BİR NETFLIX BELGESELİ
Bu topraklarda
aile her şeydir.
Sürünün üyelerinin arasındaki bağlar,
ister sırtlan,
ister fil olsun,
her bir hayvanın hayatta kalmasını sağlar.
Bu bağların en şiddetli biçimde sınandığı yer
büyük Kalahari Çölü'dür.
Burada aileleri biçimlendirenler
cesur anneler,
bilge yaşlılar
ve sebatkâr güçsüzlerdir.
Çölün tam ortasındaki devasa vahaya doğru çekilir tümü.
Okavango Deltası'na.
Burası dünyada en çok vahşi yaşama ev sahipliği yapan sulak bölgedir.
Gezegenin en aşırı mevsimsel değişiklikleri burada yaşanır.
Yeni yılın kaosu ve zorlukları arasında
kaderler kesişecek
ve inanılmaz ilişki bağları kurulacak.
Yalnızca aile içinde değil, aileler arasında da.
Toprağın kendisinde bile.
İki yaşındaki bir dişi aslana göre ailesi gücünü sürüden alır.
Bölgenin kontrolü onun ve kız kardeşlerinin elinde.
Sürünün lideri olan erkek aslan ise savaşçı kralları.
Ancak bu deltada her şey birdenbire değişip
ailenin huzurunu kaçırabilir.
Sürünün zırhındaki çatlak, kralın ta kendisi.
Ailesini ve bölgesini korumak için yıllarca savaşmak
ona büyük zarar vermiş.
Zayıflığı dişi aslanı tehlikeye atıyor.
Hırslı, genç erkek aslanlar için fırsat doğuruyor.
Yaşlı savaşçı, bölgesini işaretliyor.
Ancak bitkin.
Sayıları daha kalabalık.
Okavango'da her yıl yeni ve tehlikeli bir macera.
Ancak dişi aslan için bu,
en belirsizlikle dolu yıl olacak.
Deltanın zorluklarıyla her aile farklı biçimde yüzleşir.
Afrika yaban köpeği sürüsünün 24 üyesi var.
Güçleri, liderlerinin başarısının kanıtı.
Alfa dişisinin.
Onlara tek bir hayvan gibi düşünmeyi ve avlanmayı öğretmiş.
Tüm üyelerin karnını doyurmayı.
Ama alfa dişisi hamile.
Takımı onun liderliğini kaybedecek.
Tam da delta en büyük dönüşümünü geçirecekken.
Aylardan mayıs.
Bölgeyi çevreleyen Kalahari Çölü'nde son yılların en kötü kuraklığı yaşanıyor.
Binlerce hayvan kurak dış bölgelerden kaçmak için
haftalarca yürüyor.
Buraya gelmelerinin tek bir sebebi var.
Su.
Bölgenin kuzeyindeki dağlık Angola'ya
dört ay önce düşmüş olan yağmur suyu
nihayet ovaya inerek
Kalahari Çölü'ne ve deltanın engebesiz arazisine ulaştı.
Dokuz trilyon litre tatlı su
uçsuz bucaksız çöle yayılarak…
…gezegenin
en büyük vahasını oluşturuyor.
Suyun peşinden büyük sürüler gelerek…
…yıl boyunca burada yaşayanlara katılıyor.
Bölgenin oluşumu ve bakımı için
tüm hayvanlara bir görev düşüyor.
Buraya ilk kez gelen altı aylık bir yavru file bile.
Hiç bu kadar çok su görmedi.
Yiyecek de.
Uçsuz bucaksız taşkın ovalarda karınlarını doyuran filler
deltanın doğal bahçıvanları oluyor.
Yiyebileceklerinden fazlasını köklüyorlar.
Ancak aşırı budama, kanalları tıkayıp
suyun akışını kesebilir.
Bahçıvanların tıkadıkları yerlerde
su aygırı aileleri zemini ezer.
Yüzücü olmadıkları için dipte parmak ucunda gezinirler.
Arkalarında su aygırı boyutlarında birer kanal oluşur.
Bu kanallar dereleri göletlere, göletleri de taşkın ovalara bağlar.
Akmasını sağladıkları suyun sayesinde
tüm delta gelişerek capcanlı kalır.
Ancak ovanın taşması herkes için iyi haber değil.
Dişi aslan için
av sahasının küçülmesi demek.
Yaşı ilerleyen savaşçı kral ise ortalıkta görünmüyor.
Belki kaçtı, belki de öldürüldü.
Genç işgalciler onun tahtını gasp ediyor.
Artık yalnızca üreme çağındaki dişilerin sürüde kalmasına izin var.
Dişi aslan onlardan biri değil.
Bu genç erkeklere göre dişi aslan
pek bir katkısı olmadığı hâlde doyurulacak bir boğaz daha.
Uzaklaştırıldı ve yalnız kaldı.
Hayatta kalabilmek için bile tüm becerilerini kullanması gerekecek.
Alfa dişi haftalardır yuvasında.
Bu paspal grubu kim bırakıp gider ki?
Dört haftalık olan yavrular yuvadan ilk kez çıkıyor.
14'ü birden.
Kendi başına avlanamadığından, sürüsünün eline bakmak zorunda.
Süt üretebilmesi için onların getireceği ete ihtiyacı var.
Yuvasında da olsa, işi hiç bitmiyor.
Yuvayı süpürüyor.
Üç haftadır çoğalan keneler ve pireler
doğdukları yere geri konuyor.
Sürüsü etrafı kolaçan ediyor.
Liderleri olmadan.
Taşkın ova onları yavaşlatıyor.
Leçveler.
Bir leçve bile tüm sürüyü doyurabilir.
Taraklı toynaklarıyla ve güçlü bacaklarıyla
suda hızlı koşabilirler.
Alfa dişinin yönlendirmesi olmadığından
yaban köpeği sürüsü, leçveleri derin suya doğru kovalıyor.
Nafile bir çaba.
Derken…
Yalnız bir impala.
Leçveler gibi taraklı toynakları ve uzun bacakları yok.
Rakiplerle çatışmaktan kaçınmak için işini çabuk bitiriyorlar.
Sürü genellikle, bir grubun içindeki zayıf veya yaralı olanı avlar.
Daha kolaydır.
Sürülerin içinde hastalıkların yayılmasını da önlemiş olurlar.
Avcılar etleri mümkün olan en güvenli yolla getiriyor.
Midelerinin içinde.
Yavrular kendi başlarına avlanabilinceye dek
ilk yeme hakkına sahip.
Cömertlik, sürülerinin temel prensibi.
Ancak paylaşmayı öğrenmek kolay olmuyor.
İlk kez bir et parçasıyla yuvasına çekiliyor.
Bundan daha iyisi olamaz.
Su en yüksek seviyesinde olduğunda
Okavango gerçek bir cennet oluyor.
Bölgenin ırmaklarında, bataklıklarında yaşayan su canlıları
yumurtlamak için sulak çayırlara yayılıyor.
Fillerin devirdiği ağaçlar ve dalları
küçük balıklara koruma sağlıyor.
Suyun en yüksek olduğu günlerde
delta normal boyutlarının iki katına çıkar.
Yüksek ve kuru olan her yer değerlenir.
Su inciri ağaçları balıkla beslenen birçok kuş türüne
mükemmel bir barınma imkânı sağlar.
Bu aileler için nerede inşa ettiklerinden ziyade
ne inşa ettikleri önemlidir.
Yalnızca en kaliteli inşaat malzemeleri kullanılır.
Tam olarak aradığın malzemeyi bulamazsan
komşundan çalıverirsin.
Onlar da geri çalar.
Nihayet
en kıymetli varlıklarına layık bir yuva.
Dikkatlice çevrilerek
kavurucu güneşten korunuyorlar.
Yumurta mı? Salyangoz kabuğu mu?
İlk kez baba oluyor.
Sular çekilmeden önce herkes
yavrularını yetiştirmek için yarış hâlinde.
Yuvalar adanın korumasını kaybetmeden.
Dişi aslan henüz bir av yakalayabilmiş değil.
Kurak bir mevsimde antilop veya leçve iyi bir av olurdu.
Ama sulak mevsimde ve tek başınayken değil.
Ayrıca rakipleri var.
Rakipleri uzaklaştırma vakti.
Sırf göz korkutma amaçlı. Leşi yemeyecek.
Bir daha sabrını zorlamamaları için sürüye ders veriyor.
Eylül olunca hava sıcaklığı yükselir
ve su seviyesi alçalmaya başlar.
Küçülen gölcükler balık kaynamaktadır.
Mükemmel zamanlama.
Yetişkinler işe koyulur.
Kıymetli minik canavarlarını besleme işine.
Sular çekildikçe her gün yeni gölcükler oluşur.
Her bir kuşun, gagasının biçiminden dolayı
ayrı bir tekniği vardır.
Pelikanlar balık ağı tekniğini kullanır.
Alaca yalıçapkınları ise
dik dalış yöntemini kullanır.
Açık gagalı leylekler salyangoz yemeyi sanat hâline getirmiştir.
Teatral bir oyun sergileyen kara balıkçıl
balıkların avlanmayı sevdiği gölgelik alanları taklit eder.
Bravo.
Yaklaşımlar farklı ama hedef aynı.
Yavrularına bir an önce güç katmak.
Pelikan yavruları en açgözlü olanlar.
Beslenme sayıları günde 30'a ulaşıyor.
Yorulmak bilmeyen yetişkinler
deltadaki aile yaşantısının altın kuralını biliyor.
Yavrular ne kadar güçlüyse hayatta kalma şansları o kadar yüksek.
Sular çekildikçe
çöl sıcaklığı artar.
Avlaklar kurur.
Güç dengesi yırtıcıların lehinde değişir.
Ancak yalnız olan dişi aslanın başarılı av sayısı tehlikeli seviyede.
Her gün biraz daha güçten düşüyor.
Daha da kötüsü
kızışma dönemine giriyor.
Kokusu bölgedeki tüm aslanlara ulaşacak.
En çok uzak durmaya çalıştıklarına bile.
Ailesini dağıtan genç erkeklere.
Ancak avlaklar tekrar açılırken
bölgeye daha da büyük bir erkek aslan yaklaşıyor.
Koyu renkli yelesi ve kalın sesi
en güçlü döneminde olduğunun göstergesi.
Riskli.
Ama güçlerini birleştirirlerse
erkek aslan ona korunma ve av desteği sağlayabilir.
Yeni kurduğu ittifak kısa ömürlü oluyor.
Yabancı aslan birkaç gün sonra yoluna devam ediyor.
Bir kez daha yalnız kaldı
ancak bu kez hamile.
Artık yalnızca kendisi için avlanıyor olmayacak.
Deltadaki her aile
yaklaşan mevsimlerin titreşimlerini derinden hisseder.
Su seviyesi alçalıyor.
Çamura dönüşüyor.
Yavru için eğlenceli.
Ama sürünün yoluna devam etmesi için bir işaret.
Kurak mevsim yaklaşırken
sürüler kalan otlaklardan mümkün olduğunca beslenmeye bakar.
İzleyerek öğreniyor.
Ancak hâlâ ustalaşması gereken bazı konular var.
Geride kalmamak için sürünün dikkatini çekmek gibi şeyler.
Özel bir yere götürülüyor.
Yelpaze palmiyelerden oluşan bir ağaç topluluğu.
Bu ağaçlar buharlaşan suların geride bıraktığı tuzlarla beslenir.
Palmiyelerin tepelerindeki hurmalar
fillerin çok sevdiği meyvelerdir.
Böyle leziz meyveleri hasat etmek
ancak dört tonluk bir filin altından kalkabileceği bir iş.
Her bir sallamayla yüzlerce hurma düşüyor.
Herkese yetecek kadar meyve düşürüyor.
Bu kıymetli öğün
yalnızca bu aile için ve bugün için değil.
Filler hurma çekirdeklerinin
bölgeye yayılmasını sağlayanlardır.
Bu meyveler yavrunun atalarının mirası.
Yavru da kendisinden sonra gelecek olanlar için aynısını yapacak.
Sürü bu çekirdekleri kilometrelerce uzağa taşıyacak.
Çekirdekler gübreyle birlikte düştükleri yerde kök salabilecek.
Sürünün deltaya bir önemli katkısı daha.
Son doyurucu yemekleri bu olacak.
Bundan sonra her hareketleri
susuzlukla ve kıtlıkla yönetiliyor olacak.
Afrika yaban köpekleri sulak mevsimi atlattı
ancak hasarsız değil.
Bir üyelerini kaybettiler bile.
Şimdi de en iyi avcıları alfa dişiyi ve yavrularını terk etti.
Beslenmesi gereken çok boğaz var ancak etrafta yeterince yiyecek yok.
Çaylak avcıların yuvalarından çıkma vakti.
Yiyecek aramaya başlamalılar.
Yavruların ilk büyük macerası.
Yetişkinlerle ilk devriyeleri.
Yardımcıdan ziyade ayak bağı olsalar da.
Sıska bacaklarına rağmen günde 15 kilometre yürüyebiliyorlar.
Alfa dişi, takımını yeniden av makinesine dönüştürmek,
yavrularına sürü avcılarının tekniklerini öğretmek zorunda.
Suların çekilmesi
bir istila için kusursuz bir ortam yarattı.
Çekirge istilası.
Yükselen sıcaklıkla birlikte hepsi yumurtadan çıktı.
Açgözlü 10 milyon çekirge kurumakta olan bitkileri tüketiyor.
Kadim termit yuvaları deltayı kasıp kavuran korkunç güce
karşı koyabilen tek şey gibi görünüyor.
Aylardan ekim.
Kuraklık iki ay içinde
o hayat dolu, yemyeşil cenneti
kurak, tozlu bir çöle dönüştürdü.
Tüm sürüler suyun peşinden koşuyor.
Nerede bulabilirlerse.
İki genç erkek aslan için kolay avlar.
Her geçen gün büyüyen, güçlenen aslanlar için.
Mandaların her hareketini izliyorlar.
Aynı sürüyü takip eden dişi aslanın erkek aslanlardan uzak durması gerekiyor.
Çaresiz hâlde olan dişinin yiyecek bulması şart.
Ne var ki manda gibi büyük bir hayvanı
tek başına avlaması neredeyse imkânsız.
En iyi ihtimalle erkek aslanlardan arta kalanları yiyebilir.
Hayatta kalmak için leşçilikten başka şansı yok.
Kuraklık tüm sürüleri ve yırtıcılarını peşinden sürüklüyor.
Tümü deltanın tam ortasında bir araya geliyor.
Son su kaynaklarının olduğu yerde.
Yavru fil ve sürüsü
her gün biraz daha uzun bir mesafe katediyor.
Gözleri çok keskin olmasa da işitme ve koku duyuları sayesinde
filler tehlikeyi kilometrelerce öteden sezebilir.
Nil timsahları.
Bazıları altı metre boya, 750 kilogram ağırlığa ulaşabiliyor.
Ancak çoğu kısa. Bir metre kadar.
Yetişkin filler yavruya bu tuhaf engelli parkurunu aşarak
suya nasıl ulaşacağını gösteriyor.
Nihayet.
Hortum konusunda hâlâ uzmanlaşmadıysa
ağzını sokarak da içmek mümkün.
Yavru fil öğreniyor.
Zor yoldan.
Bu su birikintisi sürü için kurtarıcı.
Filler çamuru, derilerini güneşten korumak için kullanıyor.
Çamur kururken aşırı ısınan bedenlerini soğutuyor.
Toz da derilerindeki çatlakları kapatarak
güneş kremi işlevi görüyor.
Böyle bir su birikintisi yırtıcıların göz bebeği.
Ama sürü henüz çamur banyosunu terk etmeye hazır değil.
Böyle zor günler yavrulara pek çok şey öğretiyor.
Karnı tıka basa dolu bir akbabayı taciz etmek iyi bir ders olabilir
bir konuda.
Yalnız bir sırtlan ise
çok ciddi bir eğitim olabilir.
Rakiplerinin stres seviyelerini sınamak
onları gelecekteki yüzleşmelere hazırlıyor.
Ancak en önemli dersi henüz almadılar.
Bu sanatı.
Avlanma sanatını.
Alfa dişi eskisi gibi sürüyü yöneterek
avlarını yoğun çamura doğru koşturuyor
ve yavaşlamalarını sağlıyor.
Liderliğinin meyvesini alıyorlar.
Kimi hedef alacaklarını öğreniyorlar.
Kimi rahat bırakacaklarını da.
Sürü her gün biraz daha akıllanıyor ve yakınlaşıyor.
Ekim ayının sonunda hava sıcaklığı 45 dereceyi aşıyor.
Tek bir damla yağmur yağmadı.
Son yıllarda kurak mevsim iyiden iyiye uzadı.
Hava sıcaklığı iyice yükseldi.
Bu yıl ise yüzyılın kuraklığı yaşanacak gibi.
Hayatta tutacak olan suyu bulma işi her gün bir kumara dönüşüyor.
Suya en çok da yavru filin ve annesinin ihtiyacı var.
Yavru fil birkaç ay önce
ona bolluk sunan bu topraklarda adeta mahsur kalıyor.
Hayatta kalması tamamen
yaşlı, bilge liderlerinin elinde.
Sürünün dişi reisinin.
Bu patikaları yavru fil olduğu dönemlerden beri tepiyor.
Anıları beynine kazınmış.
Son damla suyun yerini gösteren
kadim bir zihinsel haritaya sahip.
Aile yalnızca bir sürüden ibaret değil.
Aile hafıza demek.
Ölümle yaşam arasındaki farkı yaratan da bu hafıza oluyor.
Ailenin kadim bilgisi onları tüm deltanın son su birikintilerine yönlendiriyor.
Her çamurlu damla, hayat kurtarıcı.
Ancak yavru fil suya ulaşamıyor.
O da mecburen suya dalıyor.
Çıkmak ise o kadar kolay değil.
Sakar bir yavru için şefkatli bir aile en güçlü müttefik.
Kaybedecek vakit yok.
Daha çok suya ihtiyaçları var.
Suyun peşinden fırtına bulutlarını kovalayacaklar.
Nihayet bulutlar belirmeye başlıyor.
Dev fırtına hücreleri.
Filler uzaklardaki düşük frekanslı gök gürlemelerini duyabilir
ve fırtınaları 200 kilometre uzaktan sezebilir.
Ancak yedi ay tek bir damla yağış almamış bir bölgede
kupkuru çayırlar saatli bomba.
Sürünün yaşlıları daha önce yangın gördü.
Deltada her yıl 4.000 kilometrekarelik arazi yanıyor.
Alevlerin arasında yollarını bulmak için ayrılmamaları gerektiğini biliyorlar.
Yangının etkisi yıkıcı
ancak her şeyi yok etmiyor.
Otçul hayvanlar yanabilecek pek bir şey bırakmadı.
Yangının kavurduğu yerler ise
önümüzdeki yıl sular için yeni kanallar oluşturacak.
Delta her zaman iyileşmenin bir yolunu buldu
çünkü sakinleri görevlerini yerine getirmeyi asla bırakmadı.
Gökler sonunda açılıyor.
Son yılların en büyük kuraklığı
nihayet sona eriyor.
Önümüzdeki beş ay boyunca
buraya yarım metre yağmur yağacak.
Yangının kavurduğu her toprak
yeniden canlanacak.
Sürüler su birikintilerine muhtaç kalmaktan kurtuluyor.
Yırtıcılar da dağılıyor.
Otçullar harekete geçince
yeni filizlerin bitmesine imkân sağlanıyor
ve aşırı otlama nedeniyle zarar görmüyor.
Denge…
…korunmuş oluyor.
Yağmurlarla birlikte
dört aslan yavrusu dünyaya geliyor.
Doğa yeşillenirken yavru patlaması yaşanıyor.
Kokuları yırtıcıları çekmesin diye
birkaç günde bir, yavrularının yerini değiştiriyor.
Ancak son taşınması gözden kaçmıyor.
Genç erkekler onların kokusunu aldı.
Başka bir erkek aslanın yavrularının orada bulunmasına izin vermeyecekler.
Dişi aslan onların yarısı kadar. Sayıları da kalabalık.
Tuzağa düştüler.
İç güdüleri yavrularını güvenli bir yere götürmesini söylüyor.
Ancak yavrular neyle karşı karşıya olduklarının farkında değil.
Bir yavrusunu kaybediyor.
Ailesi için ölümüne savaşacak.
Erkek aslanlar yaralanma riskini daha fazla almak istemiyor.
Annelerinin cesareti sayesinde yavruların üçü kurtuldu.
Dinlenmek için çok vakit yok.
Anneleri tek umutları.
Afrika yaban köpekleri için hayat eskisi gibi keyifli.
Anneleri bugüne kadar hiç olmadığı kadar büyük zorluklarla baş etmesini bildi.
Sayısı yarıya düşen sürüyü kıtlığın zorluklarına rağmen yaşattı.
Bir grup çömez yavruyu
takımın çalışkan, başarılı üyeleri yaptı.
Kusursuz bir dönüş yaptılar.
Küçük, atılgan yavru, deltadaki ilk yılını atlattı.
Kendisi de deltanın bakımı için üzerine düşeni yaptı.
Ezdiği her bir kamışla,
geride bıraktığı her bir hurma çekirdeğiyle.
Giderek artan zorluklara,
yangınlara, su baskınlarına, kıtlıklara rağmen
30 40 yıl daha yaşayabilirse
kendisi de nihayet sürünün dişi reisi olabilecek
ve öğrendiği her şeyi bir sonraki nesle aktarabilecek.
Dişi aslanın şimdi dört aylık olan yavruları güçleniyor
ve her gün yeni beceriler kazanıyor.
Tek başına da olsa, onları beslemeyi başardı.
Oyunları gerçek hayat provaları.
Anneleri gibi bir avcı olma denemeleri.
Bir zamanlar en değerli varlıklarından birini kaybetti.
Şimdi ise kendi sürüsüne sahip.
Yavruları yakında ailenin ne kadar önemli olduğunu öğrenecek.
Onlar varlıklarıyla bölgeyi besleyen çok sayıda sürüden yalnızca biri.
Bu hayvanlar ellerinden geldiği kadarıyla uyum sağlamaya devam edecek.
Yüzleştikleri, artan tehditlere rağmen.
Dünyada iklim değişiklikleri yaşanıyor.
Giderek daha aşırı, yaşanmaz hâle geliyor.
Hayatta kalma savaşında en büyük silahları birbirleri.
Bu uçsuz bucaksız bölgelerde kaderleri birbirlerine bağlı.
Muhteşem,
sürekli değişen
Okavango Deltası'nda.
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy