1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:50,342 --> 00:00:53,471
Pada mulanya, tiada apa-apa.

4
00:00:56,223 --> 00:01:01,145
Tidak wujud konsep penjelajah robot

5
00:01:01,228 --> 00:01:03,856
yang merayau merentasi
permukaan dunia lain.

6
00:01:08,611 --> 00:01:12,656
Lama-kelamaan, kita mula berfikir.

7
00:01:13,657 --> 00:01:17,244
Kita mula bertindak. Kita mula membina.

8
00:01:20,331 --> 00:01:22,708
Mesin-mesin itu pun muncul.

9
00:01:36,180 --> 00:01:42,144
Pada 2003, dua robot kembar bernama
Opportunity dan Spirit dihantar ke Marikh.

10
00:01:43,896 --> 00:01:48,025
Ia dijangka bertahan selama 90 hari.

11
00:02:13,884 --> 00:02:17,763
Ramai di luar sana yang berkata,
"Ia cuma robot."

12
00:02:19,557 --> 00:02:22,268
Namun, semasa kami pasang ia
buat kali pertama,

13
00:02:22,351 --> 00:02:26,438
ia bukan sekadar robot di planet lain.

14
00:02:38,075 --> 00:02:39,910
OPPORTUNITY - HAZCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -40°C

15
00:02:39,994 --> 00:02:41,203
ISYARAT MASUK...

16
00:02:41,287 --> 00:02:44,248
LAGU KEJUT TIDUR. BERMAIN...

17
00:02:44,331 --> 00:02:49,086
NASA: SELAMAT PAGI, OPPORTUNITY.
MASA UNTUK BANGUN!

18
00:03:20,326 --> 00:03:24,496
Apabila perayau berada di Marikh,
ia ada hidupnya sendiri.

19
00:03:25,247 --> 00:03:27,666
Ada tenaga yang menderau dalam uratnya.

20
00:03:28,918 --> 00:03:31,629
Ia perlukan kasih sayang.

21
00:03:35,090 --> 00:03:37,927
Jadi, kami cuba pastikan ia selamat.

22
00:03:40,262 --> 00:03:43,724
Namun kadangkala, ia bertindak sendiri.

23
00:03:44,058 --> 00:03:49,980
OPPY: PEMANDUAN DIHENTIKAN. BAHAYA DIKESAN

24
00:03:50,981 --> 00:03:55,903
NASA: KEADAAN SELAMAT UNTUK KAMU TERUSKAN.

25
00:03:56,111 --> 00:04:00,699
ITU CUMA BAYANG-BAYANG KAMU.

26
00:04:09,249 --> 00:04:11,627
Jadi, ya, ia cuma robot.

27
00:04:12,920 --> 00:04:17,049
Namun, melalui robot ini,
kita jalani pengembaraan hebat bersama.

28
00:04:18,092 --> 00:04:20,552
Dia menjadi ahli keluarga.

29
00:05:00,718 --> 00:05:06,682
SELAMAT MALAM OPPY

30
00:05:28,287 --> 00:05:33,584
MAKMAL PENDORONG JET (JPL)
PASADENA, CALIFORNIA

31
00:05:37,755 --> 00:05:41,300
KAWALAN MISI
PROGRAM MARIKH NASA

32
00:05:41,717 --> 00:05:43,343
NASA

33
00:05:43,427 --> 00:05:44,553
JENNIFER TROSPER
PENGURUS MISI

34
00:05:44,636 --> 00:05:47,056
Saya rasa kita semua pernah terfikir,

35
00:05:47,973 --> 00:05:50,059
semasa kita melihat langit malam...

36
00:05:51,977 --> 00:05:55,314
adakah kita bersendirian di alam semesta?

37
00:05:57,524 --> 00:06:02,029
Cubaan untuk memahaminya
adalah salah satu misteri dunia.

38
00:06:05,032 --> 00:06:06,408
Selama berkurun-kurun,

39
00:06:07,159 --> 00:06:12,831
Marikh menjadi titik merah
yang membingungkan di langit.

40
00:06:12,915 --> 00:06:14,958
ROB MANNING
KETUA JURUTERA SISTEM

41
00:06:15,334 --> 00:06:18,253
Ia menyemarakkan imaginasi jutaan orang.

42
00:06:21,465 --> 00:06:24,176
Apa agaknya sedang berlaku nun di sana?

43
00:06:28,222 --> 00:06:30,849
Matlamat umum program Marikh ini

44
00:06:31,683 --> 00:06:35,729
adalah menjawab persoalan,
"Hidupan pernah wujudkah di Marikh?"

45
00:06:36,355 --> 00:06:38,816
Jadi, pada awal misi Marikh,

46
00:06:38,899 --> 00:06:39,900
ASHLEY STROUPE
PEMANDU PERAYAU

47
00:06:39,983 --> 00:06:41,652
kami menjejaki air.

48
00:06:42,986 --> 00:06:46,949
Ini kerana, setidaknya di Bumi,
di mana ada air...

49
00:06:49,243 --> 00:06:50,619
ada kehidupan.

50
00:06:57,459 --> 00:07:01,713
Jadi, persoalannya,
"Air pernah wujudkah di Marikh?

51
00:07:02,339 --> 00:07:04,216
"Air jenis apa?

52
00:07:04,758 --> 00:07:07,719
"Bolehkah ia menampung hidupan?"

53
00:07:12,224 --> 00:07:14,977
Pada pertengahan 1970-an, dua misi Viking

54
00:07:15,060 --> 00:07:18,147
merupakan epitome penjelajahan ketika itu.

55
00:07:18,897 --> 00:07:21,984
NASA menghantar dua pengorbit
dan dua pendarat,

56
00:07:22,568 --> 00:07:25,737
yang akan beri kita
perspektif baru tentang Marikh.

57
00:07:37,166 --> 00:07:38,876
Ya, ini yang bagus.

58
00:07:46,592 --> 00:07:48,760
STEVE SQUYRES
SAINTIS UTAMA

59
00:07:48,844 --> 00:07:50,929
Rasa pelik sebab ada kenangan jelas

60
00:07:51,013 --> 00:07:53,724
tentang gambar digital berusia 40 tahun.

61
00:07:55,309 --> 00:07:56,268
Memang jelas.

62
00:07:57,311 --> 00:07:59,521
Saya ingat kali pertama melihatnya.

63
00:08:03,859 --> 00:08:06,361
Semasa misi Viking,

64
00:08:06,820 --> 00:08:09,198
saya ahli geologi yang gemar kerja luar.

65
00:08:09,281 --> 00:08:12,951
Saya akan ke lapangan
dan buat kerja lapangan geologi.

66
00:08:14,369 --> 00:08:15,871
Sains yang mempesonakan,

67
00:08:16,914 --> 00:08:19,666
tapi saya rasa kecewa

68
00:08:20,292 --> 00:08:23,086
kerana tiada tempat baru untuk diterokai.

69
00:08:25,839 --> 00:08:29,927
Kemudian, saya mula bekerja
dengan imej daripada pengorbit Viking.

70
00:08:30,719 --> 00:08:34,264
Saya melihat permukaan Marikh
dengan gambar-gambar ini,

71
00:08:36,016 --> 00:08:38,894
tapi saya langsung tak tahu
apa yang saya lihat.

72
00:08:38,977 --> 00:08:41,188
Orang lain pun tak tahu.

73
00:08:44,233 --> 00:08:47,027
Saya melihat benda
yang tiada siapa pernah lihat.

74
00:08:49,071 --> 00:08:51,907
Jadi, saya bekerja
dalam penerokaan angkasa.

75
00:08:53,909 --> 00:08:57,037
Dua pengorbit Viking
yang melihat Marikh dari atas

76
00:08:57,120 --> 00:08:59,248
nampak sesuatu yang pelik.

77
00:08:59,831 --> 00:09:02,876
Mungkin ada tanda
yang air pernah mengalir.

78
00:09:04,419 --> 00:09:08,840
Adakah Marikh planet yang hijau dulu,
dengan hidupan dan lautan biru?

79
00:09:08,924 --> 00:09:10,092
ROB MANNING
KETUA JURUTERA SISTEM

80
00:09:12,552 --> 00:09:16,932
Kalau boleh, kami sendiri
nak pergi ke sana, tapi tak boleh.

81
00:09:18,350 --> 00:09:21,311
Sebagai ahli geologi, saya tahu

82
00:09:21,436 --> 00:09:25,482
bahawa jika kita boleh hantar perayau
ke permukaan Marikh,

83
00:09:25,565 --> 00:09:27,901
yang boleh bergerak dan merayau,

84
00:09:27,985 --> 00:09:30,737
dan melihat batu-batuan secara dekat,

85
00:09:30,821 --> 00:09:34,408
kita mungkin boleh tahu sejarah Marikh.

86
00:09:38,704 --> 00:09:41,456
Jadi, bermula pada pertengahan 1980-an,

87
00:09:41,540 --> 00:09:44,876
sepuluh tahun saya menulis
kertas cadangan kepada NASA.

88
00:09:44,960 --> 00:09:46,795
Namun, semuanya ditolak.

89
00:09:49,214 --> 00:09:51,466
Saya rasa mungkin saya terpaksa

90
00:09:51,550 --> 00:09:54,594
akui yang saya mensia-siakan
sedekad kerjaya saya

91
00:09:54,678 --> 00:09:56,179
tanpa sebarang hasil.

92
00:09:58,265 --> 00:10:01,560
Namun kemudian,
kami bentuk sebuah kumpulan di JPL.

93
00:10:01,643 --> 00:10:05,397
Bolehkah kita hantar perayau
yang Steve Squyres bayangkan

94
00:10:06,231 --> 00:10:10,110
dan guna sistem mendarat
yang kami sudah pun reka?

95
00:10:10,777 --> 00:10:12,279
MODEL PENDARAT

96
00:10:12,362 --> 00:10:16,992
Jadi, kami buat kertas cadangan
dan bentangkan kepada NASA.

97
00:10:18,618 --> 00:10:21,330
Akhirnya, kami terima panggilan telefon

98
00:10:22,748 --> 00:10:24,791
yang menjadikan impian kami kenyataan.

99
00:10:24,875 --> 00:10:28,670
Saya amat gembira kerana dapat mengumumkan

100
00:10:28,754 --> 00:10:31,381
kami akan pulang ke Marikh,
dengan lebih kuasa.

101
00:10:31,465 --> 00:10:32,466
ENCIK SCOTT HUBBARD
PENGARAH PROGRAM MARIKH, IBU PEJABAT NASA

102
00:10:32,549 --> 00:10:35,177
Perayau kembar Marikh.

103
00:10:36,136 --> 00:10:39,181
Kami namakan ia Spirit dan Opportunity.

104
00:10:40,015 --> 00:10:43,060
Sepuluh tahun menulis kertas cadangan

105
00:10:43,143 --> 00:10:46,730
akhirnya membuahkan hasil
yang saya impikan.

106
00:10:48,106 --> 00:10:52,361
Namun, saya rasa jika saya tahu ketika itu

107
00:10:52,444 --> 00:10:56,073
betapa sukarnya perjalanan

108
00:10:56,156 --> 00:10:58,367
untuk sampai ke permukaan Marikh,

109
00:10:58,450 --> 00:11:00,744
tentu saya takkan rasa begitu gembira.

110
00:11:06,416 --> 00:11:09,044
Sila duduk agar kita boleh bermula.

111
00:11:09,127 --> 00:11:10,128
PERAYAU PENEROKAAN MARIKH
KAJIAN REKA BENTUK KRITIKAL SISTEM MISI

112
00:11:10,212 --> 00:11:12,589
Okey. Saya di sini
sebagai Jurutera Projek,

113
00:11:12,672 --> 00:11:15,634
untuk memastikan semuanya sepadan

114
00:11:15,717 --> 00:11:17,844
antara sistem penerbangan dan sistem misi.

115
00:11:17,928 --> 00:11:20,430
Saya akan sentuh pelancaran,
jajap dan EDL...

116
00:11:20,514 --> 00:11:23,600
Objektif kami adalah membina

117
00:11:23,683 --> 00:11:27,562
dua perayau berkuasa suria berautonomi

118
00:11:28,063 --> 00:11:31,733
yang dapat bertahan 90 sol,
iaitu tiga bulan di Marikh.

119
00:11:33,360 --> 00:11:36,947
Kami sangat berharap salah satu
daripadanya dapat berfungsi.

120
00:11:38,156 --> 00:11:43,453
Kami juga tahu jika kami gagal,
kami akan terlepas tarikh pelancaran.

121
00:11:44,913 --> 00:11:47,249
Jadual Misi ke Marikh

122
00:11:47,332 --> 00:11:50,335
ditentukan oleh penjajaran planet.

123
00:11:50,419 --> 00:11:52,879
Jika kami terlepas jendela pelancaran itu,

124
00:11:52,963 --> 00:11:56,508
yang seterusnya adalah 26 bulan kemudian.

125
00:11:56,633 --> 00:11:58,468
BUMI - MARIKH

126
00:11:58,552 --> 00:12:03,181
Masa tak cukup untuk reka bentuk,
bina dan uji dua perayau,

127
00:12:03,265 --> 00:12:05,016
serta pasang pada dua roket.

128
00:12:06,476 --> 00:12:09,396
Pasukan kami alami tekanan
yang amat dahsyat.

129
00:12:10,021 --> 00:12:12,566
Kami perlu tubuhkan kumpulan yang hebat,

130
00:12:12,649 --> 00:12:13,483
DUA TAHUN SEBELUM PELANCARAN

131
00:12:13,567 --> 00:12:15,819
bekerja siang malam untuk berjaya.

132
00:12:19,448 --> 00:12:21,741
Sejak kecil lagi saya suka Star Trek.

133
00:12:22,909 --> 00:12:24,786
Saya nak jadi Geordi La Forge.

134
00:12:24,870 --> 00:12:26,496
Kejuruteraan, ini La Forge.

135
00:12:26,580 --> 00:12:29,207
Matikan kuasa semua pengangkut.
Saya dalam perjalanan.

136
00:12:29,291 --> 00:12:30,959
Saya tak tahu apa kerjanya.

137
00:12:31,042 --> 00:12:34,504
Saya tahu mereka "jurutera,"
tapi saya tak tahu maknanya.

138
00:12:34,671 --> 00:12:38,508
Saya cuma tahu
saya nak jadi orang yang baiki benda.

139
00:12:41,219 --> 00:12:45,599
Pembinaan Spirit dan Opportunity
bermula di papan putih.

140
00:12:47,767 --> 00:12:50,729
"Okey, kita akan adakan misi 90 hari.

141
00:12:50,812 --> 00:12:53,815
"Kita nak cari bukti air pernah wujud.

142
00:12:53,899 --> 00:12:56,109
"Okey, apa yang kita perlukan?"

143
00:12:56,193 --> 00:12:59,154
Kemudian, sepasukan jurutera lain

144
00:12:59,237 --> 00:13:02,657
perlu bina dan hidupkan perayau itu.

145
00:13:06,203 --> 00:13:07,913
Ini misi pertama saya.

146
00:13:08,997 --> 00:13:11,500
Ia sangat mengujakan.

147
00:13:11,583 --> 00:13:14,419
Ia sesuatu yang belum pernah dibuat orang.

148
00:13:14,503 --> 00:13:16,296
Saya membesar di Ghana.

149
00:13:16,379 --> 00:13:19,299
Semasa kecil,
saya amat tertarik dengan radio.

150
00:13:20,175 --> 00:13:24,012
Saya nak tahu,
"Ada orangkah di dalam radio?"

151
00:13:24,596 --> 00:13:27,933
Jadi, saya buka radio
dan hampa sebab tiada orang di dalamnya.

152
00:13:28,016 --> 00:13:28,850
ASHITEY TREBI-OLLENNU
JURUTERA ROBOTIK

153
00:13:28,934 --> 00:13:31,520
Sebab itulah,
saya berminat dengan kejuruteraan.

154
00:13:33,021 --> 00:13:34,731
Reka bentuk perayau

155
00:13:36,399 --> 00:13:40,779
sengaja dibuat
dengan ciri-ciri serupa manusia.

156
00:13:44,908 --> 00:13:47,327
Ahli geologi yang kerja di lapangan

157
00:13:47,410 --> 00:13:51,540
lazimnya mengambil batu
dan memecahkannya untuk lihat di dalam.

158
00:13:52,374 --> 00:13:55,043
Jadi, robot itu perlukan lengan robotik

159
00:13:55,585 --> 00:13:58,630
yang ada pelbagai alat untuk mengukur

160
00:13:58,713 --> 00:14:02,509
dan mengambil gambar mikroskopik.
Macam pisau tentera Swiss.

161
00:14:07,973 --> 00:14:10,517
Resolusi kamera perayau

162
00:14:10,600 --> 00:14:13,311
sama dengan
daya penglihatan 20-20 manusia.

163
00:14:15,146 --> 00:14:19,025
Tahu-tahu saja, rupanya macam bola mata.

164
00:14:21,778 --> 00:14:24,614
Ketinggian perayau pula 1.58 meter.

165
00:14:24,698 --> 00:14:27,158
Itu tinggi purata manusia.

166
00:14:30,245 --> 00:14:33,707
Jadi, apabila perayau bergerak
dan mengambil gambar,

167
00:14:33,790 --> 00:14:36,793
ia seakan-akan manusia
yang berjalan di permukaan.

168
00:14:39,921 --> 00:14:41,840
Ia cuma wayar di dalam kotak.

169
00:14:44,050 --> 00:14:47,971
Namun, hasilnya sebuah robot
yang agak comel

170
00:14:48,054 --> 00:14:48,930
DOUG ELLISON
JURUTERA PENGENDALIAN KAMERA

171
00:14:49,014 --> 00:14:50,307
dan ada muka.

172
00:14:52,642 --> 00:14:55,562
Kami ada pelbagai peralatan sains hebat.

173
00:14:56,730 --> 00:14:59,691
Namun, apabila dipasangkan pada perayau,

174
00:14:59,774 --> 00:15:01,109
jisimnya semakin besar.

175
00:15:01,192 --> 00:15:03,028
LAPAN BELAS BULAN SEBELUM PELANCARAN

176
00:15:03,111 --> 00:15:06,656
Ia masalah besar
untuk pendaratan di Marikh.

177
00:15:06,740 --> 00:15:09,326
Saya cuba tengok penggunaan

178
00:15:09,409 --> 00:15:12,912
enam tali kord kecil
yang disambung pada beg udara.

179
00:15:12,996 --> 00:15:17,751
Cabarannya, ada banyak
cara untuk buat sedemikian.

180
00:15:17,834 --> 00:15:22,213
Kita tak tahu mana satu yang terbaik,
dan kita hanya ada satu peluang.

181
00:15:22,297 --> 00:15:26,259
Sistem pendaratan kami
melibatkan beg udara besar yang kembung.

182
00:15:26,968 --> 00:15:29,888
Ia akan melantun-lantun di permukaan.

183
00:15:30,930 --> 00:15:33,099
Dari awal lagi timbul masalah besar

184
00:15:33,183 --> 00:15:37,646
apabila kami mula kira berat
Spirit dan Opportunity.

185
00:15:37,729 --> 00:15:40,815
Adakah beg udara itu
mampu menampung beratnya?

186
00:15:43,151 --> 00:15:44,736
Jadi, kami mula buat ujian.

187
00:15:44,819 --> 00:15:46,738
-Apa...
-Bagusnya.

188
00:15:46,821 --> 00:15:49,282
-Ini bukan masalah.
-Batu ini bagus.

189
00:15:49,366 --> 00:15:50,867
-Ya.
-Saya suka batu ini.

190
00:15:50,950 --> 00:15:51,910
Ya.

191
00:15:51,993 --> 00:15:54,037
Kami uji beg udara

192
00:15:54,120 --> 00:15:57,290
dengan jenis-jenis batu
yang akan ditemui di Marikh.

193
00:15:57,374 --> 00:15:59,084
Uji dari tempat tinggi.

194
00:16:01,086 --> 00:16:04,047
Beg udara berlubang besar.

195
00:16:04,130 --> 00:16:08,385
Ia terkoyak kena batu.
Kami fikir, "Ini tak bagus.

196
00:16:08,468 --> 00:16:09,719
"Tak bagus langsung."

197
00:16:10,970 --> 00:16:12,972
Lain pula halnya dengan paracut.

198
00:16:13,056 --> 00:16:14,057
SATU TAHUN SEBELUM PELANCARAN

199
00:16:14,140 --> 00:16:16,184
Tiga, dua, satu.

200
00:16:16,267 --> 00:16:19,896
Semasa kami uji
dengan muatan besar berbentuk roket,

201
00:16:19,979 --> 00:16:22,816
dan melepaskannya dari helikopter terbang,

202
00:16:22,899 --> 00:16:26,778
paracut pertama koyak rabak.

203
00:16:29,572 --> 00:16:30,782
Paracut kedua...

204
00:16:33,410 --> 00:16:34,744
koyak rabak.

205
00:16:36,413 --> 00:16:39,582
Kami dapati paracut kami tak berkesan.

206
00:16:39,666 --> 00:16:42,627
Malangnya, paracut yang baru terbarai itu

207
00:16:42,711 --> 00:16:45,839
ialah paracut yang kami bercadang
untuk bawa ke Marikh.

208
00:16:45,922 --> 00:16:47,006
Terus terang.

209
00:16:47,090 --> 00:16:49,384
Awak bermasalah besar.

210
00:16:49,467 --> 00:16:51,636
Kenapa awak nak teruskan ini?

211
00:16:52,178 --> 00:16:53,596
Apa pendapat awak?

212
00:16:53,680 --> 00:16:57,183
Mereka beri saya satu senarai ancaman,

213
00:16:57,267 --> 00:16:59,436
dan saya dah lihat semuanya.

214
00:16:59,519 --> 00:17:02,939
Semuanya perkara
yang kita rasa boleh gagal.

215
00:17:03,022 --> 00:17:04,649
Saya faham kebimbangan awak.

216
00:17:04,733 --> 00:17:09,529
Bermain-main di fikiran,
"Ini aset negara bernilai sebilion dolar.

217
00:17:09,612 --> 00:17:12,031
"Ia boleh gagal teruk."

218
00:17:13,908 --> 00:17:16,911
SEPULUH BULAN SEBELUM PELANCARAN

219
00:17:20,415 --> 00:17:21,583
Okey, dah sedia.

220
00:17:21,666 --> 00:17:22,500
UJIAN GETARAN

221
00:17:22,584 --> 00:17:23,710
Kita mulakan.

222
00:17:23,793 --> 00:17:27,464
PENGUJIAN SPIRIT

223
00:17:33,219 --> 00:17:36,014
Kami berniat bina Spirit dan Opportunity

224
00:17:36,097 --> 00:17:39,058
sebagai kembar seiras.

225
00:17:40,852 --> 00:17:45,023
Mula-mulanya begitu,
tapi keadaan berubah mendadak.

226
00:17:49,235 --> 00:17:50,820
TAHAP MAKSIMUM

227
00:17:51,780 --> 00:17:52,989
Okey, dah selesai.

228
00:17:53,072 --> 00:17:55,533
Sepanjang pemasangan dan pengujian,

229
00:17:55,617 --> 00:17:59,454
Spirit yang akan diuji dulu
dan ia akan gagal.

230
00:17:59,537 --> 00:18:01,998
-Keluar balik. Sekali.
-Sesendal hilang.

231
00:18:02,624 --> 00:18:03,875
Sesendal hilang?

232
00:18:03,958 --> 00:18:05,376
Tengok di dek.

233
00:18:06,586 --> 00:18:09,088
Opportunity pun tiba.

234
00:18:09,172 --> 00:18:10,256
PENGUJIAN OPPORTUNITY - PENGUJIAN SPIRIT

235
00:18:10,340 --> 00:18:11,424
Dah seronok? Okey.

236
00:18:11,508 --> 00:18:12,383
PENGUJIAN OPPORTUNITY

237
00:18:12,467 --> 00:18:14,803
Tiga, dua, satu.

238
00:18:16,179 --> 00:18:17,138
Berhenti.

239
00:18:18,389 --> 00:18:19,724
Terima kasih.

240
00:18:19,808 --> 00:18:23,478
Pada setiap ujian,
Opportunity berjaya dengan cemerlang.

241
00:18:25,563 --> 00:18:29,108
Sebelum ia tinggalkan planet ini pun,
Spirit bermasalah.

242
00:18:29,192 --> 00:18:31,277
Opportunity pula sempurna.

243
00:18:31,528 --> 00:18:35,114
TUJUH BULAN SEBELUM PELANCARAN

244
00:18:35,198 --> 00:18:39,369
Setelah sekian lama menguji
dan membina perayau,

245
00:18:40,870 --> 00:18:43,581
tiba masa untuk uji Oppy di atas tanah.

246
00:18:47,585 --> 00:18:49,337
Ini kali pertama

247
00:18:50,213 --> 00:18:52,757
kami hidupkan perayau.

248
00:18:54,175 --> 00:18:55,260
Bergerak.

249
00:19:02,016 --> 00:19:03,059
Langkah pertamanya!

250
00:19:05,645 --> 00:19:06,813
Saya rasa teruja!

251
00:19:07,522 --> 00:19:10,233
Perasaannya seperti, "Ia hidup!"

252
00:19:15,613 --> 00:19:18,616
Ia seakan-akan benda hidup bagi kami.

253
00:19:21,244 --> 00:19:25,665
Sebuah robot hidup
yang kami dapat bayangkan ke Marikh

254
00:19:25,790 --> 00:19:28,751
dan buat perkara
yang kami impikan di sana.

255
00:19:30,128 --> 00:19:33,882
Melampaulah jika saya kata
ia seperti anak dilahirkan,

256
00:19:33,965 --> 00:19:35,842
tapi perasaannya begitu.

257
00:19:39,178 --> 00:19:41,681
Namun, tak jelas

258
00:19:41,764 --> 00:19:45,226
jika anak kami itu bersedia
berdepan dunia penuh pancaroba.

259
00:19:47,729 --> 00:19:50,273
Cukupkah ujian yang kami lakukan?

260
00:19:52,108 --> 00:19:53,318
Semestinya tidak.

261
00:19:56,029 --> 00:19:58,448
Namun, akhirnya kami kehabisan masa.

262
00:19:59,908 --> 00:20:01,326
Tiba masa untuk terbang.

263
00:20:06,456 --> 00:20:08,583
PAGI PELANCARAN
PUSAT ANGKASA KENNEDY

264
00:20:08,666 --> 00:20:11,127
Kami di luar pada pukul 5.30 pagi.

265
00:20:11,210 --> 00:20:14,005
Setelah mengharungi masa
yang amat lama

266
00:20:14,088 --> 00:20:17,967
dan sering berjaga malam,
inilah hasil kami.

267
00:20:18,760 --> 00:20:21,554
Bagaikan mimpi.
Tak tahulah jika ia akan berlaku.

268
00:20:21,638 --> 00:20:24,557
Rasa kecut perut.

269
00:20:35,443 --> 00:20:36,402
Kacang bertuah.

270
00:20:38,446 --> 00:20:40,239
Spirit dilancarkan dulu.

271
00:20:40,323 --> 00:20:41,658
PELANCARAN SPIRIT
10 JUN 2003

272
00:20:41,741 --> 00:20:43,826
Tiga minggu kemudian, Opportunity.

273
00:20:43,910 --> 00:20:44,744
PELANCARAN OPPORTUNITY
7 JULAI 2003

274
00:20:44,827 --> 00:20:48,706
Ini Kawalan Pelancaran Delta pada
T-minus 8 minit 40 saat, kira detik...

275
00:20:48,790 --> 00:20:52,710
Saya berada di Bilik Kawalan di JPL
untuk pelancaran Spirit.

276
00:20:53,836 --> 00:20:56,422
Saya lebih suka
jika saya sibuk dengan kerja.

277
00:20:57,507 --> 00:20:59,384
Saya akan lebih fokus.

278
00:20:59,467 --> 00:21:02,011
Jadi, taklah terlalu ikut perasaan,

279
00:21:02,095 --> 00:21:04,889
sebab ada benda lain
yang saya perlu fokuskan.

280
00:21:04,973 --> 00:21:08,685
Ini pemeriksaan akhir
kapal angkasa Spirit MER-A.

281
00:21:08,768 --> 00:21:10,561
Saya berasal dari ladang di Ohio.

282
00:21:11,312 --> 00:21:13,940
Saya membesar menternak
biri-biri, babi dan lembu.

283
00:21:14,607 --> 00:21:17,485
Ayah saya bekerja
dalam Kor Kejuruteraan Tentera,

284
00:21:18,903 --> 00:21:20,863
dengan roket-roket pertama,

285
00:21:20,947 --> 00:21:23,574
dan dia menceritakan
kisah-kisah yang hebat.

286
00:21:25,243 --> 00:21:30,415
Namun, kejuruteraan aeroangkasa
bukan perkara biasa bagi seorang gadis.

287
00:21:32,667 --> 00:21:34,627
Saya tak pernah terbayang pun

288
00:21:34,711 --> 00:21:38,381
yang saya akan berpeluang
menghantar sebuah perayau ke Marikh.

289
00:21:39,674 --> 00:21:41,926
-MER-2 sedia untuk pelancaran.
-Terima.

290
00:21:42,301 --> 00:21:45,847
T-minus sepuluh.
Perasaan teruja makin bertambah.

291
00:21:46,806 --> 00:21:52,145
Sembilan, lapan, tujuh, enam, lima, empat,

292
00:21:52,228 --> 00:21:54,731
-tiga, dua, satu.
-Tiga, dua, satu.

293
00:21:54,814 --> 00:21:57,525
Enjin hidup dan roket dilancarkan.

294
00:21:59,318 --> 00:22:01,779
Kami dengar bunyi roket itu...

295
00:22:04,699 --> 00:22:07,243
Tolong janganlah meletup,

296
00:22:07,326 --> 00:22:10,496
janganlah meletup.

297
00:22:15,460 --> 00:22:18,546
Pelegaan beban diintegrasikan.
Kapal memberi respons.

298
00:22:18,629 --> 00:22:22,216
Kapal pulih dengan baik
daripada peralihan fasa pelancaran.

299
00:22:23,426 --> 00:22:25,928
Tak tahulah jika saya menangis,
tapi saya rasa...

300
00:22:26,012 --> 00:22:31,476
Roket itu membawa harapan dan impian saya.

301
00:22:31,559 --> 00:22:35,688
Sangat susah untuk menggambarkannya.

302
00:22:37,315 --> 00:22:40,818
Usaha saya selama ini ada pada roket itu.

303
00:22:48,034 --> 00:22:49,952
Saya dah membesarkan anak ini.

304
00:22:50,036 --> 00:22:51,412
Ya!

305
00:22:51,496 --> 00:22:53,498
Lebih kurang begitulah perasaannya.

306
00:22:55,208 --> 00:22:57,668
Kini, masa untuk anak itu menyerlah.

307
00:23:00,088 --> 00:23:02,673
Namun, susah untuk ucapkan
selamat tinggal.

308
00:23:04,258 --> 00:23:07,595
Saya mengabdikan 16 tahun hidup saya
kepada perayau itu.

309
00:23:09,764 --> 00:23:14,185
Kemudian kami pasang pada roket,
lancarkan ke angkasa

310
00:23:15,061 --> 00:23:17,271
dan takkan jumpa ia lagi.

311
00:23:22,318 --> 00:23:25,696
Semasa pelancaran Opportunity,
saya di luar bersama keluarga,

312
00:23:25,780 --> 00:23:28,366
dan kami menyaksikannya
dari pelantar pelancar sama

313
00:23:28,449 --> 00:23:31,077
yang ayah saya lancarkan misinya dulu.

314
00:23:33,579 --> 00:23:35,373
Dia dah meninggal dunia.

315
00:23:37,083 --> 00:23:41,295
Dia ayah yang sangat bangga.

316
00:23:42,755 --> 00:23:46,717
Hati kami sekeluarga sangat tersentuh

317
00:23:46,801 --> 00:23:52,807
melihat hasil dorongan dan inspirasi ayah
terhadap saya untuk penerokaan angkasa.

318
00:24:10,658 --> 00:24:14,912
Masa perjalanan ke Marikh bagi kedua-dua
perayau ialah enam bulan setengah.

319
00:24:18,457 --> 00:24:21,794
Jarak masa antara Spirit
dan Opportunity cuma tiga minggu.

320
00:24:21,878 --> 00:24:24,463
Kedua-duanya tak jauh
dari segi jarak samawi.

321
00:24:25,423 --> 00:24:29,051
Kami ada trajektori ke Marikh
dan kami nak pastikan yang

322
00:24:29,135 --> 00:24:32,096
kami ikut laluan itu ke Marikh
sepanjang perjalanan.

323
00:24:32,180 --> 00:24:35,975
BUMI - MARIKH

324
00:24:36,058 --> 00:24:39,854
Ia umpama kita di Los Angeles
dan nak pukul bola golf

325
00:24:39,937 --> 00:24:44,150
agar kena tombol pintu Istana Buckingham.
Itu yang kami cuba lakukan.

326
00:24:46,027 --> 00:24:49,947
Ia digelar tempoh sepi,
selama enam bulan setengah.

327
00:24:50,072 --> 00:24:51,157
Tiada apa berlaku.

328
00:24:51,824 --> 00:24:54,702
Itu tak tepat.

329
00:24:58,164 --> 00:25:03,961
Kami dilanda kilau suria berturut-turut
yang paling dahsyat pernah dilihat.

330
00:25:05,379 --> 00:25:09,842
Kami nampak suntikan besar tenaga
dan zarah Matahari

331
00:25:09,926 --> 00:25:11,719
menuju ke arah kapal angkasa kami.

332
00:25:20,019 --> 00:25:22,146
Sepanjang kejadian kilau suria,

333
00:25:22,230 --> 00:25:26,150
Matahari melepaskan letusan plasma.

334
00:25:28,486 --> 00:25:32,573
Plasma ialah kepulan elektron
bertenaga tinggi.

335
00:25:34,492 --> 00:25:38,204
Zarah bertenaga,
yang berupaya membunuh manusia,

336
00:25:38,829 --> 00:25:41,249
telah berlanggar dengan perayau kami.

337
00:25:42,500 --> 00:25:45,086
Sampai ke bahagian komputernya.

338
00:25:50,174 --> 00:25:51,759
Kesan teruk pada kapal angkasa.

339
00:25:55,554 --> 00:25:58,391
Kini, perisian dalamnya terjejas.

340
00:26:01,185 --> 00:26:03,187
Kami terpaksa but semula perayau.

341
00:26:07,316 --> 00:26:10,736
Kami suruh robot Johnny Five kami tidur.

342
00:26:11,654 --> 00:26:13,531
Ia sangat menakutkan.

343
00:26:15,741 --> 00:26:19,745
Kami memuat naik perisian
versi baru pada kapal

344
00:26:20,538 --> 00:26:23,541
secara beransur-ansur.
Tekan Control, Alt, Delete.

345
00:26:23,624 --> 00:26:24,834
Harap ia akan berjaya.

346
00:26:36,887 --> 00:26:37,972
Ia berjaya.

347
00:26:38,723 --> 00:26:40,099
Kedua-duanya but semula.

348
00:26:41,684 --> 00:26:45,604
Kami berjaya betulkan komputer
dalam dua minggu.

349
00:26:47,898 --> 00:26:50,609
Matahari pun dah tenang masa itu,

350
00:26:50,693 --> 00:26:54,280
perisian dah dimuat naik
dan kami bersedia mendarat di Marikh.

351
00:27:00,328 --> 00:27:06,167
Akan tetapi, pada masa itu,
dua per tiga misi ke Marikh telah gagal.

352
00:27:08,336 --> 00:27:10,254
Marikh ialah kubur kapal angkasa.

353
00:27:10,755 --> 00:27:11,797
Semasa kami pergi.

354
00:27:14,300 --> 00:27:15,509
EMPAT TAHUN SEBELUMNYA

355
00:27:15,593 --> 00:27:19,472
Beberapa tahun lalu,
NASA melancarkan dua misi ke Marikh.

356
00:27:19,555 --> 00:27:22,141
Pendarat Kutub Marikh
dan Pengorbit Iklim Marikh.

357
00:27:24,894 --> 00:27:25,978
Kedua-duanya gagal.

358
00:27:27,855 --> 00:27:29,899
Satu terbakar di atmosfera,

359
00:27:29,982 --> 00:27:32,193
satu lagi terhempas di permukaan.

360
00:27:33,444 --> 00:27:36,405
Pengorbit Iklim Marikh,
berlaku ralat komunikasi.

361
00:27:36,489 --> 00:27:40,659
Kami mengubah nilai
yang diberi dalam bahasa Inggeris.

362
00:27:40,743 --> 00:27:42,995
Kami sangka ia dalam unit metrik.

363
00:27:43,079 --> 00:27:45,831
Ia sangat memalukan.

364
00:27:45,915 --> 00:27:48,584
Berita penting dari angkasa lepas,
tuan-tuan dan puan-puan.

365
00:27:48,667 --> 00:27:54,423
Kini, saintis mendakwa
bahawa tiada makhluk cerdas di NASA.

366
00:27:54,507 --> 00:27:55,508
Ya.

367
00:27:56,842 --> 00:28:00,429
Jadi, semua orang memerhatikan kami.

368
00:28:03,349 --> 00:28:08,062
Pasukan kami berasa Spirit dan Opportunity

369
00:28:08,145 --> 00:28:10,773
perlu menjadi misi
untuk menebus kesilapan itu.

370
00:28:13,275 --> 00:28:16,320
Kami sebahagian daripada pasukan,
dan kami berasa

371
00:28:17,571 --> 00:28:20,032
jika pendaratan itu gagal,

372
00:28:20,991 --> 00:28:23,160
maka tamatlah riwayat NASA.

373
00:28:23,244 --> 00:28:26,038
NASA - MAKMAL PENDORONG JET
INSTITUT TEKNOLOGI CALIFORNIA

374
00:28:26,122 --> 00:28:29,166
Selamat malam, semua.
Selamat mengikuti apa yang dijanjikan

375
00:28:29,250 --> 00:28:33,546
malam yang penuh bersejarah
dan mengujakan di JPL.

376
00:28:33,629 --> 00:28:36,799
Ini siaran langsung
pendaratan Spirit di Marikh.

377
00:28:36,882 --> 00:28:38,592
Siaran langsung
pendaratan Opportunity di Marikh.

378
00:28:38,676 --> 00:28:39,510
PENDARATAN OPPORTUNITY - 24 JANUARI 2004
PENDARATAN SPIRIT - 3 JANUARI 2004

379
00:28:39,593 --> 00:28:43,848
Pada malam ini, pasukan navigasi
berkata, "Semua sistem bersedia."

380
00:28:48,269 --> 00:28:52,106
Spirit dan Opportunity akan mendarat
di Marikh di lokasi berbeza,

381
00:28:52,189 --> 00:28:53,274
selang tiga minggu.

382
00:28:55,818 --> 00:28:57,278
Kebimbangan sangat tinggi.

383
00:28:58,112 --> 00:29:02,366
Saya tak sedar masa saya mula
mengambil ubat tekanan darah.

384
00:29:03,617 --> 00:29:05,953
Selamat malam dari Dek Penerbangan.

385
00:29:06,036 --> 00:29:10,624
Kelajuan kini 11,320 batu sejam
dan ia cukup laju

386
00:29:10,708 --> 00:29:13,878
untuk merentasi Amerika Syarikat
dalam masa 12 minit.

387
00:29:14,628 --> 00:29:17,256
Kali ini, kami nasihatkan kalian duduk
dan selamat menonton pendaratan.

388
00:29:17,339 --> 00:29:18,799
PENGARAH JPL - PENTADBIR NASA

389
00:29:20,676 --> 00:29:22,803
Masuk, turun, mendarat.

390
00:29:23,846 --> 00:29:27,850
Ada lebih kurang 86 peristiwa
yang jika ada salah satu gagal...

391
00:29:29,977 --> 00:29:31,437
kita akan kehilangan perayau.

392
00:29:33,105 --> 00:29:35,774
Ia perkara paling menakutkan.

393
00:29:35,858 --> 00:29:38,986
Oleh sebab masa komunikasi
dari perayau memberitahu,

394
00:29:39,069 --> 00:29:41,614
"Saya akan buat ini,"
ke Bumi ialah 10 minit.

395
00:29:44,575 --> 00:29:46,243
Tiada apa yang kami boleh buat

396
00:29:47,828 --> 00:29:49,663
selain berharap ia berjaya.

397
00:29:50,289 --> 00:29:52,500
Kami gelar ia enam minit yang cemas.

398
00:29:53,250 --> 00:29:58,339
Ia tempoh apabila kapal angkasa
masuk atmosfera teratas Marikh

399
00:29:58,422 --> 00:30:03,719
dan melakukan aktiviti autonomi
yang diperlukan

400
00:30:03,802 --> 00:30:06,055
untuk selamat mendarat di atas permukaan.

401
00:30:06,138 --> 00:30:10,351
Memasuki atmosfera dalam tiga, dua, satu.

402
00:30:13,103 --> 00:30:16,649
Segalanya berisiko gagal
dalam enam minit yang cemas itu.

403
00:30:16,732 --> 00:30:18,984
Kini, kapal berada
di atas atmosfera Marikh.

404
00:30:19,068 --> 00:30:20,486
Masa pemanasan memuncak.

405
00:30:20,819 --> 00:30:24,657
Pelindung haba akan dipanaskan
melebihi 1600°C.

406
00:30:27,201 --> 00:30:28,202
Paracut dibuka.

407
00:30:30,287 --> 00:30:31,455
Memperlahankan kapal.

408
00:30:31,539 --> 00:30:33,707
Halaju sekarang ialah 446 batu sejam.

409
00:30:33,791 --> 00:30:36,126
Pada masa ini, kami jangka kapal
bergerak dengan kelajuan subsonik.

410
00:30:38,629 --> 00:30:41,549
Ada pelindung haba yang teramat panas

411
00:30:41,632 --> 00:30:43,259
dan ia perlu dibuang.

412
00:30:45,678 --> 00:30:47,596
Namun, kini bahagian sukar pun mula.

413
00:30:48,681 --> 00:30:52,893
Pendarat perlu turun
menggunakan tali sepanjang 20 meter.

414
00:30:54,520 --> 00:30:58,065
Kini, ada paracut,
cangkang belakang dan pendarat.

415
00:31:01,902 --> 00:31:03,237
Beg udara mengembang.

416
00:31:07,992 --> 00:31:10,953
Pada ketinggian 12 meter,
roket songsang dinyalakan.

417
00:31:11,579 --> 00:31:14,206
Ia memperlahankan perayau ke 0 batu sejam

418
00:31:14,290 --> 00:31:15,958
dan memutuskan tali terakhir.

419
00:31:25,259 --> 00:31:27,136
Kami belum terima sebarang isyarat.

420
00:31:27,219 --> 00:31:30,431
Ada isyarat terputus-putus
yang menunjukkan ia melantun.

421
00:31:30,514 --> 00:31:34,101
Namun, kini tiada isyarat
yang diterima daripada kapal angkasa.

422
00:31:34,768 --> 00:31:35,978
Sila bersiap sedia.

423
00:31:42,651 --> 00:31:44,236
Spirit hilang.

424
00:31:46,530 --> 00:31:48,365
Isyaratnya hilang.

425
00:31:49,992 --> 00:31:51,160
Lenyap.

426
00:31:53,245 --> 00:31:55,497
Kemudian, "Ia mungkin terhempas."

427
00:32:02,588 --> 00:32:03,589
Sepi.

428
00:32:05,341 --> 00:32:07,301
Semua orang menunggu isyarat.

429
00:32:08,302 --> 00:32:10,220
Semua orang menunggu sesuatu.

430
00:32:16,018 --> 00:32:18,979
Saya terfikir yang
semua usaha kami sia-sia.

431
00:32:20,481 --> 00:32:22,483
Kami telah gagal misi ini.

432
00:32:30,824 --> 00:32:32,701
-Awak nampak?
-Nampak apa?

433
00:32:32,785 --> 00:32:34,119
Awak nampak tak?

434
00:32:35,913 --> 00:32:37,331
Ia berjaya!

435
00:32:39,875 --> 00:32:43,879
Ada isyarat yang amat jelas
di siaran pengutuban sebelah kiri,

436
00:32:43,962 --> 00:32:45,464
yang menunjukkan bahawa...

437
00:32:48,842 --> 00:32:50,886
Kita berjaya mendarat di Marikh, semua.

438
00:33:00,896 --> 00:33:04,108
Kami meloncat-loncat, bukan sebab gembira.

439
00:33:05,317 --> 00:33:06,819
Kami meloncat sebab lega.

440
00:33:09,780 --> 00:33:12,658
Kedua-dua perayau selamat mendarat
di permukaan Marikh.

441
00:33:23,085 --> 00:33:27,631
SOL 1 - 4 JANUARI 2004

442
00:33:27,715 --> 00:33:31,593
Diari Perayau Spirit. 4 Januari 2004.

443
00:33:32,219 --> 00:33:33,429
Sol 1.

444
00:33:34,012 --> 00:33:36,807
Rupa-rupanya Spirit mengada-ngada.

445
00:33:36,890 --> 00:33:39,768
Namun, selepas sepuluh minit
sepi yang mencemaskan,

446
00:33:39,852 --> 00:33:42,938
perayau selamat mendarat
di permukaan Marikh.

447
00:33:47,443 --> 00:33:50,112
Tuan-tuan dan puan-puan,
kalian amat beruntung kerana

448
00:33:50,195 --> 00:33:52,906
berada di bilik paling mengujakan
di Bumi ketika ini.

449
00:33:54,116 --> 00:33:57,327
Saya di bangku sekolah tinggi
semasa Opportunity mendarat.

450
00:33:58,162 --> 00:33:58,996
ABIGAIL FRAEMAN
PENOLONG SAINTIS PROJEK

451
00:33:59,079 --> 00:34:02,249
Saya antara 16 pelajar
yang terpilih dari seluruh dunia

452
00:34:03,542 --> 00:34:07,379
untuk memasuki Bilik Kawalan Misi
bersama pasukan sains

453
00:34:07,463 --> 00:34:10,048
semasa Oppy menghantar
gambar-gambar awalnya.

454
00:34:10,132 --> 00:34:13,302
Gambar kamera dah diterima.

455
00:34:19,725 --> 00:34:21,351
Kita dah tiba di Marikh.

456
00:34:29,860 --> 00:34:31,779
Semasa gambar awal itu tiba...

457
00:34:33,197 --> 00:34:35,657
perasaan lega...

458
00:34:35,741 --> 00:34:38,744
paras tekanan darah saya turun.

459
00:34:42,664 --> 00:34:44,416
Semua orang amat gembira.

460
00:34:54,468 --> 00:34:56,178
Anakku dah sampai.

461
00:34:56,804 --> 00:34:57,888
Ia...

462
00:35:02,142 --> 00:35:03,560
Selamat datang ke Marikh.

463
00:35:08,774 --> 00:35:12,027
Diari Perayau Opportunity. Sol 1.

464
00:35:14,112 --> 00:35:16,907
Isyarat dari kapal kuat dan jelas.

465
00:35:18,075 --> 00:35:20,494
Opportunity dah tiba di Marikh.

466
00:35:47,437 --> 00:35:50,023
Opportunity mendarat
di sebuah kawah kecil,

467
00:35:50,107 --> 00:35:51,567
di Dataran Meridiani.

468
00:35:53,110 --> 00:35:56,446
Pendaratannya sempurna sekali.

469
00:35:58,490 --> 00:36:04,204
Handcam, Navcam dan Hazcam
menghantar gambar yang menakjubkan.

470
00:36:08,458 --> 00:36:10,794
Apa agaknya yang kita lihat ini?

471
00:36:14,715 --> 00:36:17,009
Saya takkan cuba pun buat analisis sains

472
00:36:17,092 --> 00:36:19,553
kerana saya tak pernah lihat
benda seumpamanya seumur hidup saya.

473
00:36:21,096 --> 00:36:22,431
Kami dah agak.

474
00:36:22,514 --> 00:36:25,642
Wah! Maaf, saya cuma...

475
00:36:30,564 --> 00:36:31,899
Saya tergamam.

476
00:36:36,069 --> 00:36:39,823
Pasir gelap berada di serata tempat.

477
00:36:42,117 --> 00:36:47,205
Namun, ada batu-batuan cerah
yang timbul jauh sikit darinya.

478
00:36:48,665 --> 00:36:50,751
Mereka melompat-lompat sambil berkata,

479
00:36:50,834 --> 00:36:53,754
"Wah! Itu batuan dasar.
Saya nampak batuan dasar."

480
00:36:53,837 --> 00:36:58,175
Dah tentu saya tak faham maksudnya.
Saya tak tahu kenapa ia penting.

481
00:36:58,258 --> 00:37:01,511
Saya tak boleh tidur malam itu
sebab ia sangat mengujakan.

482
00:37:01,595 --> 00:37:02,763
DIARI PERAYAU OPPORTUNITY

483
00:37:02,846 --> 00:37:04,890
Batuan dasar ialah fakta geologi.

484
00:37:06,183 --> 00:37:09,603
Ia boleh menceritakan
apa yang berlaku di sini,

485
00:37:09,686 --> 00:37:12,272
di tempat ini pada zaman dahulu.

486
00:37:22,574 --> 00:37:25,452
Ratusan orang di seluruh dunia

487
00:37:25,535 --> 00:37:27,245
telah mengusahakan projek ini.

488
00:37:28,538 --> 00:37:32,918
Semuanya harus selari
untuk menjayakan detik ini.

489
00:37:48,392 --> 00:37:49,935
Spirit hidup,

490
00:37:50,018 --> 00:37:52,229
Opportunity selamat mendarat

491
00:37:52,312 --> 00:37:55,899
dan ada batuan dasar yang sebenar
di depan kita di Meridiani.

492
00:37:57,401 --> 00:37:59,820
Kini, masa untuk tidur.

493
00:37:59,903 --> 00:38:04,157
NASA: SELAMAT MALAM, OPPORTUNITY
NASA: SELAMAT MALAM, SPIRIT.

494
00:38:04,241 --> 00:38:05,742
NASA - MAKMAL PENDORONG JET
INSTITUT TEKNOLOGI CALIFORNIA

495
00:38:05,826 --> 00:38:10,247
Helo, semua.
Hari ini penting buat perayau di Marikh.

496
00:38:10,789 --> 00:38:16,670
Ia bersedia untuk mencapai tujuan
ia direka dan menjadi ahli geologi robot.

497
00:38:18,213 --> 00:38:22,259
Seperti biasa. Lagu kejut pagi
akan dimainkan sebentar lagi.

498
00:38:32,436 --> 00:38:34,479
OPPY: SELAMAT PAGI.

499
00:38:34,563 --> 00:38:35,397
MEMULAKAN TUGASAN.

500
00:38:36,523 --> 00:38:39,151
Ia tradisi dalam
penerbangan angkasa manusia

501
00:38:39,818 --> 00:38:42,529
untuk mengejutkan kru.

502
00:38:42,612 --> 00:38:45,615
Lagu kejutkan kru.
Mereka akan mainkan muzik.

503
00:38:45,699 --> 00:38:48,702
"Bangun, semua, masa untuk bekerja."

504
00:38:54,791 --> 00:38:58,086
Hari di Marikh digelar sol,

505
00:38:58,170 --> 00:39:01,339
dan ia 40 minit lebih lama
daripada hari di Bumi.

506
00:39:01,423 --> 00:39:05,469
Jadi, jadual akan beranjak
selama sejam setiap hari.

507
00:39:06,344 --> 00:39:08,263
Kami semua hidup guna masa Marikh.

508
00:39:09,264 --> 00:39:11,349
Ia agak sukar

509
00:39:11,433 --> 00:39:15,353
sebab mesyuarat perancangan harian
hari ini bermula pada tengah hari.

510
00:39:15,437 --> 00:39:19,524
Namun, dua minggu setengah kemudian,
ia bermula pada tengah malam.

511
00:39:21,026 --> 00:39:23,528
Jadi, kami jadi letih.
Ritma harian terganggu.

512
00:39:24,529 --> 00:39:26,156
Kami juga perlu dikejutkan.

513
00:39:37,042 --> 00:39:39,294
Kami bagaikan berlumba selama 90 sol

514
00:39:39,377 --> 00:39:43,256
untuk mengkaji sebanyak
yang mungkin tentang Marikh.

515
00:39:45,467 --> 00:39:49,096
Kami pilih tapak mendarat Spirit,
Kawah Gusev,

516
00:39:49,179 --> 00:39:53,350
kerana rupanya macam ada dasar sungai
yang pernah mengalir dan kering.

517
00:39:53,892 --> 00:39:56,144
Kami ke sana dengan harapan dapat jumpa

518
00:39:56,228 --> 00:40:00,440
bukti yang air pernah wujud
dan ia boleh didiami.

519
00:40:00,524 --> 00:40:01,775
KAWAH GUSEV

520
00:40:01,858 --> 00:40:06,154
Tentu sebuah tasik pernah wujud
di Kawah Gusev pada zaman dulu.

521
00:40:07,447 --> 00:40:08,824
SPIRIT: BATU GUNUNG BERAPI

522
00:40:10,951 --> 00:40:12,494
SPIRIT: BATU GUNUNG BERAPI JUGA.

523
00:40:12,577 --> 00:40:16,540
Namun, Spirit hanya jumpa batu lava.

524
00:40:21,378 --> 00:40:24,214
SPIRIT: BATU GUNUNG BERAPI LAGI.

525
00:40:24,297 --> 00:40:28,093
Tiada bukti langsung
tindak balas antara batu dengan air.

526
00:40:37,435 --> 00:40:39,229
Manakala di lokasi lain di Marikh,

527
00:40:40,730 --> 00:40:44,818
tapak mendarat Opportunity
adalah sesuatu yang kami tak pernah lihat.

528
00:40:48,738 --> 00:40:51,116
Opportunity, Sol 8.

529
00:40:51,199 --> 00:40:55,579
Kami dah terima gambar awal tanah
yang berada di depan perayau.

530
00:40:56,204 --> 00:40:59,666
Ia benda yang paling aneh
pernah kami lihat di Marikh.

531
00:41:02,377 --> 00:41:06,298
Permukaan Marikh di lokasi itu

532
00:41:06,381 --> 00:41:12,387
dilitupi benda bulat kecil
yang tak terkira bilangannya.

533
00:41:18,810 --> 00:41:21,146
Setelah menemui singkapan,

534
00:41:21,229 --> 00:41:22,105
OPPORTUNITY - PENGIMEJ MIKROSKOPIK
SISTEM SIHAT - SUHU -15°C

535
00:41:22,189 --> 00:41:25,442
benda bulat kecil itu
terbenam di dalam batu

536
00:41:25,525 --> 00:41:27,235
seperti beri biru di dalam mufin.

537
00:41:30,155 --> 00:41:32,616
MENJALANKAN MINI-TES...

538
00:41:36,036 --> 00:41:39,164
Rupa-rupanya,
komposisi beri biru kecil itu

539
00:41:39,247 --> 00:41:41,124
ialah mineral bernama hematit.

540
00:41:41,208 --> 00:41:42,584
HEMATIT DIKENAL PASTI

541
00:41:42,667 --> 00:41:45,879
Ia mineral yang sering terbentuk
dengan kehadiran air.

542
00:41:52,093 --> 00:41:54,721
Dari segi mineralogi dan geokimia,

543
00:41:55,847 --> 00:42:01,061
semua maklumat yang kami perlukan
untuk buat kesimpulan yang munasabah,

544
00:42:01,144 --> 00:42:03,146
bahawa air pernah wujud di Marikh,

545
00:42:03,980 --> 00:42:07,567
ada di dinding Kawah Eagle.

546
00:42:09,110 --> 00:42:12,906
Akan tetapi, ia persekitaran
yang sangat berasid.

547
00:42:14,741 --> 00:42:17,369
Tak sesuai untuk perkembangan hidupan.

548
00:42:18,620 --> 00:42:21,581
Jadi, benar, air cecair
pernah wujud di situ.

549
00:42:21,665 --> 00:42:25,085
Namun, ia bukan air yang kita boleh minum.

550
00:42:30,548 --> 00:42:32,801
Ia seperti asid bateri.

551
00:42:35,553 --> 00:42:37,555
Kita takkan rendam kaki di situ.

552
00:42:37,639 --> 00:42:40,558
Kaki akan hancur jika kita rendam.

553
00:42:46,439 --> 00:42:51,444
Apa yang kita nak ialah air tanah
yang mengalir dan pH neutral.

554
00:42:54,197 --> 00:42:57,325
Jadi, demi mencari maklumat
jika ia boleh didiami...

555
00:42:59,619 --> 00:43:02,038
kita perlu bergerak ke tempat lain.

556
00:43:04,958 --> 00:43:10,672
Masalahnya, jangka hayat
kedua-dua perayau hanya 90 hari.

557
00:43:21,474 --> 00:43:24,853
VANDI VERMA
PEMANDU PERAYAU

558
00:43:24,936 --> 00:43:29,065
Pemandu perayau
mengendalikan perayau di Marikh.

559
00:43:32,986 --> 00:43:34,487
Ia kerja yang menyeronokkan.

560
00:43:34,571 --> 00:43:37,407
Tapi kami tak guna stereng
untuk memandunya

561
00:43:37,490 --> 00:43:38,366
PERANCANG PERAYAU

562
00:43:38,450 --> 00:43:41,911
kerana ia ambil masa
dari empat hingga 20 minit

563
00:43:41,995 --> 00:43:43,955
untuk isyarat sampai ke Marikh.

564
00:43:44,831 --> 00:43:46,374
Jadi, kami hantar arahan

565
00:43:46,833 --> 00:43:48,418
dan kemudian tidur.

566
00:43:50,211 --> 00:43:53,214
Perayau akan menjalankan
pemanduan hari itu

567
00:43:53,298 --> 00:43:55,633
dan setelah selesai,

568
00:43:55,717 --> 00:43:59,512
kami kembali dan dapat keputusannya,
lalu mula merancang semula.

569
00:44:01,014 --> 00:44:02,974
Saya membesar di India

570
00:44:03,058 --> 00:44:05,727
dan semasa saya berusia tujuh tahun,

571
00:44:05,810 --> 00:44:09,022
saya diberi sebuah buku
tentang penerokaan angkasa.

572
00:44:09,105 --> 00:44:10,690
Saya kagum.

573
00:44:12,734 --> 00:44:15,695
Nampak betapa dekatnya kita
dengan batu itu tadi?

574
00:44:15,779 --> 00:44:18,656
Semasa misi berlangsung,
saya hamilkan kembar,

575
00:44:19,282 --> 00:44:23,286
jadi perasaan saya berbeza sikit
tentang perayau kembar itu.

576
00:44:24,120 --> 00:44:29,501
Dua makhluk yang berkait rapat dan serupa,

577
00:44:29,584 --> 00:44:33,171
namun ada kehidupan berbeza
yang berasingan.

578
00:44:35,840 --> 00:44:38,093
Dua-dua perayau
ada personaliti tersendiri,

579
00:44:38,176 --> 00:44:42,305
dan susah bagi saya untuk pilih
yang mana satu kegemaran saya.

580
00:44:42,931 --> 00:44:44,057
Tak boleh pilih satu.

581
00:44:44,140 --> 00:44:46,643
Ia seperti anak kembar.

582
00:44:54,943 --> 00:44:58,613
Di Kawah Gusev,
Spirit di persekitaran yang lebih sejuk.

583
00:44:59,531 --> 00:45:03,159
Opportunity pula di Khatulistiwa.
Umpama tempat percutian di Marikh.

584
00:45:04,702 --> 00:45:08,206
Jadi, misi Spirit lebih sukar.

585
00:45:12,210 --> 00:45:16,965
Spirit menemui batu
yang kami gelar "Adirondack."

586
00:45:17,048 --> 00:45:21,594
SPIRIT - NAVCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -60°C

587
00:45:21,678 --> 00:45:22,929
Ia menyentuh batu itu.

588
00:45:28,726 --> 00:45:30,437
Namun, ia tak hubungi Bumi.

589
00:45:30,520 --> 00:45:31,396
PAPARAN DOPPLER SPIRIT (MER-A)
MASA TERIMA BUMI (UTC)

590
00:45:31,479 --> 00:45:35,108
Stesen 43 MER-2A. Kini, aktif.

591
00:45:35,191 --> 00:45:38,194
Ya, tuan.
Saya tak nampak apa-apa pada paparan.

592
00:45:38,278 --> 00:45:40,905
Awak tak nampak
sebarang isyarat buat masa ini?

593
00:45:44,868 --> 00:45:46,411
Negatif.

594
00:45:46,494 --> 00:45:47,537
Baik.

595
00:45:51,958 --> 00:45:54,169
Saya salah seorang pengurus misi Spirit.

596
00:45:54,752 --> 00:45:58,173
Saya tak balik rumah selama beberapa hari.

597
00:46:00,717 --> 00:46:04,304
Semua di bahagian Sokongan Misi muram

598
00:46:04,387 --> 00:46:08,766
Kami beri arahan kepada Spirit
dan cuba dapatkan maklumat daripadanya.

599
00:46:08,892 --> 00:46:11,769
Dah tentu kami cuba atur semula...

600
00:46:12,353 --> 00:46:15,982
Mark Adler pula
sibuk memilih lagu untuk kejut pagi.

601
00:46:16,065 --> 00:46:17,150
MARK ADLER - PENGURUS MISI

602
00:46:17,942 --> 00:46:21,154
Saya berkata,
"Perlukah kita mainkan lagu kejut?"

603
00:46:21,237 --> 00:46:23,156
Saya cuma risaukan Spirit.

604
00:46:24,240 --> 00:46:27,869
Saya tak peduli tentang lagu kejut
pada waktu itu.

605
00:46:30,538 --> 00:46:32,332
Semua bahagian, ini kawalan misi.

606
00:46:32,415 --> 00:46:35,793
Hari ini bukan hari
untuk melupakan tradisi.

607
00:46:35,877 --> 00:46:37,253
Jadi, kita akan mainkan lagu.

608
00:47:41,859 --> 00:47:43,820
Saya fikir, "Lagu yang sangat sesuai."

609
00:47:45,071 --> 00:47:46,239
ABBA, SOS.

610
00:47:52,870 --> 00:47:56,666
Kami terima isyarat pendek,
tapi Spirit rosak teruk.

611
00:47:58,251 --> 00:48:02,463
Ingatan kilat di dalamnya
entah bagaimana telah menjadi rosak.

612
00:48:02,547 --> 00:48:05,425
Selama dua bulan ia hidup,

613
00:48:05,508 --> 00:48:08,177
ranap dan but semula berulang kali.

614
00:48:08,761 --> 00:48:11,139
Ia berjaga sepanjang malam macam remaja

615
00:48:11,222 --> 00:48:13,933
yang asyik bermain permainan video.

616
00:48:14,017 --> 00:48:16,477
Dia buat perkara yang sama berulang kali

617
00:48:16,561 --> 00:48:18,938
hingga baterinya hampir habis.

618
00:48:21,399 --> 00:48:25,278
Jadi, kami nak cuba menutupnya.

619
00:48:26,571 --> 00:48:29,616
Kami berikan arahan lembut untuk tutup,

620
00:48:29,699 --> 00:48:31,284
tapi ia enggan tutup.

621
00:48:32,368 --> 00:48:35,580
Jadi, kami mula panik kerana

622
00:48:35,663 --> 00:48:38,416
kami terpaksa hantar arahan
"tutup sajalah."

623
00:48:38,499 --> 00:48:41,044
Ia arahan yang tak ambil kira
apa jua yang berlaku,

624
00:48:41,127 --> 00:48:42,712
ia akan menutup perayau.

625
00:48:42,795 --> 00:48:44,339
Satu empat dua perpuluhan alfa.

626
00:48:44,422 --> 00:48:47,091
Ia akan "tutup sajalah" selama 24 jam.

627
00:48:54,098 --> 00:48:57,560
Kami hampir memberitahu dunia
yang Spirit dah tiada.

628
00:48:57,644 --> 00:48:58,519
DC-0-5. DC.

629
00:48:58,603 --> 00:49:00,730
Namun, tiba-tiba...

630
00:49:00,813 --> 00:49:03,274
Teruskan, telekomunikasi.
Kami mengesahkan data diterima.

631
00:49:03,358 --> 00:49:05,735
PAPARAN DOPPLER OPPORTUNITY (MER-8)

632
00:49:05,818 --> 00:49:08,738
Selepas beberapa malam mengalami insomnia,

633
00:49:08,821 --> 00:49:11,157
kini perayau dapat tidur dengan tenang.

634
00:49:13,368 --> 00:49:14,952
Spirit dah kembali.

635
00:49:15,870 --> 00:49:17,955
Berfungsi dengan lancar.

636
00:49:22,752 --> 00:49:24,170
Ini satu anggaran.

637
00:49:24,253 --> 00:49:27,674
Perkara yang akan mengehadkan
jangka hayat perayau

638
00:49:27,757 --> 00:49:30,426
ialah lapisan debu
pada panel susunan suria.

639
00:49:30,510 --> 00:49:33,763
Anggaplah 90 sol
sebagai tempoh tamat waranti.

640
00:49:33,846 --> 00:49:36,599
Okey, itulah tempoh misi
yang dirancangkan.

641
00:49:36,683 --> 00:49:38,810
Kami jangka ia akan bertahan
selama 90 sol.

642
00:49:38,893 --> 00:49:41,979
Masa selebihnya bergantung
pada keadaan di Marikh.

643
00:49:44,941 --> 00:49:47,944
Kami bimbang selepas 90 sol di Marikh,

644
00:49:48,778 --> 00:49:53,199
Spirit dan Opportunity
akan kehabisan kuasa

645
00:49:53,282 --> 00:49:55,993
dan ia menjadi penyebab perayau mati.

646
00:50:24,355 --> 00:50:27,734
Kemudian kami nampak pusar debu
dan kami bimbang

647
00:50:27,817 --> 00:50:30,778
kesannya terhadap Spirit dan Opportunity.

648
00:50:36,617 --> 00:50:40,663
Berminggu sebelumnya, kami terima gambar
suasana berdebu dan merah.

649
00:50:40,747 --> 00:50:43,458
Kami hampir tak nampak panel suria.

650
00:50:44,250 --> 00:50:46,419
Namun, pada pagi
selepas pusar debu melanda,

651
00:50:46,502 --> 00:50:48,963
seperti ada orang yang mencucinya.

652
00:50:50,423 --> 00:50:54,093
Panel suria bersih
seperti hari ia mendarat.

653
00:51:00,892 --> 00:51:04,937
Rupa-rupanya, pusar debu itu
kawan baik perayau.

654
00:51:09,650 --> 00:51:12,320
Ia bagaikan mesin bantuan hayat.

655
00:51:12,945 --> 00:51:14,947
Ia datang pada masa yang tepat

656
00:51:15,573 --> 00:51:19,994
untuk memberikan oksigen
dan kemudian kita kembali bertenaga.

657
00:51:22,622 --> 00:51:23,539
Moga kita berjaya.

658
00:51:28,336 --> 00:51:31,631
Kami telah mencapai misi utama.
Sembilan puluh sol.

659
00:51:31,714 --> 00:51:32,548
PASUKAN SPIRIT - SELAMAT 91 SOL

660
00:51:35,176 --> 00:51:39,680
Kami mula terfikir
yang jangka hayat perayau tak terhad

661
00:51:39,764 --> 00:51:42,558
kerana pusar debu ada membantu kami.

662
00:51:42,642 --> 00:51:46,646
Jadi, ayuh mulakan perjalanan.
Mari kita terokai Marikh.

663
00:51:52,068 --> 00:51:55,488
Kedua-dua perayau berjaya bertahan 90 sol
dan kami berseronok.

664
00:51:57,323 --> 00:51:59,158
Kami adakan perlumbaan perayau.

665
00:51:59,242 --> 00:52:01,452
Dua-dua perayau bersaing

666
00:52:01,536 --> 00:52:04,288
jumlah jarak tertinggi dalam satu sol.

667
00:52:05,122 --> 00:52:08,584
Sol 99 untuk Spirit. Pergi ke bukit.

668
00:52:08,668 --> 00:52:10,211
DIARI PERAYAU SPIRIT

669
00:52:10,294 --> 00:52:12,880
Ada perkara yang kami kecewa
tentang Spirit,

670
00:52:12,964 --> 00:52:16,342
iaitu tapak pendaratannya
tak seperti yang kami sangka.

671
00:52:16,968 --> 00:52:21,180
Namun, apabila Spirit memandang jauh,
kelihatan beberapa bukit,

672
00:52:21,264 --> 00:52:23,140
yang diberi nama Banjaran Columbia.

673
00:52:23,224 --> 00:52:26,310
Jika wujud bukti air yang boleh diminum,

674
00:52:26,394 --> 00:52:28,437
mungkin kami akan jumpa di bukit itu.

675
00:52:30,273 --> 00:52:32,441
Manakala di lokasi lain,

676
00:52:33,192 --> 00:52:37,405
perayau bertuah kami, Opportunity,
ada pengembaraannya sendiri.

677
00:52:38,781 --> 00:52:41,033
Diari Perayau Opportunity.

678
00:52:41,117 --> 00:52:45,121
Kita perlukan lebih banyak batuan dasar,
lebih dalam di dalam tanah.

679
00:52:45,663 --> 00:52:50,376
Kawah besar di sebelah timur itu
yang terdekat. Namanya Endurance.

680
00:52:51,377 --> 00:52:54,005
Perkara yang bagus tentang kawah itu ialah

681
00:52:54,088 --> 00:52:56,549
ia menunjukkan peristiwa
mengikut turutan masa.

682
00:52:56,632 --> 00:52:58,759
Batuan lama di bahagian bawah

683
00:52:58,843 --> 00:53:02,763
dan batuan lebih baru di atasnya.
Berlapis-lapis.

684
00:53:05,099 --> 00:53:07,310
Maklumat sains penting terletak di situ.

685
00:53:08,185 --> 00:53:13,441
Akan tetapi, kami tak reka perayau
untuk turun cerun yang curam.

686
00:53:17,862 --> 00:53:20,656
Sangat mudah untuk musnahkan robot
di planet lain

687
00:53:20,740 --> 00:53:23,034
apabila berada di tempat
seperti Endurance.

688
00:53:23,117 --> 00:53:27,121
Saya rancang untuk pandu
menuruni curam sejauh mungkin.

689
00:53:27,455 --> 00:53:29,582
Hubungan saintis dengan jurutera tegang

690
00:53:29,665 --> 00:53:32,335
kerana saintis nak buat benda gila.

691
00:53:32,418 --> 00:53:36,464
"Saya nak pandu di curam 35 darjah ini
sebab batu itu nampak menarik."

692
00:53:36,547 --> 00:53:40,217
Jurutera pula berkata,
"Tak selamat. Tak boleh buat begitu.

693
00:53:40,301 --> 00:53:43,054
"Benda yang awak nak buat ini gila."

694
00:53:43,137 --> 00:53:47,183
Terus terang,
jika kita tak boleh panjat batu,

695
00:53:47,266 --> 00:53:49,352
kita takkan boleh masuk ke kawah itu.

696
00:53:52,855 --> 00:53:58,319
Jadi, kami bina tapak uji
dan model perayau yang sama saiznya.

697
00:54:00,237 --> 00:54:01,572
Agak licin di sini.

698
00:54:02,365 --> 00:54:05,534
Kami cuba meniru geometri dan tanah...

699
00:54:07,703 --> 00:54:10,247
Okey, kali pertama kami guna tapak uji

700
00:54:10,331 --> 00:54:12,375
dan cuba pandu ke atas,

701
00:54:12,458 --> 00:54:14,126
ia terus tergelincir.

702
00:54:17,088 --> 00:54:19,465
Jadi, kami turun seinci demi seinci.

703
00:54:19,548 --> 00:54:22,218
Kena guna unit metrik,
jadi kami turun sentimeter...

704
00:54:24,929 --> 00:54:27,264
Kami rancang pemanduan dengan teliti

705
00:54:27,348 --> 00:54:30,559
agar Opportunity tak terjebak
dalam masalah besar.

706
00:54:42,947 --> 00:54:46,492
Kami kembali pada esok paginya
dan lihat gambar...

707
00:54:47,159 --> 00:54:50,413
Kedengaran bunyi nafas tertahan
di sana sini.

708
00:54:51,122 --> 00:54:54,291
Permukaan di tepi kawah

709
00:54:54,375 --> 00:54:57,128
tak berapa mencengkam
seperti yang diharapkan.

710
00:54:57,211 --> 00:55:00,172
Rupa-rupanya ia menggelongsor
menuruni bukit...

711
00:55:01,215 --> 00:55:04,176
ke arah batu besar.

712
00:55:04,260 --> 00:55:09,223
OPPORTUNITY - HAZCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -30°C

713
00:55:12,518 --> 00:55:16,355
Namun, kami bina "autonomi" dalam perayau.

714
00:55:18,107 --> 00:55:21,444
Kami biar perayau berfikir sendiri.

715
00:55:22,278 --> 00:55:25,239
Sebab perayau itu lebih tahu tentang

716
00:55:25,322 --> 00:55:28,117
keadaan di Marikh berbanding kami.

717
00:55:30,119 --> 00:55:32,955
Jadi, semasa Opportunity memasuki kawah...

718
00:55:35,249 --> 00:55:37,918
ia sedar yang
ia menggelongsor terlalu jauh,

719
00:55:38,627 --> 00:55:44,592
lalu ia berhenti.
Panel surianya sipi-sipi nak terkena batu.

720
00:55:46,093 --> 00:55:49,096
Sedekat ini,
ia hampir langgar batu besar itu...

721
00:55:49,764 --> 00:55:53,267
Misi Opportunity tamat jika itu berlaku.

722
00:55:55,394 --> 00:55:59,273
Semua orang amat terkejut,
tapi autonominya menyelamatkan misi.

723
00:56:00,649 --> 00:56:03,235
Kami sangat bangga
dengan perayau bertuah kami.

724
00:56:09,575 --> 00:56:10,785
Untuk Opportunity,

725
00:56:11,535 --> 00:56:15,372
kami telah mencetak gambar besar.

726
00:56:15,498 --> 00:56:19,001
Ia gambar jalur utara ke selatan
yang diperoleh dari orbit.

727
00:56:19,627 --> 00:56:22,296
Ia menunjukkan Kawah Eagle,
tempat ia mendarat,

728
00:56:22,379 --> 00:56:23,422
KAWAH ENDURANCE - KAWAH EAGLE

729
00:56:23,506 --> 00:56:25,758
Kawah Endurance,
lokasi Opportunity masa itu.

730
00:56:25,841 --> 00:56:27,927
Kami bentangkan di atas meja.

731
00:56:29,970 --> 00:56:31,597
Di hujung gambar itu,

732
00:56:31,680 --> 00:56:34,433
ada kawah besar jauh di selatan

733
00:56:34,517 --> 00:56:36,310
yang kami namakan Kawah Victoria.

734
00:56:40,106 --> 00:56:42,399
KAWAH VICTORIA

735
00:56:42,483 --> 00:56:44,110
Saya tahu tak masuk akal,

736
00:56:44,193 --> 00:56:46,904
tapi mereka kata,
"Misi ini sepatutnya tiga bulan."

737
00:56:46,987 --> 00:56:48,739
"Namun, ada sebuah kawah,

738
00:56:48,823 --> 00:56:51,117
"mungkin ambil masa
dua tahun untuk tiba..."

739
00:56:51,992 --> 00:56:53,244
Kami tetap teruskan.

740
00:56:53,994 --> 00:56:55,788
Okey, mula-mula...

741
00:57:14,682 --> 00:57:18,227
1.5 TAHUN DALAM MISI

742
00:57:18,310 --> 00:57:22,565
Kawah Victoria terletak sangat jauh.

743
00:57:30,656 --> 00:57:34,451
Namun, jalannya agak lurus.
Tiada bukit atau gunung yang menghalang.

744
00:57:34,535 --> 00:57:35,536
OPPORTUNITY - NAVCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -15°C

745
00:57:35,619 --> 00:57:37,830
Cuma debu berterbangan.

746
00:57:40,583 --> 00:57:43,377
Kami sediakan arahan
bergelar "Pemanduan Buta."

747
00:57:48,674 --> 00:57:50,384
Kami hubungi Opportunity,

748
00:57:50,467 --> 00:57:53,470
"Kami tak nampak,
tapi percayakan saya, jalan terus."

749
00:57:58,893 --> 00:58:00,477
Jadi, kami pandu buta,

750
00:58:00,561 --> 00:58:04,356
dan cara kami kira jaraknya
melalui bilangan pusingan roda.

751
00:58:09,528 --> 00:58:12,364
Roda dah mula berputar.

752
00:58:14,950 --> 00:58:16,577
Namun, kami terkejut...

753
00:58:19,830 --> 00:58:21,832
Oppy tak bergerak langsung.

754
00:58:23,751 --> 00:58:24,710
MASALAH: RODA TERBENAM

755
00:58:24,793 --> 00:58:27,046
Berjalan ke tempat ia tersangkut.

756
00:58:27,129 --> 00:58:30,633
Ia tak mara langsung selepas titik ini.

757
00:58:30,716 --> 00:58:33,260
Tapi perayau fikir
ia sudah melaksanakan arahan

758
00:58:33,344 --> 00:58:35,512
dan ia sudah sampai ke sini.

759
00:58:35,596 --> 00:58:40,893
Seharian, Opportunity tak bergerak,
hanya rodanya yang berpusing

760
00:58:40,976 --> 00:58:43,979
dan menggali lubang yang semakin dalam.

761
00:58:49,735 --> 00:58:51,487
NASA: HENTIKAN PEMANDUAN.

762
00:58:51,779 --> 00:58:55,115
OPPY: OKEY. PEMANDUAN DIHENTIKAN.

763
00:58:56,116 --> 00:58:57,576
Tiada buku yang mengandungi

764
00:58:57,660 --> 00:59:00,871
"Bab Empat: Mengeluarkan Perayau Marikh
dari Gumuk Pasir."

765
00:59:00,955 --> 00:59:03,707
Jadi, kami bina model gumuk pasir di JPL,

766
00:59:03,791 --> 00:59:05,125
lalu letakkan perayau.

767
00:59:07,086 --> 00:59:09,004
Dari sudut kejuruteraan,

768
00:59:09,672 --> 00:59:12,883
ia menarik kerana kami sukakan cabaran.

769
00:59:14,426 --> 00:59:16,136
Ia seperti pasir jerlus.

770
00:59:16,887 --> 00:59:21,267
Kami ambil masa enam minggu
untuk cari jalan mengeluarkan Opportunity.

771
00:59:22,893 --> 00:59:26,689
Namun, tiada geseran langsung
di cerun itu.

772
00:59:27,690 --> 00:59:30,150
Ia seperti memandu di atas tepung.

773
00:59:32,486 --> 00:59:37,032
Jurutera memutuskan satu-satunya cara
adalah mengundur laju-laju.

774
00:59:40,661 --> 00:59:43,163
NASA: UNDUR. KELAJUAN MAKSIMUM.

775
00:59:43,372 --> 00:59:47,376
OPPY: OKEY. RODA BERPUSING.

776
00:59:56,385 --> 00:59:59,054
Keadaan di Marikh semakin teruk.

777
00:59:59,138 --> 01:00:01,640
Ia semakin terbenam.

778
01:00:02,099 --> 01:00:03,517
Misi mungkin berakhir.

779
01:00:05,769 --> 01:00:07,771
Sol 483.

780
01:00:08,397 --> 01:00:10,316
Kuasa telah banyak berkurangan.

781
01:00:10,983 --> 01:00:14,611
Buat masa ini,
kami cuba elak daripada gagal.

782
01:00:38,052 --> 01:00:40,387
OPPY: MARA 2 METER.

783
01:00:40,471 --> 01:00:41,513
SAYA BERJAYA KELUAR!

784
01:00:41,597 --> 01:00:43,057
Sol 484.

785
01:00:44,350 --> 01:00:47,186
Peluang untuk pemanduan jauh kini kembali.

786
01:00:55,152 --> 01:00:56,528
Kami kata, "Okey.

787
01:00:56,612 --> 01:00:59,948
"Mulai sekarang, harus lebih berhati-hati
dengan pemanduan."

788
01:01:00,032 --> 01:01:02,368
Jadi, kami pun tuju ke selatan

789
01:01:02,451 --> 01:01:05,537
dan akhirnya,
kami sampai di Kawah Victoria.

790
01:01:06,455 --> 01:01:09,875
2.5 TAHUN DALAM MISI

791
01:01:13,087 --> 01:01:15,672
Sekumpulan kami duduk di meja

792
01:01:15,756 --> 01:01:17,633
sambil minum di sebuah parti.

793
01:01:19,134 --> 01:01:22,679
Lalu seseorang berkata,
"Hei, jom bertaruh."

794
01:01:22,763 --> 01:01:26,392
Kami tulis nama kami pada tisu koktel.

795
01:01:26,475 --> 01:01:28,685
Semua orang bertaruh 20 dolar.

796
01:01:28,769 --> 01:01:29,603
PERSATUAN KEMAJUAN ANTARA PLANET
MER 2003

797
01:01:29,686 --> 01:01:30,771
Kami kata, "Okey."

798
01:01:30,854 --> 01:01:34,900
"Siapa kata pada tahun depan,
tiada, satu atau dua perayau masih hidup?"

799
01:01:34,983 --> 01:01:36,110
PERMULAAN YANG INDAH
SPIRIT - OPPORTUNITY

800
01:01:36,902 --> 01:01:38,946
Kami simpan tisu koktel itu.

801
01:01:39,696 --> 01:01:43,325
Kami buat setiap tahun
selama bertahun-tahun.

802
01:01:46,286 --> 01:01:50,874
Setiap tahun, Steve Squyres,
Ketua Saintis projek

803
01:01:51,625 --> 01:01:55,045
bertaruh kedua-dua perayau
akan mati tahun depannya.

804
01:01:55,129 --> 01:01:59,591
Alasan saya, lambat-laun saya akan menang.

805
01:01:59,675 --> 01:02:04,096
Jika menang, terpujuklah hati saya
ketika saya sepatutnya berasa sedih.

806
01:02:05,264 --> 01:02:07,349
Saya bertaruh sebaliknya.

807
01:02:07,433 --> 01:02:09,685
Kedua-dua perayau akan hidup.

808
01:02:11,311 --> 01:02:15,315
Jadi, bertahun-tahun
saya menang pertaruhan.

809
01:02:24,908 --> 01:02:28,745
Pada ketika itu, Spirit,
perayau kolar biru yang bekerja keras,

810
01:02:28,829 --> 01:02:30,998
sedang menerokai Banjaran Columbia.

811
01:02:33,417 --> 01:02:36,378
Akan tetapi, ia mengalami
masalah mekanikal.

812
01:02:40,591 --> 01:02:43,802
Roda depan kanan pun rosak.

813
01:02:52,936 --> 01:02:56,398
Ada yang kata, "Ia serupa troli pasar raya

814
01:02:56,482 --> 01:02:59,943
"yang satu rodanya ketat.
Ia lebih mudah ditarik daripada ditolak."

815
01:03:01,403 --> 01:03:03,864
Lalu kami kata,
"Tarik, ya! Mari mengundur."

816
01:03:08,994 --> 01:03:12,956
Jadi, Spirit mengundur perlahan-lahan
merentasi Banjaran Columbia,

817
01:03:13,040 --> 01:03:16,293
sambil menyeret roda rosaknya.

818
01:03:17,211 --> 01:03:21,006
Ia sangat teruk
sebab musim sejuk akan tiba.

819
01:03:26,970 --> 01:03:31,975
Musim sejuk Marikh dua kali ganda
lebih lama berbanding di Bumi.

820
01:03:33,268 --> 01:03:35,062
Cuaca akan jadi sangat sejuk.

821
01:03:35,812 --> 01:03:40,526
Ia begitu sejuk sampai perayau terpaksa
guna kebanyakan kuasanya

822
01:03:40,609 --> 01:03:43,820
untuk pastikan semua perkakasan
lebih daripada suhu tertentu.

823
01:03:43,904 --> 01:03:45,864
Jika tak, ia akan rosak.

824
01:03:47,115 --> 01:03:50,536
Di tempat Spirit, kami perlu cari jalan

825
01:03:50,619 --> 01:03:53,121
untuk condongkan panel suria
ke arah matahari.

826
01:03:54,414 --> 01:03:58,710
Namun, ada satu saja caranya,
condongkan perayau secara keseluruhannya.

827
01:04:10,305 --> 01:04:12,808
Spirit perlu memanjat secara mengundur.

828
01:04:12,891 --> 01:04:16,687
rupa bumi yang berbatu-batan
dan berceranggah

829
01:04:19,273 --> 01:04:22,276
untuk terus bertahan
sepanjang musim sejuk.

830
01:04:30,617 --> 01:04:34,705
Selain daripada musim,
ribut debu juga berlaku.

831
01:04:36,665 --> 01:04:39,960
Kadangkala, ribut debu
menjadi ribut global.

832
01:04:40,043 --> 01:04:41,753
3.5 TAHUN DALAM MISI

833
01:04:41,837 --> 01:04:44,464
Itulah yang paling dahsyat
melanda Opportunity.

834
01:04:47,134 --> 01:04:49,928
Sol 1226.

835
01:04:50,971 --> 01:04:53,557
Opportunity bertarung untuk terus hidup.

836
01:04:55,058 --> 01:04:58,895
Marikh mula bertindak agresif
dan membantai tapak Opportunity

837
01:04:58,979 --> 01:05:01,815
dengan tahap debu di langit
paling tinggi dalam rekod.

838
01:05:08,614 --> 01:05:12,618
Jadi, kami perlu ubah sikit
proses pembuatan keputusan pada perayau

839
01:05:12,701 --> 01:05:15,579
agar apabila kuasanya terlalu rendah...

840
01:05:17,956 --> 01:05:21,918
ia boleh menutup diri sendiri
untuk jimat kuasa baterinya.

841
01:05:22,002 --> 01:05:24,963
OPPY: MENUTUP SEMUA SISTEM.

842
01:05:30,844 --> 01:05:32,429
Tiada siapa sanggup sebut

843
01:05:32,512 --> 01:05:35,599
yang semua fikir misi boleh tamat
pada bila-bila masa.

844
01:05:37,017 --> 01:05:40,395
Kami nampak ribut debu itu,
kami boleh menjejakinya dari orbit.

845
01:05:42,856 --> 01:05:46,234
Keadaan hanya reda
selepas beberapa minggu.

846
01:05:47,944 --> 01:05:52,532
Masa asal data dijangka sampai

847
01:05:52,616 --> 01:05:56,203
pada 8.40 malam UTC,
tapi kami masih belum terima apa-apa.

848
01:05:57,037 --> 01:06:01,291
Kami ada banyak cadangan
untuk lagu kejut pagi hari ini,

849
01:06:01,375 --> 01:06:04,961
jadi saya akan terus mainkannya
sambil menerima data.

850
01:06:18,266 --> 01:06:22,646
Kami hanya dapat tunggu dan lihat
jika ia bertahan.

851
01:07:15,907 --> 01:07:20,620
Saya rasa tiada siapa menjangka perayau
dapat bertahan selepas semua bencana itu.

852
01:07:26,334 --> 01:07:31,006
Kami mula rasa,
"Marikh tak boleh kalahkan kita."

853
01:07:31,089 --> 01:07:34,426
Kami masih bertahan selepas segalanya.
Kami kebal.

854
01:07:36,845 --> 01:07:38,513
Namun, misi belum selesai.

855
01:07:39,973 --> 01:07:42,392
Kami masih berharap dapat menemui

856
01:07:42,476 --> 01:07:44,186
tempat yang pernah ada hidupan.

857
01:07:44,770 --> 01:07:48,774
Dengan air pH neutral
yang manusia boleh minum.

858
01:07:58,825 --> 01:08:00,619
-Squyres.
-Saya berbesar hati.

859
01:08:00,702 --> 01:08:02,537
-Terima kasih sebab sudi datang.
-Ya.

860
01:08:02,621 --> 01:08:07,292
Ini model salah satu perayau
yang berada di Marikh sekarang.

861
01:08:07,375 --> 01:08:09,878
-Betul.
-Mana satu, Spirit atau Opportunity?

862
01:08:09,961 --> 01:08:12,172
Ia bagaikan kembar seiras.
Dua-dua rupa sama.

863
01:08:12,255 --> 01:08:14,174
Awak tak dapat membezakan anak-anak awak?

864
01:08:14,257 --> 01:08:15,717
Maksud awak, awak ayah yang teruk.

865
01:08:18,428 --> 01:08:21,014
Misi Spirit dan Opportunity

866
01:08:21,723 --> 01:08:26,102
banyak diberikan perhatian
oleh orang awam.

867
01:08:27,187 --> 01:08:28,063
MISI MARIKH
CNN TODAY - MILES O'BRIEN

868
01:08:28,146 --> 01:08:30,315
Trafik sesak lagi hari ini di Marikh.

869
01:08:30,398 --> 01:08:32,651
Perayau Spirit dan Opportunity
masih sibuk bekerja.

870
01:08:32,734 --> 01:08:34,820
Setakat ini, kedua-duanya telah bergerak
sebanyak hampir 15 kilometer

871
01:08:34,903 --> 01:08:35,737
PENDARATAN BERJAYA DI MARIKH

872
01:08:35,821 --> 01:08:37,572
dan mengambil lebih 156,000 gambar.

873
01:08:37,656 --> 01:08:38,865
PERAYAU BERKEMBANG,
MEMBUKA PERINGKAT BARU PENEROKAAN MARIKH

874
01:08:38,949 --> 01:08:41,701
NASA buat pelbagai perkara hebat
dalam sains angkasa.

875
01:08:41,785 --> 01:08:42,744
SAINTIS MULA KAJI GAMBAR MARIKH
PENDARATAN CETUS PENCARIAN HIDUPAN

876
01:08:42,828 --> 01:08:47,332
Cuba terangkan spektroskopi sinar gama
kepada budak kecil. Susah.

877
01:08:49,626 --> 01:08:51,419
Namun, robot geologi,

878
01:08:52,170 --> 01:08:55,173
sesiapa pun boleh faham sikit.

879
01:08:56,842 --> 01:08:59,261
Kini, penerokaan dan pengembaraan

880
01:08:59,344 --> 01:09:03,348
boleh dikongsi secara meluas
sebagai pengalaman manusia.

881
01:09:04,266 --> 01:09:05,183
Apa yang ia buat?

882
01:09:06,476 --> 01:09:08,979
Perayau itu jadi satu fenomena.

883
01:09:10,689 --> 01:09:14,276
Ia melambangkan penerokaan
dan semangat ingin tahu pada dunia.

884
01:09:14,359 --> 01:09:17,195
Selamat jalan perayau Marikh,
di mana jua kamu berada.

885
01:09:17,279 --> 01:09:21,867
Lebih lama perayau itu bertahan,
lebih banyak potensi penemuan...

886
01:09:21,950 --> 01:09:23,535
Siku. Ada pergelangan tangan.

887
01:09:23,618 --> 01:09:27,914
...ramai orang di seluruh dunia
rasa sangat sayangkan perayau.

888
01:09:29,583 --> 01:09:32,711
Namun, saya rasa tiada siapa sedar

889
01:09:32,794 --> 01:09:37,549
kesan misi ini terhadap orang awam
sehinggalah Spirit tersangkut.

890
01:09:37,632 --> 01:09:41,428
PENGURUS MISI

891
01:09:42,012 --> 01:09:45,140
Alter ego saya, Spirit, mengalami masalah.

892
01:09:48,810 --> 01:09:50,645
Satu rodanya dah rosak.

893
01:09:50,729 --> 01:09:52,230
5 TAHUN DALAM MISI

894
01:09:52,314 --> 01:09:54,691
Ia terbenam lagi...

895
01:09:56,192 --> 01:09:58,778
dan satu lagi roda rosak.

896
01:09:58,862 --> 01:10:00,947
Ketika itu dah hampir musim sejuk.

897
01:10:04,034 --> 01:10:08,830
Saya fikir tentu Spirit
dapat mengatasinya.

898
01:10:12,125 --> 01:10:13,668
Timbunan batu ini...

899
01:10:14,377 --> 01:10:18,006
Ia mungkin tersangkut pada bahagian ini.

900
01:10:19,007 --> 01:10:22,761
Di Marikh dan di dasar uji,
ia tenggelam apabila dipandu.

901
01:10:24,846 --> 01:10:29,768
Slaid pertama ini cuma ringkasan
keperluan tenaga Spirit.

902
01:10:30,310 --> 01:10:33,063
Nilai berwarna merah adalah masa

903
01:10:33,146 --> 01:10:36,942
kita tak cukup kuasa untuk bertahan
dalam tempoh yang lama.

904
01:10:38,985 --> 01:10:41,404
Ketika itu, kami berlumba dengan masa.

905
01:10:41,488 --> 01:10:46,117
Perkembangan kami amat perlahan,
tapi ia perlu bertahan pada musim sejuk.

906
01:10:46,993 --> 01:10:51,539
Kami mula menerima surat
dan panggilan telefon daripada orang awam.

907
01:10:52,916 --> 01:10:54,918
Ada satu perasaan mendesak,

908
01:10:55,001 --> 01:10:58,380
kami mesti buat apa saja
untuk selamatkan Spirit.

909
01:10:58,922 --> 01:11:02,133
BEBASKAN SPIRIT

910
01:11:02,217 --> 01:11:05,220
Orang awam menamakan kempen itu
"Bebaskan Spirit."

911
01:11:06,930 --> 01:11:08,598
Ia menunjukkan kepada kami

912
01:11:08,682 --> 01:11:14,396
yang manusia boleh mempunyai
hubungan dan ikatan dengan sebuah robot.

913
01:11:15,814 --> 01:11:18,316
Sol 2196.

914
01:11:19,192 --> 01:11:22,028
Spirit telah disediakan
untuk tidur pada musim sejuk.

915
01:11:23,071 --> 01:11:24,656
Ia dah pejam mata.

916
01:11:25,281 --> 01:11:28,076
Kini, kami memerhatikan isyarat...

917
01:11:28,576 --> 01:11:30,203
atau ketiadaan isyarat.

918
01:11:32,831 --> 01:11:37,419
Apabila ia mengalami hipotermia,
ia tak dapat berkomunikasi lagi.

919
01:11:41,840 --> 01:11:44,134
Kemudian, ia akan terjaga pagi esoknya

920
01:11:44,718 --> 01:11:46,511
atau tak terjaga langsung.

921
01:11:51,474 --> 01:11:53,143
Apabila matahari terbit semula...

922
01:11:54,811 --> 01:11:57,605
kami cuba mendengar

923
01:11:58,690 --> 01:12:02,694
bisikan, nada... apa-apalah.

924
01:12:05,196 --> 01:12:06,197
Namun, tiada.

925
01:12:11,244 --> 01:12:14,122
Perasaan kami ketika itu

926
01:12:14,205 --> 01:12:17,459
sama seperti melihat
seorang kawan meninggal.

927
01:12:19,335 --> 01:12:23,757
Tentu orang rasa pelik
sebab saya bercakap macam ia manusia,

928
01:12:23,840 --> 01:12:25,800
tapi, walaupun ia bukan manusia,

929
01:12:25,884 --> 01:12:28,678
ia menjadi sebahagian besar hidup kami.

930
01:12:31,723 --> 01:12:34,392
Spirit perayau kami
yang tahan lasak dan suka cabaran.

931
01:12:34,517 --> 01:12:37,312
Namun, persekitaran
mendesak lebih daripadanya.

932
01:12:38,063 --> 01:12:41,024
Mungkin sebab saya Pengurus Misi Spirit

933
01:12:41,107 --> 01:12:43,610
dan saya nak ia jadi
lebih macam saya, tapi

934
01:12:43,693 --> 01:12:47,238
saya rasa saya ada hubungan
dengannya begitu.

935
01:12:52,577 --> 01:12:55,622
Mungkin ia agak letih juga

936
01:12:55,705 --> 01:12:57,582
selepas semua kerja kerasnya.

937
01:13:02,545 --> 01:13:07,717
SPIRIT: MISI TAMAT
3 JANUARI 2004 - 25 MEI 2011

938
01:13:14,057 --> 01:13:15,934
Lebih baik tak menonjol daripada...

939
01:13:16,518 --> 01:13:22,524
Apa-apa pun, jika kita dapat bergerak
100 meter hari ini...

940
01:13:22,607 --> 01:13:24,317
Unjurkan garisan yang kalian lihat...

941
01:13:24,400 --> 01:13:28,947
Ketika itu,
tinggal segelintir saja pereka asal

942
01:13:29,030 --> 01:13:30,657
dalam pasukan.

943
01:13:31,616 --> 01:13:36,204
Ada sekumpulan jurutera generasi baru
yang mengendalikan Opportunity.

944
01:13:40,917 --> 01:13:44,921
Saya tak pernah menjangka
yang saya akan bekerja dengan Opportunity.

945
01:13:47,632 --> 01:13:50,093
Semasa saya di gred kelapan,

946
01:13:50,176 --> 01:13:54,347
saya tengok berita
tentang pendaratan Spirit dan Opportunity.

947
01:13:56,099 --> 01:13:59,102
Saya budak pekan yang terpencil di Texas.

948
01:13:59,185 --> 01:14:00,019
BEKAH SOSLAND-SIEGFRIEDT
PENGARAH PENERBANGAN

949
01:14:00,979 --> 01:14:03,523
Namun, saya tahu itu yang saya nak buat.

950
01:14:03,606 --> 01:14:06,192
Saya nak bantu
cari hidupan di planet lain.

951
01:14:07,402 --> 01:14:09,320
MASUK DALAM SEJARAH!

952
01:14:09,404 --> 01:14:11,239
Semasa saya 17 tahun,

953
01:14:11,322 --> 01:14:14,742
ada pertandingan untuk menamakan
Spirit dan Opportunity.

954
01:14:15,743 --> 01:14:17,412
MOOGEGA COOPER
JURUTERA PERLINDUNGAN PLANET

955
01:14:17,495 --> 01:14:20,874
Akhirnya, saya menghantar nama
Romulus dan Remus.

956
01:14:22,250 --> 01:14:25,628
Ayah mereka Mars, Dewa Perang.

957
01:14:27,005 --> 01:14:29,132
Entah apa saya fikirkan.

958
01:14:29,674 --> 01:14:34,429
Ketika itulah saya mula berminat
dengan Marikh

959
01:14:34,512 --> 01:14:36,097
dan penerokaan angkasa.

960
01:14:38,308 --> 01:14:42,520
Akhirnya, ia bawa saya
ke Program Marikh NASA.

961
01:14:43,980 --> 01:14:46,107
Mula-mula saya bekerja di JPL,

962
01:14:47,150 --> 01:14:49,819
Opportunity ialah perayau lama

963
01:14:49,903 --> 01:14:53,823
yang sedang dalam misi tambahannya
buat entah kali keberapa.

964
01:14:54,949 --> 01:14:58,953
Ia penyebab saya masuk
bidang Kejuruteraan Aeroangkasa.

965
01:14:59,495 --> 01:15:03,208
Saya tahu saya nak mulakan kerjaya
dengan Opportunity.

966
01:15:03,291 --> 01:15:06,377
Semua bahagian, ini TDL.

967
01:15:06,461 --> 01:15:09,589
Kita akan mulakan taklimat
dalam lima minit.

968
01:15:20,225 --> 01:15:22,852
Selepas Spirit tiada...

969
01:15:23,603 --> 01:15:26,606
ada satu rasa "Apa kita nak buat?"
dengan Opportunity.

970
01:15:28,066 --> 01:15:30,860
Main dengannya sampai semua roda tercabut?

971
01:15:31,861 --> 01:15:35,406
Atau tekan minyak kuat-kuat,
pandu selaju mungkin

972
01:15:35,490 --> 01:15:38,409
dan cuba pergi ke kawah besar itu pula?

973
01:15:38,493 --> 01:15:40,912
KAWAH VICTORIA

974
01:15:40,995 --> 01:15:46,209
Jauh dari tempatnya,
ada sebuah kawah besar bergelar Endeavour.

975
01:15:46,960 --> 01:15:49,087
Tentu batu-batuan di sana paling tua

976
01:15:49,170 --> 01:15:52,131
yang Opportunity akan lihat.

977
01:15:52,215 --> 01:15:53,800
KAWAH ENDEAVOUR

978
01:15:53,883 --> 01:15:55,885
Perjalanan ambil masa bertahun-tahun

979
01:15:56,719 --> 01:15:58,471
dan mungkin ia takkan sampai,

980
01:15:58,554 --> 01:16:02,392
tapi di situlah ada benda menarik
seterusnya. Jadi, lebih baik cuba.

981
01:16:03,309 --> 01:16:07,772
Sol 1784. Lima tahun dalam misi.

982
01:16:07,855 --> 01:16:09,274
5 TAHUN DALAM MISI

983
01:16:09,357 --> 01:16:12,568
Opportunity sedang menuju
ke Kawah Endeavour,

984
01:16:12,652 --> 01:16:16,239
bergerak sekerap dan selama mungkin.

985
01:16:17,740 --> 01:16:20,952
Minggu ini, ia bernasib malang

986
01:16:21,035 --> 01:16:24,205
dan dipanah petir. Lebih kuranglah.

987
01:16:24,289 --> 01:16:28,876
Ia terkena sinar kosmos
yang menyebabkannya mati beberapa hari.

988
01:16:29,585 --> 01:16:33,589
Ia dah okey dan kembali memandu.

989
01:16:34,507 --> 01:16:39,053
Sol 2042. Enam tahun dalam misi.

990
01:16:39,137 --> 01:16:40,013
6 TAHUN DALAM MISI

991
01:16:40,096 --> 01:16:43,308
Nampaknya Opportunity dah jadi
pemburu meteorit.

992
01:16:44,100 --> 01:16:48,771
Ia menemui tiga meteorit setakat ini
dalam perjalanannya ke Endeavour.

993
01:16:48,855 --> 01:16:50,898
OPPORTUNITY - HAZCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -20°C

994
01:16:51,733 --> 01:16:54,319
Sol 2213.

995
01:16:55,403 --> 01:17:00,033
Oppy dalam musim sejuk keempat
dan paling sejuk setakat ini di Marikh.

996
01:17:00,908 --> 01:17:04,912
Bagi menjimatkan tenaga,
perayau tidur lebih lama

997
01:17:05,038 --> 01:17:07,248
untuk memanaskan peranti elektroniknya.

998
01:17:08,082 --> 01:17:09,334
KAWAH ENDEAVOUR

999
01:17:09,417 --> 01:17:11,919
Jadi, kami bergegas.

1000
01:17:12,003 --> 01:17:15,757
Ada hari yang ia bergerak jauh.
Ada hari ia bergerak dekat saja.

1001
01:17:15,840 --> 01:17:17,216
Kami teruskan juga.

1002
01:17:18,176 --> 01:17:19,844
Tujuh tahun dalam misi.

1003
01:17:19,927 --> 01:17:21,054
7 TAHUN DALAM MISI

1004
01:17:21,137 --> 01:17:23,765
Opportunity berada
dalam dua kilometer saja

1005
01:17:23,848 --> 01:17:25,516
dari Kawah Endeavour.

1006
01:17:26,309 --> 01:17:29,228
Ia akan tiba di Spirit Point,

1007
01:17:29,312 --> 01:17:32,815
yang dinamakan sempena
kakak Oppy yang sepi.

1008
01:17:36,944 --> 01:17:37,820
TAMAT

1009
01:17:37,904 --> 01:17:42,909
Selamat datang ke Maraton Marikh pertama
di Makmal Pendorong Jet.

1010
01:17:45,620 --> 01:17:50,625
Perayau Opportunity telah mencapai
jarak maraton di Marikh

1011
01:17:50,708 --> 01:17:52,377
pada seminggu setengah lalu.

1012
01:17:56,089 --> 01:17:58,132
Tahniah, semua!

1013
01:17:58,883 --> 01:18:04,430
Ketika itu, kami dah lama
melebihi tempoh waranti

1014
01:18:04,514 --> 01:18:07,517
dan waranti tambahan,
serta panggilan tawaran,

1015
01:18:07,600 --> 01:18:11,145
"Hei, kami akan lanjutkan waranti."
Kami dah melebihi itu juga.

1016
01:18:16,692 --> 01:18:20,071
Oppy dah menunjukkan tanda dimamah usia.

1017
01:18:22,031 --> 01:18:25,410
Ubannya pengumpulan debu

1018
01:18:25,493 --> 01:18:28,413
di ruang di antara kabel.

1019
01:18:33,126 --> 01:18:35,378
Salah satu sendi bahu

1020
01:18:35,461 --> 01:18:38,256
lengan Opportunity
dah mula mengalami artritis.

1021
01:18:47,932 --> 01:18:51,144
Akhirnya, kami sedar
jika kami cuba menggerakkannya,

1022
01:18:51,227 --> 01:18:54,355
ia akan berhenti berfungsi
pada kedudukan yang kami tak nak.

1023
01:18:58,860 --> 01:19:02,363
Jadi, kami biarkan lengan itu terangkat
di depan perayau

1024
01:19:02,447 --> 01:19:04,157
dalam misi selebihnya.

1025
01:19:07,410 --> 01:19:09,495
Selain artritis,

1026
01:19:10,163 --> 01:19:14,333
Opportunity juga mengalami masalah
dengan roda depan sebelah kanan.

1027
01:19:18,921 --> 01:19:22,758
Semasa memandunya,
saya perlu fikir cara ia akan terlencong

1028
01:19:22,842 --> 01:19:25,219
dan cara untuk membetulkannya.

1029
01:19:30,850 --> 01:19:33,269
Setelah ia makin tua,

1030
01:19:33,352 --> 01:19:36,939
Oppy mula hilang ingatan.

1031
01:19:44,614 --> 01:19:46,407
Ia akan tidur...

1032
01:19:49,243 --> 01:19:52,914
tapi ia akan lupa semua maklumat sains

1033
01:19:52,997 --> 01:19:56,167
dan semua yang ia telah buat
sebelum ia terjaga.

1034
01:19:59,670 --> 01:20:04,050
Pada masa yang sama
Opportunity mula hilang ingatan...

1035
01:20:06,260 --> 01:20:09,472
nenek saya didiagnosis
dengan penyakit Alzheimer.

1036
01:20:10,389 --> 01:20:15,686
Melihat nenek saya berubah...

1037
01:20:17,146 --> 01:20:18,356
Sebuah...

1038
01:20:18,439 --> 01:20:19,357
Basikal.

1039
01:20:19,440 --> 01:20:24,237
Ia salah satu pengalaman
yang sangat sukar.

1040
01:20:28,074 --> 01:20:32,286
Apabila saya mula lihat Opportunity
makin kehilangan upaya,

1041
01:20:34,205 --> 01:20:38,209
kami perlu cari jalan
mengendalikannya dengan corak baru

1042
01:20:38,292 --> 01:20:40,503
kerana ia mengalami amnesia.

1043
01:20:46,217 --> 01:20:51,138
Kami berjaya melakukannya
dengan memaksa ia berjaga.

1044
01:20:51,222 --> 01:20:52,348
NASA: TAK BOLEH MERIDAP HARI INI.

1045
01:20:52,431 --> 01:20:53,558
BERJAGA UNTUK HANTAR DATA.

1046
01:20:53,641 --> 01:20:57,019
Ia boleh hantar data kepada kami
di Bumi sebelum ia tidur

1047
01:20:57,103 --> 01:20:58,896
dan lupa semua yang ia buat.

1048
01:20:58,980 --> 01:21:01,941
OPPY: MENGHANTAR DATA

1049
01:21:06,070 --> 01:21:11,033
Saya rasa Opportunity bantu saya
menghadapi keadaan nenek saya

1050
01:21:11,117 --> 01:21:13,578
dengan lebih baik.

1051
01:21:15,955 --> 01:21:19,959
Serta lebih memahami tentang hidup.

1052
01:21:25,673 --> 01:21:28,134
Ia masih seperti anak yang sempurna.

1053
01:21:29,176 --> 01:21:35,141
Ia berusaha gigih
untuk menyelesaikan misinya,

1054
01:21:35,266 --> 01:21:39,270
iaitu mencari air neutral
yang boleh menyokong hidupan di Marikh.

1055
01:21:46,235 --> 01:21:48,779
Selepas beberapa tahun bergerak,

1056
01:21:48,863 --> 01:21:53,284
akhirnya kami nampak sembir
Kawah Endeavour meninggi.

1057
01:21:59,040 --> 01:22:02,043
Kami tak tahu lebarnya
lebih daripada 16 kilometer.

1058
01:22:03,586 --> 01:22:07,256
Sampailah ia berhenti
di tepi dan tiba-tiba...

1059
01:22:17,475 --> 01:22:20,936
Apabila Oppy tiba di sembir Endeavour,
semuanya berubah.

1060
01:22:23,439 --> 01:22:26,651
Ia seakan-akan permulaan sebuah misi baru.

1061
01:22:28,736 --> 01:22:31,197
Persekitaran baru untuk diterokai,

1062
01:22:31,906 --> 01:22:35,409
yang menjangkau ratusan juta tahun.

1063
01:22:38,913 --> 01:22:41,040
Saya suka bahagian misi ini.

1064
01:22:41,582 --> 01:22:42,583
9 TAHUN DALAM MISI.

1065
01:22:42,667 --> 01:22:46,796
Sol 3300. Sembilan tahun dalam misi.

1066
01:22:47,463 --> 01:22:50,299
Opportunity bekerja keras untuk menyiapkan

1067
01:22:50,383 --> 01:22:53,052
analisis batu "Esperance,"

1068
01:22:53,135 --> 01:22:57,098
yang mungkin mengandungi tanda
persekitaran purba yang boleh didiami.

1069
01:23:05,231 --> 01:23:06,982
APXS DIJALANKAN...

1070
01:23:09,777 --> 01:23:14,699
Ia sejenis tanah liat yang telah banyak
diubah oleh air pH neutral

1071
01:23:14,782 --> 01:23:15,616
MINERAL TANAH LIAT DIKENAL PASTI

1072
01:23:16,283 --> 01:23:19,620
yang menunjukkan keadaan
paling sesuai untuk biologi

1073
01:23:19,704 --> 01:23:21,914
yang pernah ditemui Opportunity.

1074
01:23:25,334 --> 01:23:27,461
Ia penemuan yang sangat penting.

1075
01:23:27,545 --> 01:23:28,963
OPPORTUNITY - PANCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -27°C

1076
01:23:29,046 --> 01:23:30,506
Air.

1077
01:23:30,589 --> 01:23:35,094
Air yang neutral dan boleh diminum
yang pernah wujud di permukaan Marikh.

1078
01:23:42,643 --> 01:23:44,353
Bukan saja ada air,

1079
01:23:44,437 --> 01:23:47,898
malah ia mungkin menampung
hidupan mikrob purba.

1080
01:23:48,649 --> 01:23:50,359
Ia revolusioner.

1081
01:23:52,820 --> 01:23:56,407
Ia menunjukkan bahawa Marikh purba

1082
01:23:57,158 --> 01:24:02,663
jauh lebih sesuai untuk asal hidupan.

1083
01:24:04,749 --> 01:24:06,542
Inilah yang kami cari.

1084
01:24:07,334 --> 01:24:09,920
Inilah sebab kita pergi ke Marikh.

1085
01:24:10,838 --> 01:24:16,010
Oppy mendapati Marikh sebuah dunia
yang pernah mengandungi air

1086
01:24:16,093 --> 01:24:17,887
serupa dengan Bumi.

1087
01:24:19,180 --> 01:24:20,264
Lautan pernah wujud.

1088
01:24:20,347 --> 01:24:22,933
Air memainkan peranan penting
dalam sejarah awalnya.

1089
01:24:23,017 --> 01:24:24,727
Ia mengubah planet.

1090
01:24:25,728 --> 01:24:30,733
10 TAHUN DALAM MISI

1091
01:24:30,816 --> 01:24:32,109
11 TAHUN DALAM MISI

1092
01:24:32,193 --> 01:24:35,446
Opportunity menerokai Kawah Endeavour
selama bertahun-tahun.

1093
01:24:35,529 --> 01:24:36,530
12 TAHUN DALAM MISI

1094
01:24:36,614 --> 01:24:40,326
Membuat penemuan menakjubkan
yang menceritakan kisah air.

1095
01:24:40,409 --> 01:24:42,369
13 TAHUN DALAM MISI

1096
01:24:42,453 --> 01:24:47,416
Kami dapat patah balik ke masa planet itu
mungkin ada hidupan.

1097
01:24:52,213 --> 01:24:56,175
Ramai yang bertanyakan sebab
saya fikir penerokaan Marikh itu penting.

1098
01:24:57,635 --> 01:25:00,846
Salah satu perkara yang terhasil

1099
01:25:00,930 --> 01:25:02,932
daripada peninggalan Spirit
dan Opportunity

1100
01:25:03,015 --> 01:25:05,559
adalah beberapa jawapannya.

1101
01:25:07,394 --> 01:25:08,604
Marikh pernah ada air.

1102
01:25:09,772 --> 01:25:11,440
Apa yang berlaku pada airnya?

1103
01:25:11,524 --> 01:25:13,692
Serta bolehkah kita gunakan maklumat itu

1104
01:25:13,776 --> 01:25:16,737
dan faham bagaimana
ia mungkin berlaku di Bumi?

1105
01:25:18,531 --> 01:25:20,533
Apa kita faham sumbangan kita?

1106
01:25:21,408 --> 01:25:25,704
Adakah kita melakukan sesuatu
yang mempercepatkan

1107
01:25:26,831 --> 01:25:29,250
perubahan begitu di Bumi?

1108
01:25:30,584 --> 01:25:33,295
Ia bukan sesuatu yang boleh dipulihkan.

1109
01:25:54,358 --> 01:25:55,442
14 TAHUN DALAM MISI

1110
01:25:55,526 --> 01:25:57,778
Misi itu dah masuk 14 tahun

1111
01:25:57,862 --> 01:26:01,156
dan Sol 5000 cuma datang sekali.

1112
01:26:01,240 --> 01:26:02,908
Ia peristiwa penting.

1113
01:26:04,535 --> 01:26:08,163
Ada sebuah perayau lama.
Ia pelupa dan mengalami artritis.

1114
01:26:08,247 --> 01:26:11,125
Kamera masih berfungsi.
Apa yang kami boleh buat?

1115
01:26:12,751 --> 01:26:16,088
Saya kata sambil bergurau
beberapa hari sebelum Sol 5000,

1116
01:26:16,547 --> 01:26:18,173
"Kita kena ambil swafoto."

1117
01:26:20,843 --> 01:26:23,637
Kami melihat Marikh dari mata Oppy,

1118
01:26:25,431 --> 01:26:27,892
tapi kami belum melihat Oppy sepenuhnya.

1119
01:26:29,184 --> 01:26:31,729
Sejak ia tinggalkan Bumi pada 2003.

1120
01:26:31,812 --> 01:26:34,565
Banyak perlombongan data
perlu dibuat nanti...

1121
01:26:34,648 --> 01:26:37,192
Masa untuk perancangan Sol 5000

1122
01:26:37,276 --> 01:26:40,195
dan ketua jabatan sains berkata,

1123
01:26:40,279 --> 01:26:42,740
"Pasukan kejuruteraan ada satu permintaan.

1124
01:26:42,823 --> 01:26:44,658
"Mereka nak berswafoto."

1125
01:26:44,742 --> 01:26:46,869
Suasana tiba-tiba senyap.

1126
01:26:46,952 --> 01:26:49,288
Seluruh pasukan sains bertanya,

1127
01:26:49,705 --> 01:26:50,789
"Boleh ulang?"

1128
01:26:51,957 --> 01:26:55,544
Kita mungkin akan
menghabiskan daya terakhir lengan robot

1129
01:26:56,295 --> 01:27:00,007
dengan tindakan sia-sia ini.

1130
01:27:02,051 --> 01:27:04,762
Kami cuba pujuk pasukan sains.

1131
01:27:07,932 --> 01:27:11,977
Namun, agak sukar sebab bahunya patah.

1132
01:27:13,312 --> 01:27:18,359
Kami perlu cari jalan
untuk melihat semua sisi perayau

1133
01:27:18,901 --> 01:27:20,694
tanpa menggerakkan bahunya.

1134
01:27:22,780 --> 01:27:25,532
Ia tak hebat,
tapi ia yang terbaik kami boleh buat.

1135
01:27:26,533 --> 01:27:30,454
Saya rasa ia umpama
pasukan sains mengucapkan

1136
01:27:30,537 --> 01:27:33,666
"terima kasih" kepada pasukan
kejuruteraan. "Kami benarkan.

1137
01:27:33,749 --> 01:27:36,418
"Ambillah masa untuk berswafoto.
Memang patut pun.

1138
01:27:36,502 --> 01:27:40,005
"Mari lihat robot yang kamu
buat ikut arahan kami."

1139
01:27:51,892 --> 01:27:55,938
Jadi, pasukan jurutera telah mengambil
gambar dari 17 sudut berbeza.

1140
01:27:58,107 --> 01:28:00,192
Berdasarkan gambar previu kecil

1141
01:28:00,275 --> 01:28:03,278
yang mereka sangka pandangan mikroskop.

1142
01:28:04,530 --> 01:28:07,116
Komputer Opportunity lama dan perlahan...

1143
01:28:10,953 --> 01:28:15,416
jadi ia ambil masa seminit
untuk ambil satu gambar.

1144
01:28:20,838 --> 01:28:23,132
Kami asyik tekan butang segar semula

1145
01:28:23,215 --> 01:28:25,426
kerana lambat menerima apa-apa.

1146
01:28:25,509 --> 01:28:27,344
Tiba-tiba, semua imej kecil muncul.

1147
01:28:27,428 --> 01:28:30,097
Imej kecil bersaiz 64 piksel.

1148
01:28:32,474 --> 01:28:35,477
Imejnya agak kabur dan terbalik.

1149
01:28:37,563 --> 01:28:40,357
Namun, selepas kami menyusunnya semula...

1150
01:28:41,775 --> 01:28:43,944
kami dapat lihat gambar Opportunity.

1151
01:28:45,487 --> 01:28:49,116
Ya, gambarnya kecil,
hitam putih dan kabur,

1152
01:28:49,199 --> 01:28:53,996
tapi buat pertama kalinya,
selepas 14 tahun lebih,

1153
01:28:55,039 --> 01:28:56,498
kami lihat perayau kami.

1154
01:29:12,973 --> 01:29:15,517
PUSAT KAWALAN MISI CHARLES ELACHI

1155
01:29:17,227 --> 01:29:19,813
Semua orang yang bekerja
dengan Opportunity

1156
01:29:19,897 --> 01:29:24,109
menerima e-mel yang mengandungi
data cuaca Marikh untuk hari berkenaan.

1157
01:29:25,778 --> 01:29:30,032
Pada suatu hari, saya dapati cuaca
semakin berdebu dan mendung

1158
01:29:30,115 --> 01:29:32,117
di tapak Opportunity.

1159
01:29:34,953 --> 01:29:40,167
Imej ini diambil pada Sol 5106

1160
01:29:40,250 --> 01:29:43,504
dan kita dapat lihat matahari yang terang.

1161
01:29:44,213 --> 01:29:48,550
Tiga sol kemudian,
matahari tak kelihatan langsung.

1162
01:29:50,385 --> 01:29:51,386
Ya.

1163
01:29:52,971 --> 01:29:54,640
Ini sangat menakutkan.

1164
01:29:57,935 --> 01:30:01,396
Ada ribut debu yang akan melanda Oppy.

1165
01:30:02,898 --> 01:30:05,818
Kami berjaya menghadapi
ribut debu lain di Marikh.

1166
01:30:05,901 --> 01:30:07,528
Opportunity berjaya hadapinya.

1167
01:30:08,487 --> 01:30:12,950
Selepas ribut beberapa hari,
saya rasa orang mula menyedari bahawa

1168
01:30:13,033 --> 01:30:16,328
ia lain daripada ribut
yang mereka pernah alami.

1169
01:30:18,205 --> 01:30:20,958
Sol 5111.

1170
01:30:22,626 --> 01:30:26,839
Ribut debu yang melanda Opportunity
menjadi semakin kuat.

1171
01:30:31,635 --> 01:30:36,431
Kecemasan kapal angkasa diisytiharkan
kerana bimbang kegagalan kuasa rendah.

1172
01:30:42,229 --> 01:30:44,398
BATERI SAYA LEMAH.

1173
01:30:44,481 --> 01:30:46,441
KEADAAN SEMAKIN GELAP.

1174
01:30:46,525 --> 01:30:50,779
OPPORTUNITY - PANCAM
SISTEM SIHAT - SUHU -28°C

1175
01:30:56,994 --> 01:30:59,204
Kemudian, kami putus hubungan.

1176
01:31:01,999 --> 01:31:06,086
Kami kata, "Kita tahu apa nak buat.
Kita ada strategi untuk ribut debu.

1177
01:31:06,170 --> 01:31:08,630
"Kita akan cuba semua cara

1178
01:31:08,714 --> 01:31:11,091
"untuk berkomunikasi semula
dengan Opportunity."

1179
01:31:12,718 --> 01:31:15,512
Pada ketika itu, lagu kejut sudah tiada.

1180
01:31:16,180 --> 01:31:20,893
Jadi, kami hidupkan semula tradisi itu
dengan harapan nyanyian dapat membantu.

1181
01:31:23,145 --> 01:31:26,940
Kami akan mainkan lagu
setiap kali kami cuba mengejutkan perayau.

1182
01:31:41,205 --> 01:31:43,790
Sol 5176.

1183
01:31:44,541 --> 01:31:48,754
Sudah 60 sol sejak kami putus hubungan
dengan Opportunity.

1184
01:31:49,796 --> 01:31:52,382
Mungkin berminggu lagi
baru langit menjadi terang.

1185
01:31:53,842 --> 01:31:57,471
PENGAWAL DATA

1186
01:31:59,556 --> 01:32:01,892
GOLDSTONE 14
KELAJUAN ANGIN 2.47 KM/J

1187
01:32:01,975 --> 01:32:04,519
Sol 5210.

1188
01:32:04,603 --> 01:32:07,898
Selepas hampir 100 sol terputus hubungan,

1189
01:32:07,981 --> 01:32:12,361
kami risau menunggu untuk mendengar berita
daripada Opportunity.

1190
01:32:24,581 --> 01:32:26,792
Sol 5292.

1191
01:32:27,960 --> 01:32:32,297
Sudah enam bulan sejak kali terakhir
berhubungan dengan Opportunity.

1192
01:32:32,381 --> 01:32:35,008
Akhirnya ribut debu berakhir.

1193
01:32:36,051 --> 01:32:39,179
Saya berharap ia akan terjaga.

1194
01:32:39,263 --> 01:32:40,847
Dan kata, "Kita masih hidup."

1195
01:32:46,186 --> 01:32:47,604
Ia tidak berlaku.

1196
01:32:50,023 --> 01:32:54,945
Ada autonomi padanya
untuk bangun pada masa tertentu

1197
01:32:55,028 --> 01:32:57,406
dan kami tahu
masa penggera itu akan berbunyi,

1198
01:32:57,489 --> 01:33:00,158
jadi kami boleh cuba
berkomunikasi dengannya.

1199
01:33:00,242 --> 01:33:03,954
Jadi, kami cuba setiap hari.

1200
01:33:04,037 --> 01:33:04,955
DIARI PERAYAU OPPORTUNITY

1201
01:33:05,038 --> 01:33:09,126
Masa semakin singkat
dan musim luruh semakin dekat,

1202
01:33:09,209 --> 01:33:12,212
jadi kami mula memberi arahan
dengan lebih agresif.

1203
01:33:14,006 --> 01:33:18,593
Kami dengar setiap hari
jika Opportunity hubungi kami.

1204
01:33:27,811 --> 01:33:31,523
NASA mengumumkan
yang kami akan cuba buat kali terakhir...

1205
01:33:31,606 --> 01:33:32,941
KEMUDAHAN OPERASI PENERBANGAN ANGKASA 230

1206
01:33:33,025 --> 01:33:36,486
Cuba berkomunikasi
dengan Opportunity dan kejutkannya.

1207
01:33:36,570 --> 01:33:38,697
SOL 5352 - 12 FEBRUARI 2019

1208
01:33:44,703 --> 01:33:48,790
Kami cuma termenung
melihat lantai Bilik Gelap.

1209
01:33:48,874 --> 01:33:51,501
Selama sedekad setengah, ia menjadi tempat

1210
01:33:51,585 --> 01:33:54,379
semua arahan dihantar
kepada kedua-dua perayau.

1211
01:34:01,887 --> 01:34:05,682
Suasana ketika itu,
"Bangunlah. Kami akan baiki semua.

1212
01:34:08,018 --> 01:34:10,228
"Lalu kita boleh sambung meneroka."

1213
01:34:28,580 --> 01:34:32,959
Masa berlalu begitu saja.
Ketika itu, kami tahu...

1214
01:34:36,213 --> 01:34:40,592
Tiba-tiba saya teringat
kenangan yang jelas

1215
01:34:40,675 --> 01:34:42,177
pada malam pendaratan,

1216
01:34:42,928 --> 01:34:47,224
saya berdiri sebagai remaja 16 tahun
di bilik yang sama

1217
01:34:47,307 --> 01:34:50,394
dan baru menyedari
apa saya nak buat dengan hidup saya.

1218
01:35:01,988 --> 01:35:04,991
Namun, perjalanan itu sudah berakhir...

1219
01:35:07,369 --> 01:35:09,663
tiba-tiba baru saya terasa.

1220
01:35:15,919 --> 01:35:17,421
Pasukan pengendali berkata,

1221
01:35:17,504 --> 01:35:20,006
"Hei, kami nak beri awak peluang

1222
01:35:20,090 --> 01:35:22,509
untuk pilih lagu kejut perayau
yang terakhir."

1223
01:35:24,177 --> 01:35:26,596
Saya tak pernah pilih lagu kejut perayau.

1224
01:35:26,680 --> 01:35:29,808
Saya nak pilih lagu yang sesuai.

1225
01:35:30,934 --> 01:35:34,479
Akhirnya, lagu yang saya pilih

1226
01:35:34,563 --> 01:35:38,483
adalah tentang memutuskan hubungan.

1227
01:35:39,234 --> 01:35:40,444
Ia...

1228
01:35:45,490 --> 01:35:49,870
Ia meluahkan rasa terima kasih
atas hubungan yang kami pernah ada.

1229
01:35:55,208 --> 01:35:57,210
Projek MER tamat secara rasminya.

1230
01:36:13,602 --> 01:36:15,187
Saya tak perlu beritahu kalian,

1231
01:36:15,270 --> 01:36:19,483
kita semua rasa beremosi
tentang kapal perayau ini, bukan?

1232
01:36:19,566 --> 01:36:22,819
Kita berhati-hati
menggunakan perkataan seperti "sayang",

1233
01:36:22,903 --> 01:36:25,405
tapi kita sayang perayau ini.

1234
01:36:27,365 --> 01:36:29,493
Sebagai seorang ayah, saya bangga.

1235
01:36:30,619 --> 01:36:32,621
Kita menulis semula sejarah.

1236
01:36:33,705 --> 01:36:35,957
Namun, sebagai manusia, saya sangat sedih.

1237
01:36:36,041 --> 01:36:37,834
Sebab ia kawan saya.

1238
01:36:44,382 --> 01:36:48,386
Seluruh projek adalah hasil
daripada rasa sayang itu.

1239
01:36:50,138 --> 01:36:51,556
Kami sayang perayau itu

1240
01:36:52,682 --> 01:36:56,019
dan kami sayang semua orang
yang membinanya bersama kami.

1241
01:36:56,102 --> 01:36:58,813
Kami sayang semua orang
yang mengendalikannya

1242
01:36:58,897 --> 01:37:02,567
dan menjaganya dengan penuh kasih sayang
selama bertahun-tahun.

1243
01:37:04,361 --> 01:37:06,029
Bagi setiap orang daripada kami,

1244
01:37:06,112 --> 01:37:10,242
ia penghormatan seumur hidup.

1245
01:37:11,451 --> 01:37:14,371
Kita takkan dapat
pengembaraan begitu dua kali.

1246
01:37:21,586 --> 01:37:26,800
Sol 5352. Lima belas tahun dalam misi.

1247
01:37:28,009 --> 01:37:29,594
Sejak hari pertama

1248
01:37:29,678 --> 01:37:33,598
ketika ia memasuki Kawah Eagle,

1249
01:37:33,682 --> 01:37:38,270
Opportunity digelar "Perayau Bertuah"
dengan penuh kasih sayang.

1250
01:37:39,187 --> 01:37:44,818
Kini, setelah menerima
13,744 baris arahan,

1251
01:37:44,901 --> 01:37:48,655
dan bertahan selama 5262 sol

1252
01:37:48,738 --> 01:37:52,909
lebih lama daripada usia pencen asalnya
pada 90 sol,

1253
01:37:52,993 --> 01:37:57,747
perjalanan hebat Opportunity
telah berakhir.

1254
01:37:58,498 --> 01:38:02,127
Selamat malam, Opportunity. Syabas.

1255
01:38:33,366 --> 01:38:36,119
Bahtera penerokaan ini,

1256
01:38:36,202 --> 01:38:39,581
yang berdasarkan Spirit dan Opportunity,

1257
01:38:40,999 --> 01:38:43,960
kini diserahkan kepada perayau seterusnya.

1258
01:38:45,879 --> 01:38:50,091
Perseverance merupakan cucu
Spirit dan Opportunity.

1259
01:38:51,676 --> 01:38:56,931
Ciri-cirinya dibina hasil
daripada kejayaan perayau terdahulu.

1260
01:38:57,891 --> 01:39:00,727
-Milo, dah sedia melancarkan roket?
-Ya.

1261
01:39:05,982 --> 01:39:11,404
Saya hamil anak kedua
semasa Perseverance dibina.

1262
01:39:14,324 --> 01:39:17,994
Perayau itu seperti berada di NICU

1263
01:39:19,162 --> 01:39:23,541
dan kami semua memerhatikannya,
anak kami yang seterusnya.

1264
01:39:24,793 --> 01:39:28,505
Pagi yang indah di Pantai Angkasa.

1265
01:39:28,588 --> 01:39:30,632
-Saya Daryl Neal.
-Saya Moogega Cooper!

1266
01:39:30,715 --> 01:39:31,549
JULAI 2020
PELANCARAN PERSEVERANCE

1267
01:39:31,633 --> 01:39:34,803
Dalam masa 50 minit,
kami akan tunjukkan cara misi ini

1268
01:39:34,886 --> 01:39:38,014
akan tiba dan cari
hidupan mikroskopik purba di Marikh,

1269
01:39:38,098 --> 01:39:42,018
serta uji teknologi baru untuk
misi manusia ke Marikh pada masa depan.

1270
01:39:42,102 --> 01:39:47,023
Dah jadi tradisi kami
untuk buka sebungkus kacang tanah.

1271
01:39:51,945 --> 01:39:52,946
Nak sikit?

1272
01:39:58,076 --> 01:40:01,996
Sesetengah orang rasa
penerokaan planet sangat asing.

1273
01:40:02,080 --> 01:40:07,127
Saya selalu mengingatkan mereka,
semasa datuk moyang mereka hidup,

1274
01:40:07,794 --> 01:40:11,131
perkara pertama mereka buat
adalah mendongak ke langit.

1275
01:40:11,214 --> 01:40:12,465
Apa yang mereka lihat?

1276
01:40:12,549 --> 01:40:15,260
Buruj dan bintang, benda-benda indah.

1277
01:40:15,343 --> 01:40:17,178
Apa yang mereka buat selepas itu?

1278
01:40:17,262 --> 01:40:22,058
Mereka guna langit untuk hasilkan kalendar

1279
01:40:23,226 --> 01:40:26,229
untuk tahu masa sesuai bercucuk tanam
dan masa menuai.

1280
01:40:26,813 --> 01:40:28,898
Penerbangan, misi terima. Masa dah tiba.

1281
01:40:29,023 --> 01:40:31,443
Mereka buat dari Bumi yang terbatas.

1282
01:40:31,526 --> 01:40:36,406
Jadi, penerokaan planet
sudah diamalkan sejak dahulu kala lagi.

1283
01:40:36,489 --> 01:40:40,660
Kami menggunakannya dengan cara sama
seperti datuk moyang kita.

1284
01:40:40,744 --> 01:40:42,537
Untuk tambah baik kehidupan di Bumi.

1285
01:40:42,620 --> 01:40:45,123
Dua, satu, sifar.

1286
01:40:47,208 --> 01:40:48,585
Ia sudah dilancarkan.

1287
01:41:41,304 --> 01:41:44,766
Milo, tengok! Apa itu?

1288
01:41:44,849 --> 01:41:47,227
-Roket.
-Betul!

1289
01:41:48,394 --> 01:41:50,188
Serta perayau!

1290
01:41:51,022 --> 01:41:54,025
Perayau. Ya, betul.
Perayau ada di dalam!

1291
01:44:49,617 --> 01:44:51,619
Terjemahan sari kata oleh H. Segara

1292
01:44:51,703 --> 01:44:53,705
Penyelia Kreatif
Vincent Lim