1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:50,342 --> 00:00:53,471
Na początku nie ma niczego.

4
00:00:56,223 --> 00:01:01,145
Nie ma koncepcji robota eksplorującego,

5
00:01:01,228 --> 00:01:03,856
który poruszałby się
po powierzchni obcego świata.

6
00:01:08,611 --> 00:01:12,656
A potem stopniowo zaczynasz o tym myśleć.

7
00:01:13,657 --> 00:01:17,244
Zaczynasz działać. Zaczynasz budować.

8
00:01:20,331 --> 00:01:22,708
I te maszyny powstają.

9
00:01:36,180 --> 00:01:42,144
W 2003 roku wysłano na Marsa bliźniacze
roboty nazwane Opportunity i Spirit.

10
00:01:43,896 --> 00:01:48,025
Ich przewidywany
czas pracy wynosił 90 dni.

11
00:02:13,884 --> 00:02:17,763
Wielu ludzi powiedziałoby,
że to tylko roboty.

12
00:02:19,557 --> 00:02:22,268
Ale gdy już je uruchomimy,

13
00:02:22,351 --> 00:02:26,438
stają się czymś dużo więcej
niż tylko robotami na obcej planecie.

14
00:02:38,075 --> 00:02:39,910
OPPORTUNITY - HAZCAM
SYSTEMY W NORMIE - TEMPERATURA -40°C

15
00:02:39,994 --> 00:02:41,203
WIADOMOŚĆ PRZYCHODZĄCA...

16
00:02:41,287 --> 00:02:44,248
PIOSENKA NA POBUDKĘ. WŁĄCZONA...

17
00:02:44,331 --> 00:02:49,086
NASA: DZIEŃ DOBRY, OPPORTUNITY.
CZAS WSTAWAĆ!

18
00:02:49,169 --> 00:02:51,881
Chłopak z Merkurego

19
00:02:52,006 --> 00:02:55,384
Pędzi przez życie jak szalony

20
00:02:55,968 --> 00:02:58,512
Dziewczyna tańczy z werwą

21
00:02:58,596 --> 00:03:02,683
Po starych, zakurzonych szlakach

22
00:03:03,434 --> 00:03:06,687
Odkrywaj każdy zakątek

23
00:03:06,812 --> 00:03:10,190
Każdy zakątek świata

24
00:03:10,316 --> 00:03:13,777
Odkrywaj każdy zakątek

25
00:03:13,861 --> 00:03:17,406
Bez skrzydeł i bez kół

26
00:03:17,531 --> 00:03:20,242
Odkrywaj każdy zakątek

27
00:03:20,326 --> 00:03:24,496
Gdy łazik trafi na Marsa,
żyje własnym życiem.

28
00:03:25,247 --> 00:03:27,666
W jego żyłach pulsuje energia.

29
00:03:28,918 --> 00:03:31,629
I potrzebuje miłości.

30
00:03:35,090 --> 00:03:37,927
Dlatego staramy się, żeby była bezpieczna.

31
00:03:40,262 --> 00:03:43,724
Ale czasem myśli po swojemu.

32
00:03:44,058 --> 00:03:49,980
OPPY: NAPĘD ZATRZYMANY.
WYKRYTO ZAGROŻENIE.

33
00:03:50,981 --> 00:03:55,903
NASA: MOŻESZ BEZPIECZNIE JECHAĆ.

34
00:03:56,111 --> 00:04:00,699
TO TYLKO TWÓJ CIEŃ.

35
00:04:09,249 --> 00:04:11,627
Tak, to tylko robot.

36
00:04:12,920 --> 00:04:17,049
Ale poprzez niego razem bierzemy udział
w tej niesamowitej przygodzie.

37
00:04:18,092 --> 00:04:20,552
Staje się członkiem rodziny.

38
00:05:00,718 --> 00:05:06,682
DOBRANOC, OPPY

39
00:05:28,287 --> 00:05:33,584
LABORATORIUM NAPĘDU ODRZUTOWEGO (JPL)
PASADENA W STANIE KALIFORNIA

40
00:05:37,755 --> 00:05:41,300
KONTROLA MISJI
PROGRAM EKSPLORACJI MARSA NASA

41
00:05:43,427 --> 00:05:44,553
JENNIFER TROSPER
KIEROWNICZKA MISJI

42
00:05:44,636 --> 00:05:47,056
Zapewne wszyscy o tym myśleliśmy,

43
00:05:47,973 --> 00:05:50,059
patrząc w nocne niebo.

44
00:05:51,977 --> 00:05:55,314
Czy naprawdę
jesteśmy sami we wszechświecie?

45
00:05:57,524 --> 00:06:02,029
Próba zrozumienia tego
to jedna z naszych wielkich zagadek.

46
00:06:05,032 --> 00:06:06,408
Od wieków

47
00:06:07,159 --> 00:06:12,831
Mars był enigmatyczną
czerwoną kropką na niebie.

48
00:06:12,915 --> 00:06:14,958
ROB MANNING
NACZELNY INŻYNIER SYSTEMÓW

49
00:06:15,334 --> 00:06:18,253
Rozpalał wyobraźnię milionów ludzi.

50
00:06:21,465 --> 00:06:24,176
Co się może dziać na tej odległej ziemi?

51
00:06:28,222 --> 00:06:30,849
Ogólnym celem programu eksploracji Marsa

52
00:06:31,683 --> 00:06:35,729
była odpowiedź na pytanie:
„Czy na Marsie w ogóle istniało życie?”.

53
00:06:36,355 --> 00:06:38,816
Zwłaszcza w przypadku wczesnych misji...

54
00:06:38,899 --> 00:06:39,900
ASHLEY STROUPE
KIERUJĄCA ŁAZIKIEM

55
00:06:39,983 --> 00:06:41,652
...szukaliśmy wody.

56
00:06:42,986 --> 00:06:46,949
Przynajmniej na Ziemi jest tak,
że wszędzie, gdzie mamy wodę...

57
00:06:49,243 --> 00:06:50,619
znajdziemy życie.

58
00:06:57,459 --> 00:07:01,713
Zatem pytanie brzmi:
„Czy na Marsie była woda?

59
00:07:02,339 --> 00:07:04,216
„I jakiego rodzaju woda?

60
00:07:04,758 --> 00:07:07,719
„Czy mogła pomóc w podtrzymaniu życia?”.

61
00:07:12,224 --> 00:07:14,977
W połowie lat 70. dwie misje Viking

62
00:07:15,060 --> 00:07:18,147
były niejako uosobieniem
eksploracji w tamtym czasie.

63
00:07:18,897 --> 00:07:21,984
NASA wysłała dwa orbitery i dwa lądowniki,

64
00:07:22,568 --> 00:07:25,737
które miały pokazać nam
nową perspektywę Marsa.

65
00:07:37,166 --> 00:07:38,876
To jest dobre.

66
00:07:46,592 --> 00:07:48,760
STEVE SQUYRES
GŁÓWNY NAUKOWIEC

67
00:07:48,844 --> 00:07:50,929
Zabawne mieć tak intensywne wspomnienia

68
00:07:51,013 --> 00:07:53,724
związane z jakimiś 40-letnimi pikselami.

69
00:07:55,309 --> 00:07:56,268
Ale takie mam.

70
00:07:57,311 --> 00:07:59,521
Pamiętam, gdy pierwszy raz to zobaczyłem.

71
00:08:03,859 --> 00:08:06,361
W trakcie misji Viking byłem tylko

72
00:08:06,820 --> 00:08:09,198
geologiem dzierżącym młotek.

73
00:08:09,281 --> 00:08:12,951
Podróżowałem i wykonywałem
geologiczne prace w terenie.

74
00:08:14,369 --> 00:08:15,871
To była fascynująca nauka,

75
00:08:16,914 --> 00:08:19,666
ale rozczarowaniem dla mnie był fakt,

76
00:08:20,292 --> 00:08:23,086
że nie było już nowych miejsc do odkrycia.

77
00:08:25,839 --> 00:08:29,927
Wtedy zacząłem pracować
ze zdjęciami z orbiterów Viking.

78
00:08:30,719 --> 00:08:34,264
Patrzyłem na Marsa dzięki tym zdjęciom

79
00:08:36,016 --> 00:08:38,894
i nie miałem pojęcia, na co patrzę.

80
00:08:38,977 --> 00:08:41,188
To było piękne, bo nikt nie miał.

81
00:08:44,233 --> 00:08:47,027
Oglądałem rzeczy,
jakich nikt wcześniej nie widział.

82
00:08:49,071 --> 00:08:51,907
Wiedziałem, że chcę się zająć
eksploracją kosmosu.

83
00:08:53,909 --> 00:08:57,037
Dzięki dwóm orbiterom Viking
oglądaliśmy Marsa

84
00:08:57,120 --> 00:08:59,248
i pomyśleliśmy: „To dziwne.

85
00:08:59,831 --> 00:09:02,876
„To mogłyby być ślady
przepływu wody w przeszłości.

86
00:09:04,419 --> 00:09:08,840
„Czy Mars był kiedyś zielonym światem
z żywymi istotami i błękitnymi oceanami?”.

87
00:09:08,924 --> 00:09:10,092
ROB MANNING
NACZELNY INŻYNIER SYSTEMÓW

88
00:09:12,552 --> 00:09:16,932
Polecielibyśmy tam sami,
gdybyśmy mogli. Ale nie mogliśmy.

89
00:09:18,350 --> 00:09:21,311
I po prostu wiedziałem,
dzięki wiedzy z geologii,

90
00:09:21,436 --> 00:09:25,482
że gdybyśmy mogli
wysłać na powierzchnię Marsa łazik,

91
00:09:25,565 --> 00:09:27,901
który mógłby swobodnie się poruszać

92
00:09:27,985 --> 00:09:30,737
i z bliska przyjrzeć się jego skałom,

93
00:09:30,821 --> 00:09:34,408
moglibyśmy odkryć prawdę o historii Marsa.

94
00:09:38,704 --> 00:09:41,456
I tak, zaczynając w połowie lat 80.,

95
00:09:41,540 --> 00:09:44,876
przez dziesięć lat
przedstawiałem NASA propozycje.

96
00:09:44,960 --> 00:09:46,795
Ale wszystkie zostały odrzucone.

97
00:09:49,214 --> 00:09:51,466
Musiałem zmierzyć się ze świadomością,

98
00:09:51,550 --> 00:09:54,594
że być może zmarnowałem
dekadę swojej kariery

99
00:09:54,678 --> 00:09:56,179
i nic z tego nie wyniknie.

100
00:09:58,265 --> 00:10:01,560
Ale wtedy stworzyliśmy zespół w JPL.

101
00:10:01,643 --> 00:10:05,397
Czy udałoby nam się stworzyć łazik
z wizji Steve'a Squyresa

102
00:10:06,231 --> 00:10:10,110
i użyć w nim systemu lądowania,
który już zaprojektowaliśmy?

103
00:10:10,777 --> 00:10:12,279
MODEL LĄDOWNIKA

104
00:10:12,362 --> 00:10:16,992
Więc stworzyliśmy propozycję
i przedstawiliśmy ją NASA.

105
00:10:18,618 --> 00:10:21,330
I w końcu otrzymaliśmy telefon,

106
00:10:22,748 --> 00:10:24,791
który spełnił nasze marzenie.

107
00:10:24,875 --> 00:10:28,670
Naprawdę się cieszę, że możemy ogłosić

108
00:10:28,754 --> 00:10:31,381
nasz powrót na Marsa,
tym razem z przytupem.

109
00:10:31,465 --> 00:10:32,466
SCOTT HUBBARD
DYREKTOR PROGRAMU MARS, SIEDZIBA NASA

110
00:10:32,549 --> 00:10:35,177
Z bliźniętami.
Dwoma marsjańskimi łazikami.

111
00:10:36,428 --> 00:10:39,181
Nazwaliśmy je Spirit oraz Opportunity.

112
00:10:40,015 --> 00:10:43,060
Dziesięć lat pisania propozycji

113
00:10:43,143 --> 00:10:46,730
nareszcie przyniosło rezultat,
o którym marzyłem.

114
00:10:48,106 --> 00:10:52,361
Ale gdybym wtedy wiedział,

115
00:10:52,444 --> 00:10:56,073
jaka żmudna droga
nas czeka, zanim faktycznie

116
00:10:56,156 --> 00:10:58,367
wylądujemy na powierzchni Marsa,

117
00:10:58,450 --> 00:11:00,744
chyba nie byłbym równie podekscytowany.

118
00:11:06,416 --> 00:11:09,044
Proszę usiąść, żebyśmy mogli zacząć.

119
00:11:09,127 --> 00:11:10,128
ŁAZIK BADAWCZY NA MARSA
PRZEGLĄD KLUCZOWYCH SYSTEMÓW MISJI

120
00:11:10,212 --> 00:11:12,589
Jestem tutaj jako inżynier projektu,

121
00:11:12,672 --> 00:11:15,634
żeby upewnić się,
że wszystko do siebie pasuje,

122
00:11:15,717 --> 00:11:17,844
systemy lotów i systemy misji.

123
00:11:17,928 --> 00:11:20,430
Krótko omówię start, lot i EDL...

124
00:11:20,514 --> 00:11:23,600
Naszym celem było zbudowanie

125
00:11:23,683 --> 00:11:27,562
dwóch autonomicznych łazików
zasilanych energią słoneczną,

126
00:11:28,063 --> 00:11:31,733
które przetrwałyby 90 soli,
trzy marsjańskie miesiące.

127
00:11:33,360 --> 00:11:36,947
I mieliśmy nadzieję,
że przynajmniej jeden z nich zadziała.

128
00:11:38,156 --> 00:11:43,453
Ale wiedzieliśmy, że jeśli coś nam
nie wyjdzie, nie zdążymy ze startem.

129
00:11:44,913 --> 00:11:47,249
Harmonogram misji na Marsa

130
00:11:47,332 --> 00:11:50,335
jest zależny od ustawienia planet.

131
00:11:50,419 --> 00:11:52,879
Jeśli nie zdążymy wystartować w oknie,

132
00:11:52,963 --> 00:11:56,508
na następne
trzeba będzie czekać 26 miesięcy.

133
00:11:56,633 --> 00:11:58,468
ZIEMIA - MARS

134
00:11:58,552 --> 00:12:03,181
To za mało czasu, by zaprojektować,
zbudować, przetestować dwa łaziki

135
00:12:03,265 --> 00:12:05,016
i wystrzelić dwie rakiety.

136
00:12:06,476 --> 00:12:09,396
Presja na zespole była gigantyczna.

137
00:12:10,021 --> 00:12:12,566
Musieliśmy stworzyć niesamowity zespół.

138
00:12:12,649 --> 00:12:13,483
2 LATA DO STARTU

139
00:12:13,567 --> 00:12:15,819
Ludzie musieli pracować całą dobę.

140
00:12:19,448 --> 00:12:21,741
Od maleńkości interesował mnie Star Trek.

141
00:12:22,909 --> 00:12:24,786
Chciałem być Geordim La Forge.

142
00:12:24,870 --> 00:12:26,496
Inżynierowie, mówi La Forge.

143
00:12:26,580 --> 00:12:29,207
Odłączcie zasilanie wszystkich
transporterów. Jestem w drodze.

144
00:12:29,291 --> 00:12:30,959
Nie wiedziałem, co to za praca.

145
00:12:31,042 --> 00:12:34,504
Nie wiedziałem,
czym się zajmuje „inżynier”.

146
00:12:34,671 --> 00:12:38,508
Wiedziałem tylko, że chcę być osobą,
która wszystko naprawia.

147
00:12:41,219 --> 00:12:45,599
Budowa Spirit oraz Opportunity
zaczęła się na tablicy.

148
00:12:47,767 --> 00:12:50,729
„Dobra, to ma być 90-dniowa misja.

149
00:12:50,812 --> 00:12:53,815
„Chcemy znaleźć ślady wody w przeszłości.

150
00:12:53,899 --> 00:12:56,109
„Dobra, czego nam do tego trzeba?”.

151
00:12:56,193 --> 00:12:59,154
Wtedy zespół inżynierów z różnych dziedzin

152
00:12:59,237 --> 00:13:02,657
powoła do życia odpowiedni łazik.

153
00:13:06,203 --> 00:13:07,913
To była moja pierwsza misja.

154
00:13:08,997 --> 00:13:11,500
To było bardzo ekscytujące.

155
00:13:11,583 --> 00:13:14,419
Mieliśmy zrobić coś,
czego nikt wcześniej nie zrobił.

156
00:13:14,503 --> 00:13:16,296
Dorastałem w Ghanie.

157
00:13:16,379 --> 00:13:19,299
Jako dziecko fascynowały mnie
odbiorniki radiowy.

158
00:13:20,175 --> 00:13:24,012
Byłem ciekawy,
czy w środku radia są ludzie.

159
00:13:24,596 --> 00:13:27,933
Aż otworzyłem odbiornik
i zawiodłem się, że ich nie ma.

160
00:13:28,016 --> 00:13:28,850
ASHITEY TREBI-OLLENNU
INŻYNIER ROBOTYKI

161
00:13:28,934 --> 00:13:31,520
Stąd wzięła się
moja fascynacja inżynierią.

162
00:13:33,021 --> 00:13:34,731
Przy projektowaniu łazików

163
00:13:36,399 --> 00:13:40,779
świadomie zdecydowaliśmy
nadać im ludzkie cechy.

164
00:13:44,908 --> 00:13:47,327
Geolog, pracując w terenie,

165
00:13:47,410 --> 00:13:51,540
zwykle bierze kamień i go rozbija,
żeby zobaczyć, co jest w środku.

166
00:13:52,374 --> 00:13:55,043
Więc robot potrzebuje ramienia

167
00:13:55,585 --> 00:13:58,630
wyposażonego w różne
instrumenty do pomiarów

168
00:13:58,713 --> 00:14:02,509
i wykonywania mikroskopijnych zdjęć...
Trochę takiego scyzoryka.

169
00:14:07,973 --> 00:14:10,517
Rozdzielczość kamer łazików

170
00:14:10,600 --> 00:14:13,311
odpowiadała wzrokowi
przeciętnego człowieka.

171
00:14:15,146 --> 00:14:19,025
Nagle zaczęły
bardzo przypominać gałki oczne.

172
00:14:21,778 --> 00:14:24,614
A do tego wzrost łazika wynosił 157 cm,

173
00:14:24,698 --> 00:14:27,158
a to wzrost przeciętnego człowieka.

174
00:14:30,245 --> 00:14:33,707
Poruszając się i robiąc zdjęcia,

175
00:14:33,790 --> 00:14:36,793
łazik byłby jak człowiek
chodzący po powierzchni.

176
00:14:39,921 --> 00:14:41,840
Niby to tylko pudło z przewodami.

177
00:14:44,050 --> 00:14:47,971
Ale ostatecznie wychodzi z tego
taki nawet uroczy robot...

178
00:14:48,054 --> 00:14:48,930
DOUG ELLISON
INŻYNIER OPERACJI KAMERY

179
00:14:49,014 --> 00:14:50,307
...który ma twarz.

180
00:14:52,642 --> 00:14:55,562
Mieliśmy niesamowite instrumenty badawcze.

181
00:14:56,730 --> 00:14:59,691
Ale gdy wszystko
zainstalowaliśmy na łaziku,

182
00:14:59,774 --> 00:15:01,109
wzrosła masa.

183
00:15:01,192 --> 00:15:03,028
18 MIESIĘCY DO STARTU

184
00:15:03,111 --> 00:15:06,656
To z kolei oznacza duży problem
przy lądowaniu na Marsie.

185
00:15:06,740 --> 00:15:09,326
Pomyślałem o tym,
że moglibyśmy wykorzystać

186
00:15:09,409 --> 00:15:12,912
sześć elastycznych lin
połączonych z poduszkami powietrznymi.

187
00:15:12,996 --> 00:15:17,751
Sęk w tym, że nie ma jednego sposobu,
jak to wszystko połączyć.

188
00:15:17,834 --> 00:15:22,213
Nie wiemy, który jest najlepszy,
a mamy tylko jedną szansę.

189
00:15:22,297 --> 00:15:26,259
Nasz system lądowania miał
nadmuchujące się poduszki powietrzne,

190
00:15:26,968 --> 00:15:29,888
które miały odbijać się od powierzchni.

191
00:15:30,930 --> 00:15:33,099
Naszym największym wyzwaniem od początku

192
00:15:33,183 --> 00:15:37,646
było dokonanie obliczeń,
ile Spirit oraz Opportunity będą ważyć.

193
00:15:37,729 --> 00:15:40,815
I czy te poduszki powietrzne wystarczą?

194
00:15:43,151 --> 00:15:44,694
Więc zaczęliśmy robić testy.

195
00:15:44,819 --> 00:15:46,738
-Co do...
-Po prostu wspaniale.

196
00:15:46,821 --> 00:15:49,282
-To nie problem.
-Dobry kamień.

197
00:15:49,366 --> 00:15:50,867
-Tak.
-Podoba mi się.

198
00:15:50,950 --> 00:15:51,910
Tak.

199
00:15:51,993 --> 00:15:54,037
Zaczęliśmy testować poduszki

200
00:15:54,120 --> 00:15:57,290
na rodzajach skał,
które możemy spotkać na Marsie.

201
00:15:57,374 --> 00:15:59,084
Po pierwszym zrzucie...

202
00:16:01,086 --> 00:16:04,047
Zobaczyliśmy wielkie dziury
w poduszkach powietrznych.

203
00:16:04,130 --> 00:16:08,385
Porwały się na skałach
i pomyśleliśmy: „To niedobrze.

204
00:16:08,468 --> 00:16:09,719
„Naprawdę niedobrze”.

205
00:16:10,970 --> 00:16:12,972
Spadochrony to był kolejny problem.

206
00:16:13,056 --> 00:16:14,057
JEDEN ROK DO STARTU

207
00:16:14,140 --> 00:16:16,184
Trzy, dwa, jeden.

208
00:16:16,267 --> 00:16:19,896
Gdy przeprowadzaliśmy testy
z ładunkami w kształcie rakiet

209
00:16:19,979 --> 00:16:22,816
i zrzuciliśmy je z helikoptera,

210
00:16:22,899 --> 00:16:26,778
przy pierwszym
spadochron rozerwał się na strzępy.

211
00:16:29,572 --> 00:16:30,782
Drugi...

212
00:16:33,410 --> 00:16:34,744
Też się porwał.

213
00:16:36,413 --> 00:16:39,582
Zdaliśmy sobie sprawę,
że nie mamy dobrego spadochronu.

214
00:16:39,666 --> 00:16:42,627
Niestety spadochron,
który właśnie eksplodował,

215
00:16:42,711 --> 00:16:45,839
był modelem,
który planowaliśmy zabrać na Marsa.

216
00:16:45,922 --> 00:16:47,006
Powiem wprost.

217
00:16:47,090 --> 00:16:49,384
Macie naprawdę poważne kłopoty.

218
00:16:49,467 --> 00:16:51,636
Co was motywuje?

219
00:16:52,178 --> 00:16:53,596
Jakie macie wątpliwości?

220
00:16:53,680 --> 00:16:57,183
Przynieśli mi listę zagrożeń,
które przewidują,

221
00:16:57,267 --> 00:16:59,436
a ja je zsumowałem.

222
00:16:59,519 --> 00:17:02,939
To wszystko, co przewidujemy,
że może pójść nie tak.

223
00:17:03,022 --> 00:17:04,649
Rozumiem wasze zaniepokojenie.

224
00:17:04,733 --> 00:17:09,529
Nie opuszcza cię myśl: „To dobro narodowe
o wartości miliarda dolarów.

225
00:17:09,612 --> 00:17:12,031
„To może być totalna katastrofa”.

226
00:17:13,908 --> 00:17:16,911
10 MIESIĘCY DO STARTU

227
00:17:21,666 --> 00:17:22,500
TEST WIBRACJI

228
00:17:22,584 --> 00:17:23,710
Zaczynajmy.

229
00:17:23,793 --> 00:17:27,464
TESTY ŁAZIKA SPIRIT

230
00:17:33,219 --> 00:17:36,014
Zbudowaliśmy Spirit oraz Opportunity

231
00:17:36,097 --> 00:17:39,058
z założeniem, że będą
identycznymi bliźniaczkami.

232
00:17:40,852 --> 00:17:45,023
Taki był nasz punkt wyjściowy,
ale to się szybko zmieniło.

233
00:17:51,780 --> 00:17:52,989
Dobrze, czysto.

234
00:17:53,072 --> 00:17:55,533
Przez cały proces montażu i testowania

235
00:17:55,617 --> 00:17:59,454
to zawsze Spirit pierwsza
była poddawana próbie. I zawodziła.

236
00:17:59,537 --> 00:18:01,998
-Zatrzymać.
-Zgubiliśmy tulejkę.

237
00:18:02,624 --> 00:18:03,875
Zgubiliśmy tulejkę?

238
00:18:03,958 --> 00:18:05,376
Poszukajcie na blacie.

239
00:18:06,586 --> 00:18:09,088
A wtedy przychodziła kolej Opportunity.

240
00:18:09,172 --> 00:18:10,256
TESTY OPPORTUNITY - TESTY SPIRIT

241
00:18:10,340 --> 00:18:11,424
Dobrze się bawimy?

242
00:18:11,508 --> 00:18:12,383
TESTOWANIE OPPORTUNITY

243
00:18:12,467 --> 00:18:14,803
Trzy, dwa, jeden.

244
00:18:16,179 --> 00:18:17,138
Stać.

245
00:18:18,389 --> 00:18:19,724
Dziękuję.

246
00:18:19,808 --> 00:18:23,478
A Opportunity zdawała
każdy test śpiewająco.

247
00:18:25,563 --> 00:18:29,108
Więc jeszcze zanim opuściły
tę planetę, ze Spirit były kłopoty,

248
00:18:29,192 --> 00:18:31,277
a Opportunity była prymuską.

249
00:18:31,528 --> 00:18:35,114
SIEDEM MIESIĘCY DO STARTU

250
00:18:35,198 --> 00:18:39,369
Poświęciliśmy dużo czasu
na budowę i testowanie łazików,

251
00:18:40,870 --> 00:18:43,581
więc przyszedł czas,
by posadzić Oppy na ziemi.

252
00:18:47,585 --> 00:18:49,337
Po raz pierwszy

253
00:18:50,213 --> 00:18:52,757
tchnęliśmy życie w łazik.

254
00:18:54,175 --> 00:18:55,260
Rusz się.

255
00:19:02,016 --> 00:19:03,059
Jej pierwsze kroki.

256
00:19:05,645 --> 00:19:06,813
Mam ciarki!

257
00:19:07,522 --> 00:19:10,233
Myślałem wtedy: „To żyje!”.

258
00:19:15,613 --> 00:19:18,616
Stała się dla nas niemal jak żywa istota.

259
00:19:21,244 --> 00:19:25,665
Prawdziwy, żywy robot,
którego widzisz na Marsie,

260
00:19:25,790 --> 00:19:28,751
wykonujący takie rzeczy,
o których tylko śniłeś.

261
00:19:30,128 --> 00:19:33,882
Nie chcę trywializować rodzicielstwa,
ale to naprawdę przypominało

262
00:19:33,965 --> 00:19:35,842
narodziny dziecka.

263
00:19:39,178 --> 00:19:41,681
Ale myślisz sobie, że to nie jest pewne,

264
00:19:41,764 --> 00:19:45,226
czy twoje dziecko jest gotowe
na ten wspaniały i groźny świat.

265
00:19:47,729 --> 00:19:50,273
Czy przeprowadziliśmy wszystkie testy?

266
00:19:52,108 --> 00:19:53,318
Zdecydowanie nie.

267
00:19:56,029 --> 00:19:58,448
Ale nie mieliśmy już czasu.

268
00:19:59,908 --> 00:20:01,326
Nadszedł czas lotu.

269
00:20:06,456 --> 00:20:08,583
PORANEK W DNIU STARTU
CENTRUM KOSMICZNE IM. JFK

270
00:20:08,666 --> 00:20:11,127
Jesteśmy tu o 5.30 rano.

271
00:20:11,210 --> 00:20:14,005
Ale dla nas to efekt wielu godzin pracy

272
00:20:14,088 --> 00:20:17,967
i nieprzespanych nocy.

273
00:20:18,760 --> 00:20:21,554
Czuję się jak we śnie.
Nie wiem, czy to prawda.

274
00:20:21,638 --> 00:20:24,557
Czuję motyle w brzuchu.

275
00:20:35,443 --> 00:20:36,402
Na szczęście.

276
00:20:38,446 --> 00:20:40,239
Spirit pierwsza wystartowała.

277
00:20:40,323 --> 00:20:41,658
START SPIRIT
10 CZERWCA 2003 ROKU

278
00:20:41,741 --> 00:20:43,826
Opportunity trzy tygodnie później.

279
00:20:43,910 --> 00:20:44,744
START OPPORTUNITY
7 LIPCA 2003 ROKU

280
00:20:44,827 --> 00:20:48,706
Mówi kontrola startu Delta,
zostało osiem minut i 40 sekund...

281
00:20:48,790 --> 00:20:52,710
Byłam w centrum kontroli lotu
w JPL dla Spirit.

282
00:20:53,836 --> 00:20:56,422
Lubię, gdy mam jakąś pracę do wykonania.

283
00:20:57,507 --> 00:20:59,384
Wtedy jestem skupiona.

284
00:20:59,467 --> 00:21:02,011
Trochę łatwiej mi kontrolować emocje,

285
00:21:02,095 --> 00:21:04,889
ponieważ jest coś,
na czym muszę się skupić.

286
00:21:04,973 --> 00:21:08,685
To ostatnia kontrola statku Spirit MER-A.

287
00:21:08,768 --> 00:21:10,561
Jestem dziewczyną z farmy w Ohio.

288
00:21:11,312 --> 00:21:13,940
Dorastałam, hodując owce, świnie, krowy.

289
00:21:14,607 --> 00:21:17,485
A mój tata pracował
w Korpusie Inżynierów Armii

290
00:21:18,903 --> 00:21:20,863
nad pierwszymi rakietami

291
00:21:20,947 --> 00:21:23,574
i opowiadał mi niesamowite historie.

292
00:21:25,243 --> 00:21:30,415
Ale inżynieria lotnicza nie była czymś,
co robiły dziewczyny z mojego otoczenia.

293
00:21:32,667 --> 00:21:34,627
Więc nie potrafiłam sobie wyobrazić,

294
00:21:34,711 --> 00:21:38,381
że będę miała kiedyś możliwość
wysłać łazik na Marsa.

295
00:21:39,674 --> 00:21:41,926
-MER-2 gotowa do startu.
-Przyjąłem.

296
00:21:42,301 --> 00:21:45,847
Dziesięć sekund. Zaczynasz wariować.

297
00:21:46,806 --> 00:21:52,145
Dziewięć, osiem, siedem,
sześć, pięć, cztery,

298
00:21:52,228 --> 00:21:54,731
trzy, dwa, jeden.

299
00:21:54,814 --> 00:21:57,525
Start silnika.

300
00:21:59,318 --> 00:22:01,779
Słyszysz tę rakietę...

301
00:22:04,699 --> 00:22:07,243
„Żeby wypaliło”.

302
00:22:15,460 --> 00:22:18,546
Zintegrowano odciążenie. Pojazd odpowiada.

303
00:22:18,629 --> 00:22:22,216
Pojazd ładnie koryguje lot
po fazie startu.

304
00:22:23,426 --> 00:22:25,928
Nie wiem, czy uroniłem łzę,
ale myślałem...

305
00:22:26,012 --> 00:22:31,476
Myślałem, że ta rakieta
niesie moje nadzieje i marzenia.

306
00:22:31,559 --> 00:22:35,688
To bardzo trudne do opisania uczucie.

307
00:22:37,315 --> 00:22:40,818
Ale czujesz,
że praca twojego życia jest w rakiecie.

308
00:22:48,034 --> 00:22:49,952
To ja wychowałem to dziecko.

309
00:22:50,036 --> 00:22:51,412
Tak!

310
00:22:51,496 --> 00:22:53,498
To było podobne uczucie.

311
00:22:55,208 --> 00:22:57,668
A teraz to dziecko miało zabłysnąć.

312
00:23:00,088 --> 00:23:02,673
Ale trudno było się pożegnać.

313
00:23:04,258 --> 00:23:07,595
Poświęciłem 16 lat życia tym łazikom.

314
00:23:09,764 --> 00:23:14,185
I wsadziłem je na czubek rakiety,
żeby wysłać je w kosmos

315
00:23:15,061 --> 00:23:17,271
i już nigdy ich nie zobaczyć.

316
00:23:22,318 --> 00:23:25,696
Przy Opportunity byłam z rodziną

317
00:23:25,780 --> 00:23:28,366
i oglądaliśmy start z tego samego miejsca,

318
00:23:28,449 --> 00:23:31,077
z którego startowały misje mojego taty.

319
00:23:33,579 --> 00:23:35,373
Już nie było go z nami.

320
00:23:37,083 --> 00:23:41,295
Był najbardziej dumnym tatą w historii.

321
00:23:42,755 --> 00:23:46,717
To było bardzo poruszające dla mnie,
dla mamy i całej rodziny,

322
00:23:46,801 --> 00:23:52,807
zobaczyć, jak zachęcił mnie
i zainspirował do eksploracji kosmosu.

323
00:24:10,658 --> 00:24:14,912
Czas podróży na Marsa dla obu łazików
wynosił sześć i pół miesiąca.

324
00:24:18,457 --> 00:24:21,794
Opportunity wyleciała zaledwie
trzy tygodnie po Spirit.

325
00:24:21,878 --> 00:24:24,463
W kosmicznych kategoriach były blisko.

326
00:24:25,423 --> 00:24:29,051
Mieliśmy trajektorię na Marsa
i musieliśmy się upewnić,

327
00:24:29,135 --> 00:24:32,096
że ściśle trzymamy się tej trasy.

328
00:24:32,180 --> 00:24:35,975
ZIEMIA
MARS

329
00:24:36,058 --> 00:24:39,854
To jakby próbować w Los Angeles
uderzyć piłeczkę do golfa,

330
00:24:39,937 --> 00:24:44,150
żeby trafiła klamkę w Pałacu Buckingham.
Tego próbowaliśmy dokonać.

331
00:24:46,027 --> 00:24:49,947
Nazywamy to okresem ciszy.
Sześć i pół miesiąca bez kontaktu.

332
00:24:50,072 --> 00:24:51,157
Nic się nie dzieje.

333
00:24:51,824 --> 00:24:54,702
No, niezupełnie.

334
00:24:58,164 --> 00:25:03,961
Uderzyła seria rozbłysków słonecznych,
jakiej jeszcze nie widzieliśmy.

335
00:25:05,379 --> 00:25:09,842
Patrzyliśmy, jak strumień
cząstek i energii Słońca

336
00:25:09,926 --> 00:25:11,719
leci w kierunku naszych statków.

337
00:25:20,019 --> 00:25:22,146
Poprzez rozbłyski słoneczne

338
00:25:22,230 --> 00:25:26,150
Słońce uwalnia plazmę gorącą.

339
00:25:28,486 --> 00:25:32,573
Plazma to wysoce naładowana
chmura elektronów.

340
00:25:34,492 --> 00:25:38,204
Te wysokoenergetyczne cząstki,
które zabiłby człowieka,

341
00:25:38,829 --> 00:25:41,249
uderzyły prosto w nasze łaziki.

342
00:25:42,500 --> 00:25:45,086
Przeszyły je aż do komputerów.

343
00:25:50,174 --> 00:25:51,759
To naprawdę źle dla statku.

344
00:25:55,554 --> 00:25:58,391
Nasze oprogramowanie zostało uszkodzone.

345
00:26:01,185 --> 00:26:03,187
Musieliśmy zresetować oba łaziki.

346
00:26:07,316 --> 00:26:10,736
Kazaliśmy naszym Johnnym 5 zasnąć.

347
00:26:11,654 --> 00:26:13,531
To naprawdę straszne.

348
00:26:15,741 --> 00:26:19,745
Zaczęliśmy ładować
nową wersję oprogramowania

349
00:26:20,538 --> 00:26:23,541
i aplikować je,
wiecie: „control, alt, delete”.

350
00:26:23,624 --> 00:26:24,834
W nadziei, że zadziała.

351
00:26:36,887 --> 00:26:37,972
Zadziałało.

352
00:26:38,723 --> 00:26:40,099
Uruchomiły się.

353
00:26:41,684 --> 00:26:45,604
Uporządkowanie komputerów
zajęło nam kilka tygodni.

354
00:26:47,898 --> 00:26:50,609
Słońce się już uspokoiło, a oprogramowanie

355
00:26:50,693 --> 00:26:54,280
zostało załadowane
i byliśmy gotowi lądować na Marsie.

356
00:27:00,328 --> 00:27:06,167
Do tamtej pory dwie trzecie misji na Marsa
zakończyło się niepowodzeniem.

357
00:27:08,336 --> 00:27:10,254
Mars był cmentarzyskiem statków,

358
00:27:10,755 --> 00:27:11,797
gdy my polecieliśmy.

359
00:27:14,300 --> 00:27:15,509
CZTERY LATA WCZEŚNIEJ

360
00:27:15,593 --> 00:27:19,472
Kilka lat wcześniej
NASA wysłała dwie misje na Marsa.

361
00:27:19,555 --> 00:27:22,141
Mars Polar Lander
oraz Mars Climate Orbiter.

362
00:27:24,894 --> 00:27:25,978
Obie zawiodły.

363
00:27:27,855 --> 00:27:29,899
Jedna spaliła się w atmosferze,

364
00:27:29,982 --> 00:27:32,193
a druga rozbiła się na powierzchni.

365
00:27:33,444 --> 00:27:36,405
Mars Climate Orbiter
miał problem z komunikacją.

366
00:27:36,489 --> 00:27:40,659
Przetwarzaliśmy dane
w systemie imperialnym,

367
00:27:40,743 --> 00:27:42,995
ale sonda używała metrycznego.

368
00:27:43,079 --> 00:27:45,831
A to naprawdę wielki wstyd.

369
00:27:45,915 --> 00:27:48,584
Wielkie wieści z przestrzeni kosmicznej,
panie i panowie.

370
00:27:48,667 --> 00:27:54,423
Naukowcy twierdzą, że w NASA
nie ma inteligentnego życia.

371
00:27:54,507 --> 00:27:55,508
Tak.

372
00:27:56,842 --> 00:28:00,429
Wszystkie oczy były zwrócone na nas.

373
00:28:03,349 --> 00:28:08,062
Nasz zespół czuł, że Spirit i Opportunity

374
00:28:08,145 --> 00:28:10,773
muszą zrehabilitować program.

375
00:28:13,275 --> 00:28:16,320
Cały zespół czuł,

376
00:28:17,571 --> 00:28:20,032
że jeśli to lądowanie się nie powiedzie,

377
00:28:20,991 --> 00:28:23,160
to może być koniec NASA.

378
00:28:23,244 --> 00:28:26,038
NASA - LABORATORIUM NAPĘDU ODRZUTOWEGO
KALIFORNIJSKI INSTYTUT TECHNICZNY

379
00:28:26,122 --> 00:28:29,166
Dobry wieczór. Witamy w JPL,

380
00:28:29,250 --> 00:28:33,546
gdzie nie zabraknie dziś
ekscytacji i wrażeń.

381
00:28:33,629 --> 00:28:36,799
To relacja na żywo
z lądowania misji Spirit na Marsie.

382
00:28:36,882 --> 00:28:38,592
Relacja na żywo
z lądowania misji Opportunity na Marsie.

383
00:28:39,593 --> 00:28:43,848
Dziś wieczorem zespół nawigacyjny mówi:
„Wszystkie systemy w gotowości”.

384
00:28:48,269 --> 00:28:52,106
Łaziki miały wylądować na przeciwnych
stronach Marsa, w odstępie

385
00:28:52,189 --> 00:28:53,274
trzech tygodni.

386
00:28:55,818 --> 00:28:57,278
Byliśmy nerwowi.

387
00:28:58,112 --> 00:29:02,366
Nie wiem kiedy,
ale zaczęłam brać leki na ciśnienie.

388
00:29:03,617 --> 00:29:05,953
Witamy się z centrum kontroli lotu.

389
00:29:06,036 --> 00:29:10,624
Nasza obecna prędkość wynosi
18 200 km na godzinę, a to dość szybko,

390
00:29:10,708 --> 00:29:13,878
by pokonać dystans równy długości
Stanów Zjednoczonych w 12 minut.

391
00:29:14,628 --> 00:29:17,256
Proszę usiąść wygodnie
i cieszyć się relacją z lądowania.

392
00:29:17,339 --> 00:29:18,799
DYREKTOR JPL - ADMINISTRATOR NASA

393
00:29:20,676 --> 00:29:22,803
Mamy wejście, zejście, lądowanie.

394
00:29:23,846 --> 00:29:27,850
To w przybliżeniu 86 zdarzeń
i jeśli choć jedno się nie uda...

395
00:29:29,977 --> 00:29:31,437
Stracimy łaziki.

396
00:29:33,105 --> 00:29:35,774
To najstraszniejsza myśl.

397
00:29:35,858 --> 00:29:38,986
Ponieważ nim jakikolwiek komunikat łazika

398
00:29:39,069 --> 00:29:41,614
dotrze na Ziemię, mija dziesięć minut.

399
00:29:44,575 --> 00:29:46,243
Nie można nic zrobić,

400
00:29:47,828 --> 00:29:49,663
tylko wierzyć, że przetrwają.

401
00:29:50,289 --> 00:29:52,500
To sześć minut horroru.

402
00:29:53,250 --> 00:29:58,339
Czas od chwili,
gdy statek wejdzie w atmosferę Marsa,

403
00:29:58,422 --> 00:30:03,719
aż wykona wszystkie swoje
autonomiczne zadania,

404
00:30:03,802 --> 00:30:06,055
aby bezpiecznie wylądować na powierzchni.

405
00:30:06,138 --> 00:30:10,351
Wejście w atmosferę za trzy, dwa, jeden.

406
00:30:13,103 --> 00:30:16,649
Wszystko jest na szali
w trakcie sześciu minut horroru.

407
00:30:16,732 --> 00:30:18,984
Pojazd jest w górnej części
marsjańskiej atmosfery.

408
00:30:19,068 --> 00:30:20,486
W tej chwili bardzo się nagrzewa.

409
00:30:21,487 --> 00:30:24,657
Osłony termiczne rozgrzeją się
nawet do temperatury 1600°C.

410
00:30:27,201 --> 00:30:28,202
Spadochron.

411
00:30:30,287 --> 00:30:31,455
Spowolnienie.

412
00:30:31,539 --> 00:30:33,707
Obecna prędkość wynosi 718 km na godzinę.

413
00:30:33,791 --> 00:30:36,126
W tym czasie pojazd powinien
zejść do prędkości poddźwiękowej.

414
00:30:38,629 --> 00:30:41,549
Mamy zainstalowane osłony termiczne,

415
00:30:41,632 --> 00:30:43,259
których trzeba się pozbyć.

416
00:30:45,678 --> 00:30:47,596
Ale zaczyna się ta trudna część.

417
00:30:48,681 --> 00:30:52,893
Lądownik musi się wysunąć
na 20-metrowej linie.

418
00:30:54,520 --> 00:30:58,065
Teraz mamy spadochron, kapsułę i lądownik.

419
00:31:01,902 --> 00:31:03,237
Wypełnienie poduszek.

420
00:31:07,992 --> 00:31:10,953
Na wysokości 12 metrów
w kapsule aktywują się rakiety.

421
00:31:11,579 --> 00:31:14,206
Spowalniają opadanie łazika
do 0 km na godzinę

422
00:31:14,290 --> 00:31:15,958
i odcinają ostatni sznur.

423
00:31:25,259 --> 00:31:27,136
W tej chwili nie widzimy sygnału.

424
00:31:27,219 --> 00:31:30,431
Widzieliśmy przerywany sygnał,
który wskazywał, że się odbijamy.

425
00:31:30,514 --> 00:31:34,101
Ale w tej chwili
nie mamy sygnału ze statku.

426
00:31:34,768 --> 00:31:35,978
Proszę czekać.

427
00:31:42,651 --> 00:31:44,236
Spirit zniknęła.

428
00:31:46,530 --> 00:31:48,365
Nie było sygnału.

429
00:31:49,992 --> 00:31:51,160
Zupełnie zniknął.

430
00:31:53,245 --> 00:31:55,497
I myślimy: „Może się rozbiła”.

431
00:32:02,588 --> 00:32:03,589
Cisza.

432
00:32:05,341 --> 00:32:07,301
Wszyscy czekają na sygnał.

433
00:32:08,302 --> 00:32:10,220
Wszyscy czekają na cokolwiek.

434
00:32:16,018 --> 00:32:18,979
Pomyślałem,
że cała nasza praca była na marne.

435
00:32:20,481 --> 00:32:22,483
Że to koniec tej misji.

436
00:32:30,824 --> 00:32:32,701
-Widzą go!
-Co widzimy?

437
00:32:32,785 --> 00:32:34,119
Widzą go!

438
00:32:35,913 --> 00:32:37,331
Jest!

439
00:32:39,875 --> 00:32:43,879
Mamy bardzo silny sygnał...

440
00:32:43,962 --> 00:32:45,464
Wskazujący na to, że...

441
00:32:48,842 --> 00:32:50,886
Jesteśmy na Marsie.

442
00:33:00,896 --> 00:33:04,108
Widać, jak skaczemy. Ale nie z radości.

443
00:33:05,317 --> 00:33:06,819
Skaczemy z ulgi.

444
00:33:09,780 --> 00:33:12,658
Oba łaziki bezpiecznie wylądowały
na powierzchni Marsa.

445
00:33:23,085 --> 00:33:27,631
1. SOL
4 STYCZNIA 2004 ROKU

446
00:33:27,715 --> 00:33:31,593
Dziennik łazika Spirit.
4 stycznia 2004 roku.

447
00:33:32,219 --> 00:33:33,429
Pierwszy sol.

448
00:33:34,012 --> 00:33:36,807
Spirit lubi dramaturgię.

449
00:33:36,890 --> 00:33:39,768
Ale po nerwowych dziesięciu minutach ciszy

450
00:33:39,852 --> 00:33:42,938
mamy łazik na powierzchni Marsa.

451
00:33:47,443 --> 00:33:50,112
Panie i panowie, macie zaszczyt

452
00:33:50,195 --> 00:33:52,906
być w jednym z najbardziej ekscytujących
w tej chwili pomieszczeń na Ziemi.

453
00:33:54,116 --> 00:33:57,327
Byłam uczennicą liceum,
gdy Opportunity wylądowała.

454
00:33:58,162 --> 00:33:58,996
ABIGAIL FRAEMAN
ZASTĘPCZYNI GŁÓWNEGO NAUKOWCA PROJEKTU

455
00:33:59,079 --> 00:34:02,249
Zostałam wybrana
spośród 16 uczniów z całego świata,

456
00:34:03,542 --> 00:34:07,379
żeby być w pomieszczeniu
kontroli lotu z zespołem naukowym,

457
00:34:07,463 --> 00:34:10,048
gdy Oppy przesłała pierwsze zdjęcia.

458
00:34:10,132 --> 00:34:13,302
Uruchamiają się
wszystkie kamery nawigacyjne.

459
00:34:19,725 --> 00:34:21,351
Jesteśmy na Marsie.

460
00:34:29,860 --> 00:34:31,779
Gdy pojawiły się pierwsze zdjęcia...

461
00:34:33,197 --> 00:34:35,657
To była wielka ulga.

462
00:34:35,741 --> 00:34:38,744
Poziom mojego ciśnienia wrócił do normy.

463
00:34:42,664 --> 00:34:44,416
Wszyscy byliśmy przeszczęśliwi.

464
00:34:54,468 --> 00:34:56,178
Moje dziecko dotarło do celu.

465
00:34:56,804 --> 00:34:57,888
To...

466
00:35:02,142 --> 00:35:03,560
Witamy na Marsie.

467
00:35:08,774 --> 00:35:12,027
Dziennik łazika Opportunity. Pierwszy sol.

468
00:35:14,112 --> 00:35:16,907
Sygnał pojazdu jest stabilny i silny.

469
00:35:18,075 --> 00:35:20,494
Opportunity jest na Marsie.

470
00:35:47,437 --> 00:35:50,023
Opportunity wylądowała w małym kraterze

471
00:35:50,107 --> 00:35:51,567
na Meridiani Planum.

472
00:35:53,110 --> 00:35:56,446
To było jak trafienie do dołka
oddalonego o 500 000 000 km.

473
00:35:58,490 --> 00:36:04,204
Wszystkie kamery przekazują
niesamowite obrazy.

474
00:36:08,458 --> 00:36:10,794
Na co, na Boga, patrzymy?

475
00:36:14,715 --> 00:36:17,009
Daruję sobie analizę naukową,

476
00:36:17,092 --> 00:36:19,553
bo nigdy w życiu
nie widziałem niczego podobnego.

477
00:36:21,096 --> 00:36:22,431
Tak, jak się spodziewaliśmy.

478
00:36:22,514 --> 00:36:25,642
Na miłość! Przepraszam, po prostu...

479
00:36:30,564 --> 00:36:31,899
Brak mi słów.

480
00:36:36,069 --> 00:36:39,823
Wszędzie był taki ciemny piach.

481
00:36:42,117 --> 00:36:47,205
A w oddali widać było
skały w jasnym kolorze.

482
00:36:48,665 --> 00:36:50,751
Ludzie podskakiwali i mówili:

483
00:36:50,834 --> 00:36:53,754
„O raju. Widzę podłoże skalne”.

484
00:36:53,837 --> 00:36:58,175
Oczywiście nie wiedziałam, co to znaczyło.
Dlaczego to było ważne.

485
00:36:58,258 --> 00:37:01,511
Chyba nie zmrużyłam oka tamtej nocy.
Taka byłam podniecona.

486
00:37:01,595 --> 00:37:02,763
DZIENNIK ŁAZIKA OPPORTUNITY

487
00:37:02,846 --> 00:37:04,890
Skalne podłoże to geologiczna prawda.

488
00:37:06,183 --> 00:37:09,603
Może powiedzieć, co się tam stało,

489
00:37:09,686 --> 00:37:12,272
dokładnie w tym miejscu,
bardzo dawno temu.

490
00:37:22,574 --> 00:37:25,452
Setki ludzi na całym świecie

491
00:37:25,535 --> 00:37:27,245
pracowały nad tym projektem.

492
00:37:28,538 --> 00:37:32,918
Wszystko musiało pójść idealnie,
żeby nadeszła ta chwila.

493
00:37:48,392 --> 00:37:49,935
Spirit żyje,

494
00:37:50,018 --> 00:37:52,229
Opportunity wylądowała bezpiecznie

495
00:37:52,312 --> 00:37:55,899
i mamy przed sobą prawdziwe
podłoże skalne na Meridiani Planum.

496
00:37:57,401 --> 00:37:59,820
A teraz czas na sen.

497
00:37:59,903 --> 00:38:04,157
NASA: DOBRANOC, OPPORTUNITY
NASA: DOBRANOC, SPIRIT

498
00:38:04,241 --> 00:38:05,742
LABORATORIUM NAPĘDU ODRZUTOWEGO NASA
KALIFORNIJSKI INSTYTUT TECHNICZNY

499
00:38:05,826 --> 00:38:10,247
Witajcie. To wielki dzień
dla łazika na Marsie.

500
00:38:10,789 --> 00:38:16,670
Jest gotowy wykonać swoje zadanie
i zostać robotycznym geologiem.

501
00:38:18,213 --> 00:38:22,259
Zgodnie ze zwyczajem
włączymy piosenkę na pobudkę.

502
00:38:31,018 --> 00:38:32,352
Odpalaj silnik

503
00:38:32,436 --> 00:38:34,479
OPPY: DZIEŃ DOBRY.

504
00:38:34,563 --> 00:38:35,397
ROZPOCZYNAM PRACĘ.

505
00:38:35,480 --> 00:38:36,690
Wskakuj na autostradę

506
00:38:36,773 --> 00:38:39,151
Załogowe loty kosmiczne mają tradycję

507
00:38:39,818 --> 00:38:42,529
budzenia załogi

508
00:38:42,612 --> 00:38:45,615
za pomocą piosenki. Coś energicznego.

509
00:38:45,699 --> 00:38:48,702
„Wstawajcie, ludziska, czas do pracy”.

510
00:38:51,288 --> 00:38:54,708
Urodzony, by szaleć

511
00:38:54,791 --> 00:38:58,086
Marsjańską dobę nazywamy „solem”

512
00:38:58,170 --> 00:39:01,339
i jest ona o 40 minut dłuższa
od ziemskiej dobry.

513
00:39:01,423 --> 00:39:05,469
Przez to nasz harmonogram przesuwa
się o około godzinę każdego dnia.

514
00:39:06,344 --> 00:39:08,263
Żyliśmy w czasie marsjańskim.

515
00:39:09,264 --> 00:39:11,349
A to było trudne życie,

516
00:39:11,433 --> 00:39:15,353
ponieważ najpierw codzienne spotkanie
odbywało się w południe.

517
00:39:15,437 --> 00:39:19,524
A dwa i pół tygodnia później
zaczynaliśmy dzień o północy.

518
00:39:21,026 --> 00:39:23,528
Wszyscy byliśmy zmęczeni różnicą czasu.

519
00:39:24,529 --> 00:39:26,156
Też potrzebowaliśmy pobudki.

520
00:39:37,042 --> 00:39:39,294
Trwał wyścig na 90 soli,

521
00:39:39,377 --> 00:39:43,256
żeby odkryć, ile zdołamy, na temat Marsa.

522
00:39:45,467 --> 00:39:49,096
Na miejsce lądowania Spirit wybraliśmy
krater Gusiew,

523
00:39:49,179 --> 00:39:53,350
który wyglądał, jakby wpływała do niego
wielka wyschnięta rzeka.

524
00:39:53,892 --> 00:39:56,144
Wybraliśmy to miejsce w nadziei,

525
00:39:56,228 --> 00:40:00,440
że znajdziemy dowody na istnienie
w przeszłości wody i warunków do życia.

526
00:40:00,524 --> 00:40:01,691
KRATER GUSIEW

527
00:40:01,858 --> 00:40:06,154
W kraterze Gusiew
musiało kiedyś być jezioro.

528
00:40:07,447 --> 00:40:08,824
SPIRIT: SKAŁA WULKANICZNA.

529
00:40:10,951 --> 00:40:12,494
SPIRIT: WIĘCEJ SKAŁY WULKANICZNEJ.

530
00:40:12,577 --> 00:40:16,540
Ale Spirit utknęła
w więzieniu skał wulkanicznych.

531
00:40:21,378 --> 00:40:24,214
SPIRIT: JESZCZE WIĘCEJ SKAŁY WULKANICZNEJ.

532
00:40:24,297 --> 00:40:28,093
Żadnych dowodów na to,
że te skały miały styczność z wodą.

533
00:40:37,435 --> 00:40:39,229
Zaś po drugiej stronie Marsa

534
00:40:40,730 --> 00:40:44,818
miejsce lądowania Opportunity
było dla nas czymś zupełnie nowym.

535
00:40:48,738 --> 00:40:51,116
Opportunity, ósmy sol.

536
00:40:51,199 --> 00:40:55,579
Otrzymaliśmy pierwsze zdjęcia ziemi
znajdującej się tuż przed łazikiem.

537
00:40:56,204 --> 00:40:59,666
To najdziwniejsza rzecz,
jaką widzieliśmy na Marsie.

538
00:41:02,377 --> 00:41:06,298
Okazuje się,
że w tym miejscu powierzchnia Marsa

539
00:41:06,381 --> 00:41:12,387
jest pokryta niezliczonymi
małymi, okrągłymi obiektami.

540
00:41:18,810 --> 00:41:21,146
A gdy przebić się głębiej,

541
00:41:21,229 --> 00:41:22,105
MIKROSKOPIJNY OBRAZ
SYSTEMY W NORMIE - TEMPERATURA -15°C

542
00:41:22,189 --> 00:41:25,442
widać, że te małe, okrągłe obiekty
są osadzone w skale,

543
00:41:25,525 --> 00:41:27,235
jak jagody w babeczce.

544
00:41:30,155 --> 00:41:32,616
URUCHOMIONO MINI-TES...

545
00:41:36,036 --> 00:41:39,164
Okazało się,
że te małe jagody składały się

546
00:41:39,247 --> 00:41:41,124
z minerału zwanego hematytem.

547
00:41:41,208 --> 00:41:42,584
ZIDENTYFIKOWANO HEMATYT

548
00:41:42,667 --> 00:41:45,879
To minerał, który często tworzy się
w obecności wody.

549
00:41:52,093 --> 00:41:54,721
Od mineralogii,
poprzez geochemię, wszystko,

550
00:41:55,847 --> 00:42:01,061
czego potrzebowaliśmy do wysunięcia
rozsądnego wniosku, że kiedyś

551
00:42:01,144 --> 00:42:03,146
na Marsie znajdowała się woda,

552
00:42:03,980 --> 00:42:07,567
mieliśmy tam, w ścianach krateru Eagle.

553
00:42:09,110 --> 00:42:12,906
Ale to bardzo kwaśne środowisko.

554
00:42:14,741 --> 00:42:17,369
Życie nie mogło się tam rozwinąć.

555
00:42:18,620 --> 00:42:21,581
Więc tak, była tam woda w stanie ciekłym.

556
00:42:21,665 --> 00:42:25,085
Ale to nie była woda,
jaką chcielibyśmy pić.

557
00:42:30,548 --> 00:42:32,801
Była raczej jak kwas akumulatorowy.

558
00:42:35,553 --> 00:42:37,555
Niezbyt dobra do moczenia stóp,

559
00:42:37,639 --> 00:42:40,558
bo nie miałoby się już stóp.

560
00:42:46,439 --> 00:42:51,444
Życie potrzebuje raczej miłej, płynącej
wody gruntowej o neutralnym pH.

561
00:42:54,197 --> 00:42:57,325
By znaleźć historię
dobrych warunków do życia...

562
00:42:59,619 --> 00:43:02,038
trzeba wybrać się w podróż.

563
00:43:04,958 --> 00:43:10,672
Sęk w tym, że te łaziki
miały żyć przez 90 dni.

564
00:43:21,474 --> 00:43:24,853
VANDI VERMA
KIERUJĄCA ŁAZIKIEM

565
00:43:24,936 --> 00:43:29,065
Kierujący łazikiem
sterują ruchem łazików na Marsie.

566
00:43:32,986 --> 00:43:34,487
To naprawdę fajna praca.

567
00:43:34,571 --> 00:43:37,407
Ale nie można nimi kierować
zwykłą kierownicą.

568
00:43:37,490 --> 00:43:38,366
PLANISTA ŁAZIKA

569
00:43:38,450 --> 00:43:41,911
Zanim sygnał dotrze na Marsa,

570
00:43:41,995 --> 00:43:43,955
mija od czterech do 20 minut.

571
00:43:44,831 --> 00:43:46,374
Więc przesyłamy komendy,

572
00:43:46,833 --> 00:43:48,418
wyłączamy się i idziemy spać.

573
00:43:50,211 --> 00:43:53,214
Potem łazik wykona
swoją zaplanowaną trasę dnia

574
00:43:53,298 --> 00:43:55,633
i gdy skończy,

575
00:43:55,717 --> 00:43:59,512
wrócimy i odbierzemy wyniki,
by znowu zacząć planowanie.

576
00:44:01,014 --> 00:44:02,974
Dorastałam w Indiach

577
00:44:03,058 --> 00:44:05,727
i gdy miałam jakieś siedem lat,

578
00:44:05,810 --> 00:44:09,022
ktoś dał mi książkę o eksploracji kosmosu,

579
00:44:09,105 --> 00:44:10,690
która zwaliła mnie z nóg.

580
00:44:12,734 --> 00:44:15,695
Widziałeś, jak blisko byliśmy tej skały?

581
00:44:15,779 --> 00:44:18,656
W trakcie misji
byłam w ciąży z bliźniętami,

582
00:44:19,282 --> 00:44:23,286
przez co miałam inne podejście
do bliźniaczych łazików.

583
00:44:24,120 --> 00:44:29,501
Myślałam o tym, że te dwa byty
są tak połączone i tak podobne,

584
00:44:29,584 --> 00:44:33,171
ale będą prowadzić
zupełnie niezależne życia.

585
00:44:35,840 --> 00:44:38,093
Łaziki mają własną osobowość

586
00:44:38,176 --> 00:44:42,305
i trudno jest mi wybrać,
który jest moją ulubienicą.

587
00:44:42,931 --> 00:44:44,057
Nie potrafię wybrać.

588
00:44:44,140 --> 00:44:46,643
To jak z moimi bliźniętami.

589
00:44:54,943 --> 00:44:58,613
W kraterze Gusiew
Spirit była po dużo chłodniejszej stronie.

590
00:44:59,531 --> 00:45:03,159
Opportunity była na równiku,
jak w marsjańskim kurorcie.

591
00:45:04,702 --> 00:45:08,206
Dlatego Spirit miała przed sobą
trudniejszą misję.

592
00:45:12,210 --> 00:45:16,965
W końcu Spirit znalazła skałę,
którą ochrzciliśmy „Adirondack”.

593
00:45:17,048 --> 00:45:21,594
SPIRIT - KAMERA NAWIGACYJNA
SYSTEMY W NORMIE - TEMPERATURA -60°C

594
00:45:21,678 --> 00:45:22,929
Dotknęła tej skały.

595
00:45:28,726 --> 00:45:30,437
I przestała się odzywać.

596
00:45:31,479 --> 00:45:35,108
Połączono ze stacją 43 MER-2A.

597
00:45:35,191 --> 00:45:38,194
Tak, proszę pana. Niczego nie widzę
na naszych wyświetlaczach.

598
00:45:38,278 --> 00:45:40,905
Nie mamy żadnego sygnału?

599
00:45:44,868 --> 00:45:46,411
Nie udało się.

600
00:45:46,494 --> 00:45:47,537
Przyjąłem.

601
00:45:51,958 --> 00:45:54,169
Byłam jednym z kierowników misji Spirit.

602
00:45:54,752 --> 00:45:58,173
Przez kilka dni nie wracałam do domu.

603
00:46:00,717 --> 00:46:04,304
Siedzieliśmy ponurzy
w pokoju wsparcia misji,

604
00:46:04,387 --> 00:46:08,766
skąd kierowaliśmy Spirit
i próbowaliśmy uzyskać od niej informacje.

605
00:46:08,892 --> 00:46:11,769
Oczywiście próbujemy zrekonfigurować...

606
00:46:12,353 --> 00:46:15,982
Tego dnia Mark Adler
wybrał piosenkę na pobudkę.

607
00:46:16,065 --> 00:46:17,150
MARD ADLER
KIEROWNIK MISJI

608
00:46:17,942 --> 00:46:21,154
Myślałam: „Musimy puszczać tę piosenkę?”.

609
00:46:21,237 --> 00:46:23,156
Po prostu martwiłam się o Spirit.

610
00:46:24,240 --> 00:46:27,869
Przestałam widzieć fajne strony
tego rytuału z piosenką.

611
00:46:30,538 --> 00:46:32,332
Do wszystkich stanowisk,
mówi kontrola misji.

612
00:46:32,415 --> 00:46:35,793
Myślę, że nie powinniśmy
rezygnować dziś z tradycji.

613
00:46:35,877 --> 00:46:37,253
Więc puścimy piosenkę.

614
00:46:46,846 --> 00:46:49,224
Gdzie te szczęśliwe dni

615
00:46:49,307 --> 00:46:51,935
Tak ciężko znaleźć je

616
00:46:52,977 --> 00:46:56,981
Wyciągam do ciebie dłoń
Ale wokół ciebie jest mur

617
00:46:59,359 --> 00:47:02,445
Co stało się z naszą miłością?

618
00:47:03,279 --> 00:47:05,907
Chciałbym to rozumieć

619
00:47:07,033 --> 00:47:11,538
Było nam tak dobrze
Było nam tak wspaniale

620
00:47:15,041 --> 00:47:20,088
Kiedy jesteś blisko mnie
Nie słyszysz, że wołam SOS?

621
00:47:22,924 --> 00:47:24,634
Miłość, którą mi dałeś

622
00:47:24,717 --> 00:47:28,137
Nic mnie nie uratuje, SOS

623
00:47:29,597 --> 00:47:31,474
Jeśli odejdziesz

624
00:47:31,599 --> 00:47:35,436
Jak ja mam dalej żyć?

625
00:47:41,859 --> 00:47:43,820
Pomyślałam: „Idealna piosenka”.

626
00:47:45,071 --> 00:47:46,239
ABBA, SOS.

627
00:47:52,870 --> 00:47:56,666
Otrzymaliśmy sygnał zwrotny.
Ale Spirit jest mocno schorowana.

628
00:47:58,251 --> 00:48:02,463
Jej pamięć flash
z jakiegoś powodu uległa uszkodzeniu.

629
00:48:02,547 --> 00:48:05,425
Więc przez ostatnie
dwa miesiące była włączona,

630
00:48:05,508 --> 00:48:08,177
wciąż przechodząc awarie i restarty.

631
00:48:08,761 --> 00:48:11,139
Całą noc nie śpi, jest jak nastolatek,

632
00:48:11,222 --> 00:48:13,933
który nie chce przestać grać w grę wideo.

633
00:48:14,017 --> 00:48:16,477
Po prostu wciąż działała, aż jej baterie

634
00:48:16,561 --> 00:48:18,938
były prawie zupełnie wyczerpane.

635
00:48:21,399 --> 00:48:25,278
Więc stwierdziliśmy:
„Spróbujmy ją wyłączyć”.

636
00:48:26,571 --> 00:48:29,616
Daliśmy jej
delikatne polecenie wyłączenia się,

637
00:48:29,699 --> 00:48:31,284
ale nie posłuchała.

638
00:48:32,368 --> 00:48:35,580
Zaczęliśmy trochę panikować,
bo teraz musieliśmy

639
00:48:35,663 --> 00:48:38,416
wysłać Spirit polecenie:
„Cholera, wyłącz się”.

640
00:48:38,499 --> 00:48:41,044
To komenda,
która niezależnie od wszystkiego

641
00:48:41,127 --> 00:48:42,712
wymusza wyłączenie się łazika.

642
00:48:44,422 --> 00:48:47,091
„Cholera, wyłączy się” na 24 godziny.

643
00:48:54,098 --> 00:48:57,560
Już byliśmy gotowi
powiedzieć światu, że straciliśmy Spirit.

644
00:48:58,603 --> 00:49:00,730
Ale nagle...

645
00:49:00,813 --> 00:49:03,274
Potwierdzamy przepływ danych.

646
00:49:05,818 --> 00:49:08,738
Po kilku nieprzespanych nocach

647
00:49:08,821 --> 00:49:11,157
łazik nareszcie spokojnie zasnął.

648
00:49:13,368 --> 00:49:14,952
Spirit wróciła do gry.

649
00:49:15,870 --> 00:49:17,955
Jak dobrze naoliwiona maszyna.

650
00:49:22,752 --> 00:49:24,170
To tylko szacunki.

651
00:49:24,253 --> 00:49:27,674
Czynnik, który ograniczy
długość życia tych pojazdów,

652
00:49:27,757 --> 00:49:30,426
to gromadzenie się pyłu
na panelach słonecznych.

653
00:49:30,510 --> 00:49:33,763
Te 90 soli to czas,
po którym wygaśnie gwarancja.

654
00:49:33,846 --> 00:49:36,599
Tak długo w zamierzeniu ma trwać misja.

655
00:49:36,683 --> 00:49:38,810
Oczekiwaliśmy przynajmniej 90 soli,

656
00:49:38,893 --> 00:49:41,979
a przekroczenie czasu
zależy od tego, co da nam Mars.

657
00:49:44,941 --> 00:49:47,944
Martwiliśmy się, że po 90 solach na Marsie

658
00:49:48,778 --> 00:49:53,199
Spirit i Opportunity
nie będą miały dość mocy

659
00:49:53,282 --> 00:49:55,993
i przez to w końcu umrą.

660
00:50:24,355 --> 00:50:27,734
Potem zobaczyliśmy wiry pyłowe
i zaczęliśmy się niepokoić,

661
00:50:27,817 --> 00:50:30,778
czy nie uszkodzą Spirit i Opportunity.

662
00:50:36,617 --> 00:50:40,663
Od kilku tygodni robiło się
naprawdę czerwono i pyliście.

663
00:50:40,747 --> 00:50:43,458
Na zdjęciu ledwo było widać panele.

664
00:50:44,250 --> 00:50:46,419
Ale dzień po przejściu wiru wyglądały,

665
00:50:46,502 --> 00:50:48,963
jakby ktoś je porządnie wyczyścił.

666
00:50:50,423 --> 00:50:54,093
Panele słoneczne były tak czyste,
jak w dniu lądowania.

667
00:51:00,892 --> 00:51:04,937
Okazało się, że te wiry pyłowe
były najlepszymi przyjaciółmi łazików.

668
00:51:09,650 --> 00:51:12,320
Były dla nich maszynami
podtrzymującymi życie.

669
00:51:12,945 --> 00:51:14,947
Zjawiły się w samą porę,

670
00:51:15,573 --> 00:51:19,994
by dać nam trochę tlenu,
dzięki czemu wracała nam energia.

671
00:51:22,622 --> 00:51:23,539
Nasze zdrowie.

672
00:51:28,336 --> 00:51:31,631
Osiągnęliśmy wymagania
dotyczące sukcesu misji, 90 soli.

673
00:51:35,176 --> 00:51:39,680
Zaczęliśmy myśleć,
że łaziki mogą mieć nieograniczone życie,

674
00:51:39,764 --> 00:51:42,558
ponieważ wiry pyłowe naprawdę nam pomogły.

675
00:51:42,642 --> 00:51:46,646
No to ruszajmy w drogę,
gaz do dechy i obejrzyjmy Marsa.

676
00:51:52,068 --> 00:51:55,488
Oba łaziki dożyły 90 soli,
a my dobrze się bawiliśmy.

677
00:51:57,323 --> 00:51:59,158
Więc zaczęliśmy się ścigać.

678
00:51:59,242 --> 00:52:01,452
Łaziki konkurowały ze sobą,

679
00:52:01,536 --> 00:52:04,288
który więcej przejedzie w ciągu sola.

680
00:52:05,122 --> 00:52:08,584
Sol 99. dla Spirit. Jedź na wzgórze.

681
00:52:08,668 --> 00:52:10,211
DZIENNIK ŁAZIKA SPIRIT

682
00:52:10,294 --> 00:52:12,880
Spirit była pewnym zawodem,

683
00:52:12,964 --> 00:52:16,342
ponieważ miejsce lądowania
nie było takie, jak myśleliśmy.

684
00:52:16,968 --> 00:52:21,180
Ale Spirit dostrzegła w oddali wzgórza,

685
00:52:21,264 --> 00:52:23,140
które nazwano Wzgórzami Columbia.

686
00:52:23,224 --> 00:52:26,310
Więc jeśli istnieje
jakiś dowód na wodę pitną,

687
00:52:26,394 --> 00:52:28,437
może znajdziemy go na tych wzgórzach.

688
00:52:30,273 --> 00:52:32,441
Zaś po drugiej stronie planety

689
00:52:33,192 --> 00:52:37,405
nasz szczęśliwy łazik, Opportunity,
miała swoją własną przygodę.

690
00:52:38,781 --> 00:52:41,033
Dziennik łazika Opportunity.

691
00:52:41,117 --> 00:52:45,121
Potrzebujemy więcej
skalnego podłoża, głębiej w ziemi.

692
00:52:45,663 --> 00:52:50,376
Najbliżej znajduje się
wielki krater na wschodzie, Endurance.

693
00:52:51,377 --> 00:52:54,005
Piękne w tym kraterze jest to,

694
00:52:54,088 --> 00:52:56,549
że to uporządkowana chronologicznie

695
00:52:56,632 --> 00:52:58,759
sekwencja ze starymi skałami na dnie,

696
00:52:58,843 --> 00:53:02,763
z coraz młodszymi, im bliżej góry.

697
00:53:05,099 --> 00:53:07,310
To jak naukowa żyła złota.

698
00:53:08,185 --> 00:53:13,441
Ale nie planowaliśmy zjeżdżać łazikiem
po tak stromych zboczach.

699
00:53:17,862 --> 00:53:20,656
Bardzo łatwo zabić robota
na obcej planecie,

700
00:53:20,740 --> 00:53:23,034
gdy jest się w miejscu jak Endurance.

701
00:53:23,117 --> 00:53:27,121
Zaplanowałbym zjazd w dół,
jak głęboko potrzebujemy.

702
00:53:27,455 --> 00:53:29,582
Napięcie między naukowcami i inżynierami

703
00:53:29,665 --> 00:53:32,335
wynika z tego, że naukowcy są szaleni.

704
00:53:32,418 --> 00:53:36,464
„Chcę zjechać po tym 35-stopniowym
zboczu, bo ta skała jest taka ciekawa”.

705
00:53:36,547 --> 00:53:40,217
A inżynierowie odpowiadają:
„To niebezpiecznie, nie róbcie tego.

706
00:53:40,301 --> 00:53:43,054
„To kompletnie szalony pomysł”.

707
00:53:43,137 --> 00:53:47,183
Jeśli nie jesteśmy pewni,
że wrócimy na górę,

708
00:53:47,266 --> 00:53:49,352
nie zjedziemy do krateru.

709
00:53:52,855 --> 00:53:58,319
Dlatego zbudowaliśmy wielkie miejsce
do testów z modelem łazika w skali 1:1.

710
00:54:00,237 --> 00:54:01,572
Trochę ślisko.

711
00:54:02,365 --> 00:54:05,534
Próbowaliśmy odwzorować
geometrię i glebę...

712
00:54:07,703 --> 00:54:10,247
Przy pierwszej próbie

713
00:54:10,331 --> 00:54:12,375
pojechaliśmy prosto w górę...

714
00:54:12,458 --> 00:54:14,126
a on zjechał prosto w dół.

715
00:54:17,088 --> 00:54:19,465
Spróbowaliśmy poruszać się ślimaczym,

716
00:54:19,548 --> 00:54:22,218
a raczej łazikowym tempem, powoli w dół.

717
00:54:24,929 --> 00:54:27,264
Bardzo ostrożnie planując trasę,

718
00:54:27,348 --> 00:54:30,559
żeby trzymać Opportunity
z dala od kłopotów.

719
00:54:42,947 --> 00:54:46,492
Wróciliśmy następnego dnia
i obejrzeliśmy zdjęcia.

720
00:54:47,159 --> 00:54:50,413
W całym pomieszczeniu
słychać było odgłosy szoku.

721
00:54:51,122 --> 00:54:54,291
Powierzchnia na brzegu krateru

722
00:54:54,375 --> 00:54:57,128
nie była tak przyczepna, jak myśleliśmy,

723
00:54:57,211 --> 00:55:00,172
i najwyraźniej zaczęła zjeżdżać w dół...

724
00:55:01,215 --> 00:55:04,176
W stronę wielkiego głazu.

725
00:55:12,518 --> 00:55:16,355
Ale nasze łaziki mają wbudowaną autonomię.

726
00:55:18,107 --> 00:55:21,444
Pozwalamy im, żeby samodzielnie myślały.

727
00:55:22,278 --> 00:55:25,239
Ponieważ łazik wie więcej od nas

728
00:55:25,322 --> 00:55:28,117
o sytuacji na Marsie.

729
00:55:30,119 --> 00:55:32,955
Więc gdy Opportunity
zsunęła się w dół krateru...

730
00:55:35,249 --> 00:55:37,918
Zauważyła, że za bardzo się osuwa,

731
00:55:38,627 --> 00:55:44,592
i zatrzymała się, zaledwie centymetry
od brzegu jej panelu słonecznego.

732
00:55:46,093 --> 00:55:49,096
Tylko tyle dzieliło ją
od uderzenia w wielki głaz...

733
00:55:49,764 --> 00:55:53,267
Co oznaczałoby
koniec misji dla Opportunity.

734
00:55:55,394 --> 00:55:59,273
Wszyscy dostaliśmy zawałów serca,
ale autonomia nas uratowała.

735
00:56:00,649 --> 00:56:03,235
Byliśmy tacy dumni
z naszego szczęśliwego łazika.

736
00:56:09,575 --> 00:56:10,785
Przy misji Opportunity

737
00:56:11,535 --> 00:56:15,372
mieliśmy wydrukowane
wielkie zdjęcie, zrobione z orbity,

738
00:56:15,498 --> 00:56:19,001
przedstawiające pas z północy na południe.

739
00:56:19,627 --> 00:56:22,296
A na nim krater Eagle,
gdzie wylądowaliśmy,

740
00:56:23,506 --> 00:56:25,758
i krater Endurance,
gdzie była Opportunity.

741
00:56:25,841 --> 00:56:27,927
Rozłożyliśmy je na stole.

742
00:56:29,970 --> 00:56:31,597
Na samym końcu

743
00:56:31,680 --> 00:56:34,433
znajdował się wielki krater,
kilometry na południe,

744
00:56:34,517 --> 00:56:36,310
który nazwaliśmy Victoria.

745
00:56:40,106 --> 00:56:42,399
KRATER VICTORIA

746
00:56:42,483 --> 00:56:44,110
Wiem, że to niedorzeczne.

747
00:56:44,193 --> 00:56:46,904
Najpierw mówimy,
że misja potrwa trzy miesiące.

748
00:56:46,987 --> 00:56:48,739
A potem, że jest taki krater,

749
00:56:48,823 --> 00:56:51,117
do którego łazik dotrze w dwa lata.

750
00:56:51,992 --> 00:56:53,244
Ale i tak to zrobiliśmy.

751
00:56:53,994 --> 00:56:55,788
Najpierw najważniejsze.

752
00:57:14,682 --> 00:57:18,227
PÓŁTORA ROKU OD ROZPOCZĘCIA MISJI

753
00:57:18,310 --> 00:57:22,565
Krater Victoria był daleko.

754
00:57:30,656 --> 00:57:34,451
Ale to była prosta droga.
Żadnych wzgórz ani gór po drodze.

755
00:57:35,619 --> 00:57:37,830
Tylko morze pyłu.

756
00:57:40,583 --> 00:57:43,377
Włączyliśmy coś,
co nazywamy „jazdą po omacku”.

757
00:57:48,674 --> 00:57:50,384
Daliśmy sygnał Opportunity:

758
00:57:50,467 --> 00:57:53,470
„Nic nie widzimy.
Zaufaj nam, jedź prosto”.

759
00:57:58,893 --> 00:58:00,477
I pojechaliśmy po omacku,

760
00:58:00,561 --> 00:58:04,356
postęp odmierzaliśmy obrotem kół.

761
00:58:09,528 --> 00:58:12,364
Koła obracały się w trakcie jazdy,

762
00:58:14,950 --> 00:58:16,577
ale ku naszemu zdziwieniu,

763
00:58:19,830 --> 00:58:21,832
Oppy w ogóle się nie poruszyła.

764
00:58:23,751 --> 00:58:24,710
PROBLEM: ZAKOPANE KOŁA

765
00:58:24,793 --> 00:58:27,046
Przejdź do miejsca, w którym utknęła.

766
00:58:27,129 --> 00:58:30,633
Nie zrobiła praktycznie
żadnego postępu od tego miejsca.

767
00:58:30,716 --> 00:58:33,260
Ale łazik myślał, że wykonuje swój plan,

768
00:58:33,344 --> 00:58:35,512
jakby był już tutaj.

769
00:58:35,596 --> 00:58:40,893
Przez cały dzień Opportunity
tylko kręciła kołami w miejscu,

770
00:58:40,976 --> 00:58:43,979
zakopując się coraz głębiej i głębiej.

771
00:58:49,735 --> 00:58:51,487
NASA: ZATRZYMAJ SIĘ.

772
00:58:51,779 --> 00:58:55,115
OPPY: DOBRZE. ZATRZYMAŁAM SIĘ.

773
00:58:56,116 --> 00:58:57,576
Nie ma takiego podręcznika.

774
00:58:57,660 --> 00:59:00,871
„Rozdział IV:
Wyciąganie marsjańskiego łazika z piachu”.

775
00:59:00,955 --> 00:59:03,707
Więc zbudowaliśmy kopię wydm w JPL

776
00:59:03,791 --> 00:59:05,125
i zakopaliśmy łazik.

777
00:59:07,086 --> 00:59:09,004
Z inżynierskiego punktu widzenia

778
00:59:09,672 --> 00:59:12,883
było to ekscytujące, bo lubimy wyzwania.

779
00:59:14,426 --> 00:59:16,136
Prawie jak ruchome piaski.

780
00:59:16,887 --> 00:59:21,267
Przez sześć tygodni myśleliśmy,
jak wyciągnąć Opportunity.

781
00:59:22,893 --> 00:59:26,689
Ale na zboczu nie było żadnego tarcia.

782
00:59:27,690 --> 00:59:30,150
Jakbyśmy próbowali przejechać przez mąkę.

783
00:59:32,486 --> 00:59:37,032
Inżynierowie zdecydowali, że jedyną szansą
jest wrzucenie wstecznego na maksa.

784
00:59:40,661 --> 00:59:43,163
NASA: WŁĄCZ WSTECZNY. MAKSYMALNA PRĘDKOŚĆ.

785
00:59:43,372 --> 00:59:47,376
OPPY: DOBRZE. KOŁA SIĘ OBRACAJĄ.

786
00:59:56,385 --> 00:59:59,054
Ale na Marsie robiło się coraz gorzej.

787
00:59:59,138 --> 01:00:01,640
Wyglądało na to,
że bardziej się zakopujemy.

788
01:00:02,099 --> 01:00:03,517
To mógł być koniec.

789
01:00:05,769 --> 01:00:07,771
Sol 483.

790
01:00:08,397 --> 01:00:10,316
Znacznie spadła moc.

791
01:00:10,983 --> 01:00:14,611
W tej chwili ledwie
trzymamy się przy życiu.

792
01:00:38,052 --> 01:00:40,387
OPPY: POSTĘP O DWA METRY.

793
01:00:40,471 --> 01:00:41,513
WYDOSTAŁAM SIĘ!

794
01:00:41,597 --> 01:00:43,057
Sol 484.

795
01:00:44,350 --> 01:00:47,186
Wróciła możliwość dłuższej jazdy.

796
01:00:55,152 --> 01:00:56,528
Powiedzieliśmy: „Dobra.

797
01:00:56,612 --> 01:00:59,948
„Od teraz postarajmy się
być ostrożniejsi w trakcie jazdy”.

798
01:01:00,032 --> 01:01:02,368
Więc ostrożnie pojechaliśmy na południe

799
01:01:02,451 --> 01:01:05,537
i w końcu dotarliśmy do krateru Victoria.

800
01:01:06,455 --> 01:01:09,875
DWA I PÓŁ ROKU OD ROZPOCZĘCIA MISJI

801
01:01:13,087 --> 01:01:15,672
Cześć z nas była na imprezie

802
01:01:15,756 --> 01:01:17,633
i popijała Margarity przy stole.

803
01:01:19,134 --> 01:01:22,679
I ktoś wpadł na pomysł.
„Hej, zróbmy zakłady”.

804
01:01:22,763 --> 01:01:26,392
Zapisał nasze imiona
na serwetce do koktajli.

805
01:01:26,475 --> 01:01:28,685
Każde z nas miało wyłożyć 20 dolców.

806
01:01:28,769 --> 01:01:29,603
BUDOWA MIĘDZYPLANETARNEJ SPOŁECZNOŚCI
MER 2003

807
01:01:29,686 --> 01:01:30,771
A my na to: „Dobra”.

808
01:01:30,854 --> 01:01:34,900
„Ile łazików będzie żywych za rok?
Oba, jeden czy żaden?”.

809
01:01:34,983 --> 01:01:36,110
SZCZĘŚLIWE POCZĄTKI
SPIRIT - OPPORTUNITY

810
01:01:36,902 --> 01:01:38,946
Zatrzymaliśmy tę serwetkę.

811
01:01:39,696 --> 01:01:43,325
I powtórzyliśmy to
następnego roku i następnego.

812
01:01:46,286 --> 01:01:50,874
Każdego roku Steve Squyres,
główny naukowiec projektu,

813
01:01:51,625 --> 01:01:55,045
głosował za tym,
że oba łaziki będą za rok martwe.

814
01:01:55,129 --> 01:01:59,591
Moje rozumowanie opierało się na tym,
że pewnego dnia wygram

815
01:01:59,675 --> 01:02:04,096
i kiedy już mi się uda,
to poprawi mi humor i nie będę smutny.

816
01:02:05,264 --> 01:02:07,349
Ja głosowałem przeciwnie.

817
01:02:07,433 --> 01:02:09,685
Że oba łaziki wciąż będą żyły.

818
01:02:11,311 --> 01:02:15,315
Więc całkiem nieźle mi szły
te zakłady na przestrzeni lat.

819
01:02:24,908 --> 01:02:28,745
W tym czasie Spirit,
nasza ciężko pracująca robotnica,

820
01:02:28,829 --> 01:02:30,998
badała Wzgórza Columbia.

821
01:02:33,417 --> 01:02:36,378
Ale miała problemy techniczne.

822
01:02:40,591 --> 01:02:43,802
Aż w końcu nawaliło prawe przednie koło.

823
01:02:52,936 --> 01:02:56,398
Ktoś powiedział:
„To jak te wózki sklepowe,

824
01:02:56,482 --> 01:02:59,943
którym nie obraca się koło,
więc łatwiej je ciągnąć niż pchać”.

825
01:03:01,403 --> 01:03:03,864
„Pchać, no właśnie! Jedźmy tyłem”.

826
01:03:08,994 --> 01:03:12,956
Tak więc Spirit powoli przejechała tyłem
przez Wzgórza Columbia,

827
01:03:13,040 --> 01:03:16,293
ciągnąc za sobą zepsute koło.

828
01:03:17,211 --> 01:03:21,006
To było okropne, bo nadchodziła zima.

829
01:03:26,970 --> 01:03:31,975
Marsjańska zima
jest dwa razy dłuższa od ziemskiej.

830
01:03:33,268 --> 01:03:35,062
Robi się naprawdę zimno.

831
01:03:35,812 --> 01:03:40,526
Tak zimno, że większość energii pochłania

832
01:03:40,609 --> 01:03:43,820
utrzymanie podzespołów
powyżej pewnej temperatury,

833
01:03:43,904 --> 01:03:45,864
żeby się nie zepsuły.

834
01:03:47,115 --> 01:03:50,536
W przypadku Spirit
potrzebowaliśmy sposobu,

835
01:03:50,619 --> 01:03:53,121
żeby zwrócić panele w stronę słońca.

836
01:03:54,414 --> 01:03:58,710
Ale mogliśmy to zrobić,
tylko przechylając cały pojazd.

837
01:04:10,305 --> 01:04:12,808
Spirit musiała wspinać się na wstecznym

838
01:04:12,891 --> 01:04:16,687
po skalistym i nierównym terenie,

839
01:04:19,273 --> 01:04:22,276
żeby przetrwać całą zimę.

840
01:04:30,617 --> 01:04:34,705
Poza porami roku
mieliśmy jeszcze burze piaskowe.

841
01:04:36,665 --> 01:04:39,960
Czasem burze piaskowe
przeradzały się w globalną burzę.

842
01:04:40,043 --> 01:04:41,753
TRZY I PÓŁ ROKU OD ROZPOCZĘCIA MISJI

843
01:04:41,837 --> 01:04:44,464
A tamta najmocniej uderzyła w Opportunity.

844
01:04:47,134 --> 01:04:49,928
Sol 1226.

845
01:04:50,971 --> 01:04:53,557
Opportunity walczy o życie.

846
01:04:55,058 --> 01:04:58,895
Mars przestał się patyczkować
i uderzył w lokalizację Opportunity

847
01:04:58,979 --> 01:05:01,815
rekordową ilością pyłu w powietrzu.

848
01:05:08,614 --> 01:05:12,618
Dlatego musieliśmy zmienić proces
podejmowania decyzji przez łazik,

849
01:05:12,701 --> 01:05:15,579
żeby w przypadku spadku mocy...

850
01:05:17,956 --> 01:05:21,918
Opportunity mogła się wyłączyć
w celu oszczędzania energii.

851
01:05:22,002 --> 01:05:24,963
OPPY: WYŁĄCZANIE WSZYSTKICH SYSTEMÓW.

852
01:05:30,844 --> 01:05:32,429
Nikt nie chciał przyznać,

853
01:05:32,512 --> 01:05:35,599
że przeczuwaliśmy koniec misji.

854
01:05:37,017 --> 01:05:40,395
Widzieliśmy burzę piaskową,
mogliśmy śledzić ją z orbity.

855
01:05:42,856 --> 01:05:46,234
Minęły tygodnie,
zanim pogoda się uspokoiła.

856
01:05:47,944 --> 01:05:52,532
Pierwotnie spodziewaliśmy się danych

857
01:05:52,616 --> 01:05:56,203
o 20.40 UTC, ale mamy mało czasu.

858
01:05:57,037 --> 01:06:01,291
Mieliśmy dziś wiele sugestii
piosenek na pobudkę,

859
01:06:01,375 --> 01:06:04,961
więc uznałam, że będą leciały w czasie,
gdy będziemy odbierać dane.

860
01:06:18,266 --> 01:06:22,646
Musieliśmy czekać,
żeby przekonać się, czy przetrwamy.

861
01:06:24,481 --> 01:06:26,858
Wychodzi słońce

862
01:06:28,485 --> 01:06:30,320
Wychodzi słońce

863
01:06:30,404 --> 01:06:33,490
I wiem, że będzie dobrze

864
01:06:37,536 --> 01:06:43,250
Kochanie, co to była za długa zima

865
01:06:45,252 --> 01:06:51,174
Jakby trwała całe wieki

866
01:06:52,384 --> 01:06:54,344
Wychodzi słońce

867
01:06:56,179 --> 01:06:58,056
Wychodzi słońce

868
01:06:58,140 --> 01:07:01,351
I wiem, że będzie dobrze

869
01:07:05,731 --> 01:07:11,737
Uśmiechy wracają na ludzkie twarze

870
01:07:12,696 --> 01:07:15,824
Wydaje się...

871
01:07:15,907 --> 01:07:20,620
Chyba nikt nie spodziewał się, że łaziki
przetrwają wszystkie te katastrofy.

872
01:07:20,704 --> 01:07:22,539
Wychodzi słońce

873
01:07:24,207 --> 01:07:26,251
Wychodzi słońce

874
01:07:26,334 --> 01:07:31,006
Zaczęliśmy myśleć:
„Mars już nic nam nie może zrobić”.

875
01:07:31,089 --> 01:07:34,426
Udało nam się wszystko przetrwać.
Jesteśmy niezwyciężeni.

876
01:07:36,845 --> 01:07:38,513
Ale misja nie dobiegła końca.

877
01:07:39,973 --> 01:07:42,392
Wciąż mieliśmy nadzieję znaleźć miejsce,

878
01:07:42,476 --> 01:07:44,186
w którym mogło powstać życie.

879
01:07:44,770 --> 01:07:48,774
Z wodą o neutralnym pH,
która może nawet byłaby pitna.

880
01:07:58,825 --> 01:08:00,619
-Squyres.
-Miło tutaj być.

881
01:08:00,702 --> 01:08:02,537
-Dziękuję, że przyszedłeś.
-Pewnie.

882
01:08:02,621 --> 01:08:07,292
Oto model jednego z łazików,
które są teraz na Marsie.

883
01:08:07,375 --> 01:08:09,878
-Zgadza się.
-Który to, Spirit czy Opportunity?

884
01:08:09,961 --> 01:08:12,172
Są właściwie identycznymi
bliźniaczkami. Wyglądają tak samo.

885
01:08:12,255 --> 01:08:14,174
Nie potrafisz rozróżnić swoich dzieci?

886
01:08:14,257 --> 01:08:15,717
Czyli mówisz, że jesteś okropnym ojcem.

887
01:08:18,428 --> 01:08:21,014
Misja Spirit oraz Opportunity

888
01:08:21,723 --> 01:08:26,102
zwróciła uwagę opinii publicznej.

889
01:08:27,187 --> 01:08:28,063
MISJA NA MARSA
CNN TODAY - MILES O'BRIEN

890
01:08:28,146 --> 01:08:30,315
Na Marsie znów mamy duży ruch.

891
01:08:30,398 --> 01:08:32,651
Łaziki Spirit i Opportunity
wciąż nie dają za wygraną.

892
01:08:32,734 --> 01:08:34,820
Udało im się przebyć 16 kilometrów.

893
01:08:34,903 --> 01:08:35,737
TRIUMFALNE LĄDOWANIE NA MARSIE

894
01:08:35,821 --> 01:08:37,572
Wykonały ponad 156 000 zdjęć.

895
01:08:37,656 --> 01:08:38,865
ROZWÓJ ŁAZIKÓW
NOWY ETAP EKSPLORACJI MARSA

896
01:08:38,949 --> 01:08:41,701
NASA robi kawał świetnej roboty
w poznawaniu kosmosu.

897
01:08:42,828 --> 01:08:47,332
Ale jak wytłumaczyć ośmiolatkowi
spektroskopię promieni gamma?

898
01:08:49,626 --> 01:08:51,419
Robotyczny geolog to coś,

899
01:08:52,170 --> 01:08:55,173
co każdy mniej więcej mógł zrozumieć.

900
01:08:56,842 --> 01:08:59,261
A teraz eksploracja i przygoda

901
01:08:59,344 --> 01:09:03,348
mogą stać się doświadczeniem
dzielonym przez wielu ludzi.

902
01:09:04,266 --> 01:09:05,183
Co on robi?

903
01:09:06,476 --> 01:09:08,979
Łaziki stały się fenomenem.

904
01:09:10,689 --> 01:09:14,276
Uosabiały eksplorację i ciekawość,
zainteresowanie światem.

905
01:09:14,359 --> 01:09:17,195
Powodzenia, łaziki na Marsie,
gdziekolwiek dziś jesteście.

906
01:09:17,279 --> 01:09:21,867
A im dłużej pozostawały na chodzie
i im więcej mogły odkryć w przyszłości...

907
01:09:21,950 --> 01:09:23,535
Ma nadgarstek.

908
01:09:23,618 --> 01:09:27,914
Tym bardziej ludzie na całym świecie
się do nich przywiązywali.

909
01:09:29,583 --> 01:09:32,711
Ale chyba żadne z nas
nie zdawało sobie w pełni sprawy

910
01:09:32,794 --> 01:09:37,549
z wpływu, jaki mieliśmy na ludzi,
dopóki Spirit nie utknęła.

911
01:09:37,632 --> 01:09:41,428
KIEROWNIK MISJI

912
01:09:42,012 --> 01:09:45,140
Moje alter ego, Spirit, miała problem.

913
01:09:48,810 --> 01:09:50,645
Już miała zepsute koło.

914
01:09:50,729 --> 01:09:52,230
PIĘĆ LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

915
01:09:52,314 --> 01:09:54,691
Trochę się zakopała

916
01:09:56,192 --> 01:09:58,778
i wtedy zepsuło się kolejne koło,

917
01:09:58,862 --> 01:10:00,947
a do tego zbliżała się zima.

918
01:10:04,034 --> 01:10:08,830
Ale uznałam, znając Spirit,
że jakoś sobie poradzi.

919
01:10:12,125 --> 01:10:13,668
Ta kupa kamieni...

920
01:10:14,377 --> 01:10:18,006
Być może na tym zawisnęliśmy.

921
01:10:19,007 --> 01:10:22,761
Zapadamy się głębiej,
zarówno na Marsie, jak i podczas testów.

922
01:10:24,846 --> 01:10:29,768
Pierwszy slajd pokazuje,
ile energii potrzeba Spirit.

923
01:10:30,310 --> 01:10:33,063
Liczby na czerwono wskazują,

924
01:10:33,146 --> 01:10:36,942
że nie wystarczy nam energii,
żeby przetrwać dłuższy czas.

925
01:10:38,985 --> 01:10:41,404
Teraz to był wyścig z czasem.

926
01:10:41,488 --> 01:10:46,117
Robiliśmy bardzo powolne postępy,
ale musieliśmy spróbować pokonać zimę.

927
01:10:46,993 --> 01:10:51,539
Zaczęliśmy otrzymywać
listy i telefony od ludzi.

928
01:10:52,916 --> 01:10:54,918
Naprawdę mieliśmy poczucie,

929
01:10:55,001 --> 01:10:58,380
że musimy zrobić wszystko,
co się da, żeby ocalić Spirit.

930
01:10:58,922 --> 01:11:02,133
UWOLNIĆ SPIRIT

931
01:11:02,217 --> 01:11:05,220
Nazwali tę kampanię „Uwolnić Spirit”.

932
01:11:06,930 --> 01:11:08,598
To nam pokazało,

933
01:11:08,682 --> 01:11:14,396
że ludzie mogą nawiązać więź z robotem.

934
01:11:15,814 --> 01:11:18,316
Sol 2196.

935
01:11:19,192 --> 01:11:22,028
Spirit została przygotowana
do snu zimowego.

936
01:11:23,071 --> 01:11:24,656
Położono ją do łóżka.

937
01:11:25,281 --> 01:11:28,076
Teraz wszyscy czekamy na sygnał...

938
01:11:28,576 --> 01:11:30,203
albo jego brak.

939
01:11:32,831 --> 01:11:37,419
Przez hipotermię
łazik nie mógł już się komunikować.

940
01:11:41,840 --> 01:11:44,134
Albo obudzi się następnego ranka,

941
01:11:44,718 --> 01:11:46,511
albo nie przebudzi się już nigdy.

942
01:11:51,474 --> 01:11:53,143
Gdy słońce wzeszło...

943
01:11:54,811 --> 01:11:57,605
nasłuchiwaliśmy w oczekiwaniu

944
01:11:58,690 --> 01:12:02,694
na szept, sygnał... Cokolwiek.

945
01:12:05,196 --> 01:12:06,197
I nic.

946
01:12:11,244 --> 01:12:14,122
Czuliśmy się, pod wieloma względami,

947
01:12:14,205 --> 01:12:17,459
jakbyśmy oglądali odejście przyjaciela.

948
01:12:19,335 --> 01:12:23,757
Wiem, że ludzie uznają to za dziwne,
bo brzmię, jakbym mówiła o osobie,

949
01:12:23,840 --> 01:12:25,800
ale nawet jeśli nie była osobą,

950
01:12:25,884 --> 01:12:28,678
wciąż była ważną częścią naszego życia.

951
01:12:31,723 --> 01:12:34,392
Spirit była wytrzymałym
i odważnym łazikiem.

952
01:12:34,517 --> 01:12:37,312
Środowisko było dla niej
bardziej wymagające.

953
01:12:38,063 --> 01:12:41,024
Może to dlatego,
że byłam kierowniczką misji Spirit

954
01:12:41,107 --> 01:12:43,610
i chciałam, żeby była jak ja, ale...

955
01:12:43,693 --> 01:12:47,238
Czuję się... Jakby w pewien sposób
łączyła mnie więź ze Spirit.

956
01:12:52,577 --> 01:12:55,622
Może też była trochę zmęczona

957
01:12:55,705 --> 01:12:57,582
po tej całej ciężkiej pracy.

958
01:13:02,545 --> 01:13:07,717
SPIRIT: ZAKOŃCZENIE MISJI
3 STYCZNIA 2004 R. - 25 MAJA 2011 R.

959
01:13:16,518 --> 01:13:22,524
W każdym razie, jeśli uda nam się
wycisnąć dzisiaj jakieś 100 metrów...

960
01:13:22,607 --> 01:13:24,317
Przedstaw linię, jaką widzisz...

961
01:13:24,400 --> 01:13:28,947
Do tego czasu tylko garstka ludzi
z pierwotnego zespołu projektowego

962
01:13:29,030 --> 01:13:30,657
pozostała w zespole.

963
01:13:31,616 --> 01:13:36,204
Jesteśmy w kolejnym pokoleniu
inżynierów, którzy kierują Opportunity.

964
01:13:40,917 --> 01:13:44,921
Nigdy bym nie przypuszczała,
że będę mogła pracować przy Opportunity.

965
01:13:47,632 --> 01:13:50,093
Gdy byłam w ósmej klasie,

966
01:13:50,176 --> 01:13:54,347
zobaczyłam materiał w telewizji
o lądowaniu Spirit i Opportunity.

967
01:13:56,099 --> 01:13:59,102
Mieszkałam w miasteczku
pośrodku niczego w Teksasie.

968
01:13:59,185 --> 01:14:00,019
BEKAH SOSLAND-SIEGFRIEDT
DYREKTOR LOTU

969
01:14:00,979 --> 01:14:03,523
Ale wiedziałam,
że to jest coś, co chcę robić.

970
01:14:03,606 --> 01:14:06,192
Chciałam pomóc znaleźć życie
na innych planetach.

971
01:14:07,402 --> 01:14:09,320
ZOSTAŃ CZĘŚCIĄ HISTORII!

972
01:14:09,404 --> 01:14:11,239
Gdy miałam jakieś 17 lat,

973
01:14:11,322 --> 01:14:14,742
ogłoszono konkurs na imiona
dla Spirit i Opportunity.

974
01:14:15,743 --> 01:14:17,412
MOOGEGA COOPER
INŻYNIER OCHRONY PLANETY

975
01:14:17,495 --> 01:14:20,874
Zgłosiłam imiona Romulus i Remus.

976
01:14:22,250 --> 01:14:25,628
Ich ojcem był Mars, bóg wojny.

977
01:14:27,005 --> 01:14:29,132
Nie wiem, co sobie myślałam.

978
01:14:29,674 --> 01:14:34,429
Ale to wtedy mój mózg
kompletnie zwrócił się na Marsa

979
01:14:34,512 --> 01:14:36,097
i eksplorację kosmosu.

980
01:14:38,308 --> 01:14:42,520
W końcu trafiłam
do programu marsjańskiego NASA.

981
01:14:43,980 --> 01:14:46,107
Kiedy zaczęłam pracę w JPL,

982
01:14:47,150 --> 01:14:49,819
Opportunity była tym starym łazikiem

983
01:14:49,903 --> 01:14:53,823
na wielokrotnie przedłużonej misji.

984
01:14:54,949 --> 01:14:58,953
Ale to z jej powodu
zajęłam się inżynierią lotniczą.

985
01:14:59,495 --> 01:15:03,208
Wiedziałam, że chcę
zacząć swoją karierę od Opportunity.

986
01:15:03,291 --> 01:15:06,377
Wszystkie stanowiska, mówi wasze TDL.

987
01:15:06,461 --> 01:15:09,589
Zaczniemy odprawę za jakieś pięć minut.

988
01:15:20,225 --> 01:15:22,852
Gdy odeszła Spirit...

989
01:15:23,603 --> 01:15:26,606
Zastanawialiśmy się,
co dalej z Opportunity.

990
01:15:28,066 --> 01:15:30,860
Czy będziemy sobie nią jeździć,
aż odpadną koła?

991
01:15:31,861 --> 01:15:35,406
Czy damy gaz do dechy
i pojedziemy jak najszybciej,

992
01:15:35,490 --> 01:15:38,409
by spróbować dotrzeć
do kolejnego dużego krateru?

993
01:15:40,995 --> 01:15:46,209
Wiele kilometrów dalej
znajdował się krater Endeavour.

994
01:15:46,960 --> 01:15:49,087
Znajdowały się tam najstarsze skały,

995
01:15:49,170 --> 01:15:52,131
jakie do tej pory widziała Opportunity.

996
01:15:52,215 --> 01:15:53,800
KRATER ENDEAVOUR

997
01:15:53,883 --> 01:15:55,885
Ale podróż zajęłaby lata.

998
01:15:56,719 --> 01:15:58,471
Mogło nam się nie udać,

999
01:15:58,554 --> 01:16:02,392
ale było tam tyle do zbadania,
że warto spróbować.

1000
01:16:03,309 --> 01:16:07,772
Sol 1785. Piąty rok misji.

1001
01:16:07,855 --> 01:16:09,274
PIĘĆ LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1002
01:16:09,357 --> 01:16:12,568
Opportunity posuwa się
w stronę krateru Endeavour,

1003
01:16:12,652 --> 01:16:16,239
jadąc tak często i długo, jak to możliwe.

1004
01:16:17,740 --> 01:16:20,952
W tym tygodniu wygrała
na galaktycznej loterii

1005
01:16:21,035 --> 01:16:24,205
i trafił ją piorun. Tak jakby.

1006
01:16:24,289 --> 01:16:28,876
Uderzyło w nią promieniowanie kosmiczne,
które zatrzymało ją na kilka dni.

1007
01:16:29,585 --> 01:16:33,589
Ale ma się dobrze i wróciła w trasę.

1008
01:16:34,507 --> 01:16:39,053
Sol 2042. Szósty rok misji.

1009
01:16:39,137 --> 01:16:40,013
SZEŚĆ LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1010
01:16:40,096 --> 01:16:43,308
Opportunity najwyraźniej została
łowczynią meteorytów.

1011
01:16:44,100 --> 01:16:48,771
W trakcie podróży do Endeavour
odkryła już trzy meteoryty.

1012
01:16:48,855 --> 01:16:50,898
OPPORTUNITY - HAZCAM
SYSTEMY W NORMIE - TEMPERATURA -20°C

1013
01:16:51,733 --> 01:16:54,319
Sol 2213.

1014
01:16:55,403 --> 01:17:00,033
Oppy doświadcza swojej czwartej zimy
na Marsie, najzimniejszej ze wszystkich.

1015
01:17:00,908 --> 01:17:04,912
Aby oszczędzić energię, łazik więcej śpi,

1016
01:17:05,038 --> 01:17:07,248
by nie wyziębić elektroniki.

1017
01:17:09,417 --> 01:17:11,919
Więc tak gnamy i gnamy.

1018
01:17:12,003 --> 01:17:15,757
W niektóre dni pokonujemy
duży dystans, w inne niewielki.

1019
01:17:15,840 --> 01:17:17,216
Ale jedziemy naprzód.

1020
01:17:18,176 --> 01:17:19,844
Siódmy rok misji.

1021
01:17:19,927 --> 01:17:21,054
SIEDEM LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1022
01:17:21,137 --> 01:17:23,765
Opportunity dzielą już tylko dwa kilometry

1023
01:17:23,848 --> 01:17:25,516
od krateru Endeavour.

1024
01:17:26,309 --> 01:17:29,228
Dotrze do krateru w Punkcie Spirit,

1025
01:17:29,312 --> 01:17:32,815
nazwanym na cześć poległej siostry Oppy.

1026
01:17:36,944 --> 01:17:37,820
META

1027
01:17:37,904 --> 01:17:42,909
Witajcie na pierwszy marsjańskim maratonie
w Laboratorium Napędu Odrzutowego.

1028
01:17:45,620 --> 01:17:50,625
Łazik Opportunity
przebyła dystans maratonu na Marsie

1029
01:17:50,708 --> 01:17:52,377
zaledwie półtora tygodnia temu.

1030
01:17:56,089 --> 01:17:58,132
Gratulacje!

1031
01:17:58,883 --> 01:18:04,430
Udało nam się znacznie wyjść
poza nasz okres gwarancji,

1032
01:18:04,514 --> 01:18:07,517
przedłużonej gwarancji
i telefonu z wieścią:

1033
01:18:07,600 --> 01:18:11,145
„Hej, dajemy wam dłuższą gwarancję”.
Jesteśmy jeszcze dalej.

1034
01:18:16,692 --> 01:18:20,071
Oppy zaczęła przejawiać oznaki starości.

1035
01:18:22,031 --> 01:18:25,410
Jej siwymi włosami był pył nagromadzony

1036
01:18:25,493 --> 01:18:28,413
w szczelinach pomiędzy kablami.

1037
01:18:33,126 --> 01:18:35,378
Jeden ze stawów w ramieniu Opportunity

1038
01:18:35,461 --> 01:18:38,256
zaczął cierpieć na artretyzm.

1039
01:18:47,932 --> 01:18:51,144
Zdaliśmy sobie sprawę,
że jeśli będziemy nim dalej ruszać,

1040
01:18:51,227 --> 01:18:54,355
zatrzyma się w miejscu,
w którym nie chcielibyśmy.

1041
01:18:58,860 --> 01:19:02,363
Więc zostawiliśmy ramię
wysunięte przed łazikiem

1042
01:19:02,447 --> 01:19:04,157
już do końca misji.

1043
01:19:07,410 --> 01:19:09,495
Poza artretyzmem

1044
01:19:10,163 --> 01:19:14,333
Opportunity zaczęła mieć problemy
z prawym przednim kołem.

1045
01:19:18,921 --> 01:19:22,758
Podczas prowadzenia
trzeba było pamiętać, że skręca się w bok,

1046
01:19:22,842 --> 01:19:25,219
i brać na to poprawkę.

1047
01:19:30,850 --> 01:19:33,269
Z wiekiem Oppy zaczęła też

1048
01:19:33,352 --> 01:19:36,939
tracić pamięć.

1049
01:19:44,614 --> 01:19:46,407
Gdy zasypiała...

1050
01:19:49,243 --> 01:19:52,914
zapominała o wszystkich zebranych danych

1051
01:19:52,997 --> 01:19:56,167
i o tym, co zrobiła, zanim się obudziła.

1052
01:19:59,670 --> 01:20:04,050
W tym samym czasie,
gdy Opportunity zaczęła tracić pamięć...

1053
01:20:06,260 --> 01:20:09,472
zdiagnozowano Alzheimera u mojej babci.

1054
01:20:10,389 --> 01:20:15,686
Patrzyłam, jak moja babcia
przestaje być sobą.

1055
01:20:18,439 --> 01:20:19,357
Rower.

1056
01:20:19,440 --> 01:20:24,237
To było dla mnie
jedno z trudniejszych doświadczeń.

1057
01:20:28,074 --> 01:20:32,286
Gdy zobaczyłam, jak gaśnie Opportunity,

1058
01:20:34,205 --> 01:20:38,209
uznałam, że trzeba znaleźć sposób
na pracę w tych nowych warunkach,

1059
01:20:38,292 --> 01:20:40,503
pomimo jej amnezji.

1060
01:20:46,217 --> 01:20:51,138
Udało nam się to przez wymuszenie,
by nie zasypiała.

1061
01:20:51,222 --> 01:20:52,348
NASA: DZISIAJ NIE ŚPIJ.

1062
01:20:52,431 --> 01:20:53,558
PRZEŚLIJ DANE, ZANIM PÓJDZIESZ SPAĆ.

1063
01:20:53,641 --> 01:20:57,019
Żeby mogła wysłać na Ziemię dane,
zanim znowu zaśnie

1064
01:20:57,103 --> 01:20:58,896
i zapomni o wszystkim, co zrobiła.

1065
01:20:58,980 --> 01:21:01,941
OPPY: PRZESYŁAM DANE.

1066
01:21:06,070 --> 01:21:11,033
Myślę, że Opportunity
pomogła mi lepiej poradzić sobie

1067
01:21:11,117 --> 01:21:13,578
z sytuacją mojej babci.

1068
01:21:15,955 --> 01:21:19,959
Lepiej zrozumieć tę część życia.

1069
01:21:25,673 --> 01:21:28,134
Mimo to była idealnym dzieckiem

1070
01:21:29,176 --> 01:21:35,141
i wciąż dawała z siebie wszystko,
by wykonać swoją misję,

1071
01:21:35,266 --> 01:21:39,270
by znaleźć neutralną wodę,
która pozwoliłaby na życie na Marsie.

1072
01:21:46,235 --> 01:21:48,779
Po wielu latach podróży

1073
01:21:48,863 --> 01:21:53,284
nareszcie zobaczyliśmy w oddali
krawędź krateru Endeavour.

1074
01:21:59,040 --> 01:22:02,043
Chociaż jest szeroki na ponad 16 km,

1075
01:22:03,586 --> 01:22:07,256
to dopiero gdy dojechaliśmy
na samą krawędź...

1076
01:22:17,475 --> 01:22:20,936
Wszystko się zmieniło, gdy Oppy
dotarła do krawędzi Endeavour.

1077
01:22:23,439 --> 01:22:26,651
Czuliśmy się,
jakby to był początek nowej misji.

1078
01:22:28,736 --> 01:22:31,197
To było zupełnie nowe
środowisko do zbadania,

1079
01:22:31,906 --> 01:22:35,409
które przenosiło nas
setki milionów lat w przeszłość.

1080
01:22:38,913 --> 01:22:41,040
Byłam zachwycona tą częścią misji.

1081
01:22:41,582 --> 01:22:42,583
DZIEWIĘĆ LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1082
01:22:42,667 --> 01:22:46,796
Sol 3300. Dziewiąty rok misji.

1083
01:22:47,463 --> 01:22:50,299
Opportunity gorączkowo
pracuje nad ukończeniem

1084
01:22:50,383 --> 01:22:53,052
analizy skały „Esperance”,

1085
01:22:53,135 --> 01:22:57,098
która może nam powiedzieć,
czy mogło tu kiedyś istnieć życie.

1086
01:23:05,231 --> 01:23:06,982
URUCHOMIONO APXS...

1087
01:23:09,777 --> 01:23:14,699
Glina, na którą oddziaływała
wodę o stosunkowo neutralnym pH.

1088
01:23:14,782 --> 01:23:15,616
ZIDENTYFIKOWANO MINERAŁY GLINY

1089
01:23:16,283 --> 01:23:19,620
To najbardziej sprzyjające warunki
do istnienia życia,

1090
01:23:19,704 --> 01:23:21,914
z jakimi spotkała się Opportunity.

1091
01:23:25,334 --> 01:23:27,461
To było wielkie odkrycie.

1092
01:23:27,545 --> 01:23:28,963
OPPORTUNITY - PANCAM
SYSTEMY W NORMIE - TEMPERATURA -27°C

1093
01:23:29,046 --> 01:23:30,506
Woda.

1094
01:23:30,589 --> 01:23:35,094
Kiedyś na powierzchni Marsa
istniała pitna, neutralna woda.

1095
01:23:42,643 --> 01:23:44,353
Do tego była to woda,

1096
01:23:44,437 --> 01:23:47,898
która mogła podtrzymywać
pradawne życie drobnoustrojowe.

1097
01:23:48,649 --> 01:23:50,359
To wręcz rewolucyjne odkrycie.

1098
01:23:52,820 --> 01:23:56,407
To nam pokazało, że Mars sprzed wieków

1099
01:23:57,158 --> 01:24:02,663
był dużo przychylniejszy powstaniu życia.

1100
01:24:04,749 --> 01:24:06,542
To był Święty Graal.

1101
01:24:07,334 --> 01:24:09,920
To był powód,
dla którego polecieliśmy na Marsa.

1102
01:24:10,838 --> 01:24:16,010
Oppy odkryła, że Mars był mokrym światem,

1103
01:24:16,093 --> 01:24:17,887
bardzo podobnym do Ziemi.

1104
01:24:19,180 --> 01:24:20,264
Były tam oceany.

1105
01:24:20,347 --> 01:24:22,933
Woda odegrała dużą rolę
w jego wczesnej historii.

1106
01:24:23,017 --> 01:24:24,727
Zupełnie odmieniła planetę.

1107
01:24:25,728 --> 01:24:30,733
DZIESIĘĆ LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1108
01:24:30,816 --> 01:24:32,109
JEDENAŚCIE LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1109
01:24:32,193 --> 01:24:35,446
Opportunity spędziła lata
na badaniu krateru Endeavour.

1110
01:24:35,529 --> 01:24:36,530
DWANAŚCIE LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1111
01:24:36,614 --> 01:24:40,326
Dokonując niesamowitych odkryć,
które opowiedziały historię wody.

1112
01:24:40,409 --> 01:24:42,369
TRZYNAŚCIE LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1113
01:24:42,453 --> 01:24:47,416
Żebyśmy mogli cofnąć się w czasie
na planetę, na której mogło być życie.

1114
01:24:52,213 --> 01:24:56,175
Wielu ludzi pyta, dlaczego uważam,
że eksploracja Marsa jest ważna.

1115
01:24:57,635 --> 01:25:00,846
Myślę, że jedną z rzeczy, które przyniesie

1116
01:25:00,930 --> 01:25:02,932
spuścizna Spirit i Opportunity,

1117
01:25:03,015 --> 01:25:05,559
to właśnie odpowiedź na to pytanie.

1118
01:25:07,394 --> 01:25:08,604
Na Marsie była woda.

1119
01:25:09,772 --> 01:25:11,440
Co się stało z tą wodą?

1120
01:25:11,524 --> 01:25:13,692
I czy możemy wykorzystać tę informację

1121
01:25:13,776 --> 01:25:16,737
i zrozumieć,
jak to się może stać tutaj, na Ziemi?

1122
01:25:18,531 --> 01:25:20,533
Czy możemy zrozumieć nasz wkład?

1123
01:25:21,408 --> 01:25:25,704
Czy robimy coś, co może przyspieszyć

1124
01:25:26,831 --> 01:25:29,250
tę zmianę tu, na Ziemi?

1125
01:25:30,584 --> 01:25:33,295
Ponieważ to nie jest coś, co można cofnąć.

1126
01:25:54,358 --> 01:25:55,442
CZTERNAŚCIE LAT OD ROZPOCZĘCIA MISJI

1127
01:25:55,526 --> 01:25:57,778
To już czternasty rok misji,

1128
01:25:57,862 --> 01:26:01,156
a 5000. sol zdarza się tylko raz.

1129
01:26:01,240 --> 01:26:02,908
To był duży kamień milowy.

1130
01:26:04,535 --> 01:26:08,163
Mamy starzejący się łazik.
Ma problemy z pamięcią i artretyzm.

1131
01:26:08,247 --> 01:26:11,125
Kamery wciąż działają. Co możemy zrobić?

1132
01:26:12,751 --> 01:26:16,088
Kilka dni przed 5000. solem zażartowałem:

1133
01:26:16,547 --> 01:26:18,173
„Musimy zrobić sobie selfie”.

1134
01:26:20,843 --> 01:26:23,637
Widzieliśmy Marsa oczami Oppy,

1135
01:26:25,431 --> 01:26:27,892
ale nie widzieliśmy samej Oppy.

1136
01:26:29,184 --> 01:26:31,729
Nie odkąd opuściła planetę w 2003 roku.

1137
01:26:31,812 --> 01:26:34,565
Mamy przed sobą trochę zbierania danych...

1138
01:26:34,648 --> 01:26:37,192
Podczas planowania 5000. sola

1139
01:26:37,276 --> 01:26:40,195
naczelny naukowiec zaczyna mówić:

1140
01:26:40,279 --> 01:26:42,740
„Zespół inżynierów ma pewną prośbę.

1141
01:26:42,823 --> 01:26:44,658
„Chcieliby zrobić selfie”.

1142
01:26:44,742 --> 01:26:46,869
Zapadła cisza.

1143
01:26:46,952 --> 01:26:49,288
Bo cały zespół naukowy myśli:

1144
01:26:49,705 --> 01:26:50,789
„Słucham?”.

1145
01:26:51,957 --> 01:26:55,544
Mamy wykorzystać resztki życia
robotycznego ramienia

1146
01:26:56,295 --> 01:27:00,007
w celu czystej, łazikowej próżności?

1147
01:27:02,051 --> 01:27:04,762
Próbowaliśmy przekonać ich
do tego pomysłu.

1148
01:27:07,932 --> 01:27:11,977
Ale nie było łatwo,
bo ramię było zepsute.

1149
01:27:13,312 --> 01:27:18,359
Musieliśmy znaleźć sposób, żeby zrobić
zdjęcia łazika ze wszystkich stron

1150
01:27:18,901 --> 01:27:20,694
bez poruszania ramieniem.

1151
01:27:22,780 --> 01:27:25,532
Nie było idealnie,
ale tylko tyle mogliśmy zrobić.

1152
01:27:26,533 --> 01:27:30,454
Myślę, że w ten sposób zespół naukowców

1153
01:27:30,537 --> 01:27:33,666
dziękował zespołowi inżynierów.
Zgodzili się dla nas.

1154
01:27:33,749 --> 01:27:36,418
„Zróbcie selfie. Zasłużyliście na to.

1155
01:27:36,502 --> 01:27:40,005
„Obejrzymy robota,
który dzięki wam tańczył dla nas”.

1156
01:27:51,892 --> 01:27:55,938
I tak inżynierowie zrobili zdjęcia
z 17 różnych ujęć.

1157
01:27:58,107 --> 01:28:00,192
Używali małego obrazu poglądowego,

1158
01:28:00,275 --> 01:28:03,278
pokazującego to,
co powinien widzieć mikroskop.

1159
01:28:04,530 --> 01:28:07,116
Komputer Opportunity był stary i powolny.

1160
01:28:10,953 --> 01:28:15,416
Zrobienie każdego zdjęcia
zajmowało jakąś minutę.

1161
01:28:20,838 --> 01:28:23,132
Odświeżamy, ale nic nie widzimy.

1162
01:28:23,215 --> 01:28:25,426
Odświeżamy, znowu nic.

1163
01:28:25,509 --> 01:28:27,344
I bum! Są wszystkie miniaturki.

1164
01:28:27,428 --> 01:28:30,097
Malutkie miniaturki po 64 pikseli.

1165
01:28:32,474 --> 01:28:35,477
Zdjęcia były trochę
niewyraźne i odwrócone.

1166
01:28:37,563 --> 01:28:40,357
Ale potem je połączyliśmy.

1167
01:28:41,775 --> 01:28:43,944
I wreszcie mieliśmy zdjęcie Opportunity.

1168
01:28:45,487 --> 01:28:49,116
Tak, było małe, czarno-białe i nieostre,

1169
01:28:49,199 --> 01:28:53,996
ale po raz pierwszy od 14 lat

1170
01:28:55,039 --> 01:28:56,498
zobaczyliśmy nasz łazik.

1171
01:29:12,973 --> 01:29:15,517
CENTRUM KONTROLI MISJI IM. CHARLESA ELACHI

1172
01:29:17,227 --> 01:29:19,813
Wszyscy, którzy pracowali
przy Opportunity,

1173
01:29:19,897 --> 01:29:24,109
otrzymywali e-maile z informacją
o prognozie pogody na Marsie.

1174
01:29:25,778 --> 01:29:30,032
I zauważyłam, że robi się
naprawdę pyliście i pochmurnie

1175
01:29:30,115 --> 01:29:32,117
w okolicy Opportunity.

1176
01:29:34,953 --> 01:29:40,167
To zdjęcie zostało zrobione w sol 5106.

1177
01:29:40,250 --> 01:29:43,504
Widać, że Słońce
jest dużym, jasnym punktem.

1178
01:29:44,213 --> 01:29:48,550
Ale zaledwie trzy sole później
Słońce zupełnie zniknęło.

1179
01:29:50,385 --> 01:29:51,386
Tak.

1180
01:29:52,971 --> 01:29:54,640
To naprawdę straszne.

1181
01:29:57,935 --> 01:30:01,396
W kierunku Oppy nadciągała burza piaskowa.

1182
01:30:02,898 --> 01:30:05,818
Udało nam się przetrwać
poprzednie burze piaskowe.

1183
01:30:05,901 --> 01:30:07,528
Opportunity przetrwała.

1184
01:30:08,487 --> 01:30:12,950
Ale po kilku dniach
do ludzi chyba dotarło,

1185
01:30:13,033 --> 01:30:16,328
że ta była inna od tych,
przez które przeszliśmy.

1186
01:30:18,205 --> 01:30:20,958
Sol 5111.

1187
01:30:22,626 --> 01:30:26,839
Burza piaskowa w okolicy Opportunity
mocno się nasiliła.

1188
01:30:31,635 --> 01:30:36,431
Ogłoszono alarm.
Przewidywany jest niedobór mocy.

1189
01:30:42,229 --> 01:30:44,398
MOJA BATERIA SIĘ WYCZERPUJE

1190
01:30:44,481 --> 01:30:46,441
I ROBI SIĘ CIEMNO.

1191
01:30:46,525 --> 01:30:50,779
OPPORTUNITY - PANCAM
SYSTEMY W NORMIE - TEMPERATURA -28°C

1192
01:30:56,994 --> 01:30:59,204
I wtedy zgasła.

1193
01:31:01,999 --> 01:31:06,086
A my na to: „Wiemy, co robić.
Mamy procedury na burze piaskowe.

1194
01:31:06,170 --> 01:31:08,630
„Spróbujemy wszystkiego, co się da,

1195
01:31:08,714 --> 01:31:11,091
„żeby wznowić komunikację z Opportunity”.

1196
01:31:12,718 --> 01:31:15,512
Na tym etapie zrezygnowano
z piosenek na pobudkę.

1197
01:31:16,180 --> 01:31:20,893
Ale w końcu przywróciliśmy tradycję
w nadziei, że piosenki pomogą.

1198
01:31:23,145 --> 01:31:26,940
I puszczaliśmy je za każdym razem,
gdy próbowaliśmy obudzić łazik.

1199
01:31:41,205 --> 01:31:43,790
Sol 5176.

1200
01:31:44,541 --> 01:31:48,754
Minęło ponad 60 soli
od ostatniego kontaktu z Opportunity.

1201
01:31:49,796 --> 01:31:52,382
Mogą minąć tygodnie, zanim się przejaśni.

1202
01:31:53,842 --> 01:31:57,471
ADMINISTRATOR DANYCH

1203
01:31:59,556 --> 01:32:01,892
GOLDSTONE 14
PRĘDKOŚĆ WIATRU 2,47 KM/H

1204
01:32:01,975 --> 01:32:04,519
Sol 5210.

1205
01:32:04,603 --> 01:32:07,898
Po prawie 100 solach bez kontaktu,

1206
01:32:07,981 --> 01:32:12,361
zespół czeka z niecierpliwością
na sygnał od Opportunity.

1207
01:32:24,581 --> 01:32:26,792
Sol 5292.

1208
01:32:27,960 --> 01:32:32,297
Od ostatniego kontaktu
z Opportunity minęło ponad pół roku.

1209
01:32:32,381 --> 01:32:35,008
Burza piaskowa nareszcie minęła.

1210
01:32:36,051 --> 01:32:39,179
Miałem nadzieję, że po prostu się obudzi.

1211
01:32:39,263 --> 01:32:40,847
Że da znak życia.

1212
01:32:46,186 --> 01:32:47,604
Ale tak się nie stało.

1213
01:32:50,023 --> 01:32:54,945
Dzięki autonomii powinna
obudzić się po pewnym czasie

1214
01:32:55,028 --> 01:32:57,406
i uruchomiłby się alarm,

1215
01:32:57,489 --> 01:33:00,158
żeby Ziemia mogła spróbować
nawiązać komunikację.

1216
01:33:00,242 --> 01:33:03,954
Więc każdego dnia
o tej porze podejmowaliśmy próby.

1217
01:33:04,037 --> 01:33:04,955
DZIENNIK ŁAZIKA OPPORTUNITY

1218
01:33:05,038 --> 01:33:09,126
Czas ucieka i nadchodzi jesień.

1219
01:33:09,209 --> 01:33:12,212
Zaczęliśmy wydawać komendy
bardziej agresywnie.

1220
01:33:14,006 --> 01:33:18,593
Każdego dnia nasłuchujemy,
czy Opportunity do nas przemówi.

1221
01:33:27,811 --> 01:33:31,523
NASA ogłosiła, że spróbujemy ostatni raz.

1222
01:33:31,606 --> 01:33:32,941
PLANOWANIE LOTÓW KOSMICZNYCH

1223
01:33:33,025 --> 01:33:36,486
Spróbujemy nawiązać komunikację
z Opportunity i ją obudzić.

1224
01:33:36,570 --> 01:33:38,697
SOL 5352
12 LUTEGO 2019 ROKU

1225
01:33:44,703 --> 01:33:48,790
Wpatrywaliśmy się w podłogę
tak zwanego Ciemnego Pokoju.

1226
01:33:48,874 --> 01:33:51,501
To miejsce, z którego przez 15 lat

1227
01:33:51,585 --> 01:33:54,379
przesyłaliśmy wszystkie komendy
dla obu łazików.

1228
01:34:01,887 --> 01:34:05,682
Jeśli tylko by się obudziła,
wszystko byśmy naprawili.

1229
01:34:08,018 --> 01:34:10,228
Wrócilibyśmy do eksploracji.

1230
01:34:28,580 --> 01:34:32,959
Mijały sekundy i minuty.
Wszyscy już wiedzieliśmy.

1231
01:34:36,213 --> 01:34:40,592
Wyraźnie sobie przypomniałam

1232
01:34:40,675 --> 01:34:42,177
wieczór lądowania,

1233
01:34:42,928 --> 01:34:47,224
jak stałam
w tym samym pokoju jako 16-latka

1234
01:34:47,307 --> 01:34:50,394
i właśnie zdawałam sobie sprawę,
co chcę robić w życiu.

1235
01:35:01,988 --> 01:35:04,991
Ale ta podróż dobiegła końca.

1236
01:35:07,369 --> 01:35:09,663
Wszystko we mnie wezbrało.

1237
01:35:15,919 --> 01:35:17,421
Zespół planowania powiedział:

1238
01:35:17,504 --> 01:35:20,006
„Chcemy dać wam możliwość wyboru

1239
01:35:20,090 --> 01:35:22,509
„ostatniej piosenki na pobudkę łazika”.

1240
01:35:24,177 --> 01:35:26,596
Nigdy nie wybierałem piosenki.

1241
01:35:26,680 --> 01:35:29,808
Naprawdę chciałem puścić coś,
co byłoby właściwe.

1242
01:35:30,934 --> 01:35:34,479
Ostatecznie wybrałem piosenkę

1243
01:35:34,563 --> 01:35:38,483
o zakończeniu związku.

1244
01:35:39,234 --> 01:35:40,444
To było...

1245
01:35:45,490 --> 01:35:49,870
Wyraża wdzięczność za nasz wiązek.

1246
01:35:55,208 --> 01:35:57,210
Projekt MER wyłączony z sieci.

1247
01:36:00,130 --> 01:36:05,552
Będę cię widzieć

1248
01:36:07,095 --> 01:36:12,934
We wszystkich naszych miejscach

1249
01:36:13,602 --> 01:36:15,187
Nie muszę wam mówić,

1250
01:36:15,270 --> 01:36:19,483
że emocjonalnie przywiązaliśmy się
do tych pojazdów, prawda?

1251
01:36:19,566 --> 01:36:22,819
Wiecie, nadużywa się słowa „kocham”,

1252
01:36:22,903 --> 01:36:25,405
ale my kochamy te łaziki.

1253
01:36:27,365 --> 01:36:29,493
Jako rodzic byłem dumny.

1254
01:36:30,619 --> 01:36:32,621
Zmieniliśmy podręczniki do historii.

1255
01:36:33,705 --> 01:36:35,957
Ale jako człowiek byłem naprawdę smutny.

1256
01:36:36,041 --> 01:36:37,834
Bo to była nasza przyjaciółka.

1257
01:36:44,382 --> 01:36:48,386
Cały projekt był zbudowany na miłości.

1258
01:36:50,138 --> 01:36:51,556
Pokochaliśmy łazik

1259
01:36:52,682 --> 01:36:56,019
i pokochaliśmy ludzi,
z którymi go zbudowaliśmy.

1260
01:36:56,102 --> 01:36:58,813
Ludzi, z którymi nim kierowaliśmy

1261
01:36:58,897 --> 01:37:02,567
i troskliwie opiekowaliśmy się nim
przez tak wiele lat.

1262
01:37:04,361 --> 01:37:06,029
Dla każdego z nas

1263
01:37:06,112 --> 01:37:10,242
to był niepowtarzalny przywilej.

1264
01:37:11,451 --> 01:37:14,371
Taka przygoda nie zdarza się dwa razy.

1265
01:37:14,454 --> 01:37:20,418
Będę cię widzieć

1266
01:37:21,586 --> 01:37:26,800
Sol 5352. Piętnasty rok misji.

1267
01:37:28,009 --> 01:37:29,594
Od pierwszego dnia,

1268
01:37:29,678 --> 01:37:33,598
gdy trafiła do dołka w kraterze Eagle,

1269
01:37:33,682 --> 01:37:38,270
Opportunity pieszczotliwie nazywano
„szczęśliwym łazikiem”.

1270
01:37:39,187 --> 01:37:44,818
A teraz, po otrzymaniu
13 744 plików z poleceniami,

1271
01:37:44,901 --> 01:37:48,655
po przetrwaniu 5262 soli,

1272
01:37:48,738 --> 01:37:52,909
daleko przekraczając pierwotny
wiek emerytalny 90 soli,

1273
01:37:52,993 --> 01:37:57,747
niesamowita podróż Opportunity
dobiegła końca.

1274
01:37:58,498 --> 01:38:02,127
Dobranoc, Opportunity.
Dobrze się spisałaś.

1275
01:38:02,586 --> 01:38:07,757
Będę patrzeć w księżyc

1276
01:38:08,925 --> 01:38:13,305
I nawet w nim

1277
01:38:13,388 --> 01:38:17,809
Będę widzieć ciebie

1278
01:38:31,364 --> 01:38:33,283
ODLICZANIE DO MARSA

1279
01:38:33,366 --> 01:38:36,119
Ten wątek eksploracji,

1280
01:38:36,202 --> 01:38:39,581
zakotwiczony w Spirit oraz Opportunity,

1281
01:38:40,999 --> 01:38:43,960
teraz prowadzi do następnego łazika.

1282
01:38:45,879 --> 01:38:50,091
Perseverance będzie wnuczką
Spirit i Opportunity.

1283
01:38:51,676 --> 01:38:56,931
Esencja jej konstrukcji
opiera się na jej poprzedniczkach.

1284
01:38:57,891 --> 01:39:00,727
-Milo, jesteś gotowy wystrzelić rakietę?
-Tak.

1285
01:39:05,982 --> 01:39:11,404
Zaszłam w ciążę z drugim dzieckiem,
gdy budowano Perseverance.

1286
01:39:14,324 --> 01:39:17,994
To było prawie tak,
jakby łazik był na neonatologii,

1287
01:39:19,162 --> 01:39:23,541
a my wszyscy o nią dbaliśmy,
o nasze następne dziecko.

1288
01:39:24,793 --> 01:39:28,505
Jaki mamy piękny poranek
na Kosmicznym Wybrzeżu.

1289
01:39:28,588 --> 01:39:30,632
-Jestem Daryl Neal.
-A ja Moogega Cooper!

1290
01:39:30,715 --> 01:39:31,549
LIPIEC 2020
START PERSEVERANCE

1291
01:39:31,633 --> 01:39:34,803
Mamy 50 minut do startu.
Opowiemy wam, jak ta misja

1292
01:39:34,886 --> 01:39:38,014
będzie szukać na Marsie
śladów mikroskopijnego życia

1293
01:39:38,098 --> 01:39:42,018
i przetestuje nowe technologie
dla przyszłych załogowych misji.

1294
01:39:42,102 --> 01:39:47,023
Jedną z naszych tradycji
jest otworzenie orzeszków.

1295
01:39:51,945 --> 01:39:52,946
Chcecie trochę?

1296
01:39:58,076 --> 01:40:01,996
Niektórzy myślą,
że eksploracja planet to egzotyka.

1297
01:40:02,080 --> 01:40:07,127
Ale zawsze przypominam im, że gdy nasi
przodkowie chodzili po Ziemi,

1298
01:40:07,794 --> 01:40:11,131
pierwsze, czym się zajmowali,
to patrzenie w niebo.

1299
01:40:11,214 --> 01:40:12,465
I co na nim widzieli?

1300
01:40:12,549 --> 01:40:15,260
Konstelacje i gwiazdy, cudowne rzeczy.

1301
01:40:15,343 --> 01:40:17,178
Co z tym zrobili?

1302
01:40:17,262 --> 01:40:22,058
Użyli nieba, żeby wymyślić kalendarz,

1303
01:40:23,226 --> 01:40:26,229
żeby wiedzieć, kiedy sadzić i zbierać.

1304
01:40:26,813 --> 01:40:28,898
Kontrola misji, odbiór. Zaczynajmy.

1305
01:40:29,023 --> 01:40:31,443
Robili to w granicach Ziemi.

1306
01:40:31,526 --> 01:40:36,406
Więc eksploracja planet
jest z nami od początku.

1307
01:40:36,489 --> 01:40:40,660
I używamy jej w ten sam sposób,
jak nasi przodkowie od pokoleń.

1308
01:40:40,744 --> 01:40:42,537
By czynić życie na Ziemi lepszym.

1309
01:40:42,620 --> 01:40:45,123
Dwa. Jeden. Zero.

1310
01:40:47,208 --> 01:40:48,585
I start.

1311
01:41:41,304 --> 01:41:44,766
Milo, spójrz! Co to?

1312
01:41:44,849 --> 01:41:47,227
-Rakieta!
-Zgadza się!

1313
01:41:48,394 --> 01:41:50,188
I łazik!

1314
01:41:51,022 --> 01:41:54,025
Łazik. Zgadza się. W środku jest łazik!

1315
01:44:49,617 --> 01:44:51,619
Przetłumaczone przez: Adam Solecki

1316
01:44:51,703 --> 01:44:53,705
Nadzór kreatywny nad tłumaczeniem
Natalia Kłopotek