1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:50,342 --> 00:00:53,471
Sa simula, walang kahit ano.

4
00:00:56,223 --> 00:01:01,145
Walang konsepto ng isang robot explorer

5
00:01:01,228 --> 00:01:03,856
na gumagapang sa ibabaw ng ibang mundo.

6
00:01:08,611 --> 00:01:12,656
At pagkatapos, unti-unti,
nagsimula kang mag-isip.

7
00:01:13,657 --> 00:01:17,244
Nagsisimula kang kumilos.
Nagsisimula kang magtayo.

8
00:01:20,331 --> 00:01:22,708
At ang mga makina ay nabuhay.

9
00:01:36,180 --> 00:01:42,144
Noong 2003, pinadala sa Mars
ang kambal na sina Opportunity at Spirit.

10
00:01:43,896 --> 00:01:48,025
Inaasahan silang mabuhay
sa loob ng 90 araw.

11
00:02:13,884 --> 00:02:17,763
Maraming tao sa labas ang magsasabi,
"Mga robot lang sila."

12
00:02:19,557 --> 00:02:22,268
Ngunit nang i-on na namin sila
sa unang pagkakataon,

13
00:02:22,351 --> 00:02:26,438
hindi lang sila naging
mga robot lang sa ibang planeta.

14
00:02:38,534 --> 00:02:41,203
PAPASOK...

15
00:02:41,287 --> 00:02:44,248
PANGGISING NA AWIT. TINUTUGTOG...

16
00:02:44,331 --> 00:02:49,086
NASA: MAGANDANG UMAGA, OPPORTUNITY.
ORAS NA PARA GUMISING!

17
00:03:20,326 --> 00:03:24,496
Kapag nasa Mars na ang rover,
may sariling buhay ito.

18
00:03:25,247 --> 00:03:27,666
May enerhiyang
dumadaloy sa mga ugat nito.

19
00:03:28,918 --> 00:03:31,629
At kailangan itong bigyan ng pagmamahal.

20
00:03:35,090 --> 00:03:37,927
Kaya, pinananatili namin siyang ligtas
hangga't maaari.

21
00:03:40,262 --> 00:03:43,724
Pero minsan, may sarili siyang isip.

22
00:03:44,058 --> 00:03:49,980
OPPY: TUMIGIL MAGMANEHO.
MAY NAKITANG PANGANIB.

23
00:03:50,981 --> 00:03:55,903
NASA: LIGTAS KA NANG MAGPATULOY.

24
00:03:56,111 --> 00:04:00,699
ANINO MO LANG 'YAN.

25
00:04:09,249 --> 00:04:11,627
At kaya, oo, robot lang ito.

26
00:04:12,920 --> 00:04:17,049
Sa pamamagitan nitong robot, magkakasama
tayo sa nakakahangang pakikipagsapalaran.

27
00:04:18,092 --> 00:04:20,552
At siya ay naging miyembro ng pamilya.

28
00:05:00,718 --> 00:05:06,682
MAGANDANG GABI OPPY

29
00:05:37,755 --> 00:05:41,300
MISSION CONTROL
PROGRAMANG MARS NG NASA

30
00:05:44,178 --> 00:05:47,056
Isang bagay na pinagtataka nating lahat,

31
00:05:47,973 --> 00:05:50,059
habang nakatingin tayo
sa langit sa gabi...

32
00:05:51,977 --> 00:05:55,314
ay kung tayo nga lang ba
ang nasa sansinukob na ito.

33
00:05:57,524 --> 00:06:02,029
At ang pag-unawa roon ay isa
sa mga dakilang misteryong mayroon tayo.

34
00:06:05,032 --> 00:06:06,408
Sa paglipas ng mga siglo,

35
00:06:07,159 --> 00:06:12,831
naging palaisipan ang Mars
na maliit na pulang tuldok sa langit.

36
00:06:15,334 --> 00:06:18,253
Nagpasigla ito
sa mga imahinasyon ng milyon-milyong tao.

37
00:06:21,465 --> 00:06:24,176
Ano kaya ang nangyayari
sa malayong lupaing iyon?

38
00:06:28,222 --> 00:06:30,849
Ang pangkalahatang layunin
ng buong programa sa Mars

39
00:06:31,683 --> 00:06:35,729
ay ang tanong na,
"May buhay ba talaga sa Mars?"

40
00:06:36,355 --> 00:06:39,233
Kaya, sa simula ng mga misyon sa Mars...

41
00:06:39,358 --> 00:06:41,652
...sinusundan namin ang tubig.

42
00:06:42,986 --> 00:06:46,949
Iyon ay dahil, kahit sa Earth,
kahit saan tayo makakita ng tubig...

43
00:06:49,243 --> 00:06:50,619
may buhay.

44
00:06:57,459 --> 00:07:01,713
Kaya, ang tanong, "May tubig ba sa Mars?

45
00:07:02,339 --> 00:07:04,216
At anong uri ng tubig?

46
00:07:04,758 --> 00:07:07,719
At makakatulong kaya iyon
sa pagpapanatili ng buhay?"

47
00:07:12,224 --> 00:07:14,977
Kaya, noong gitnang '70s,
ang dalawang Viking missions

48
00:07:15,060 --> 00:07:18,147
ay tila rurok
ng paggalugad noong panahong iyon.

49
00:07:18,897 --> 00:07:21,984
Nagpadala ang NASA
ng dalawang orbiter at dalawang lander,

50
00:07:22,568 --> 00:07:25,737
na magbibigay sa amin
ng buong bagong pananaw sa Mars.

51
00:07:37,166 --> 00:07:38,876
Oo, ito ang maganda.

52
00:07:48,844 --> 00:07:50,929
Nakakatuwang may matitinding alaala

53
00:07:51,013 --> 00:07:53,724
na nauugnay sa maraming
40-taong-gulang na mga pixel.

54
00:07:55,309 --> 00:07:56,268
Pero ako meron.

55
00:07:57,311 --> 00:07:59,521
Naaalala ko noong una kong nakita ito.

56
00:08:03,859 --> 00:08:06,361
Noong panahon ng misyon ng Viking,

57
00:08:06,820 --> 00:08:09,198
isa akong field geologist.

58
00:08:09,281 --> 00:08:12,951
Pupunta ako sa labas sa field,
at magpi-fieldwork ako sa geology.

59
00:08:14,369 --> 00:08:15,871
Nakakabighaning science,

60
00:08:16,914 --> 00:08:19,666
pero ang nakita kong
nakakadismaya tungkol dito

61
00:08:20,292 --> 00:08:23,086
ay walang mga bagong lugar na tutuklasin.

62
00:08:25,839 --> 00:08:29,927
Pagkatapos, nagsimula akong magtrabaho
sa mga larawan mula sa mga Viking orbiter.

63
00:08:30,719 --> 00:08:34,264
At titingin ako sa Mars,
gamit ang mga larawang ito,

64
00:08:36,016 --> 00:08:38,894
at wala akong ideya
kung ano ang tinitingnan ko.

65
00:08:38,977 --> 00:08:41,188
Pero walang nakakita sa kagandahan nito.

66
00:08:44,233 --> 00:08:47,027
Nakikita ito na walang nakakita dati.

67
00:08:49,071 --> 00:08:51,907
At alam kong gagalugarin ko ang space.

68
00:08:53,909 --> 00:08:57,037
Ang dalawang Viking orbiter,
habang nakatingin sila sa Mars,

69
00:08:57,120 --> 00:08:59,248
nakita nila, na "Kakaiba iyon.

70
00:08:59,831 --> 00:09:02,876
Maaaring may mga palatandaan
ng nakaraang tubig na umaagos.

71
00:09:04,419 --> 00:09:10,092
Dati bang berdeng mundo ang Mars, na may
mga buhay na bagay at asul na karagatan?"

72
00:09:12,552 --> 00:09:16,932
Kami mismo ang pupunta roon kung maaari.
Pero hindi pwede.

73
00:09:18,350 --> 00:09:21,311
At nalaman ko lang,
mula sa training ko bilang geologist,

74
00:09:21,436 --> 00:09:25,482
na kung makakakuha tayo ng rover
na bababa sa ibabaw ng Martian,

75
00:09:25,565 --> 00:09:27,901
at maaari itong kumilos at maglakbay,

76
00:09:27,985 --> 00:09:30,737
at talagang tuminging
malapitan sa mga bato,

77
00:09:30,821 --> 00:09:34,408
baka malaman natin ang katotohanan
tungkol sa kasaysayan ng Martian.

78
00:09:38,704 --> 00:09:41,456
At kaya, simula sa kalagitnaan ng '80s,

79
00:09:41,540 --> 00:09:44,876
gumugol ako ng sampung taon
ng pagsulat ng mga panukala sa NASA.

80
00:09:44,960 --> 00:09:46,795
Pero nabigo lahat ng mga panukala.

81
00:09:49,214 --> 00:09:51,466
At nakaharap ako
sa 'di magandang posibilidad

82
00:09:51,550 --> 00:09:54,594
na sinayang ko lang
ang isang buong dekada ng aking career

83
00:09:54,678 --> 00:09:56,179
nang walang maipakita para rito.

84
00:09:58,265 --> 00:10:01,560
Pero pagkatapos, humila kami
ng isang team na sasama sa JPL.

85
00:10:01,643 --> 00:10:05,397
Maaari ba talaga nating ilagay ang rover
na naisip ni Steve Squyres,

86
00:10:06,231 --> 00:10:10,110
at gamitin ang landing system na ito
na dinisenyo na natin?

87
00:10:12,362 --> 00:10:16,992
Kaya, gumawa kami ng proposal
at ipinakita iyon sa NASA.

88
00:10:18,618 --> 00:10:21,330
At sa wakas tinawagan na kami

89
00:10:22,748 --> 00:10:24,791
at natupad ang aming pangarap.

90
00:10:24,875 --> 00:10:28,670
Sobrang saya ko talaga
na pwede na naming ianunsiyo

91
00:10:28,754 --> 00:10:32,049
na babalik kami sa Mars,
nang may malaking puwersa.

92
00:10:32,132 --> 00:10:35,177
Kasama ang kambal. Ang Mars twin rovers.

93
00:10:36,178 --> 00:10:39,181
Pinangalanan namin silang
Spirit at Opportunity.

94
00:10:40,015 --> 00:10:43,060
Ito ay sampung taon
ng pagsulat ng mga panukala

95
00:10:43,143 --> 00:10:46,730
na sa wakas ay nagbunga ng resulta
na pinangarap ko noon.

96
00:10:48,106 --> 00:10:52,361
Ngunit sa tingin ko kung alam ko,
sa oras na iyon,

97
00:10:52,444 --> 00:10:56,073
na magiging mahirap
ang landas mula sa puntong iyon,

98
00:10:56,156 --> 00:10:58,367
na aktwal na makarating
sa ibabaw ng Mars,

99
00:10:58,450 --> 00:11:00,744
hindi ako matutuwa nang ganito.

100
00:11:06,416 --> 00:11:09,044
Maupo na tayo para maumpisahan na natin.

101
00:11:09,419 --> 00:11:12,589
Okey. Nandito ako bilang Project Engineer.

102
00:11:12,672 --> 00:11:15,634
Para matiyak na umaakmang
sama-sama ang kumpletong ideya.

103
00:11:15,717 --> 00:11:17,844
sa mga sistema ng paglipad at misyon.

104
00:11:17,928 --> 00:11:20,430
Tatalakayin ko ang paglulunsad,
cruise, at EDL...

105
00:11:20,514 --> 00:11:23,600
Ang buong layunin natin ay bumuo

106
00:11:23,683 --> 00:11:27,562
ng dalawang autonomous
solar-powered rover,

107
00:11:28,063 --> 00:11:31,733
na tatagal ng 90 sol,
tatlong buwan sa Mars.

108
00:11:33,360 --> 00:11:36,947
At talagang inaasahan namin
kahit isa sa kanila ay gagana.

109
00:11:38,156 --> 00:11:43,453
Pero kung hindi natin ito gagawin ng tama,
mami-miss natin ang petsa ng paglulunsad.

110
00:11:44,913 --> 00:11:47,249
Ang Iskedyul para sa Misyon sa Mars

111
00:11:47,332 --> 00:11:50,335
ay literal na hinihimok
ng pagkakahanay ng mga planeta.

112
00:11:50,419 --> 00:11:52,879
At kung na-miss mo
ang launch window na iyon,

113
00:11:52,963 --> 00:11:56,508
pagkalipas ng 26 na buwan ang susunod.

114
00:11:58,552 --> 00:12:03,181
Wala nang oras para magdisenyo,
bumuo, at subukan ang dalawang rovers

115
00:12:03,265 --> 00:12:05,016
at ilagay ang mga ito sa 2 rocket.

116
00:12:06,476 --> 00:12:09,396
At ang pressure sa team
ay talagang matindi.

117
00:12:10,021 --> 00:12:12,566
Kaya, kailangang makabuo
ng magaling na team...

118
00:12:12,649 --> 00:12:13,483
2 TAON
HANGGANG ILUNSAD

119
00:12:13,567 --> 00:12:15,819
...nagtatrabaho nang 24/7
para magtagumpay.

120
00:12:19,448 --> 00:12:21,741
Mula sa murang edad, nasa Star Trek ako.

121
00:12:22,909 --> 00:12:24,786
Gusto kong maging Geordi La Forge.

122
00:12:24,870 --> 00:12:26,496
Engineering, ito si La Forge.

123
00:12:26,580 --> 00:12:29,207
I-shut down ang power
sa lahat ng transporter. Papunta na ako.

124
00:12:29,291 --> 00:12:30,959
Hindi ko alam ang trabahong 'yon.

125
00:12:31,042 --> 00:12:34,504
Alam kong sila ang "engineer,"
pero hindi ko alam kung ano yun.

126
00:12:34,671 --> 00:12:38,508
Alam ko lang na gusto kong
laging nag-aayos ng mga bagay-bagay.

127
00:12:41,219 --> 00:12:45,599
Ang pagbuo kina Spirit at Opportunity
ay nagsimula talaga sa whiteboard lang.

128
00:12:47,767 --> 00:12:50,729
"Okey, magkakaroon tayo
ng 90 araw na misyon.

129
00:12:50,812 --> 00:12:53,815
At gusto nating hanapin
ang katibayan ng nakaraang tubig.

130
00:12:53,899 --> 00:12:56,109
Okey, ano'ng kailangan natin
para gawin yan?"

131
00:12:56,193 --> 00:12:59,154
At pagkatapos,
ang grupo ng iba't ibang mga engineer

132
00:12:59,237 --> 00:13:02,657
ay kailangang buhayin ang rover na iyon.

133
00:13:06,203 --> 00:13:07,913
Ito ang aking unang misyon.

134
00:13:08,997 --> 00:13:11,500
At talagang nakakasabik ito, alam mo,

135
00:13:11,583 --> 00:13:14,419
ang makagawa ng bagay
na walang nakagawa dati.

136
00:13:14,503 --> 00:13:16,296
Lumaki ako sa Ghana.

137
00:13:16,379 --> 00:13:19,299
Noong bata pa ako,
masyado kong nagustuhan ang radyo.

138
00:13:20,175 --> 00:13:24,012
At na-curious lang ako.
"May mga tao ba sa loob ng radyo?"

139
00:13:24,596 --> 00:13:28,600
Kaya nagbukas ako ng radyo
at nadismayang walang nahanap na tao.

140
00:13:28,683 --> 00:13:31,520
Kaya, nahumaling ako sa engineering.

141
00:13:33,021 --> 00:13:34,731
Para sa disenyo ng rover,

142
00:13:36,399 --> 00:13:40,779
sinadya ang desisyon
para maging tao ang mga katangian nito.

143
00:13:44,908 --> 00:13:47,327
Kung isa kang geologist
na nagtatrabaho sa field,

144
00:13:47,410 --> 00:13:51,540
karaniwan mong kinukuha ang bato,
at hatiin ito upang tingnan ang loob nito.

145
00:13:52,374 --> 00:13:55,043
Kaya, kailangan ng robot
ng robotic na braso,

146
00:13:55,585 --> 00:13:58,630
na may maraming instrumento para makasukat

147
00:13:58,713 --> 00:14:02,509
at microscopic images...
parang Swiss army knife.

148
00:14:07,973 --> 00:14:10,517
Ngayon, ang resolution ng camera ng rover

149
00:14:10,600 --> 00:14:13,311
ay mismong katumbas
ng 20-20 vision ng tao.

150
00:14:15,146 --> 00:14:19,025
Kaya bigla na lang silang nagmukhang
napakaraming eyeballs.

151
00:14:21,778 --> 00:14:24,614
Tapos, ang taas ng rover ay 5'2".

152
00:14:24,698 --> 00:14:27,158
Iyan ang karaniwang taas ng isang tao.

153
00:14:30,245 --> 00:14:33,707
Kaya habang nagmamaneho ang rover,
kumukuha ng mga litratong ito,

154
00:14:33,790 --> 00:14:36,793
para itong isang taong
naglalakad sa ibabaw.

155
00:14:39,921 --> 00:14:41,840
Isang kahon lang ito ng mga wire?

156
00:14:44,050 --> 00:14:47,971
Pero nakagawa ka ng cute na robot...

157
00:14:48,263 --> 00:14:50,307
...na may mukha.

158
00:14:52,642 --> 00:14:55,562
May mga nakakamangha tayong
instrumento sa agham.

159
00:14:56,730 --> 00:14:59,691
Pero kapag inilagay mo
lahat ng bagay na iyon sa rover,

160
00:14:59,774 --> 00:15:01,109
mas malaki ang bigat.

161
00:15:01,192 --> 00:15:03,028
18 BUWAN
HANGGANG ILUNSAD

162
00:15:03,111 --> 00:15:06,656
Ito ang magiging isang malaking problema
para sa paglapag sa Mars.

163
00:15:06,740 --> 00:15:09,326
Pero ang tinitingnan ko
ay ang literal na paggamit

164
00:15:09,409 --> 00:15:12,912
ng anim na maliit na bungee cord
na nakakabit dito sa mga airbag.

165
00:15:12,996 --> 00:15:17,751
At ang hamon dito ay maraming
iba't ibang paraan para gawin ito.

166
00:15:17,834 --> 00:15:22,213
'Di natin alam ang pinakamaganda. At isang
shot lang talaga ang pwedeng gamitin.

167
00:15:22,297 --> 00:15:26,259
May malalaking airbag na pinalaki pa
ang sistema ng paglapag natin,

168
00:15:26,968 --> 00:15:29,888
at patatalbugin nila ito lupa.

169
00:15:30,930 --> 00:15:33,099
Ang pinakamalaking problema kaagad,

170
00:15:33,183 --> 00:15:37,646
simulan nang mag-math kung ano'ng dapat
na timbang nina Spirit at Opportunity.

171
00:15:37,729 --> 00:15:40,815
At kaya ba ng mga airbag na iyon
ang bigat na iyon?

172
00:15:43,151 --> 00:15:44,736
Kaya nagsimula kaming mag-test.

173
00:15:44,819 --> 00:15:46,738
-Ano ang...
-Ang galing nito.

174
00:15:46,821 --> 00:15:49,282
-Hindi ito problema.
-Ang gandang bato nito.

175
00:15:49,366 --> 00:15:50,867
-Oo.
-Gusto ko ang batong ito.

176
00:15:50,950 --> 00:15:51,910
Oo.

177
00:15:51,993 --> 00:15:54,037
Kaya sinubukan namin ang mga airbag

178
00:15:54,120 --> 00:15:57,290
na may mga uri ng batong
makikita natin sa Mars.

179
00:15:57,374 --> 00:15:59,084
Ibinagsak namin ito nang malakas.

180
00:16:01,086 --> 00:16:04,047
Ang daming malalaking butas
sa mga airbag na ito.

181
00:16:04,130 --> 00:16:08,385
Napunit ng mga bato,
at sabi namin, "Hindi ito maganda.

182
00:16:08,468 --> 00:16:09,719
Hindi talaga maganda."

183
00:16:10,970 --> 00:16:12,972
Ibang kwento ang mga parachute.

184
00:16:13,056 --> 00:16:14,057
1 TAON
BAGO ANG LAUNCH

185
00:16:14,140 --> 00:16:16,184
Isa, dalawa, tatlo.

186
00:16:16,267 --> 00:16:19,896
Nang nag-test kami gamit
ang malaking payload na hugis rocket,

187
00:16:19,979 --> 00:16:22,816
at ibinagsak ito sa langit
mula sa helicopter,

188
00:16:22,899 --> 00:16:26,778
ang una... nagkapunit-punit ang parachute.

189
00:16:29,572 --> 00:16:30,782
'Yong pangalawa...

190
00:16:33,410 --> 00:16:34,744
nagkapunit-punit din.

191
00:16:36,413 --> 00:16:39,582
Kaya naisip naming
wala kaming gumaganang parachute.

192
00:16:39,666 --> 00:16:42,627
Sa kasamaang palad,
ang chute na iyon na kakasabog lang

193
00:16:42,711 --> 00:16:45,839
ay ang chute
na plano naming dalhin sa Mars.

194
00:16:45,922 --> 00:16:47,006
Anong punto mo?

195
00:16:47,090 --> 00:16:49,384
Napakaseryosong problema nito.

196
00:16:49,467 --> 00:16:51,636
Anong bahagi nito ang nagbibigay ng gas?

197
00:16:52,178 --> 00:16:53,596
Saan kayo nag-aalala?

198
00:16:53,680 --> 00:16:57,183
May listahan ng mga banta
na isinangguni sa'kin ng mga taong ito,

199
00:16:57,267 --> 00:16:59,436
at idinagdag ko lahat ng mga bantang iyon.

200
00:16:59,519 --> 00:17:02,939
Nasa kategorya sila ng lahat
ng iisipin nating maaaring magkamali.

201
00:17:03,022 --> 00:17:04,649
Alam ko ang pag-aalala n'yo.

202
00:17:04,733 --> 00:17:09,529
Alam ko, iniisip mong, "Isang bilyong
dolyar na pambansang asset ito.

203
00:17:09,612 --> 00:17:12,031
Baka maging malaking disaster 'to."

204
00:17:13,908 --> 00:17:16,911
10 BUWAN
BAGO ANG LAUNCH

205
00:17:20,415 --> 00:17:21,583
Okey, handa na kami.

206
00:17:21,666 --> 00:17:22,500
PAGSUBOK NG VIBRATION

207
00:17:22,584 --> 00:17:23,710
'Eto na.

208
00:17:23,793 --> 00:17:27,464
TESTING KAY SPIRIT

209
00:17:33,219 --> 00:17:36,014
Binuo namin
sina Spirit at Opportunity

210
00:17:36,097 --> 00:17:39,058
na may layuning
gawin silang identical twins.

211
00:17:40,852 --> 00:17:45,023
At medyo nagsimula sila nang ganoon,
pero ang bilis magbago ng mga bagay.

212
00:17:51,780 --> 00:17:52,989
Okey, clear dito.

213
00:17:53,072 --> 00:17:55,533
Hanggang sa assembly at testing,

214
00:17:55,617 --> 00:17:59,454
laging si Spirit ang nauunang mag-test.
At mabibigo siya.

215
00:17:59,537 --> 00:18:01,998
-'Wag nang ituloy.
-Nawala ang isang bushing.

216
00:18:02,624 --> 00:18:03,875
Nawala ang isang bushing?

217
00:18:03,958 --> 00:18:05,376
Tingnan mo ang deck.

218
00:18:06,586 --> 00:18:09,088
At darating si Opportunity.

219
00:18:09,172 --> 00:18:10,256
TESTING NI OPPORTUNITY - TESTING NI SPIRIT

220
00:18:10,340 --> 00:18:11,424
Nagsasaya pa? Okey.

221
00:18:11,508 --> 00:18:12,383
TESTING NI OPPORTUNITY

222
00:18:12,467 --> 00:18:14,803
Isa, dalawa, tatlo.

223
00:18:16,179 --> 00:18:17,138
Hinto.

224
00:18:18,389 --> 00:18:19,724
Salamat.

225
00:18:19,808 --> 00:18:23,478
At sa bawat test,
pumapasa si Opportunity at magaling siya.

226
00:18:25,563 --> 00:18:29,108
Kaya bago pa sila umalis sa planetang ito,
problema na si Spirit,

227
00:18:29,192 --> 00:18:31,277
at si Opportunity ay Little Miss Perfect.

228
00:18:31,528 --> 00:18:35,114
7 BUWAN
BAGO ANG LAUNCH

229
00:18:35,198 --> 00:18:39,369
Pagkatapos ng maraming oras
ng testing at pagbuo ng aming mga rover,

230
00:18:40,870 --> 00:18:43,581
oras na upang ilagay sa lupa si Oppy.

231
00:18:47,585 --> 00:18:49,337
Ito ang pinakaunang pagkakataon

232
00:18:50,213 --> 00:18:52,757
na binigyan namin ng buhay ang rover.

233
00:18:54,175 --> 00:18:55,260
Galaw.

234
00:19:02,016 --> 00:19:03,059
Unang hakbang niya.

235
00:19:05,645 --> 00:19:06,813
Excited ako!

236
00:19:07,522 --> 00:19:10,233
Kasi parang, "Buhay ito!"

237
00:19:15,613 --> 00:19:18,616
Naging halos katulad siya
ng isang buhay na bagay sa iyo.

238
00:19:21,244 --> 00:19:25,665
Isang tunay, buhay na robot na
maaari mong maisip na pupunta sa Mars

239
00:19:25,790 --> 00:19:28,751
at gagawin ang mga bagay
na pinangarap mong gawin doon.

240
00:19:30,128 --> 00:19:33,882
Ang sabihing para 'yong batang isinilang
ay pagmamaliit sa pagiging magulang,

241
00:19:33,965 --> 00:19:35,842
pero parang gano'n talaga.

242
00:19:39,178 --> 00:19:41,681
Ngunit, pakiramdam mo, hindi malinaw

243
00:19:41,764 --> 00:19:45,226
na talagang handa ang anak mo
para sa exciting at mapanganib na mundo.

244
00:19:47,729 --> 00:19:50,273
Nagawa na ba natin
lahat ng testing na gusto natin?

245
00:19:52,108 --> 00:19:53,318
Hindi pa.

246
00:19:56,029 --> 00:19:58,448
Pero sa huli, mauubusan ka lang ng oras.

247
00:19:59,908 --> 00:20:01,326
At oras na para lumipad.

248
00:20:06,456 --> 00:20:08,583
UMAGA NG LAUNCH
KENNEDY SPACE CENTER

249
00:20:08,666 --> 00:20:11,127
Nandito kami sa labas, 5:30 ng umaga.

250
00:20:11,210 --> 00:20:14,005
Pero, para sa amin,
napakaraming oras nito,

251
00:20:14,088 --> 00:20:17,967
maraming oras, maraming gabing walang
tulog dahil gusto mong magtagumpay ito.

252
00:20:18,760 --> 00:20:21,554
Hindi kapani-paniwala.
Hindi ko alam kung mangyayari ito.

253
00:20:21,638 --> 00:20:24,557
Ninenerbiyos talaga ako.

254
00:20:35,443 --> 00:20:36,402
Maswerteng mani.

255
00:20:38,446 --> 00:20:40,239
Si Spirit ang unang ila-launch.

256
00:20:40,323 --> 00:20:41,658
PAG-LAUNCH KAY SPIRIT
HUNYO 10, 2003

257
00:20:41,741 --> 00:20:43,826
Si Opportunity,
pagkatapos ng tatlong linggo.

258
00:20:43,910 --> 00:20:44,744
PAG-LAUNCH KAY OPPORTUNITY
HULYO 7, 2003

259
00:20:44,827 --> 00:20:48,706
Ito ang Delta Launch Control sa T-minus
8 minutes, 40 seconds and counting...

260
00:20:48,790 --> 00:20:52,710
At nasa Control Room ako
para kay Spirit sa JPL.

261
00:20:53,836 --> 00:20:56,422
Gusto ko talaga kapag may trabaho ako.

262
00:20:57,507 --> 00:20:59,384
Dahil doon ako nakatutok.

263
00:20:59,467 --> 00:21:02,011
At medyo mahirap maging emosyonal,

264
00:21:02,095 --> 00:21:04,889
dahil may bagay na dapat kang tutukan.

265
00:21:04,973 --> 00:21:08,685
Ito ang huling pagsusuri
kay Spirit MER-A spacecraft.

266
00:21:08,768 --> 00:21:10,561
Isa akong farm girl mula sa Ohio.

267
00:21:11,312 --> 00:21:13,940
Lumaki akong nag-aalaga ng mga tupa,
baboy, baka.

268
00:21:14,607 --> 00:21:17,485
At nagtrabaho ang tatay ko
sa Army Corps of Engineers,

269
00:21:18,903 --> 00:21:20,863
sa pinakaunang mga rocket,

270
00:21:20,947 --> 00:21:23,574
at ikukuwento niya
ang mga nakakamanghang kwento.

271
00:21:25,243 --> 00:21:30,415
Pero walang babae
sa aerospace engineering.

272
00:21:32,667 --> 00:21:34,627
Kaya hindi ko lubos maisip

273
00:21:34,711 --> 00:21:38,381
na magkakaroon ako ng pagkakataon
para magpadala ng rover sa Mars.

274
00:21:39,674 --> 00:21:41,926
-Handa na ang MER-2 sa launch.
-Roger.

275
00:21:42,301 --> 00:21:45,847
T-minus ten.
Magsisimula ka nang ma-excite.

276
00:21:54,814 --> 00:21:57,525
Ini-start na ang makina. At lipad.

277
00:21:59,318 --> 00:22:01,779
Naririnig mo ang rocket na iyon...

278
00:22:04,699 --> 00:22:07,243
Walang paputok.

279
00:22:07,326 --> 00:22:10,496
Walang paputok.

280
00:22:15,460 --> 00:22:18,546
Nakasama sa load relief.
Sumasagot ang sasakyan.

281
00:22:18,629 --> 00:22:22,216
Napakaganda ng pag-recover ng sasakyan
mula sa liftoff transition.

282
00:22:23,426 --> 00:22:25,928
Hindi ko alam kung iiyak ako,
pero sa tingin ko...

283
00:22:26,012 --> 00:22:31,476
Alam mo, ang rocket na ito,
dala ang aking mga pag-asa at pangarap.

284
00:22:31,559 --> 00:22:35,688
At, alam mo, napaka...
Napakahirap ilarawan.

285
00:22:37,315 --> 00:22:40,818
Ngunit nararamdaman mo
ang gawa ng buhay mo sa rocket.

286
00:22:48,034 --> 00:22:49,952
Ako ang nagpalaki sa batang ito.

287
00:22:50,036 --> 00:22:51,412
Oo!

288
00:22:51,496 --> 00:22:53,498
Parang ganoon ang pakiramdam.

289
00:22:55,208 --> 00:22:57,668
At ngayon magniningning
ang sandali ng batang iyon.

290
00:23:00,088 --> 00:23:02,673
Ngunit mahirap magpaalam.

291
00:23:04,258 --> 00:23:07,595
Inilaan ko ang 16 na taon
ng aking buhay sa rovers na ito.

292
00:23:09,764 --> 00:23:14,185
Pagkatapos, inilagay mo sila sa tuktok
ng rocket, at pinalipad sila sa kalawakan,

293
00:23:15,061 --> 00:23:17,271
at hindi mo na sila makikita ulit.

294
00:23:22,318 --> 00:23:25,696
Para kay Opportunity,
nasa labas ako kasama ang pamilya ko,

295
00:23:25,780 --> 00:23:28,366
at nanonood kami
mula sa mismong launchpad

296
00:23:28,449 --> 00:23:31,077
kung saan inlunsad din ng dad ko
ang misyon niya.

297
00:23:33,579 --> 00:23:35,373
At namatay siya noon.

298
00:23:37,083 --> 00:23:41,295
At siya ang pinaka-proud na ama sa lahat.

299
00:23:42,755 --> 00:23:46,717
Napaka-emosyonal nito,
para sa'kin, sa ina ko, sa pamilya ko,

300
00:23:46,801 --> 00:23:52,807
na makita kung paano niya ako
nahikayat na galugarin ang space.

301
00:24:10,658 --> 00:24:14,912
Anim at kalahating buwan ang paglalakbay
sa Mars ng parehong rovers.

302
00:24:18,457 --> 00:24:21,794
Tatlong linggo ang pagitan
nina Spirit at Opportunity sa isa't isa.

303
00:24:21,878 --> 00:24:24,463
Kaya hindi sila masyadong
magkalayo sa kalawakan.

304
00:24:25,423 --> 00:24:29,051
Kaya may trajectory tayo papuntang Mars.
At gusto naming tiyakin

305
00:24:29,135 --> 00:24:32,096
na sinusundan namin ang papunta sa Mars
habang kumikilos kami.

306
00:24:36,058 --> 00:24:39,854
Para kang nasa Los Angeles
at gusto mong tirahin ang bola ng golf

307
00:24:39,937 --> 00:24:44,150
para tamaan ang hawakan ng pinto ng
Buckingham Palace. Iyon ang gagawin namin.

308
00:24:46,027 --> 00:24:49,947
Tinatawag silang tahimik na panahon.
Anim at kalahating buwan ng katahimikan.

309
00:24:50,072 --> 00:24:51,157
Walang nangyayari.

310
00:24:51,824 --> 00:24:54,702
Pero, hindi gaanong totoo 'yon.

311
00:24:58,164 --> 00:25:03,961
Tinamaan tayo ng pinakamalaking serye
ng mga solar flare na nakita na dati.

312
00:25:05,379 --> 00:25:09,842
At nakita namin ang malaking ejection
ng mga enerhiya at particle ng araw

313
00:25:09,926 --> 00:25:11,719
na nag-uunahan sa ating spacecraft.

314
00:25:20,019 --> 00:25:22,146
Sa mga solar flare na iyon,

315
00:25:22,230 --> 00:25:26,150
nagbubuga ang araw ng plasma.

316
00:25:28,486 --> 00:25:32,573
Ang plasma ay isang ulap ng mga electron
na may malakas na karga.

317
00:25:34,492 --> 00:25:38,204
At ang energetic particles,
na maaari talagang pumatay ng isang tao,

318
00:25:38,829 --> 00:25:41,249
bumabangga sila mismo sa ating mga rover.

319
00:25:42,500 --> 00:25:45,086
Hanggang sa computer.

320
00:25:50,174 --> 00:25:51,759
Masama talaga para sa spacecraft.

321
00:25:55,554 --> 00:25:58,391
Ang software
na inilagay namin sa board ay na-corrupt.

322
00:26:01,185 --> 00:26:03,187
Kaya ni-reboot ang parehong rover.

323
00:26:07,316 --> 00:26:10,736
Sinabi namin
sa aming Johnny Fives na matulog.

324
00:26:11,654 --> 00:26:13,531
Nakakatakot talaga ito.

325
00:26:15,741 --> 00:26:19,745
Nilo-load mo ang bagong bersyong ito
ng software sa mga sasakyan

326
00:26:20,538 --> 00:26:23,541
at sa pag-transition mo,
alam mo na, Control, Alt, Delete.

327
00:26:23,624 --> 00:26:24,834
Sana gumana lahat.

328
00:26:36,887 --> 00:26:37,972
Gumana ito.

329
00:26:38,723 --> 00:26:40,099
Nag-reboot sila.

330
00:26:41,684 --> 00:26:45,604
At inabot kami ng ilang linggo
upang linisin ang aming mga computer.

331
00:26:47,898 --> 00:26:50,609
Sa oras na iyon ang araw ay huminahon,

332
00:26:50,693 --> 00:26:54,280
ang software ay na-load
at handa na kaming lumapag sa Mars.

333
00:27:00,328 --> 00:27:06,167
Pero noong panahong iyon, two-thirds
ng mga misyon sa Mars ay pumalpak.

334
00:27:08,336 --> 00:27:10,254
Ang Mars ang libingan ng spacecraft.

335
00:27:10,755 --> 00:27:11,797
Noong lumilipad kami.

336
00:27:14,300 --> 00:27:15,509
4 NA TAON ANG NAKALIPAS

337
00:27:15,593 --> 00:27:19,472
Ilang taon noon, inilunsad ng NASA
ang dalawang misyon sa Mars.

338
00:27:19,555 --> 00:27:22,141
Mars Polar Lander
at Mars Climate Orbiter.

339
00:27:24,894 --> 00:27:25,978
Parehong pumalpak.

340
00:27:27,855 --> 00:27:29,899
Ang isa ay nasunog sa ere,

341
00:27:29,982 --> 00:27:32,193
ang isa ay bumagsak sa lupa.

342
00:27:33,444 --> 00:27:36,405
Sa Mars Climate Orbiter,
error sa komunikasyon ang dahilan.

343
00:27:36,489 --> 00:27:40,659
Nagko-convert kami
kung ano ang ibinigay sa amin sa English,

344
00:27:40,743 --> 00:27:42,995
akala namin ibinigay sa amin sa metric.

345
00:27:43,079 --> 00:27:45,831
At nakakatawang nakakahiya iyon.

346
00:27:45,915 --> 00:27:48,584
Malaking balita mula sa kalawakan,
mga kaibigan.

347
00:27:48,667 --> 00:27:54,423
Tila ngayon, sinasabi ng mga siyentipikong
walang matalinong buhay sa NASA.

348
00:27:54,507 --> 00:27:55,508
Oo.

349
00:27:56,842 --> 00:28:00,429
Kaya naman, lahat ng mata nakatuon sa'min.

350
00:28:03,349 --> 00:28:08,062
Nadama ng aming team
na kailangan ng Spirit at Opportunity

351
00:28:08,145 --> 00:28:10,773
na maging misyon ng pagtubos.

352
00:28:13,275 --> 00:28:16,320
Bilang bahagi ng koponan, naramdaman namin

353
00:28:17,571 --> 00:28:20,032
na kung sakaling
pumalpak ang paglapag nito,

354
00:28:20,991 --> 00:28:23,160
maaaring ito na ang katapusan ng NASA.

355
00:28:26,122 --> 00:28:29,166
Magandang gabi sa lahat.
At welcome sa ipinangakong

356
00:28:29,250 --> 00:28:33,546
kapana-panabik at puno ng pangyayaring
gabi rito sa JPL.

357
00:28:33,629 --> 00:28:36,799
Ito ay live coverage
ng paglapag ni Spirit sa Mars.

358
00:28:36,882 --> 00:28:38,592
Live coverage
ng paglapag ni Opportunity sa Mars.

359
00:28:38,676 --> 00:28:39,510
PAGLAPAG NI OPPORTUNITY - ENERO 24, 2004
PAGLAPAG NI SPIRIT - ENERO 3, 2004

360
00:28:39,593 --> 00:28:43,848
At ngayong gabi, sabi ng navigation team,
"Handa na lahat ng system."

361
00:28:48,269 --> 00:28:52,106
Sina Spirit at Opportunity ay lalapag na
sa magkabilang panig ng Mars,

362
00:28:52,189 --> 00:28:53,274
sa pagitan ng 3 linggo.

363
00:28:55,818 --> 00:28:57,278
Balisang-balisa ang lahat.

364
00:28:58,112 --> 00:29:02,366
Hindi ko alam kung saang parte ako
uminom ng gamot sa presyon ng dugo ko.

365
00:29:03,617 --> 00:29:05,953
At isang magandang gabi
mula sa Flight Deck.

366
00:29:06,036 --> 00:29:10,624
Ang kasalukuyang bilis natin
ay 11,320 milya kada oras na mabilis naman

367
00:29:10,708 --> 00:29:13,878
upang tumawid sa distansyang
katumbas ng Estados Unidos sa 12 minuto.

368
00:29:14,628 --> 00:29:17,256
Pinapayuhan namin kayong
umupo at i-enjoy ang paglapag.

369
00:29:20,676 --> 00:29:22,803
Pumasok, bumaba, lumapag.

370
00:29:23,846 --> 00:29:27,850
Humigit-kumulang sa 86 na pangyayaring ito
kung saan, kung may mali...

371
00:29:29,977 --> 00:29:31,437
mawawala ang mga rovers.

372
00:29:33,105 --> 00:29:35,774
Ito ang pinakanakakatakot na maiisip mo.

373
00:29:35,858 --> 00:29:38,986
Dahil ang tagal ng komunikasyon
mula sa rover na nagsasabing,

374
00:29:39,069 --> 00:29:41,614
"Uy, heto na ako,"
sa Earth ay sampung minuto.

375
00:29:44,575 --> 00:29:46,243
Wala tayong magagawa

376
00:29:47,828 --> 00:29:49,663
kundi ang umasa na mabuhay sila.

377
00:29:50,289 --> 00:29:52,500
Tinatawag namin itong
anim na minuto ng takot.

378
00:29:53,250 --> 00:29:58,339
Ito ang oras kung kailan pumapasok
ang spacecraft sa tuktok ng ere ng Martian

379
00:29:58,422 --> 00:30:03,719
hanggang gawin nito ang mga aktibidad
na kailangan nitong gawin nang mag-isa

380
00:30:03,802 --> 00:30:06,055
para lumapag nang ligtas sa lupa.

381
00:30:06,138 --> 00:30:10,351
Papasok sa ere in three, two, one.

382
00:30:13,103 --> 00:30:16,649
Nanganganib ang lahat
sa anim na minutong takot.

383
00:30:16,732 --> 00:30:18,984
Ang sasakyan ngayon
ay nasa ibabaw ng ere ng Martian.

384
00:30:19,068 --> 00:30:20,486
Oras na
para sa pinakamainit na temperatura.

385
00:30:20,903 --> 00:30:24,657
Ang mga heat shield ay papainitin
sa temperaturang pataas ng 1600°C.

386
00:30:27,201 --> 00:30:28,202
Bumukas ang parachute.

387
00:30:30,287 --> 00:30:31,455
Nagpapabagal.

388
00:30:31,539 --> 00:30:33,707
Ang kasalukuyang bilis
ay 446 milya kada oras.

389
00:30:33,791 --> 00:30:36,126
Sa oras na ito inaasahan nating
magiging subsonic ang sasakyan.

390
00:30:38,629 --> 00:30:41,549
Mayroong bagay na tinatawag
na heat shield na sobrang init

391
00:30:41,632 --> 00:30:43,259
at kailangang matanggal ito.

392
00:30:45,678 --> 00:30:47,596
Pero, magsisimula ang mahirap na bahagi.

393
00:30:48,681 --> 00:30:52,893
Kailangan ng lander na mag-rappel pababa
sa isang 20 metrong lubid.

394
00:30:54,520 --> 00:30:58,065
Mayroon kang parachute,
back shell, at isang lander.

395
00:31:01,902 --> 00:31:03,237
Magkakahangin ang airbags.

396
00:31:07,992 --> 00:31:10,953
Sa 40 feet, nagpaputok
ng mga retro rocket ang back shell.

397
00:31:11,579 --> 00:31:14,206
Pinapabagal ang rover pababa
sa 0 milya bawat oras

398
00:31:14,290 --> 00:31:15,958
tapos puputulin ang huling cord.

399
00:31:25,259 --> 00:31:27,136
Wala kaming nakikitang signal sa ngayon.

400
00:31:27,219 --> 00:31:30,431
May nakitang pasulpot-sulpot na signal
na nagpapahiwatig na kami ay tumatalbog.

401
00:31:30,514 --> 00:31:34,101
Gayunpaman, sa kasalukuyan,
wala kaming signal mula sa spacecraft.

402
00:31:34,768 --> 00:31:35,978
Pakihintay.

403
00:31:42,651 --> 00:31:44,236
Naglalaho si Spirit.

404
00:31:46,530 --> 00:31:48,365
Nawawala ang signal.

405
00:31:49,992 --> 00:31:51,160
Wala na.

406
00:31:53,245 --> 00:31:55,497
Inisip namin, "Maaaring nag-crash siya."

407
00:32:02,588 --> 00:32:03,589
Katahimikan.

408
00:32:05,341 --> 00:32:07,301
Naghihintay ng signal ang lahat.

409
00:32:08,302 --> 00:32:10,220
May hinihintay ang lahat.

410
00:32:16,018 --> 00:32:18,979
Naisip ko, ginawa namin
ang lahat ng ito sa walang kabuluhan.

411
00:32:20,481 --> 00:32:22,483
Na baka pumalpak ang misyong ito.

412
00:32:30,824 --> 00:32:32,701
-Nakikita mo ba?
-Ano'ng nakikita natin?

413
00:32:32,785 --> 00:32:34,119
Nakikita n'yo ba?

414
00:32:35,913 --> 00:32:37,331
Nandiyan na!

415
00:32:39,875 --> 00:32:43,879
Mayroon kaming napakalakas na signal
sa kaliwang polarization channel...

416
00:32:43,962 --> 00:32:45,464
na nagsasaad na...

417
00:32:48,842 --> 00:32:50,886
Nasa Mars kami.

418
00:33:00,896 --> 00:33:04,108
Nakikita mo kaming tumatalon-talon.
Hindi tumatalon sa tuwa.

419
00:33:05,317 --> 00:33:06,819
Tumalon kami dahil sa ginhawa.

420
00:33:09,780 --> 00:33:12,658
Ligtas na nakarating
ang dalawang rover sa ibabaw ng Mars.

421
00:33:23,085 --> 00:33:27,631
SOL 1
ENERO 4, 2004

422
00:33:27,715 --> 00:33:31,593
Spirit Rover Diary. Ika-4 ng Enero, 2004.

423
00:33:32,219 --> 00:33:33,429
Sol 1.

424
00:33:34,012 --> 00:33:36,807
Drama queen si Spirit.

425
00:33:36,890 --> 00:33:39,768
Pagkatapos ng sampung minutong
nakakabinging katahimikan,

426
00:33:39,852 --> 00:33:42,938
ligtas na ang rover natin
sa ibabaw ng Mars.

427
00:33:47,443 --> 00:33:50,112
Mga kaibigan,
may pribilehiyo kang makasama

428
00:33:50,195 --> 00:33:52,906
sa isa sa mga pinakakapana-panabik
na silid sa Earth sa ngayon.

429
00:33:54,116 --> 00:33:57,327
High school student lang ako
nang lumapag ang Opportunity.

430
00:33:58,162 --> 00:34:02,249
Napili ako bilang isa
sa 16 na estudyante mula sa buong mundo

431
00:34:03,542 --> 00:34:07,379
na pumunta sa Mission Control Room
kasama ang pangkat ng agham

432
00:34:07,463 --> 00:34:10,048
noong ipinadala ni Oppy
ang mga unang litrato niya.

433
00:34:10,132 --> 00:34:13,302
Bumaba na ngayon ang lahat ng navcam.
Lahat ng navcam.

434
00:34:19,725 --> 00:34:21,351
Nasa Mars na tayo.

435
00:34:29,860 --> 00:34:31,779
Nang lumabas ang mga unang litrato...

436
00:34:33,197 --> 00:34:35,657
ang ginhawa sa pakiramdam,

437
00:34:35,741 --> 00:34:38,744
yung BP ko, bumababa na ulit.

438
00:34:42,664 --> 00:34:44,416
Tapos sobrang saya naming lahat.

439
00:34:54,468 --> 00:34:56,178
Dumating na ang anak ko.

440
00:34:56,804 --> 00:34:57,888
Ito...

441
00:35:02,142 --> 00:35:03,560
Maligayang pagdating sa Mars.

442
00:35:08,774 --> 00:35:12,027
Opportunity Rover Diary. Sol 1.

443
00:35:14,112 --> 00:35:16,907
Ang signal mula sa sasakyan
ay matatag at malakas.

444
00:35:18,075 --> 00:35:20,494
Si Opportunity ay nasa Mars.

445
00:35:47,437 --> 00:35:50,023
Lumapag si Opportunity
sa isang napakaliit na crater,

446
00:35:50,107 --> 00:35:51,567
sa Meridiani Planes.

447
00:35:53,110 --> 00:35:56,446
Isang 300 milyong milya na butas ito.

448
00:35:58,490 --> 00:36:04,204
Ang Handcam, Navcam at Hazcams,
nagbabalik ng mga nakakamanghang litrato.

449
00:36:08,458 --> 00:36:10,794
Ano'ng tinitingnan natin?

450
00:36:14,715 --> 00:36:17,009
Hindi ako magsa-science analysis

451
00:36:17,092 --> 00:36:19,553
dahil parang wala pa akong
nakitang ganito sa tanang buhay ko

452
00:36:21,096 --> 00:36:22,431
Gaya ng inaasahan namin.

453
00:36:22,514 --> 00:36:25,642
Grabe! Pasensya na, ako'y...

454
00:36:30,564 --> 00:36:31,899
Wala akong masabi rito.

455
00:36:36,069 --> 00:36:39,823
Puro maitim na buhangin sa lahat ng dako.

456
00:36:42,117 --> 00:36:47,205
At saka makikita sa 'di kalayuan
ang mga matingkad na batong ito.

457
00:36:48,665 --> 00:36:50,751
Nagtatalon-talon sila at nagsasabing,

458
00:36:50,834 --> 00:36:53,754
"Diyos ko, bedrock iyon,
Nakikita ko ang bedrock."

459
00:36:53,837 --> 00:36:58,175
'Di ko alam ang ibig sabihin no'n noon.
Hindi ko alam kung bakit iyon mahalaga.

460
00:36:58,258 --> 00:37:01,511
'Di yata ako nakatulog ni isang pikit
ng gabing iyon. Nakaka-excite.

461
00:37:02,846 --> 00:37:04,890
Ang bedrock ay geologic na katotohanan.

462
00:37:06,183 --> 00:37:09,603
Ito ang makapagsasabi sa iyo
kung ano ang nangyari rito mismo,

463
00:37:09,686 --> 00:37:12,272
sa mismong lugar na ito, sa nakalipas.

464
00:37:22,574 --> 00:37:25,452
Daan-daang tao sa buong mundo

465
00:37:25,535 --> 00:37:27,245
ang nagtrabaho na rito.

466
00:37:28,538 --> 00:37:32,918
At kailangang perpekto ang lahat
para mangyari ang sandaling ito.

467
00:37:48,392 --> 00:37:49,935
Buhay si Spirit,

468
00:37:50,018 --> 00:37:52,229
lumapag nang ligtas si Opportunity

469
00:37:52,312 --> 00:37:55,899
at may tunay na bedrock tayo
sa harap natin sa Meridiani.

470
00:37:57,401 --> 00:37:59,820
Ngayon, oras na para matulog.

471
00:37:59,903 --> 00:38:04,157
NASA: MAGANDANG GABI, OPPORTUNITY.
NASA: MAGANDANG GABI, SPIRIT.

472
00:38:05,826 --> 00:38:10,247
Hello sa lahat.
Mahalagang araw ito para sa rover sa Mars.

473
00:38:10,789 --> 00:38:16,795
At handa na nitong gawin kung anong
dapat gawin at maging robotic geologist.

474
00:38:18,213 --> 00:38:22,259
Kasanayan. Ang kantang
panggising sa umaga ay narito na.

475
00:38:32,436 --> 00:38:34,479
OPPY:
MAGANDANG UMAGA.

476
00:38:34,563 --> 00:38:36,690
NAGSISIMULA NG GAWAIN.

477
00:38:36,773 --> 00:38:39,151
Ang isang tradisyon sa space flight ng tao

478
00:38:39,818 --> 00:38:42,529
ay gisingin ang mga tripulante.

479
00:38:42,612 --> 00:38:45,615
Kantang panggising ng crew.
Na patutugtugin.

480
00:38:45,699 --> 00:38:48,702
Tipong, "Gumising na kayo,
oras na para magtrabaho."

481
00:38:54,791 --> 00:38:58,086
Ang araw ng Martian, tinatawag naming sol,

482
00:38:58,170 --> 00:39:01,339
ay humigit-kumulang 40 minutong
mas mahaba kaysa sa isang Earth day.

483
00:39:01,423 --> 00:39:05,469
Kaya nagbabago ang iskedyul mo
nang halos isang oras bawat araw.

484
00:39:06,344 --> 00:39:08,263
Lahat kami, nabubuhay sa oras ng Mars.

485
00:39:09,264 --> 00:39:11,349
Mahirap ang ganitong buhay

486
00:39:11,433 --> 00:39:15,353
dahil ang pang-araw-araw na plano ng
meeting ngayon ay magsisimula sa tanghali.

487
00:39:15,437 --> 00:39:19,524
At sa dalawa't kalahating linggo,
sisimulan natin ang araw sa hatinggabi.

488
00:39:21,026 --> 00:39:23,528
Kaya pagod kami. May jet lag kami.

489
00:39:24,529 --> 00:39:26,156
At kailangan din naming gumising.

490
00:39:37,042 --> 00:39:39,294
At ngayon, nasa 90-sol race na kami

491
00:39:39,377 --> 00:39:43,256
para alamin hangga't kaya namin
ang tungkol sa Mars.

492
00:39:45,467 --> 00:39:49,096
Pinili namin ang landing site ni Spirit,
ang Gusev Crater,

493
00:39:49,179 --> 00:39:53,350
na tila may malaking tuyong ilog
na umaagos dito.

494
00:39:53,892 --> 00:39:56,144
At nagpunta kami roon, umaasang makahanap

495
00:39:56,228 --> 00:40:00,440
ng ebidensyang may tubig doon
at tirahan doon noon.

496
00:40:01,858 --> 00:40:06,154
Ibig sabihin, dapat may lawa
sa Gusev Crater noon.

497
00:40:10,951 --> 00:40:12,494
SPIRIT:
KARAGDAGANG VOLCANIC ROCK.

498
00:40:12,577 --> 00:40:16,540
Ngunit lahat ng nakita ni Spirit
ay mga lava rock.

499
00:40:21,378 --> 00:40:24,214
SPIRIT:
MARAMI PANG VOLCANIC ROCK.

500
00:40:24,297 --> 00:40:28,093
Walang anumang katibayang
may ugnayan ang tubig sa mga batong ito.

501
00:40:37,435 --> 00:40:39,229
At sa kabilang panig ng Mars,

502
00:40:40,730 --> 00:40:44,818
lumapag si Opportunity sa isang lugar
na hindi katulad ng nakita natin noon.

503
00:40:48,738 --> 00:40:51,116
Opportunity, Sol 8.

504
00:40:51,199 --> 00:40:55,579
Naibaba na namin ang mga unang larawan
ng lupa sa harap mismo ng rover.

505
00:40:56,204 --> 00:40:59,666
Ito ang pinakakakaibang hitsurang
nakita namin sa Mars.

506
00:41:02,377 --> 00:41:06,298
Lumalabas na ang ibabaw ng Mars
sa lokasyong ito

507
00:41:06,381 --> 00:41:12,387
ay puno nang hindi mabilang
na maliliit na bilog.

508
00:41:18,810 --> 00:41:21,146
At kapag napuntahan mo na ang outcrop...

509
00:41:22,189 --> 00:41:25,442
...itong maliliit na bilog
ay nakapaloob sa bato,

510
00:41:25,525 --> 00:41:27,235
tulad ng mga blueberry sa muffin.

511
00:41:36,036 --> 00:41:39,164
At lumalabas na ang komposisyon
ng maliliit na blueberries na ito

512
00:41:39,247 --> 00:41:41,124
ay mineral na tinatawag na hematite.

513
00:41:41,208 --> 00:41:42,584
TUKOY NA HEMATITE

514
00:41:42,667 --> 00:41:45,879
Mineral na kadalasang nabubuo
sa pagkakaroon ng tubig.

515
00:41:52,093 --> 00:41:54,721
Mula sa mineralohiya,
mula sa geochemistry,

516
00:41:55,847 --> 00:42:01,061
lahat ng kailangan namin
para sa isang makatwirang konklusyon,

517
00:42:01,144 --> 00:42:03,146
na may tubig sa Mars

518
00:42:03,980 --> 00:42:07,567
ay naroon mismo
sa mga dingding ng Eagle Crater.

519
00:42:09,110 --> 00:42:12,906
Ngunit ito ay isang
napaka-acidic na kapaligiran.

520
00:42:14,741 --> 00:42:17,369
Hindi lugar
kung saan maaaring mabuhay.

521
00:42:18,620 --> 00:42:21,581
Kaya, oo, nagkaroon ng likidong tubig.

522
00:42:21,665 --> 00:42:25,085
Ngunit hindi ito ang tubig
na gusto nating lahat na inumin.

523
00:42:30,548 --> 00:42:32,801
Karaniwan itong tulad ng acid ng baterya.

524
00:42:35,553 --> 00:42:37,555
Hindi mo itatapak ang paa mo rito.

525
00:42:37,639 --> 00:42:40,558
Dahil malamang wala ka nang paang matitira
kapag ganoon.

526
00:42:46,439 --> 00:42:51,444
Ang gusto natin ay maganda, dumadaloy,
neutral pH na tubig sa lupa.

527
00:42:54,197 --> 00:42:57,325
Kaya upang hanapin
ang kwento ng kung matitirahan...

528
00:42:59,619 --> 00:43:02,038
kailangan mong mag-road trip.

529
00:43:04,958 --> 00:43:10,672
Ngunit, ang problema,
90 araw lang ang buhay ng rovers na ito.

530
00:43:24,936 --> 00:43:29,065
Ang mga driver ng Rover ay kaming
mga nagpapatakbo ng rover sa Mars.

531
00:43:32,986 --> 00:43:34,487
Napakasaya nitong trabaho.

532
00:43:34,571 --> 00:43:37,407
Pero 'di mo basta
magagamit ang manibela para magmaneho...

533
00:43:38,450 --> 00:43:41,911
...dahil mga apat na minuto
hanggang 20 minuto ang inaabot

534
00:43:41,995 --> 00:43:43,955
para makarating sa Mars ang isang signal.

535
00:43:44,831 --> 00:43:46,374
Nagpapadala kami ng command,

536
00:43:46,833 --> 00:43:48,418
tapos natutulog na kami.

537
00:43:50,211 --> 00:43:53,214
Tapos, ipapatupad ng rover
ang drive sa araw na iyon

538
00:43:53,298 --> 00:43:55,633
at kapag ang drive ay tapos na,

539
00:43:55,717 --> 00:43:59,512
babalik kami at kukuha ng mga resulta
at sisimulan muli ang pagpaplano.

540
00:44:01,014 --> 00:44:02,974
Lumaki ako sa India,

541
00:44:03,058 --> 00:44:05,727
at noong mga pitong taong gulang ako,

542
00:44:05,810 --> 00:44:09,022
may nagbigay sa'kin ng aklat
tungkol sa paggalugad sa kalawakan,

543
00:44:09,105 --> 00:44:10,690
at hangang-hanga ako.

544
00:44:12,734 --> 00:44:15,695
Nakita mo ba gaano tayo kalapit
sa batong iyon sa simula?

545
00:44:15,779 --> 00:44:18,656
Sa panahon ng misyon,
buntis ako ng kambal,

546
00:44:19,282 --> 00:44:23,286
kaya iba ang dating
ng pagkaka-relate ko sa twin rovers.

547
00:44:24,120 --> 00:44:29,501
Iniisip kong dalawang nilalang itong
magkaugnay at magkatulad

548
00:44:29,584 --> 00:44:33,171
pero magkakaroon ng malayang mga buhay.

549
00:44:35,840 --> 00:44:38,093
May sariling personalidad ang rovers,

550
00:44:38,176 --> 00:44:42,305
at mahirap para sa aking pumili
kung sino sa kanila ang paborito ko.

551
00:44:42,931 --> 00:44:44,057
'Di talaga ako makapili.

552
00:44:44,140 --> 00:44:46,643
Alam mo, parang itong kambal na ito.

553
00:44:54,943 --> 00:44:58,613
Sa Gusev Crater,
nasa mas malamig na bahagi si Spirit.

554
00:44:59,531 --> 00:45:03,159
Si Opportunity ay nasa Equator,
parang bakasyunan sa Mars.

555
00:45:04,702 --> 00:45:08,206
Kaya may mas mahirap
na misyon lang si Spirit.

556
00:45:12,210 --> 00:45:16,965
Nakita ni Spirit ang batong itong
tinawag naming "Adirondack."

557
00:45:21,678 --> 00:45:22,929
Hinawakan niya ang bato.

558
00:45:28,726 --> 00:45:30,437
'Di siya tumatawag sa Mission Control.

559
00:45:31,479 --> 00:45:35,108
Station 43 MER-2A's. Online na.

560
00:45:35,191 --> 00:45:38,194
Opo, sir. Wala akong nakikita
mula sa aming mga display.

561
00:45:38,278 --> 00:45:40,905
Wala kang nakikitang signal sa ngayon?

562
00:45:44,868 --> 00:45:46,411
Negatibo ito.

563
00:45:46,494 --> 00:45:47,537
Kuha ko.

564
00:45:51,958 --> 00:45:54,169
Isa ako sa mga mission manager ni Spirit.

565
00:45:54,752 --> 00:45:58,173
Kaya naman, ilang araw akong hindi umuwi.

566
00:46:00,717 --> 00:46:04,304
Lahat tayo ay malungkot
sa lugar ng Mission Support

567
00:46:04,387 --> 00:46:08,766
kung saan namin inuutusan si Spirit at
kumukuha ng anumang impormasyon sa kanya.

568
00:46:08,892 --> 00:46:11,769
At halatang sinusubukan naming
mag-reconfigure ng...

569
00:46:12,353 --> 00:46:16,649
At si Mark Adler ay pumipili
ng wake-up song para sa bawat araw.

570
00:46:17,942 --> 00:46:21,154
At iniisip ko, "Diyos ko,
kailangan pa ba ng wake-up song?"

571
00:46:21,237 --> 00:46:23,156
Nag-aalala lang ako kay Spirit.

572
00:46:24,240 --> 00:46:27,869
Ang "masaya" na bahagi ng wake-up song,
nawala sa akin sa puntong iyon.

573
00:46:30,538 --> 00:46:32,332
At lahat ng istasyon, ito ang misyon.

574
00:46:32,415 --> 00:46:35,793
Hindi ngayon ang araw
para 'di gawin ang ritwal.

575
00:46:35,877 --> 00:46:37,253
Kaya patutugtugin namin ang kanta.

576
00:47:41,859 --> 00:47:43,820
Naisip ko, "Tamang-tama 'yong kanta."

577
00:47:45,071 --> 00:47:46,239
ABBA, "SOS."

578
00:47:52,870 --> 00:47:56,666
Nakakuha ulit kami ng beep.
Pero si Spirit ay may sakit na rover.

579
00:47:58,251 --> 00:48:02,463
Na-corrupt ang flash memory niya
sa sasakyan.

580
00:48:02,547 --> 00:48:05,425
Kaya gising siya
nitong huling dalawang buwan,

581
00:48:05,508 --> 00:48:08,177
nag-crash at nagre-reboot
nang paulit-ulit.

582
00:48:08,761 --> 00:48:11,139
Buong gabi siyang gising,
para siyang teenager

583
00:48:11,222 --> 00:48:13,933
na hindi mapigilan maglaro
ng kanyang video game.

584
00:48:14,017 --> 00:48:16,477
Puro lang siya sige nang sige

585
00:48:16,561 --> 00:48:18,938
hanggang sa halos
maubos ang mga baterya niya.

586
00:48:21,399 --> 00:48:25,278
Kaya, sabi namin,
"Subukan nating i-shut down siya."

587
00:48:26,571 --> 00:48:29,616
Pero binigay namin sa kanya
ang malumanay na utos ng shutdown

588
00:48:29,699 --> 00:48:31,284
at hindi siya nag-shutdown.

589
00:48:32,368 --> 00:48:35,580
At kaya nagsimula kaming mag-panic
dahil ngayon,

590
00:48:35,663 --> 00:48:38,416
sasabihan namin si Spirit
ng galit na "shutdown."

591
00:48:38,499 --> 00:48:41,044
Ito ay isang utos
na kahit ano pang mangyari,

592
00:48:41,127 --> 00:48:42,712
magsa-shutdown ang rover.

593
00:48:42,795 --> 00:48:44,339
One four two decimal alpha.

594
00:48:44,422 --> 00:48:47,091
Shut down na siya nang 24 na oras.

595
00:48:54,098 --> 00:48:57,560
Handa na kaming sabihin sa mundo
na wala na si Spirit.

596
00:48:57,644 --> 00:48:58,519
DC-0-5. DC.

597
00:48:58,603 --> 00:49:00,730
Pero, biglang...

598
00:49:00,813 --> 00:49:03,274
Sige, telecom.
Kinukumpirma namin na dumadaloy ang data.

599
00:49:05,818 --> 00:49:08,738
Pagkatapos ng ilang gabi
ng matinding insomnia,

600
00:49:08,821 --> 00:49:11,157
ang rover ay natutulog nang tahimik.

601
00:49:13,368 --> 00:49:14,952
Bumalik na si Spirit.

602
00:49:15,870 --> 00:49:17,955
Parang makinang may langis.

603
00:49:22,752 --> 00:49:24,170
Parang pagtatantiya ito.

604
00:49:24,253 --> 00:49:27,674
Ang bagay na maglilimita
sa buhay ng mga sasakyang ito

605
00:49:27,757 --> 00:49:30,426
ay ang naipong alikabok
sa mga solar array.

606
00:49:30,510 --> 00:49:33,763
Pwedeng isipin na ang 90 sols ay ganoon
'pag nag-expire ang warranty.

607
00:49:33,846 --> 00:49:36,599
Okey, ganoon katagal
ang intensyon ng misyon.

608
00:49:36,683 --> 00:49:38,810
Inaasahang makakakuha
ng 90 sols mula rito,

609
00:49:38,893 --> 00:49:41,979
ang higit pang makukuha
ay depende sa ibibigay ng Mars.

610
00:49:44,941 --> 00:49:47,944
Nag-aalala kami noon
pagkatapos ng 90 sols sa Mars,

611
00:49:48,778 --> 00:49:53,199
wala nang masyadong lakas
sina Spirit at Opportunity

612
00:49:53,282 --> 00:49:55,993
at iyon ang magiging sanhi
ng pagkamatay ng mga rover.

613
00:50:24,355 --> 00:50:27,734
At nakikita natin itong
mga demonyong alikabok at nag-aalala kami

614
00:50:27,817 --> 00:50:30,778
sa maaaring gawin nila
kina Spirit at Opportunity.

615
00:50:36,617 --> 00:50:40,663
Kuha namin ang litratong ito ilang
linggo na at nagiging pula at maalikabok.

616
00:50:40,747 --> 00:50:43,458
Halos hindi mo na makita
ang mga solar panel ngayon.

617
00:50:44,250 --> 00:50:46,419
Pero kinaumagahan
pagkatapos ng dust devil,

618
00:50:46,502 --> 00:50:48,963
parang may dumating na may panlinis.

619
00:50:50,423 --> 00:50:54,093
At ang mga solar panel ay kasinglinis
ng noong araw na lumapag kami.

620
00:51:00,892 --> 00:51:04,937
Lumalabas na itong mga demonyong alikabok
ang matalik na kaibigan ng mga rover.

621
00:51:09,650 --> 00:51:12,320
Literal na sila ang aming
mga life support machine.

622
00:51:12,945 --> 00:51:14,947
Dumating sila sa tamang oras

623
00:51:15,573 --> 00:51:19,994
para huminga ng kaunting oxygen sa amin at
pagkatapos ay babalik tayo sa ating lakas.

624
00:51:22,622 --> 00:51:23,539
Cheers para sa'tin.

625
00:51:28,336 --> 00:51:32,548
Natugunan na namin ang pangunahing misyon
sa tagumpay. 90 Sols.

626
00:51:35,176 --> 00:51:39,680
At iniisip namin na 'di siguro limitado
ang buhay namin sa mga rovers na ito

627
00:51:39,764 --> 00:51:42,558
dahil sa mga demonyong alikabok
na nakatulong sa amin dito.

628
00:51:42,642 --> 00:51:46,646
Kaya, tara na, maglakbay na tayo,
bilisang magmaneho at pumunta sa Mars.

629
00:51:52,068 --> 00:51:55,488
Nakarating kami sa Sol 90
para sa parehong rover at ang saya namin.

630
00:51:57,323 --> 00:51:59,158
Kaya magda-drag race kami ng rover.

631
00:51:59,242 --> 00:52:01,452
Ang dalawang rover
ay nagkukumpitensyahan

632
00:52:01,536 --> 00:52:04,288
para makita kung sino'ng mas mabilis
sa ibinigay na sol.

633
00:52:05,122 --> 00:52:08,584
Sol 99 para sa Spirit. Panhik sa bundok.

634
00:52:10,294 --> 00:52:12,880
Kay Spirit, nabigo kami,

635
00:52:12,964 --> 00:52:16,342
tulad ng landing site na ito
na hindi namin inakalang ganito.

636
00:52:16,968 --> 00:52:21,180
Hindi maganda ang kay Spirit at naroon
ang mga matataas na burol sa malayo,

637
00:52:21,264 --> 00:52:23,140
na pinangalanang Columbia Hills,

638
00:52:23,224 --> 00:52:26,310
kaya, kung may potensyal na ebidensya
ng maiinom na tubig,

639
00:52:26,394 --> 00:52:28,437
baka makita natin ito sa mga burol.

640
00:52:30,273 --> 00:52:32,441
At sa kabilang panig ng planeta,

641
00:52:33,192 --> 00:52:37,405
ang masuwerteng rover, na si Opportunity,
ay nasa naiibang pakikipagsapalaran.

642
00:52:38,781 --> 00:52:41,033
Diary ni Opportunity Rover.

643
00:52:41,117 --> 00:52:45,121
Ang talagang kailangan natin
ay maraming bedrock, mas malalim sa lupa.

644
00:52:45,663 --> 00:52:50,376
Ang pinakamalapit dito ay ang malaking
bunganga sa East, Endurance ang tawag.

645
00:52:51,377 --> 00:52:54,005
Ang maganda sa crater na ito

646
00:52:54,088 --> 00:52:56,549
nakaayos ayon sa oras ang events nito,

647
00:52:56,632 --> 00:52:58,759
kung saan ang mga lumang bato ay sa ibaba

648
00:52:58,843 --> 00:53:02,763
at mas pabata nang pabatang bato
ang nakasalansan sa itaas.

649
00:53:05,099 --> 00:53:07,310
May siyentipikong ginto sa ibaba.

650
00:53:08,185 --> 00:53:13,441
Pero ayaw naming imaneho ang isang rover
pababa sa isang matarik na slope.

651
00:53:17,862 --> 00:53:20,656
Napakadaling pumatay ng robot
sa ibang planeta

652
00:53:20,740 --> 00:53:23,034
kapag nasa lugar ka tulad ng Endurance.

653
00:53:23,117 --> 00:53:27,121
Balak kong magmaneho hanggang sa kaya ko.

654
00:53:27,455 --> 00:53:29,582
Ang tensyon
sa mga siyentipiko at engineers

655
00:53:29,665 --> 00:53:32,335
ay ang nakakatawang
gusto ng mga siyentipikong

656
00:53:32,418 --> 00:53:36,464
"Magmamaneho ako sa 35-degree slope na ito
dahil interesante ang batong iyon."

657
00:53:36,547 --> 00:53:40,217
At sabi ng mga inhinyero,
"Hindi ligtas 'yan, 'di mo magagawa 'yan.

658
00:53:40,301 --> 00:53:43,054
Nakakatawa ang gusto n'yong gawin."

659
00:53:43,137 --> 00:53:47,183
Sa totoo lang, kung hindi tayo
makakaakyat sa mga batong ito,

660
00:53:47,266 --> 00:53:49,352
hindi tayo pupunta sa crater na ito.

661
00:53:52,855 --> 00:53:58,319
Kaya nagtayo kami ng malaking test bed
gamit ang full-scale na modelo ng rover.

662
00:54:00,237 --> 00:54:01,572
Medyo madulas dito.

663
00:54:02,365 --> 00:54:05,534
Sinubukan naming gayahin ang geometry
at ang lupa...

664
00:54:07,703 --> 00:54:10,247
Okey, sa unang pagkakataong
pumunta ka sa test bed

665
00:54:10,331 --> 00:54:12,375
at dumiretso ka lang pataas...

666
00:54:12,458 --> 00:54:14,126
dumidiretso ito pababa.

667
00:54:17,088 --> 00:54:19,465
Kaya bumaba kami dahan-dahan,
o sa palagay ko,

668
00:54:19,548 --> 00:54:22,218
dapat gamitin ang metric,
kaya sentimetro pababa...

669
00:54:24,929 --> 00:54:27,264
maingat na pinaplano ang pagmamaneho,

670
00:54:27,348 --> 00:54:30,559
upang ilayo si Opportunity
mula sa maraming gulo.

671
00:54:42,947 --> 00:54:46,492
Kaya bumalik kami kinaumagahan
at tumingin sa mga imahe...

672
00:54:47,159 --> 00:54:50,413
at maririnig mo ang mga singhap
mula sa iba't ibang bahagi ng silid.

673
00:54:51,122 --> 00:54:54,291
Ang ibabaw sa gilid ng crater

674
00:54:54,375 --> 00:54:57,128
ay hindi kasinghigpit ng inaasahan namin

675
00:54:57,211 --> 00:55:00,172
at tila nagsimula siyang dumausdos
pababa ng burol...

676
00:55:01,215 --> 00:55:04,176
patungo sa higanteng batong ito.

677
00:55:12,518 --> 00:55:16,355
Ngunit, mayroon tayong tinatawag
na "autonomy" na nakapaloob sa mga rovers.

678
00:55:18,107 --> 00:55:21,444
Hinayaan namin ang rover
na mag-isip para sa sarili.

679
00:55:22,278 --> 00:55:25,239
Dahil mas alam ng rover

680
00:55:25,322 --> 00:55:28,117
ang sitwasyon sa Mars kaysa sa amin.

681
00:55:30,119 --> 00:55:32,955
Kaya, pagkababa sa crater
ni Opportunity...

682
00:55:35,249 --> 00:55:37,918
napansin niyang
masyado siyang dumudulas pababa

683
00:55:38,627 --> 00:55:44,592
at huminto siya, sentimetro lang
mula sa dulo ng kanyang solar panel.

684
00:55:46,093 --> 00:55:49,096
Muntik nang mag-crash
sa higanteng batong ito...

685
00:55:49,764 --> 00:55:53,267
na naging katapusan na sana ng misyon
para kay Opportunity.

686
00:55:55,394 --> 00:55:59,273
Lahat kami'y inatake sa puso,
pero iniligtas kami ng awtonomiya niya.

687
00:56:00,649 --> 00:56:03,235
At ipinagmamalaki namin
ang aming masuwerteng rover.

688
00:56:09,575 --> 00:56:10,785
Kay Opportunity,

689
00:56:11,535 --> 00:56:15,372
nagkaroon kami ng isang
napakalaking litrato na naka-print.

690
00:56:15,498 --> 00:56:19,001
Ito ay isang North to South strip
na nakuha mula sa orbit.

691
00:56:19,627 --> 00:56:22,296
Pinakita nito ang Eagle Crater,
kung saan kami lumapag...

692
00:56:22,755 --> 00:56:25,758
...sa Endurance Crater,
kung nasaan si Opportunity,

693
00:56:25,841 --> 00:56:27,927
at inilagay namin ito sa isang mesa.

694
00:56:29,970 --> 00:56:31,597
Hanggang sa dulo,

695
00:56:31,680 --> 00:56:34,433
may malaking crater
na ilang kilometro sa Timog

696
00:56:34,517 --> 00:56:36,310
na pinangalanan naming Victoria Crater.

697
00:56:42,483 --> 00:56:44,110
At alam kong katawa-tawa ito,

698
00:56:44,193 --> 00:56:46,904
kaya sabi nila,
"Dapat tatlong buwan ang misyon."

699
00:56:46,987 --> 00:56:48,739
At kami, "Nakuha namin ang crater,

700
00:56:48,823 --> 00:56:51,117
baka tumagal nang 2 taon
bago makarating doon..."

701
00:56:51,992 --> 00:56:53,244
Pero ginawa pa rin namin.

702
00:56:53,994 --> 00:56:55,788
Una sa lahat...

703
00:57:14,682 --> 00:57:18,227
1.5 TAON
SA MISYON

704
00:57:18,310 --> 00:57:22,565
Milya-milya
ang layo ng Victoria Crater.

705
00:57:30,656 --> 00:57:34,451
Pero medyo malinaw ang kuha.
Walang burol o bundok sa daan.

706
00:57:35,619 --> 00:57:37,830
Itong mga alon ng alikabok lang.

707
00:57:40,583 --> 00:57:43,377
Kaya ibinato namin
ang tinatawag naming "Blind Driving."

708
00:57:48,674 --> 00:57:50,384
Tinawag namin si Opportunity,

709
00:57:50,467 --> 00:57:53,470
"Nakatakip ang mata namin,
magtiwala ka sa akin, sige lang."

710
00:57:58,893 --> 00:58:00,477
At nag-blind drive kami,

711
00:58:00,561 --> 00:58:04,356
ang bilang ng pagliko ng gulong ang paraan
namin ng pagbibilang ng progreso.

712
00:58:09,528 --> 00:58:12,364
Lumiko na ang mga gulong
sa pagmamaneho.

713
00:58:14,950 --> 00:58:16,577
Pero nabigla kami...

714
00:58:19,830 --> 00:58:21,832
Hindi man lang gumagalaw si Oppy.

715
00:58:23,751 --> 00:58:24,710
PROBLEMA: NABAON ANG MGA GULONG

716
00:58:24,793 --> 00:58:27,046
Takbuhin mo kung saan ito natigil.

717
00:58:27,129 --> 00:58:30,633
Literal na hindi ito nagprogreso
sa puntong ito.

718
00:58:30,716 --> 00:58:33,260
Akala ng rover, ginagawa niya
ang plano

719
00:58:33,344 --> 00:58:35,512
na tila nakababa na siya rito.

720
00:58:35,596 --> 00:58:40,893
Kaya buong araw, umiikot lang ang
mga gulong ni Opportunity sa kinalalagyan

721
00:58:40,976 --> 00:58:43,979
at naghuhukay lang nang napakalalim.

722
00:58:49,735 --> 00:58:51,487
NASA:
TIGIL SA PAGMAMANEHO.

723
00:58:51,779 --> 00:58:55,115
OPPY:
SIGE. TUMIGIL NA.

724
00:58:56,116 --> 00:58:57,576
Walang libro na nagsasabing,

725
00:58:57,660 --> 00:59:00,871
"Ikaapat na Kabanata:
Paghila sa Mars Rover mula sa Sand Dunes."

726
00:59:00,955 --> 00:59:03,707
Kaya ginawa namin ang kopya
ng mga sand dunes sa JPL,

727
00:59:03,791 --> 00:59:05,125
nag-stuck ng rover dito.

728
00:59:07,086 --> 00:59:09,004
Mula sa isang pananaw sa engineering,

729
00:59:09,672 --> 00:59:12,883
kapana-panabik ito,
dahil gusto namin ng hamon.

730
00:59:14,426 --> 00:59:16,136
Halos parang kumunoy ito.

731
00:59:16,887 --> 00:59:21,267
At anim na linggo kaming nagsisikap
kung paano alisin si Opportunity doon.

732
00:59:22,893 --> 00:59:26,689
Ngunit walang friction sa slope.

733
00:59:27,690 --> 00:59:30,150
Parang nagmamaneho sa harina ng cake.

734
00:59:32,486 --> 00:59:37,032
Sabi ng mga inhinyero, ang paraan lang ay
tapakan nang todo ang accelerator paatras.

735
00:59:40,661 --> 00:59:43,163
NASA: PAATRAS
TAPAKAN NANG TODO ANG ACCELERATOR.

736
00:59:43,372 --> 00:59:47,376
OPPY:
SIGE. PUMIPIHIT ANG MGA GULONG.

737
00:59:56,385 --> 00:59:59,054
Pero sa Mars, lumalala ito.

738
00:59:59,138 --> 01:00:01,640
Parang lalo kaming lumalim.

739
01:00:02,099 --> 01:00:03,517
Pwedeng nakamamamatay ito.

740
01:00:05,769 --> 01:00:07,771
Sol 483.

741
01:00:08,397 --> 01:00:10,316
Bumaba ang lakas, bumaba nang husto.

742
01:00:10,983 --> 01:00:14,611
Sa ngayon, iniiwasan lang namin
ang pagkabigo sa mga problema.

743
01:00:38,052 --> 01:00:40,387
OPPY:
2 METRONG PROGRESO

744
01:00:40,471 --> 01:00:41,513
LABAS NA AKO!

745
01:00:41,597 --> 01:00:43,057
Sol 484.

746
01:00:44,350 --> 01:00:47,186
Balik na ang mga opsyon
sa long term drive.

747
01:00:55,152 --> 01:00:56,528
Sabi namin, "Okey.

748
01:00:56,612 --> 01:00:59,948
Maging mas konserbatibo tayo
sa pagmamaneho mula ngayon."

749
01:01:00,032 --> 01:01:02,368
Kaya maingat kaming nagmaneho sa Timog

750
01:01:02,451 --> 01:01:05,537
at sa wakas
ay nakarating sa Victoria Crater.

751
01:01:06,455 --> 01:01:09,875
2.5 TAON
SA MISYON

752
01:01:13,087 --> 01:01:15,672
Grupo kaming nakaupo palibot sa mesa,

753
01:01:15,756 --> 01:01:17,633
umiinom ng margarita sa isang party.

754
01:01:19,134 --> 01:01:22,679
At may nakaisip ng ideya,
"Uy, magpustahan tayo."

755
01:01:22,763 --> 01:01:26,392
Kumuha ng cocktail napkin
at isinulat lahat ang mga pangalan namin.

756
01:01:26,475 --> 01:01:28,685
At kailangang maglagay lahat ng 20 dollar.

757
01:01:29,686 --> 01:01:30,771
At sabi namin, "Okey."

758
01:01:30,854 --> 01:01:34,900
"Sino naniniwala na zero, isa, o dalawang
rover ang buhay sa susunod na taon?"

759
01:01:34,983 --> 01:01:36,110
MALIGAYANG SIMULA
SPIRIT - OPPORTUNITY

760
01:01:36,902 --> 01:01:38,946
Itinago namin ang mga cocktail napkin.

761
01:01:39,696 --> 01:01:43,325
At ginawa namin ito taon-taon.

762
01:01:46,286 --> 01:01:50,874
Bawat taon, si Steve Squyres,
ang Principal Scientist ng proyekto

763
01:01:51,625 --> 01:01:55,045
ay bumoto na parehong rovers
ay patay na sa susunod na taon.

764
01:01:55,129 --> 01:01:59,591
Ang lohika ko na balang-araw,
sa kalaunan ay mananalo ako

765
01:01:59,675 --> 01:02:04,096
at kapag nanalo ako, ito ay magpapasaya
sa akin sa panahong nalulungkot ako.

766
01:02:05,264 --> 01:02:07,349
Kabaligtaran lang ang boto ko.

767
01:02:07,433 --> 01:02:09,685
Na ang dalawang rover ay mabubuhay pa.

768
01:02:11,311 --> 01:02:15,315
Bale, nanalo ako
sa paglipas ng mga taon, sa mga taya ko.

769
01:02:24,908 --> 01:02:28,745
Sa puntong ito, si Spirit,
ang aming masipag na blue collar rover,

770
01:02:28,829 --> 01:02:30,998
ay ginagalugad ang Columbia Hills.

771
01:02:33,417 --> 01:02:36,378
Pero nagkakaroon siya
ng mga mechanical problem.

772
01:02:40,591 --> 01:02:43,802
At pagkatapos pumalpak
ang kanang gulong sa harap.

773
01:02:52,936 --> 01:02:56,398
May nagsabi,
"Katulad ito ng grocery cart

774
01:02:56,482 --> 01:02:59,943
na may na-stuck na gulong,
mas madaling hilahin iyon kaysa itulak."

775
01:03:01,403 --> 01:03:03,864
Sabi namin, "Hilahin, oo! Paatras tayo."

776
01:03:08,994 --> 01:03:12,956
Kaya, si Spirit,
dahan-dahang umatras sa Columbia Hills,

777
01:03:13,040 --> 01:03:16,293
kinakaladkad ang sirang gulong
habang umaandar ito.

778
01:03:17,211 --> 01:03:21,006
At ang saklap no'n,
dahil paparating na ang taglamig.

779
01:03:26,970 --> 01:03:31,975
Ang taglamig sa Mars ay dalawang beses
na mas matagal kaysa sa Earth.

780
01:03:33,268 --> 01:03:35,062
Kaya talagang malamig.

781
01:03:35,812 --> 01:03:40,526
Sobrang lamig na kailangan mong gamitin
ang malaking bahagi ng iyong enerhiya

782
01:03:40,609 --> 01:03:43,820
para mapanatili ang lahat ng hardware
sa mas mataas na temperatura

783
01:03:43,904 --> 01:03:45,864
o malamang na masira ito.

784
01:03:47,115 --> 01:03:50,536
Sa site ni Spirit,
lubhang kailangan namin ng paraan

785
01:03:50,619 --> 01:03:53,121
para ikiling ang mga solar array
patungo sa araw.

786
01:03:54,414 --> 01:03:58,710
Ngunit ang tanging paraan lang
ay ikiling ang buong sasakyan.

787
01:04:10,305 --> 01:04:12,808
Si Spirit ay kailangang umakyat paatras

788
01:04:12,891 --> 01:04:16,687
sa mabato, baku-bakong, lupain

789
01:04:19,273 --> 01:04:22,276
upang manatiling buhay, sa buong taglamig.

790
01:04:30,617 --> 01:04:34,705
Hindi lang ito ukol sa panahon,
may mga dust storm din.

791
01:04:36,665 --> 01:04:39,960
Minsan ang dust storm
ay lumalaking isang pandaigdigang bagyo.

792
01:04:40,043 --> 01:04:41,753
3.5 TAON
SA MISYON

793
01:04:41,837 --> 01:04:44,464
At ito ang tumira nang pinakamatindi
kay Opportunity.

794
01:04:47,134 --> 01:04:49,928
Sol 1226.

795
01:04:50,971 --> 01:04:53,557
Lumalaban si Opportunity
para sa kanyang buhay.

796
01:04:55,058 --> 01:04:58,895
Nagsimulang maging agresibo si Mars
at pinalo ang lugar ni Opportunity

797
01:04:58,979 --> 01:05:01,815
na may mataas na record
ng alikabok sa langit.

798
01:05:08,614 --> 01:05:12,618
Kaya kinailangang ipihit ang mga on-board
decision-making process ng mga rover,

799
01:05:12,701 --> 01:05:15,579
kaya kapag nagsimula nang
masyadong humina...

800
01:05:17,956 --> 01:05:21,918
Maaaring i-shut down ni Opportunity
ang sarili upang mapreserba ang baterya.

801
01:05:22,002 --> 01:05:24,963
OPPY:
PAG-SHUT DOWN NG LAHAT NG SYSTEMS.

802
01:05:30,844 --> 01:05:32,429
Walang gustong magsabi nang malakas

803
01:05:32,512 --> 01:05:35,599
na ang misyon
ay maaaring matapos anumang sandali.

804
01:05:37,017 --> 01:05:40,395
Nakikita namin ang dust storm,
masusubaybayan namin ito mula sa orbit.

805
01:05:42,856 --> 01:05:46,234
Na tumagal nang ilang linggo
bago ito mawala.

806
01:05:47,944 --> 01:05:52,532
Ang orihinal na oras na hinulaan
para sa data na bumaba,

807
01:05:52,616 --> 01:05:56,203
ay 20:40 UTC, ngunit medyo gipit kami.

808
01:05:57,037 --> 01:06:01,291
Kaya talagang marami kaming mga mungkahi
sa morning wake-up songs ngayon,

809
01:06:01,375 --> 01:06:04,961
kaya naisipan kong ituloy na patugtugin
ang mga ito habang kumukuha kami ng data.

810
01:06:18,266 --> 01:06:22,646
At pagkatapos ay kailangan lang naming
maghintay at tingnan kung mabubuhay kami.

811
01:07:15,907 --> 01:07:20,620
Tingin ko, walang umaasang makakaligtas
sa lahat ng mga sakuna ang mga rover.

812
01:07:26,334 --> 01:07:31,006
Nararamdaman mong,
"Walang magagawa ang Mars sa puntong ito."

813
01:07:31,089 --> 01:07:34,426
Tulad ng nakaligtas kami sa lahat.
Para kaming invincible.

814
01:07:36,845 --> 01:07:38,513
Ngunit hindi nagawa ang misyon.

815
01:07:39,973 --> 01:07:42,392
Umaasa pa rin kaming makakahanap ng lugar

816
01:07:42,476 --> 01:07:44,186
kung saan maaaring may buhay.

817
01:07:44,770 --> 01:07:48,774
Na may neutral pH water,
may tubig na baka pwedeng mainom.

818
01:07:58,825 --> 01:08:00,619
-Squyres.
-Masaya akong nandito ngayon.

819
01:08:00,702 --> 01:08:02,537
-Maraming salamat sa pagsama sa amin.
-Oo.

820
01:08:02,621 --> 01:08:07,292
Ito ay isang modelo ng isa
sa rovers na nasa Mars ngayon.

821
01:08:07,375 --> 01:08:09,878
-Tama.
-Alin ito, si Spirit o Opportunity?

822
01:08:09,961 --> 01:08:12,172
Karaniwang identical twins sila.
Magkamukha sila.

823
01:08:12,255 --> 01:08:14,174
Hindi mo masasabi ang pagkakaiba
sa pagitan ng dalawa mong anak?

824
01:08:14,257 --> 01:08:15,717
Teribleng ama ka, ang sinasabi mo.

825
01:08:18,428 --> 01:08:21,014
Ang misyon nina Spirit at Opportunity

826
01:08:21,723 --> 01:08:26,102
ay medyo naging
napakaimportante sa publiko.

827
01:08:27,187 --> 01:08:28,063
MISYON SA MARS
CNN NGAYON - MILES O'BRIEN

828
01:08:28,146 --> 01:08:30,315
Matindi na naman ang trapiko sa Mars.

829
01:08:30,398 --> 01:08:32,651
Ang rovers na sina Spirit
at Opportunity ay naroon pa rin.

830
01:08:32,734 --> 01:08:34,820
Sa ngayon, naglakbay na sila
siyam-at-kapat na milya...

831
01:08:34,903 --> 01:08:35,737
Isang Matagumpay na Paglapag sa Mars

832
01:08:35,821 --> 01:08:37,572
...at nakakuha
nang higit sa 156,000 mga litrato.

833
01:08:37,656 --> 01:08:38,865
Tuklas ng Rover, Nagbukas ng Bagong Yugto
sa Paggalugad sa Mars

834
01:08:38,949 --> 01:08:41,701
Maraming bagay
ang ginagawa ng NASA sa space science.

835
01:08:41,785 --> 01:08:42,744
Scientists, inaaral ang mga imahe sa Mars
Paghahanap ng buhay, sinimulan ng landing

836
01:08:42,828 --> 01:08:47,332
Subukan mong ipaliwanag ang gamma-ray
spectroscopy sa isang 8-year-old. Mahirap.

837
01:08:49,626 --> 01:08:51,419
Ngunit, para sa robot geologist,

838
01:08:52,170 --> 01:08:55,173
mauunawaan ng sinuman
kung tungkol saan ito.

839
01:08:56,842 --> 01:08:59,261
At ngayon, ang paggalugad
at pakikipagsapalaran

840
01:08:59,344 --> 01:09:03,348
ay maaaring maging napakalaking
karanasan na maibabahagi sa ibang tao.

841
01:09:04,266 --> 01:09:05,183
Ano'ng ginagawa niya?

842
01:09:06,476 --> 01:09:08,979
Ang rovers ay sumikat nang husto.

843
01:09:09,729 --> 01:09:14,276
Kinakatawan nila ang paggalugad
at kuryosidad at interes sa mundo.

844
01:09:14,359 --> 01:09:17,195
Pagbati sa mga Mars rover,
nasaan man kayo ngayong gabi.

845
01:09:17,279 --> 01:09:21,867
Habang tumatagal ang mga rover na ito,
dumarami ang pangako ng pagtuklas...

846
01:09:21,950 --> 01:09:23,535
Siko. Pulso.

847
01:09:23,618 --> 01:09:27,914
...mga tao sa buong mundo
ay nagiging attached na sa mga rover.

848
01:09:29,583 --> 01:09:32,711
Ngunit sa palagay ko,
wala sa'ting nakakatanto

849
01:09:32,794 --> 01:09:37,549
ng epekto nito sa publiko
hanggang sa ma-stuck si Spirit.

850
01:09:42,012 --> 01:09:45,140
Nagkaroon ng problema
ang alter-ego ko, si Spirit.

851
01:09:48,810 --> 01:09:50,645
Sira na ang gulong niya.

852
01:09:50,729 --> 01:09:52,230
5 TAON
SA MISYON

853
01:09:52,314 --> 01:09:54,691
At medyo lumubog siya

854
01:09:56,192 --> 01:09:58,778
at tapos, nasira ang isa pang gulong,

855
01:09:58,862 --> 01:10:00,947
at malapit nang mag-winter.

856
01:10:04,034 --> 01:10:08,830
Ngunit naisip ko, kilala ko si Spirit,
na maiisip niya ito.

857
01:10:12,125 --> 01:10:13,668
Itong tambak ng mga bato...

858
01:10:14,377 --> 01:10:18,006
ito siguro ang kinakapitan doon.

859
01:10:19,007 --> 01:10:22,761
At pareho sa Mars at sa test bed,
habang nagmamaneho kami, lumulubog ito.

860
01:10:24,846 --> 01:10:29,768
Overview lang ang unang slide dito ng mga
kailangan sa enerhiya para kay Spirit.

861
01:10:30,310 --> 01:10:33,063
Ang mga numero sa pula ay mga kung saan

862
01:10:33,146 --> 01:10:36,942
hindi sapat ang enerhiya para mabuhay
para sa isang pinahabang panahon.

863
01:10:38,985 --> 01:10:41,404
Kaya ngayon talagang nagmamadali kami.

864
01:10:41,488 --> 01:10:46,117
Napakabagal ng progreso namin
pero sinusubukang talunin ang taglamig.

865
01:10:46,993 --> 01:10:51,539
Nagsimula kaming makatanggap ng mga sulat
at mga tawag sa telepono mula sa publiko.

866
01:10:52,916 --> 01:10:54,918
Ang tunay na pakiramdam na ito, alam mo,

867
01:10:55,001 --> 01:10:58,380
kailangang gawin ang anuman
para mailigtas si Spirit.

868
01:10:58,922 --> 01:11:02,133
PALAYAIN
SI SPIRIT

869
01:11:02,217 --> 01:11:05,220
At tinawag ng publiko ang kampanyang itong
"Palayain si Spirit."

870
01:11:06,930 --> 01:11:08,598
At ipinakita nito sa amin

871
01:11:08,682 --> 01:11:14,396
na may kakayahang bumuo ang mga tao
ng koneksyon at bond sa isang robot.

872
01:11:15,814 --> 01:11:18,316
Sol 2196.

873
01:11:19,192 --> 01:11:22,028
Inihanda si Spirit
para sa pagtulog niya sa taglamig.

874
01:11:23,071 --> 01:11:24,656
Nakahiga siya sa kama.

875
01:11:25,281 --> 01:11:28,076
At ngayon nagbabantay kami lahat
nang mabuti sa signal...

876
01:11:28,576 --> 01:11:30,203
o kakulangan nito.

877
01:11:32,831 --> 01:11:37,419
Habang nagkakaroon na ng hypothermia
ang rover, hindi na siya nakakausap.

878
01:11:41,840 --> 01:11:44,134
At pagkatapos
ay magigising siya kinaumagahan

879
01:11:44,718 --> 01:11:46,511
o hindi na talaga siya magigising.

880
01:11:51,474 --> 01:11:53,143
Pagbalik ng araw...

881
01:11:54,811 --> 01:11:57,605
nakinig kami, sinubukan naming makarinig

882
01:11:58,690 --> 01:12:02,694
ng bulong, tono... kahit ano.

883
01:12:05,196 --> 01:12:06,197
At wala.

884
01:12:11,244 --> 01:12:14,122
Para kaming,

885
01:12:14,205 --> 01:12:17,459
alam mo, pinanonood ang kaibigang umalis,
sa iba't ibang paraan.

886
01:12:19,335 --> 01:12:23,757
Alam kong kakaiba ang iniisip ng mga tao.
Para akong nagsasalita tungkol sa tao,

887
01:12:23,840 --> 01:12:25,800
ngunit kahit na hindi siya isang tao,

888
01:12:25,884 --> 01:12:28,678
isang malaking bahagi pa rin siya
ng ating buhay.

889
01:12:31,723 --> 01:12:34,392
Si Spirit ang ating malakas
at adventurous rover,

890
01:12:34,517 --> 01:12:37,312
at kailangan ng kapaligiran niya
ng higit pa sa kanya.

891
01:12:38,063 --> 01:12:41,024
Baka kasi
ako ang Mission Manager ni Spirit

892
01:12:41,107 --> 01:12:43,610
at gusto kong matulad siya
sa akin, pero...

893
01:12:43,693 --> 01:12:47,238
pakiramdam ko...
nakakonekta ako kay Spirit sa ganoon.

894
01:12:52,577 --> 01:12:55,622
Alam mo, baka medyo pagod din lang siya,

895
01:12:55,705 --> 01:12:57,582
matapos ang mabigat na trabaho.

896
01:13:02,545 --> 01:13:07,717
SPIRIT: WAKAS NG MISYON
ENERO 3, 2004 - MAY 25, 2011

897
01:13:14,057 --> 01:13:15,934
Mabuti pang humiga kaysa sa...

898
01:13:16,518 --> 01:13:22,524
Kung makakuha ng tulad ng
100 metro mula sa biyahe ngayon...

899
01:13:22,607 --> 01:13:24,317
I-project mo ang linyang nakikita mo...

900
01:13:24,400 --> 01:13:28,947
Sa ngayon, kakaunti na lang ang natira
sa team ng orihinal na nakadisenyo,

901
01:13:29,030 --> 01:13:30,657
ang naiwan sa team.

902
01:13:31,616 --> 01:13:36,204
Kaya ibang henerasyon na kami ng mga
inhinyero na nagpapatakbo kay Opportunity.

903
01:13:40,917 --> 01:13:44,921
Walang-wala sa isip ko
na makakapagtrabaho ako kay Opportunity.

904
01:13:47,632 --> 01:13:50,093
Noong nasa ikawalong baitang ako,

905
01:13:50,176 --> 01:13:54,347
nakita ko ang balita
ng paglapag nina Spirit at Opportunity.

906
01:13:56,099 --> 01:14:00,019
Maliit na bata pa lang ako
sa gitna ng kawalan sa Texas.

907
01:14:00,979 --> 01:14:03,523
Pero alam kong iyon ang gusto kong gawin.

908
01:14:03,606 --> 01:14:06,192
Gusto kong maghanap ng buhay
sa ibang mga planeta.

909
01:14:07,402 --> 01:14:09,320
MAGING BAHAGI NG KASAYSAYAN!

910
01:14:09,404 --> 01:14:11,239
Noong mga 17 anyos ako,

911
01:14:11,322 --> 01:14:14,742
may paligsahan sa pagbibigay ng pangalan
kay Spirit at Opportunity

912
01:14:17,495 --> 01:14:20,874
Isinumite ko
ang mga pangalang Romulus at Remus.

913
01:14:22,250 --> 01:14:25,628
Ang kanilang ama ay si Mars,
ang Diyos ng Digmaan.

914
01:14:27,005 --> 01:14:29,132
Hindi ko alam kung ano ang iniisip ko.

915
01:14:29,674 --> 01:14:34,429
Ngunit iyon 'yong oras
na nabaling ang aking utak sa Mars

916
01:14:34,512 --> 01:14:36,097
at paggalugad sa kalawakan.

917
01:14:38,308 --> 01:14:42,520
At kalaunan
ay dinala ako sa Mars Program ng NASA.

918
01:14:43,980 --> 01:14:46,107
Noong nagsisimula ako sa JPL,

919
01:14:47,150 --> 01:14:49,819
si Opportunity ang mas matandang rover

920
01:14:49,903 --> 01:14:53,823
na pinalawig ng isang libong beses
ang misyon.

921
01:14:54,949 --> 01:14:58,953
Pero siya ang dahilan ng
pagsisimula ko sa Aerospace Engineering.

922
01:14:59,495 --> 01:15:03,208
Alam kong sa Opportunity ang lugar
na gusto kong simulan ang career ko.

923
01:15:03,291 --> 01:15:06,377
Lahat ng mga istasyon, ito ang inyong TDL.

924
01:15:06,461 --> 01:15:09,589
Magsisimula tayo
ng dahan-dahang briefing sa limang minuto.

925
01:15:20,225 --> 01:15:22,852
Ngayon na wala na si Spirit...

926
01:15:23,603 --> 01:15:26,606
tanong n'yo, "Ano susunod
nating gagawin?" kay Opportunity.

927
01:15:28,066 --> 01:15:30,860
Maglalaro lang ba tayo
hanggang matanggal ang mga gulong?

928
01:15:31,861 --> 01:15:35,406
O magtrabaho nang may determinasyon
at maging mabilis

929
01:15:35,490 --> 01:15:38,409
at subukang abutin
ang malaking crater na iyon sa susunod?

930
01:15:40,995 --> 01:15:46,209
Mahabang milya ang layo, itong
malaking crater na tawag ay Endeavour.

931
01:15:46,960 --> 01:15:49,087
Ito ang may pinakamatandang mga bato na

932
01:15:49,170 --> 01:15:52,131
pagkakataon na sana
ni Opportunity na makita ito.

933
01:15:53,466 --> 01:15:55,885
Ngunit maraming taon na ang nakalipas,

934
01:15:56,719 --> 01:15:58,471
at maaaring hindi tayo aabot,

935
01:15:58,554 --> 01:16:02,392
ngunit doon ang susunod na magagandang
bagay, kaya dapat subukan din natin.

936
01:16:03,309 --> 01:16:07,772
Sol 1784. Limang taon sa misyon.

937
01:16:07,855 --> 01:16:09,274
5 TAON
SA MISYON

938
01:16:09,357 --> 01:16:12,568
Nag-trekking si Opportunity
sa Endeavour Crater,

939
01:16:12,652 --> 01:16:16,239
nagmamaneho nang madalas
at hangga't maaari.

940
01:16:17,740 --> 01:16:20,952
Ngayong linggo,
nanalo siya ng reverse galactic lottery

941
01:16:21,035 --> 01:16:24,205
at tinamaan ng kidlat, parang gano'n.

942
01:16:24,289 --> 01:16:28,876
Natamaan siya ng isang cosmic ray
na nagpatigil sa kanya nang ilang araw.

943
01:16:29,585 --> 01:16:33,589
Pero okey na siya
at bumalik na sa pagmamaneho.

944
01:16:34,507 --> 01:16:39,053
Sol 2042. Anim na taon sa misyon.

945
01:16:39,137 --> 01:16:40,013
6 NA TAON
SA MISYON

946
01:16:40,096 --> 01:16:43,308
Parang naging isang
meteorite hunter si Opportunity.

947
01:16:44,100 --> 01:16:48,771
Nakatuklas siya ng tatlong meteorite
sa paglalakbay niya sa Endeavour.

948
01:16:51,733 --> 01:16:54,319
Sol 2213.

949
01:16:55,403 --> 01:17:00,033
Ito ang ikaapat na winter ni Oppy
sa Mars, at ang pinakamalamig pa.

950
01:17:00,908 --> 01:17:04,912
Kaya, upang makatipid ng enerhiya,
laging natutulog ang rover

951
01:17:05,038 --> 01:17:07,248
para manatiling mainit
ang electronics niya.

952
01:17:09,417 --> 01:17:11,919
Takbo kami nang takbo.

953
01:17:12,003 --> 01:17:15,757
May mga araw na malalayo ang distansya,
may araw na hindi masyadong malayo.

954
01:17:15,840 --> 01:17:17,216
Ngunit patuloy pa rin kami.

955
01:17:18,176 --> 01:17:19,844
Pitong taon sa misyon.

956
01:17:19,927 --> 01:17:21,054
7 TAON
SA MISYON

957
01:17:21,137 --> 01:17:23,765
Nasa dalawang kilometro lang
ang layo ni Opportunity

958
01:17:23,848 --> 01:17:25,516
mula sa Endeavour Crater.

959
01:17:26,309 --> 01:17:29,228
Darating siya sa Spirit Point,

960
01:17:29,312 --> 01:17:32,815
na pinangalanan bilang parangal
sa tahimik na kapatid ni Oppy.

961
01:17:36,944 --> 01:17:37,820
FINISH LINE

962
01:17:37,904 --> 01:17:42,909
Welcome sa pinakaunang Mars Marathon
dito sa Jet Propulsion Laboratory.

963
01:17:45,620 --> 01:17:50,625
Nakamit ni rover Opportunity
ang mala-Marathon na distansya sa Mars

964
01:17:50,708 --> 01:17:52,377
isang linggo't kalahati ang nakalilipas.

965
01:17:56,089 --> 01:17:58,132
Pagbati sa lahat!

966
01:17:58,883 --> 01:18:04,430
Sa puntong ito,
nalampasan na namin ang aming warranty

967
01:18:04,514 --> 01:18:07,517
at ang pinalawig na warranty
at ang tawag sa phone na sabi,

968
01:18:07,600 --> 01:18:11,145
"Uy, bibigyan ka pa namin ng warranty."
Nalampasan na rin namin iyon.

969
01:18:16,692 --> 01:18:20,071
At nagsimula na si Oppy na
magpakita ng mga palatandaan ng pagtanda.

970
01:18:22,031 --> 01:18:25,410
Ang kanyang uban na buhok
ay ang naipon na alikabok

971
01:18:25,493 --> 01:18:28,413
sa mga siwang sa pagitan ng kanyang kable.

972
01:18:33,126 --> 01:18:35,378
Ang isa sa mga joint ni Opportunity

973
01:18:35,461 --> 01:18:38,256
sa braso ay nagkaka-arthritis.

974
01:18:47,932 --> 01:18:51,144
Napagtanto naming
kung patuloy na ililipat ito,

975
01:18:51,227 --> 01:18:54,355
ito ay hihinto sa isang lugar
na hindi natin gustong mangyari.

976
01:18:58,860 --> 01:19:02,363
Kaya inilabas lang namin
ang braso sa harap ng rover

977
01:19:02,447 --> 01:19:04,157
para sa natitirang bahagi ng misyon.

978
01:19:07,410 --> 01:19:09,495
At sa pagkakaroon ng arthritis,

979
01:19:10,163 --> 01:19:14,333
nagsimula ring magkaproblema
si Opportunity sa kanang gulong sa harap.

980
01:19:18,921 --> 01:19:22,758
Kapag minaneho mo ito, lagi mong isiping
liliko siya sa maling direksyon

981
01:19:22,842 --> 01:19:25,219
at kung paano mo itatama iyon.

982
01:19:30,850 --> 01:19:33,269
Sa sandaling tumanda na siya nang tumanda,

983
01:19:33,352 --> 01:19:36,939
nagsimulang mawalan ng memorya si Oppy.

984
01:19:44,614 --> 01:19:46,407
Matutulog siya...

985
01:19:49,243 --> 01:19:52,914
at makakalimutan niya
lahat ng impormasyon sa agham

986
01:19:52,997 --> 01:19:56,167
at lahat ng kanyang ginawa
bago siya magising.

987
01:19:59,670 --> 01:20:04,050
At kasabay ng pagkawala
ng memorya ni Oppy...

988
01:20:06,260 --> 01:20:09,472
na-diagnose ang lola ko ng Alzheimer's.

989
01:20:10,389 --> 01:20:15,686
At ang makita ang sarili kong lolang
wala na sa sarili...

990
01:20:17,146 --> 01:20:18,356
Isang...

991
01:20:18,439 --> 01:20:19,357
Bisikleta.

992
01:20:19,440 --> 01:20:24,237
Isa iyon sa mga pinakamahirap
na bagay na pagdaanan.

993
01:20:28,074 --> 01:20:32,286
Kaya noong makita ko si Opportunity
na nagsisimula na ring mawala sa sarili,

994
01:20:34,205 --> 01:20:38,209
kailangan naming mag-isip ng paraan
na gumana ang bagong paradigm na ito

995
01:20:38,292 --> 01:20:40,503
habang nagkakaroon siya ng amnesia.

996
01:20:46,217 --> 01:20:51,138
At nagtagumpay kami sa pamamagitan lamang
ng pagpilit sa kanya na manatiling gising.

997
01:20:51,222 --> 01:20:52,348
NASA:
WALANG PAGTULOG NGAYON.

998
01:20:52,431 --> 01:20:53,558
'WAG MATULOG PARA MAGPADALA NG DATA.

999
01:20:53,641 --> 01:20:57,019
Para makapagpadala siya sa aming
mga taga-lupa ng data bago matulog

1000
01:20:57,103 --> 01:20:58,896
at makalimutan ang ginawa niya.

1001
01:20:58,980 --> 01:21:01,941
OPPY:
PAGPAPADALA NG DATA.

1002
01:21:06,070 --> 01:21:11,033
Sa tingin ko, nakatulong sa akin
si Opportunity na harapin nang mas maayos

1003
01:21:11,117 --> 01:21:13,578
ang sitwasyon ng aking lola.

1004
01:21:15,955 --> 01:21:19,959
At upang maunawaan
ang bahaging iyon ng buhay.

1005
01:21:25,673 --> 01:21:28,134
Pero siya pa rin ang perpektong anak,

1006
01:21:29,176 --> 01:21:35,141
at patuloy na sinusubukan ang kaya niya
upang makumpleto ang kanyang misyon,

1007
01:21:35,266 --> 01:21:39,270
upang makahanap ng neutral na tubig
na maaaring sumuporta sa buhay sa Mars.

1008
01:21:46,235 --> 01:21:48,779
Pagkaraan ng ilang taon ng paglalakbay,

1009
01:21:48,863 --> 01:21:53,284
sa wakas, nakita namin ang ring ng crater
ng Endeavour Crater sa malayo.

1010
01:21:59,040 --> 01:22:02,043
At kahit higit sa sampung milya
ang lapad nito.

1011
01:22:03,586 --> 01:22:07,256
Nang huminto kami
mismo sa gilid ay biglang...

1012
01:22:17,475 --> 01:22:20,936
Nang marating ni Oppy
ang gilid ng Endeavour, nagbago ang lahat.

1013
01:22:23,439 --> 01:22:26,651
Halos parang simula ulit
ng isang buong bagong misyon.

1014
01:22:28,736 --> 01:22:31,197
Isang bagong kapaligirang gagalugarin,

1015
01:22:31,906 --> 01:22:35,409
umatras nang ilang milyong taon
ang panahon.

1016
01:22:38,913 --> 01:22:41,040
Gusto ko ang bahaging ito ng misyon.

1017
01:22:41,582 --> 01:22:42,583
9 NA TAON
SA MISYON

1018
01:22:42,667 --> 01:22:46,796
Sol 3300. Siyam na taon sa misyon.

1019
01:22:47,463 --> 01:22:50,299
Nagtatrabaho nang may lagnat
si Opportunity para makumpleto

1020
01:22:50,383 --> 01:22:53,052
ang pagsusuri ng batong "Esperance,"

1021
01:22:53,135 --> 01:22:57,098
na maaaring may hawak ng mga pahiwatig
sa sinaunang matitirhan na kapaligiran.

1022
01:23:09,777 --> 01:23:14,699
Ito ay clay na
binago ng may sa-neutral na pH na tubig...

1023
01:23:14,782 --> 01:23:15,616
TUKOY NA CLAY MINERALS

1024
01:23:16,283 --> 01:23:19,620
...na kumakatawan sa pinakakanais-nais
na kondisyon para sa biology

1025
01:23:19,704 --> 01:23:21,914
na naranasan ni Opportunity.

1026
01:23:25,334 --> 01:23:27,461
Ito ay isang malaking pagkakatuklas.

1027
01:23:29,046 --> 01:23:30,506
Tubig.

1028
01:23:30,589 --> 01:23:35,094
Ang maiinom, neutral na tubig na minsan
ay nagkaroon sa ibabaw ng Mars.

1029
01:23:42,643 --> 01:23:44,353
At hindi lamang tubig

1030
01:23:44,437 --> 01:23:47,898
pero posible ring mapanatili nito
ang sinaunang buhay na mikrobyo.

1031
01:23:48,649 --> 01:23:50,359
Rebolusyonaryo iyon.

1032
01:23:52,820 --> 01:23:56,407
Ipinakita nito sa amin
na ang talagang sinaunang Mars

1033
01:23:57,158 --> 01:24:02,663
ay mas angkop para sa pinagmulan ng buhay.

1034
01:24:04,749 --> 01:24:06,542
Ito ang Holy Grail.

1035
01:24:07,334 --> 01:24:09,920
Ito ang dahilan
kung bakit kami nagpunta sa Mars.

1036
01:24:10,838 --> 01:24:16,010
Natuklasan ni Oppy na ang Mars
ay isang basang mundo

1037
01:24:16,093 --> 01:24:17,887
na halos katulad ng Earth.

1038
01:24:19,180 --> 01:24:20,264
May mga karagatan.

1039
01:24:20,347 --> 01:24:22,933
Malaki ang papel ng tubig
sa maagang kasaysayan nito.

1040
01:24:23,017 --> 01:24:24,727
Ganap nitong binago ang planeta.

1041
01:24:25,728 --> 01:24:30,733
10 TAON
SA MISYON

1042
01:24:30,816 --> 01:24:32,109
11 TAON
SA MISYON

1043
01:24:32,193 --> 01:24:35,446
Ginugol ni Opportunity ang mga taon
sa paggalugad ng Endeavour Crater.

1044
01:24:35,529 --> 01:24:36,530
12 TAON
SA MISYON

1045
01:24:36,614 --> 01:24:40,326
Paggawa ng mga 'di kapani-paniwalang
tuklas na kuwento ng tubig.

1046
01:24:40,409 --> 01:24:42,369
13 TAON
SA MISYON

1047
01:24:42,453 --> 01:24:47,416
Para makabalik tayo sa isang planeta
na maaari talagang nagkaroon ng buhay.

1048
01:24:52,213 --> 01:24:56,175
Marami ang nagtatanong kung bakit
sa tingin ko mahalagang tuklasin ang Mars.

1049
01:24:57,635 --> 01:25:00,846
At sa tingin ko,
isa sa mga bagay na lalabas

1050
01:25:00,930 --> 01:25:02,932
sa legacy nina Spirit at Opportunity

1051
01:25:03,015 --> 01:25:05,559
ay ilan sa mga sagot kung bakit.

1052
01:25:07,394 --> 01:25:08,604
May tubig sa Mars.

1053
01:25:09,772 --> 01:25:11,440
Ano'ng nangyari sa tubig na iyon?

1054
01:25:11,524 --> 01:25:13,692
At maaari ba nating kunin ang impormasyon

1055
01:25:13,776 --> 01:25:16,737
at maunawaan kung paano
mangyayari iyon dito sa Earth?

1056
01:25:18,531 --> 01:25:20,533
Mauunawaan ba natin
ang ating bahagi r'yan?

1057
01:25:21,408 --> 01:25:25,704
May ginagawa ba tayo na maaaring mapabilis

1058
01:25:26,831 --> 01:25:29,250
ang pagbabagong iyon dito sa Earth?

1059
01:25:30,584 --> 01:25:33,295
Dahil hindi ka makakarekober doon.

1060
01:25:54,358 --> 01:25:55,442
14 TAON
SA MISYON

1061
01:25:55,526 --> 01:25:57,778
Bale, 14 na taon na kami sa misyon

1062
01:25:57,862 --> 01:26:01,156
at minsan lang dumating ang Sol 5000.

1063
01:26:01,240 --> 01:26:02,908
Isa itong malaking landmark.

1064
01:26:04,535 --> 01:26:08,163
Mayroon kaming tumatandang rover.
Nakakalimot at may arthritis siya.

1065
01:26:08,247 --> 01:26:11,125
Gumagana pa rin ang mga camera.
Ano ang magagawa natin?

1066
01:26:12,751 --> 01:26:16,088
Pabirong sabi ko ilang araw bago
ang Sol 5000,

1067
01:26:16,547 --> 01:26:18,173
"Kailangan nating mag-selfie."

1068
01:26:20,843 --> 01:26:23,637
Nakikita natin ang Mars
sa pamamagitan ng mga mata ni Oppy,

1069
01:26:25,431 --> 01:26:27,892
pero hindi pa natin nakita si Oppy.

1070
01:26:29,184 --> 01:26:31,729
Mula pa noong umalis siya
sa planeta noong 2003.

1071
01:26:31,812 --> 01:26:34,565
May kaunting data mining kami
na advance...

1072
01:26:34,648 --> 01:26:37,192
Kaya kasama ang Sol 5000 sa pagpaplano

1073
01:26:37,276 --> 01:26:40,195
at ang head ng science ay may kausap na,

1074
01:26:40,279 --> 01:26:42,740
"May hiling ang engineering team.

1075
01:26:42,823 --> 01:26:44,658
Gusto nilang mag-selfie."

1076
01:26:44,742 --> 01:26:46,869
At napakatahimik ng lahat.

1077
01:26:46,952 --> 01:26:49,288
Dahil ang buong science team ay napatda,

1078
01:26:49,705 --> 01:26:50,789
"Ano 'kamo?"

1079
01:26:51,957 --> 01:26:55,544
Maaaring gamitin natin
ang natitirang buhay ng robotic arm

1080
01:26:56,295 --> 01:27:00,007
sa paghanga ng robot sa sarili niya.

1081
01:27:02,051 --> 01:27:04,762
Sinubukan naming ibenta
ang ideyang ito sa science team.

1082
01:27:07,932 --> 01:27:11,977
Pero mahirap
dahil nabali ang balikat niya.

1083
01:27:13,312 --> 01:27:18,359
Kinailangan naming gumawa ng paraan para
makuha lahat ng iba't ibang view ng rover

1084
01:27:18,901 --> 01:27:20,694
nang hindi ginagalaw ang balikat.

1085
01:27:22,780 --> 01:27:25,532
Hindi maganda, pero iyon ang kaya namin.

1086
01:27:26,533 --> 01:27:30,454
At sa tingin ko, ito ang paraan
ng pagsasabi ng science team

1087
01:27:30,537 --> 01:27:33,666
ng "salamat" sa team ng engineering.
"Sa amin na 'to.

1088
01:27:33,749 --> 01:27:36,418
Mag-selfie kayo. Deserve n'yo ito.

1089
01:27:36,502 --> 01:27:40,005
Tingnan natin ang robot na ginawa
kung ano'ng pinagagawa sa kanila."

1090
01:27:51,892 --> 01:27:55,938
Kumuha ng litrato ang mga engineer
mula sa 17 iba't ibang anggulo.

1091
01:27:58,107 --> 01:28:00,192
Batay sa maliit na preview ng litrato,

1092
01:28:00,275 --> 01:28:03,278
naisip nilang makikita sa microscope.

1093
01:28:04,530 --> 01:28:07,116
At sa mabagal
at lumang computer ni Opportunity...

1094
01:28:10,953 --> 01:28:15,416
tatagal nang isang minuto
para lang magpalitrato.

1095
01:28:20,838 --> 01:28:23,132
Sabi namin, "Refresh. Walang laman ito.

1096
01:28:23,215 --> 01:28:25,426
Refresh. Wala pang laman ito."

1097
01:28:25,509 --> 01:28:27,344
Bang! Lumabas lahat ng thumbnail.

1098
01:28:27,428 --> 01:28:30,097
Maliit na maliit
na 64 pixel na mga thumbnail.

1099
01:28:32,474 --> 01:28:35,477
Ngunit medyo malabo
ang mga litrato at baligtad.

1100
01:28:37,563 --> 01:28:40,357
Pagkatapos, tiningnan namin.

1101
01:28:41,775 --> 01:28:43,944
At may litrato si Opportunity.

1102
01:28:45,487 --> 01:28:49,116
Oo, ito ay maliit at itim at puti,
at wala sa focus,

1103
01:28:49,199 --> 01:28:53,996
ngunit sa unang pagkakataon
sa puntong iyon, sa higit 14 taon,

1104
01:28:55,039 --> 01:28:56,498
nakita namin ang aming rover.

1105
01:29:17,227 --> 01:29:19,813
Lahat ng nagtrabaho kay Opportunity,

1106
01:29:19,897 --> 01:29:24,109
kukunin namin ang mga e-mail
kasama ang Mars weather data para sa araw.

1107
01:29:25,778 --> 01:29:30,032
Isang araw, tumingin ako at nagsimula
nang maging maalikabok at maulap

1108
01:29:30,115 --> 01:29:32,117
sa site ni Opportunity.

1109
01:29:34,953 --> 01:29:40,167
Ang larawang ito
ay kinuha sa Sol 5106

1110
01:29:40,250 --> 01:29:43,504
at makikita mo ang araw
na isang malaking maliwanag na lugar.

1111
01:29:44,213 --> 01:29:48,550
Pero pagkatapos lamang ng tatlong sols,
makikita mo ang araw na ganap na naglaho.

1112
01:29:50,385 --> 01:29:51,386
Oo.

1113
01:29:52,971 --> 01:29:54,640
Talagang nakakatakot ito.

1114
01:29:57,935 --> 01:30:01,396
May dust storm na paparating kay Oppy.

1115
01:30:02,898 --> 01:30:05,818
Ngayon, nakaligtas kami
sa ilang dust storm sa Mars.

1116
01:30:05,901 --> 01:30:07,528
Nakaligtas si Opportunity.

1117
01:30:08,487 --> 01:30:12,950
Ngunit pagkalipas ng ilang araw,
parang napagtanto ng mga taong

1118
01:30:13,033 --> 01:30:16,328
iba ito sa mga naranasan na namin.

1119
01:30:22,626 --> 01:30:26,839
Tumindi ang dust storm
na nakaaapekto kay Opportunity.

1120
01:30:31,635 --> 01:30:36,431
Idineklara ang isang spacecraft emergency,
inaasahan ang isang low-power fault.

1121
01:30:42,229 --> 01:30:45,149
MAHINA NA ANG BATERYA KO

1122
01:30:45,232 --> 01:30:50,237
AT DUMIDILIM NA.

1123
01:30:56,994 --> 01:30:59,204
At saka siya nagdilim.

1124
01:31:01,999 --> 01:31:06,086
Pero sabi namin, "Alam namin ang gagawin.
May maliit na playbook ng dust storm kami.

1125
01:31:06,170 --> 01:31:08,630
At susubukan namin ang lahat

1126
01:31:08,714 --> 01:31:11,091
na maitatag ulit
ang komunikasyon kay Opportunity."

1127
01:31:11,175 --> 01:31:12,634
ALAS NI OPPORTUNITY

1128
01:31:12,718 --> 01:31:15,512
Sa puntong ito,
medyo nawala ang mga wake-up song.

1129
01:31:16,180 --> 01:31:20,893
Ngunit ibinalik namin ang tradisyon
sa pag-asang baka makatulong ang pagkanta.

1130
01:31:23,145 --> 01:31:26,940
At tinutugtog namin ito kapag
sinubukan naming gisingin ang rover.

1131
01:31:44,541 --> 01:31:48,754
Mahigit 60 sols na simula nang
nawalan kami ng contact kay Opportunity.

1132
01:31:49,796 --> 01:31:52,382
Maaaring ilang linggo
bago lumiwanag ang kalangitan.

1133
01:32:04,603 --> 01:32:07,898
Matapos ang halos
100 sols na walang contact,

1134
01:32:07,981 --> 01:32:12,361
naghihintay ang team nang may pag-asa
na makarinig mula kay Opportunity.

1135
01:32:24,581 --> 01:32:26,792
Sol 5292.

1136
01:32:27,960 --> 01:32:32,297
Mahigit anim na buwan na
ng walang contact kay Opportunity.

1137
01:32:32,381 --> 01:32:35,008
Sa wakas, tapos na ang dust storm.

1138
01:32:36,051 --> 01:32:39,179
Kaya nagkaroon ako
ng pag-asang gigising siya.

1139
01:32:39,263 --> 01:32:40,847
At sabihing, "Buhay tayo."

1140
01:32:46,186 --> 01:32:47,604
Hindi lang nangyari.

1141
01:32:50,023 --> 01:32:54,945
May awtonomiya siya on-board
na magising sa ilang mga oras

1142
01:32:55,028 --> 01:32:57,406
at alam namin
kung kailan hihinto ang alarma,

1143
01:32:57,489 --> 01:33:00,158
para subukan naming taga-lupa
at makipag-usap sa kanya.

1144
01:33:00,242 --> 01:33:03,954
Araw-araw sa oras na iyon,
susubukan namin palagi.

1145
01:33:04,037 --> 01:33:04,955
ROVER DIARY NI OPPORTUNITY

1146
01:33:05,038 --> 01:33:09,126
Maikli na lang ang oras,
at papalapit na ang Autumn,

1147
01:33:09,209 --> 01:33:12,212
nagsimula na kami
sa pag-uutos nang mas agresibo.

1148
01:33:14,006 --> 01:33:18,593
Araw-araw kaming nakikinig
para makausap si Opportunity.

1149
01:33:27,811 --> 01:33:31,898
Kaya nagdeklara ang NASA
na susubok kami sa huling pagkakataon...

1150
01:33:33,025 --> 01:33:36,486
...para subukan at makipag-usap
kay Opportunity at gisingin siya.

1151
01:33:36,570 --> 01:33:38,697
SOL 5352
PEBRERO 12, 2019

1152
01:33:44,703 --> 01:33:48,790
Nakatingin lang kami sa sahig
na tinatawag na Dark Room.

1153
01:33:48,874 --> 01:33:51,501
Doon kami,
sa loob ng isa't kalahating dekada,

1154
01:33:51,585 --> 01:33:54,379
nagpapadala ng lahat ng utos
sa dalawang rovers.

1155
01:34:01,887 --> 01:34:05,682
Sinasabi namin, "Gumising ka lang.
Pagbubutihin natin ang lahat.

1156
01:34:08,018 --> 01:34:10,228
At babalik tayo sa paggalugad."

1157
01:34:28,580 --> 01:34:32,959
Dumaan ang mga segundo, isang minuto,
at sa puntong iyon, alam namin...

1158
01:34:36,213 --> 01:34:40,592
At naalala ko nang maliwanag

1159
01:34:40,675 --> 01:34:42,177
ang gabi nang paglapag,

1160
01:34:42,928 --> 01:34:47,224
nakatayo roon, isang 16 na taong gulang
sa parehong silid na 'yon

1161
01:34:47,307 --> 01:34:50,394
at naisip ko lang kung ano'ng
gusto kong gawin sa buhay ko.

1162
01:35:01,988 --> 01:35:04,991
Ngunit ang paglalakbay ay tapos na...

1163
01:35:07,369 --> 01:35:09,663
at parang bigla akong naapektuhan nito.

1164
01:35:15,919 --> 01:35:17,421
Sabi ng operations team,

1165
01:35:17,504 --> 01:35:20,006
"Gusto ka naming bigyan ng pagkakataong

1166
01:35:20,090 --> 01:35:22,509
pumili ng panghuling rover wake-up song."

1167
01:35:24,177 --> 01:35:26,596
Hindi pa ako pumili ng rover wake-up song.

1168
01:35:26,680 --> 01:35:29,808
At gusto ko talagang pumili
ng tamang kanta.

1169
01:35:30,934 --> 01:35:34,479
At sa huli, ang kanta na pinili ko

1170
01:35:34,563 --> 01:35:38,483
ay tungkol sa pagtatapos
ng isang relasyon.

1171
01:35:39,234 --> 01:35:40,444
At ito ay...

1172
01:35:45,490 --> 01:35:49,870
Ito ay isang pasasalamat
para sa nakaraang relasyon.

1173
01:35:55,208 --> 01:35:57,210
MER Project tapos na.

1174
01:36:13,602 --> 01:36:15,187
'Di ko na kailangang sabihin,

1175
01:36:15,270 --> 01:36:19,483
emotionally attached tayo
sa mga sasakyang ito, tama?

1176
01:36:19,566 --> 01:36:22,819
Alam n'yo, ginagamit n'yo ang salitang
"pagmamahal" na pampayo,

1177
01:36:22,903 --> 01:36:25,405
ngunit mahal natin ang mga rover na ito.

1178
01:36:27,365 --> 01:36:29,493
Bilang isang magulang, ipinagmamalaki ko.

1179
01:36:30,619 --> 01:36:32,621
Binago namin ang mga aklat ng kasaysayan.

1180
01:36:33,705 --> 01:36:35,957
Pero bilang tao, nalulungkot talaga ako.

1181
01:36:36,041 --> 01:36:37,834
Dahil kaibigan siya.

1182
01:36:44,382 --> 01:36:48,386
Pinagbuklod ang buong proyekto
ng pagmamahal.

1183
01:36:50,138 --> 01:36:51,556
Mahal n'yo ang rover

1184
01:36:52,682 --> 01:36:56,019
at minamahal n'yo
ang mga taong bumuo nito.

1185
01:36:56,102 --> 01:36:58,813
At minamahal n'yo
ang mga taong nakatrabaho n'yo

1186
01:36:58,897 --> 01:37:02,567
at nakadalo rito kasama mo
nang buong pagmamahal sa maraming taon.

1187
01:37:04,361 --> 01:37:06,029
Para sa bawat isa sa amin,

1188
01:37:06,112 --> 01:37:10,242
isang pambihirang pribilehiyo iyon
sa buhay.

1189
01:37:11,451 --> 01:37:14,371
'Di ka makakakuha
ng isang pakikipagsapalaran nang 2 beses.

1190
01:37:21,586 --> 01:37:26,800
Sol 5352. Labinlimang taon sa misyon.

1191
01:37:28,009 --> 01:37:29,594
Mula noong unang-unang araw

1192
01:37:29,678 --> 01:37:33,598
nang igulong niya ang sarili
sa isang hole-in-one sa Eagle Crater,

1193
01:37:33,682 --> 01:37:38,270
tinawag si Opportunity na
"The Lucky Rover."

1194
01:37:39,187 --> 01:37:44,818
At ngayon, pagkatapos tumanggap
ng 13,744 command files,

1195
01:37:44,901 --> 01:37:48,655
at tumagal nang 5262 sols

1196
01:37:48,738 --> 01:37:52,909
na lampas ng kanyang orihinal na edad
ng pagreretiro na 90 sols,

1197
01:37:52,993 --> 01:37:57,747
nagtapos na ang pambihirang
paglalakbay ni Opportunity.

1198
01:37:58,498 --> 01:38:02,127
Good night, Opportunity. Napakahusay.

1199
01:38:31,364 --> 01:38:33,283
COUNTDOWN TUNGO SA MARS

1200
01:38:33,366 --> 01:38:36,119
Ang arko ng paggalugad na ito,

1201
01:38:36,202 --> 01:38:39,581
na naka-angkla
kina Spirit at Opportunity,

1202
01:38:40,999 --> 01:38:43,960
ay magbibigay-daan sa susunod na rover.

1203
01:38:45,879 --> 01:38:50,091
Si Perseverance ang magiging apo
nina Spirit at Opportunity.

1204
01:38:51,676 --> 01:38:56,931
Ang kanyang kakayahan ang tagumpay
ng rovers na nasa harap niya.

1205
01:38:57,891 --> 01:39:00,727
-Milo, handa ka nang i-launch ang rocket?
-Oo.

1206
01:39:05,982 --> 01:39:11,404
Nabuntis ako sa pangalawang anak ko
nang binuo si Perseverance.

1207
01:39:14,324 --> 01:39:17,994
Halos parang
nasa maliit na NICU ang rover.

1208
01:39:19,162 --> 01:39:23,541
at lahat kami ay nakatingin sa kanya,
ang susunod na baby namin.

1209
01:39:24,793 --> 01:39:28,505
Ang ganda ng umaga rito sa Space Coast.

1210
01:39:28,588 --> 01:39:30,632
-Ako si Daryl Neal.
-Ako si Moogega Cooper!

1211
01:39:30,715 --> 01:39:31,549
HULYO 2020
LAUNCH NG PERSEVERANCE

1212
01:39:31,633 --> 01:39:34,803
Sa loob ng 50 minuto bago ang launch,
ipapakita namin kung paano aabot

1213
01:39:34,886 --> 01:39:38,014
at hahanapin ng misyong ito
ang ancient microscopic life sa Mars

1214
01:39:38,098 --> 01:39:42,018
at susubok ng mga bagong teknolohiya
para sa future missions ng tao sa Mars.

1215
01:39:42,102 --> 01:39:47,023
Ito ay bahagi ng ating tradisyon,
na magbukas ng mani.

1216
01:39:51,945 --> 01:39:52,946
Gusto mo?

1217
01:39:58,076 --> 01:40:01,996
Iniisip ng ibang tao na ang paggalugad
ng planeta ay masyadong kakaiba.

1218
01:40:02,080 --> 01:40:07,127
Ngunit palagi ko silang pinapaalalahanan,
nang lumakad sa planeta mga ninuno n'yo,

1219
01:40:07,794 --> 01:40:11,131
ang una nilang ginawa'y
tumingin sa langit.

1220
01:40:11,214 --> 01:40:12,465
At ano ang nakita nila?

1221
01:40:12,549 --> 01:40:15,260
Mga konstelasyon at bituin,
kahanga-hangang mga bagay.

1222
01:40:15,343 --> 01:40:17,178
Ano ang ginawa nila roon?

1223
01:40:17,262 --> 01:40:22,058
Ginamit nila ang langit
para makabuo ng kalendaryo

1224
01:40:23,226 --> 01:40:26,229
para malaman kung kailan magtatanim
at kung kailan mag-aani.

1225
01:40:26,813 --> 01:40:28,898
Flight, mission copy. Oras na.

1226
01:40:29,023 --> 01:40:31,443
Ginawa nila ito
mula sa mga hangganan ng Earth.

1227
01:40:31,526 --> 01:40:36,406
Kaya ang planetary exploration
ay kasama natin sa simula pa lang.

1228
01:40:36,489 --> 01:40:40,660
At ginagamit natin ito sa paraan din
ng ating mga ninuno sa mga henerasyon.

1229
01:40:40,744 --> 01:40:42,537
Upang gumanda ang buhay sa Earth.

1230
01:40:42,620 --> 01:40:45,123
Two, one, zero.

1231
01:40:47,208 --> 01:40:48,585
And lift-off.

1232
01:41:41,304 --> 01:41:44,766
Milo, tingnan mo! Ano ito?

1233
01:41:44,849 --> 01:41:47,227
-Rocket.
-Tama iyan!

1234
01:41:48,394 --> 01:41:50,188
At ang rover!

1235
01:41:51,022 --> 01:41:54,025
Ang rover. Tama. Nasa loob ang rover!

1236
01:44:49,617 --> 01:44:51,619
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni
Maribeth Pierce

1237
01:44:51,703 --> 01:44:53,705
Mapanlikhang Superbisor
Jessica Ignacio