 --> 01:39:47,023
De pinda's zijn onderdeel
van onze traditie.

1245
01:39:51,945 --> 01:39:52,946
Wil je ook?

1246
01:39:58,076 --> 01:40:01,996
Sommige mensen denken
dat planetair onderzoek heel vreemd is.

1247
01:40:02,080 --> 01:40:07,127
Maar ik herinner ze er altijd aan
dat toen hun voorouders hier waren

1248
01:40:07,794 --> 01:40:11,131
ze altijd als eerste naar de hemel keken.

1249
01:40:11,214 --> 01:40:12,465
En wat zagen ze daar?

1250
01:40:12,549 --> 01:40:15,260
Sterrenbeelden, sterren, prachtige dingen.

1251
01:40:15,343 --> 01:40:17,178
Wat deden ze ermee?

1252
01:40:17,262 --> 01:40:22,058
Ze gebruikten de hemel
om een kalender te bedenken

1253
01:40:23,226 --> 01:40:26,229
zodat ze wisten
wanneer ze moesten zaaien en oogsten.

1254
01:40:26,813 --> 01:40:28,898
Vlucht, dit is missie. Tijd om te gaan.

1255
01:40:29,023 --> 01:40:31,443
Ze deden het vanaf de aarde.

1256
01:40:31,526 --> 01:40:36,406
Dus planetair onderzoek
is iets wat we altijd gedaan hebben.

1257
01:40:36,489 --> 01:40:40,660
We doen het om dezelfde reden
als onze voorouders.

1258
01:40:40,744 --> 01:40:42,537
Om het leven op aarde te verbeteren.

1259
01:40:42,620 --> 01:40:45,123
Twee, één, nul.

1260
01:40:47,208 --> 01:40:48,585
Opstijgen.

1261
01:41:41,304 --> 01:41:44,766
Milo, kijk. Wat is het?

1262
01:41:44,849 --> 01:41:47,227
-Raket.
-Precies.

1263
01:41:48,394 --> 01:41:50,188
En een rover.

1264
01:41:51,022 --> 01:41:54,025
Precies. De rover zit erin.

1265
01:44:49,617 --> 01:44:51,619
Ondertiteld door: MvV

1266
01:44:51,703 --> 01:44:53,705
Creatief Supervisor
Xander Purcell