1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:17,392 --> 00:00:19,102
Reality TV star Paris Hilton,

4
00:00:19,185 --> 00:00:22,063
bumida sa Capitol Hill noong Wednesday,

5
00:00:22,147 --> 00:00:26,026
ikinuwento sa mga mambabatas
ang mga trauma at pang-aabuso

6
00:00:26,109 --> 00:00:30,196
na naranasan sa behavioral treatment
center sa Utah noong 17 siya.

7
00:00:30,280 --> 00:00:35,744
Sinakal ako, sinampal sa mukha,
pinanood sa shower ng lalaking staff.

8
00:00:35,827 --> 00:00:39,831
Nangyayari ito sa kabataan ng bansa natin.

9
00:00:41,249 --> 00:00:45,211
At kung puwede itong mangyari
kay Paris Hilton at sa pamilya niya,

10
00:00:46,171 --> 00:00:48,381
isipin niyo ang mga wala rito ngayon.

11
00:00:48,465 --> 00:00:53,011
PERO NAGSIMULA ANG KUWENTO
35 TAON NA ANG NAKALIPAS SA IBANG KAMPO

12
00:00:55,472 --> 00:01:01,102
…AT ISANG LALAKI.

13
00:01:09,736 --> 00:01:12,864
Natulog akong iniisip
na papasok ako kinabukasan.

14
00:01:13,948 --> 00:01:15,283
Noon, 15 lang ako.

15
00:01:18,286 --> 00:01:21,456
Madilim iyong bahay.
Wala iyong mga magulang ko.

16
00:01:25,418 --> 00:01:30,256
At nagising ako sa dalawang lalaki
na nakatayo sa may kama ko.

17
00:01:32,926 --> 00:01:35,804
Malalaki sila. Mukhang namumundok.

18
00:01:37,597 --> 00:01:40,683
Sabi nila, "Tayo. Magbihis ka.
Sasama ka sa amin."

19
00:01:43,061 --> 00:01:46,356
Sabi nila, pag subukan ko
na tumakbo, poposasan nila ako.

20
00:01:48,525 --> 00:01:53,655
Dinampot nila ako
at sapilitang kinuha mula sa bahay ko.

21
00:02:00,370 --> 00:02:02,288
Dinala ako sa airport.

22
00:02:03,414 --> 00:02:04,249
MGA AALIS

23
00:02:07,168 --> 00:02:09,504
Nagrenta sila ng isang private plane.

24
00:02:09,587 --> 00:02:12,674
Sabi niya,
"Gusto mong malaman kung saan ka pupunta?"

25
00:02:12,757 --> 00:02:13,842
Sabi ko, "Hindi,"

26
00:02:14,551 --> 00:02:17,220
kasi ayaw kong malaman nilang takot ako.

27
00:02:22,183 --> 00:02:26,312
Sumakay ako sa kotse
kasama ang babaeng tinawag na "Mad Cat"

28
00:02:26,396 --> 00:02:28,857
at lalaking tinawag na "Mad Dog."

29
00:02:28,940 --> 00:02:31,276
At sabi ko, "Tangina, ano 'to?"

30
00:02:33,528 --> 00:02:36,072
Dinala nila ako sa gitna ng disyerto.

31
00:02:36,156 --> 00:02:38,241
At may apoy sa di kalayuan.

32
00:02:39,367 --> 00:02:43,997
At may inabot silang isang sulat
sa likod ng bill envelope na walang laman.

33
00:02:44,998 --> 00:02:47,167
"Ikabubuti mo ito. Mahal ka namin."

34
00:02:50,503 --> 00:02:55,383
At doon ko nalamang binayaran sila
ng mga magulang ko para dukutin ako

35
00:02:55,466 --> 00:02:57,260
at dalhin sa programa.

36
00:02:58,595 --> 00:03:00,180
Tara na. Ito na 'yon.

37
00:03:00,847 --> 00:03:02,182
Tara, kumilos na tayo!

38
00:03:02,974 --> 00:03:03,808
Tara na!

39
00:03:04,559 --> 00:03:05,685
Labas sa trak!

40
00:03:06,728 --> 00:03:07,729
Tara na! Kilos!

41
00:03:07,812 --> 00:03:10,273
Welcome sa Challenger sa mga disyerto.

42
00:03:10,356 --> 00:03:15,236
Nasa pangangalaga namin kayo
ng mga tauhan ko sa susunod na 63 araw.

43
00:03:15,320 --> 00:03:16,738
Naiintindihan niyo ba?

44
00:03:16,821 --> 00:03:18,740
-Opo, sir!
-Di ko kayo marinig!

45
00:03:18,823 --> 00:03:19,824
Opo, sir!

46
00:03:25,246 --> 00:03:29,834
Ano'ng gagawin mo kung ang anak na minahal
at pinalaki mo sa loob ng 16 taon,

47
00:03:29,918 --> 00:03:33,796
biglang nagrebelde at di mo na makilala?

48
00:03:36,257 --> 00:03:39,469
Panahon ng pagbabago sa mundo iyong '80s.

49
00:03:39,552 --> 00:03:44,265
Malalim iyong pagkabahalang napapariwara
noon iyong kabataan ng Amerika.

50
00:03:44,349 --> 00:03:45,642
Nancy?

51
00:03:45,725 --> 00:03:46,559
Salamat.

52
00:03:47,310 --> 00:03:51,397
Ngayon, may epidemya ng pag-abuso
sa droga at alkohol sa bansang ito,

53
00:03:51,481 --> 00:03:53,107
at walang ligtas mula rito.

54
00:03:53,191 --> 00:03:56,569
Di ikaw, di ako,
at siguradong di iyong mga anak natin.

55
00:03:59,948 --> 00:04:03,660
May krisis ang bansa
tungkol sa pagharap sa mga anak nito.

56
00:04:03,743 --> 00:04:05,620
Sinasabi, "Ano'ng ginagawa mo?"

57
00:04:09,374 --> 00:04:13,628
Pag walang ibang gumagana, ipinapadala
ng mga magulang ang mga napariwara

58
00:04:13,711 --> 00:04:16,547
sa diumano'y
"mga kampo ng therapy sa kagubatan."

59
00:04:16,631 --> 00:04:21,219
Idinisenyo raw para matanggal
ang masasamang gawi at pagrerebelde nila.

60
00:04:21,302 --> 00:04:24,639
Idea ito ng 35 taong gulang
na si Steve Cartisano,

61
00:04:24,722 --> 00:04:26,432
dating sarhento sa Air Force.

62
00:04:26,516 --> 00:04:30,144
Napakarami sa lipunan natin ngayon,
pinapalusot ang mga bata.

63
00:04:30,228 --> 00:04:35,316
Dapat matuto iyong mga batang sagot nila
iyong mga buhay at kilos nila.

64
00:04:35,400 --> 00:04:38,820
Isang henyo si Steve Cartisano,

65
00:04:38,903 --> 00:04:41,239
makulay na karakter,

66
00:04:41,322 --> 00:04:42,699
alam na alam

67
00:04:42,782 --> 00:04:47,578
kung paano ayusin 'yong problema
ng pamilya sa isang simpleng tawag lang.

68
00:04:50,790 --> 00:04:56,170
Pagdating kay Steve, dalawa lang 'yan:
minahal o kinasuklaman siya ng mga tao.

69
00:04:56,254 --> 00:04:59,507
Nauna yata siya
sa panahon niya. Maganda ang idea niya.

70
00:04:59,590 --> 00:05:01,801
The Challenger Foundation ang tawag.

71
00:05:02,719 --> 00:05:06,055
Pinapatino raw
ng pagsubok dito ang mga pariwara.

72
00:05:06,139 --> 00:05:08,057
At mabilis yata itong lumaki.

73
00:05:08,141 --> 00:05:11,102
Pinapagod ang mga bata
hanggang tumino ulit sila.

74
00:05:11,853 --> 00:05:13,938
Maganda ang konsepto sa likod nito,

75
00:05:14,022 --> 00:05:17,483
at kahanga-hanga
'yong ginawa niya sa kaibuturan nito.

76
00:05:17,567 --> 00:05:20,486
Di 'yan ang ginagawa namin.
Si Mother Nature 'yan.

77
00:05:20,570 --> 00:05:22,322
Buhay pa rin ito ngayon.

78
00:05:22,405 --> 00:05:24,365
Lumago ang industriyang ito.

79
00:05:25,074 --> 00:05:28,202
Iyong problema,
di na babalik iyong ilang kabataan.

80
00:05:28,286 --> 00:05:30,788
Inilagay sila sa mga brutal na kondisyon

81
00:05:30,872 --> 00:05:34,042
na di abot ng mga awtoridad ng US.

82
00:05:34,125 --> 00:05:36,836
Ano'ng survival at disiplina,
at pang-aabuso?

83
00:05:36,919 --> 00:05:39,547
-Malala iyon.
-Kamatayan at pang-aabuso.

84
00:05:39,630 --> 00:05:42,467
Nasira talaga 'yong negosyo niya,

85
00:05:43,134 --> 00:05:45,386
pero bumangon siya mula sa pagkawasak,

86
00:05:46,387 --> 00:05:47,972
parang, "Walang susuko."

87
00:05:53,603 --> 00:05:55,146
Sige, Mr. Cartisano,

88
00:05:55,229 --> 00:05:58,191
pinag-uusapan natin
'yong Challenger Foundation mo.

89
00:05:58,274 --> 00:06:00,193
Sinasagot ka ba ng anak mo?

90
00:06:02,195 --> 00:06:05,156
May nagmamarunong ba sa bahay mo?

91
00:06:07,283 --> 00:06:09,535
Ano'ng gagawin mo sa mga batang ito?

92
00:06:09,619 --> 00:06:11,537
Sino'ng puwedeng dumukot kanino?

93
00:06:11,621 --> 00:06:13,206
Sino'ng nagbabantay

94
00:06:13,289 --> 00:06:15,917
sa mga nagtutuwid diumano sa mga anak mo?

95
00:06:16,501 --> 00:06:17,585
Hanggang saan ito…

96
00:06:17,668 --> 00:06:21,964
Inilunsad ni Steve Cartisano
'yong Challenger noong 1988.

97
00:06:23,383 --> 00:06:28,262
Dinudukot nila 'yong mga bata
mula sa mga kama nila sa gitna ng gabi.

98
00:06:28,346 --> 00:06:30,556
Binigyan na sila ng parental rights.

99
00:06:30,640 --> 00:06:34,602
Nasaan 'yong karapatan ng mga bata?
May 16 taong gulang na mga bata…

100
00:06:34,685 --> 00:06:37,605
May karapatan sila pag di sila pumapasok,

101
00:06:37,688 --> 00:06:40,983
at gumagamit sila ng droga,
at sumasama ang ugali nila.

102
00:06:44,904 --> 00:06:47,281
Babatiin sila ng isang malaking lalaki,

103
00:06:48,032 --> 00:06:49,492
"Akin ka na ngayon,

104
00:06:49,575 --> 00:06:53,037
at pipilitin kita
na maglakad nang 805 kilometro

105
00:06:53,121 --> 00:06:54,997
patawid sa disyerto ng Utah."

106
00:06:56,833 --> 00:06:58,209
Ako si Horsehair.

107
00:06:58,292 --> 00:07:02,630
Kahit ano'ng sabihin ng staff niyo,
gagawin niyo. Walang pag-aalinlangan.

108
00:07:02,713 --> 00:07:03,673
Malinaw ba 'yon?

109
00:07:03,756 --> 00:07:04,966
-Opo, sir.
-Opo, sir.

110
00:07:05,049 --> 00:07:06,926
-Malinaw ba 'yon?
-Opo, sir!

111
00:07:07,009 --> 00:07:09,303
Sabihin mo'ng pangalan,
edad, at pinanggalingan mo.

112
00:07:09,387 --> 00:07:11,139
April Schmidt, 15.

113
00:07:11,222 --> 00:07:12,890
-Lakasan.
-Bonney Lake, Washington.

114
00:07:13,433 --> 00:07:16,436
April Schmidt, 15.
Bonney Lake, Washington.

115
00:07:16,519 --> 00:07:21,149
Diyan sa unang araw, malalaman
ng mga batang nasa isang mundo sila na iba

116
00:07:22,024 --> 00:07:23,568
sa pinanggalingan nila.

117
00:07:24,235 --> 00:07:27,572
Aayusin mo na'ng pagtrato mo
sa mama mo, tama?

118
00:07:27,655 --> 00:07:28,489
Opo, sir.

119
00:07:30,324 --> 00:07:32,326
Hindi ito pansamantala lang.

120
00:07:33,411 --> 00:07:37,081
Marami siyang isinakripisyo para sa 'yo.
Naiintindihan mo 'yon?

121
00:07:37,165 --> 00:07:38,040
Opo, sir.

122
00:07:41,669 --> 00:07:42,962
Huli na para umiyak.

123
00:07:43,045 --> 00:07:46,466
Dapat naisip mo 'yan
noong kaharap mo siya, tama?

124
00:07:46,549 --> 00:07:47,425
Opo, sir.

125
00:07:49,260 --> 00:07:51,554
Permanente dapat ang pag-ayos mo nito.

126
00:07:53,431 --> 00:07:54,432
Malinaw ba 'yon?

127
00:07:54,515 --> 00:07:55,349
Opo, sir.

128
00:07:58,186 --> 00:07:59,812
Dinurog namin sila.

129
00:07:59,896 --> 00:08:03,608
Pero di para saktan.
Di namin sila dinurog para parusahan.

130
00:08:03,691 --> 00:08:06,819
Dinurog namin sila
para alisin 'yong mga lumang basura

131
00:08:07,320 --> 00:08:08,529
at buuin ulit…

132
00:08:08,613 --> 00:08:14,911
tulungan sila
na maging mas mabuti at positibong tao.

133
00:08:17,622 --> 00:08:20,875
Sa sobrang takot
ng ibang bata, halos mahimatay sila,

134
00:08:20,958 --> 00:08:22,376
at ayos iyon sa akin

135
00:08:22,460 --> 00:08:24,837
kasi gusto kong may kaunting takot sila.

136
00:08:26,047 --> 00:08:30,384
Marami sa mga batang ito,
ito na lang 'yong pag-asang di makulong.

137
00:08:32,803 --> 00:08:36,224
Di matutuwa 'yong mga bata
na nandito sila. Magugutom sila.

138
00:08:36,307 --> 00:08:38,684
Mapapagod sila. Madudumihan sila.

139
00:08:38,768 --> 00:08:40,269
Dapat gawin ang gumagana.

140
00:08:40,353 --> 00:08:43,439
Di magbabago ang isip nila
sa usapan at pagmamahal.

141
00:08:43,523 --> 00:08:45,066
Nakikinig ba kayo sa akin?

142
00:08:45,149 --> 00:08:46,234
Opo, sir!

143
00:08:46,317 --> 00:08:48,861
Galing kami ni Steve sa Air Force.

144
00:08:48,945 --> 00:08:51,656
Doon kami nagkapareho
noong nagkakilala kami.

145
00:08:52,448 --> 00:08:57,828
Pakiramdam niya, kailangan ng kabataan
ng ibang paraan para matulungan sila.

146
00:08:58,412 --> 00:09:00,373
Nauna kami sa panahon namin.

147
00:09:02,625 --> 00:09:05,628
Iyong programa, 63 araw,

148
00:09:05,711 --> 00:09:08,005
at may tatlong magkakaibang seksyon.

149
00:09:09,090 --> 00:09:11,801
Dinala muna namin sila
sa pinakamababang level.

150
00:09:13,594 --> 00:09:16,472
Ibinigay namin
ang kailangan nila, pero di libre.

151
00:09:16,556 --> 00:09:18,432
May kapalit ang lahat.

152
00:09:19,725 --> 00:09:23,229
Binigyan namin sila ng pagkain,
pero nasa ibang lugar 'yon.

153
00:09:23,312 --> 00:09:25,898
Kinailangan pa nilang lakarin 'yon.

154
00:09:28,067 --> 00:09:30,653
Wala kaming pinaparusahan noon.

155
00:09:30,736 --> 00:09:35,324
May mga epekto,
mabuti at masama, 'yong mga kilos natin.

156
00:09:35,408 --> 00:09:39,412
Ikaw 'yong magdedesisyon
kung negatibo o positibong epekto iyon.

157
00:09:40,538 --> 00:09:41,581
Intindihin niyo,

158
00:09:41,664 --> 00:09:44,792
di ito'ng mga batang nagsisimba pag Linggo

159
00:09:44,875 --> 00:09:48,087
o pumupunta sa youth dances
sa kalagitnaan ng linggo.

160
00:09:48,671 --> 00:09:50,131
Karamihan dito,

161
00:09:50,214 --> 00:09:54,969
di makontrol, iyong marahas,
iyong aakit sa mga anak niyo,

162
00:09:55,052 --> 00:09:57,972
bibigyan sila ng droga,
at magnanakaw sa inyo.

163
00:09:58,055 --> 00:10:02,018
Nandito sila kasi manipulators sila,
at nalalaro nila 'yong sistema.

164
00:10:07,607 --> 00:10:13,779
Pasimuno talaga ako ng gulo,
black sheep ng pamilya.

165
00:10:14,947 --> 00:10:19,243
Bilang batang walang kapangyarihan,
asal mo lang 'yong kapangyarihan mo.

166
00:10:20,202 --> 00:10:22,913
Kaya ako… Oo, medyo naging pasaway ako.

167
00:10:24,790 --> 00:10:28,336
Ano, uminom ako, at pumunta sa mga party.

168
00:10:29,003 --> 00:10:30,713
Naging hilig ko'ng marijuana.

169
00:10:31,756 --> 00:10:34,717
Medyo nalulong ako.
Baka nakakabahala nga 'yon.

170
00:10:36,093 --> 00:10:41,307
May boyfriend ako noon,
at kilala siya bilang basagulero sa amin.

171
00:10:41,390 --> 00:10:46,896
Ayaw ng mga magulang ko sa relasyon namin,
at ayaw sa akin ng mama ko.

172
00:10:46,979 --> 00:10:51,275
Naghahanap na siya ng paraan
para mawala ako mula noong 12 pa lang ako.

173
00:10:52,276 --> 00:10:55,321
Kaya nag-empake ako at naglayas.

174
00:10:59,075 --> 00:11:03,287
Pagdating ng pulis, nagtatago ako
sa bahay ng kapatid ng boyfriend ko.

175
00:11:03,871 --> 00:11:06,248
Pinauwi ako kasama ang mga magulang ko…

176
00:11:08,376 --> 00:11:11,462
pero di nila sinabi
kung saan ako pupunta pagkatapos.

177
00:11:18,969 --> 00:11:23,015
Natulog ako sa lupa, walang tent,
walang kahit ano. Ano, mabato 'yon.

178
00:11:24,642 --> 00:11:29,397
Sige na! Tayo! Di ito summer camp.
Ito na 'yon. Sige na, tara na!

179
00:11:32,316 --> 00:11:34,944
Sa umaga, marami 'yong mga bata.

180
00:11:35,027 --> 00:11:39,949
Ibig kong sabihin, payat, punit-punit
ang damit, at may babaeng lumapit sa akin.

181
00:11:40,032 --> 00:11:43,077
Ngumunguya ako ng gum,
at hiningi niya sa akin 'yon.

182
00:11:43,577 --> 00:11:47,081
Gusto niya ang gum na nginunguya ko.
Sabi ko, "Walang lasa."

183
00:11:47,164 --> 00:11:50,251
Sabi niya, "Wala akong pakialam,"
at sabi ko, "Okay."

184
00:11:52,086 --> 00:11:55,089
At may isang bata
na hiningi 'yong sopas ko,

185
00:11:55,840 --> 00:11:57,633
at ibibigay ko dapat sa kanya.

186
00:11:58,300 --> 00:12:03,723
Pero sabi ng isang babae,
"Wag. Kailangan mo 'yan." Sabi ko, "Okay."

187
00:12:13,315 --> 00:12:18,154
Parang 113 degrees iyon, at 805 kilometro
iyong linakad ko suot iyong tennis shoes.

188
00:12:18,237 --> 00:12:20,030
Sinubukan lang naming mabuhay.

189
00:12:20,114 --> 00:12:21,824
Maglakad ka lang. Heto.

190
00:12:21,907 --> 00:12:24,326
-Salamat.
-Maglakad ka lang.

191
00:12:26,287 --> 00:12:28,998
Kada stage, medyo gumaan 'yong buhay.

192
00:12:29,790 --> 00:12:32,877
Sa pangalawang grupo, may kariton kami,

193
00:12:32,960 --> 00:12:37,381
kaya nailagay nila lahat ng gamit nila,
pero kinailangan nilang itulak 'yon.

194
00:12:39,175 --> 00:12:42,762
At dinalhan namin
ng butter churn 'yong pangatlong grupo.

195
00:12:42,845 --> 00:12:44,472
Nagdala kami ng Dutch oven.

196
00:12:48,058 --> 00:12:51,562
Dahil sa lahat
ng nangyayari sa buhay ko noon,

197
00:12:51,645 --> 00:12:54,857
balewala sa akin
'yong hirap, alikabok, at dumi

198
00:12:54,940 --> 00:12:58,486
at 'yong masamang amoy namin.

199
00:12:59,069 --> 00:13:02,490
Dito, nagsasanay tayo
na magbalanse ng mga bagay.

200
00:13:04,450 --> 00:13:06,827
May saysay ang lahat ng ginagawa natin.

201
00:13:09,705 --> 00:13:12,458
Ganyan na mula pa sa simula ng panahon.

202
00:13:13,459 --> 00:13:15,085
Mahirap ang buhay sa bahay.

203
00:13:15,878 --> 00:13:20,841
Palagi kaming nag-aaway ng mama ko.
Hindi ako magaling sa klase.

204
00:13:20,925 --> 00:13:26,222
At kalaunan, isang buwan
pagkatapos mamatay ng papa ko,

205
00:13:26,305 --> 00:13:30,810
sinubukan kong magpakamatay.

206
00:13:32,770 --> 00:13:36,482
Okay. Pumunta kayong lahat dito.
Gumawa kayo ng hugis horseshoe.

207
00:13:36,565 --> 00:13:40,653
Iba'ng pakiramdam.
May ibang enerhiya iyong grupo,

208
00:13:40,736 --> 00:13:45,157
at walang masyadong oras
para isipin ko 'yong buhay ko.

209
00:13:46,867 --> 00:13:49,787
Nasa survival mode lang ako noon.

210
00:13:51,914 --> 00:13:53,541
Gumaan 'yong pakiramdam ko.

211
00:13:54,834 --> 00:13:58,379
Ama namin sa langit,
tulungan mo kami sa oras na ito.

212
00:13:58,462 --> 00:14:04,260
Alalahanin ang sakripisyo
na kinakatawan ng hayop na ito sa amin.

213
00:14:04,343 --> 00:14:06,804
Sa ngalan ito ni Hesukristo. Amen.

214
00:14:06,887 --> 00:14:08,055
Amen.

215
00:14:22,027 --> 00:14:23,946
Sumaya ako.

216
00:14:24,029 --> 00:14:28,659
Naging masaya talaga akong nandoon ako.

217
00:14:29,535 --> 00:14:32,454
Ipapakita namin
ang iba-ibang paraan ng pagluluto.

218
00:14:32,538 --> 00:14:35,541
Isa ang pit.
Gagamitin natin ang tiyan sa pagluluto.

219
00:14:38,460 --> 00:14:40,796
Humanda sa paghalo. Ipasok 'yong karne.

220
00:14:43,299 --> 00:14:46,427
Tinanong ako dati, "Paano mo malalaman
kung handa na silang umuwi?"

221
00:14:47,177 --> 00:14:49,763
Sa itsura nila. Nasa mukha nila iyon.

222
00:14:49,847 --> 00:14:51,974
May kinang sa mata nila.

223
00:14:52,057 --> 00:14:55,019
May mga ngiti sila
na hindi mo makukuha sa kanila.

224
00:14:55,603 --> 00:15:01,233
Karamihan sa mga bata, dapat pumunta rito

225
00:15:01,317 --> 00:15:05,654
at ito na siguro
'yong pinakamagandang mangyayari sa inyo.

226
00:15:05,738 --> 00:15:10,659
May pangitain si Steve
na kailangan ng lahat ng rite of passage

227
00:15:10,743 --> 00:15:13,746
mula pagkabata hanggang pagtanda,

228
00:15:13,829 --> 00:15:15,915
at kadalasang kasama rito…

229
00:15:17,917 --> 00:15:19,418
ang napakahirap na bagay.

230
00:15:22,296 --> 00:15:24,298
Masakit lang talaga, alam mo 'yon?

231
00:15:25,049 --> 00:15:26,008
Ako lang…

232
00:15:27,760 --> 00:15:30,971
Itinaboy ko'ng mama ko,
at itinaboy ko'ng papa ko.

233
00:15:32,640 --> 00:15:35,684
Sumulat siya
kung gaano niya ako kamahal at namimiss

234
00:15:35,768 --> 00:15:37,478
at gusto niyang umuwi na ako,

235
00:15:39,021 --> 00:15:40,773
pero kailangang nandito ako.

236
00:15:42,733 --> 00:15:46,612
Kung maaga akong umuwi,
hindi ito, alam mo na…

237
00:15:46,695 --> 00:15:50,741
Lahat ng pagsisikap na ibinigay…

238
00:15:52,785 --> 00:15:56,455
para mabago ako, masasayang.

239
00:15:58,582 --> 00:16:03,754
Dumadaan sila sa isang rite of passage,
at iyon na 'yong simula noon.

240
00:16:03,837 --> 00:16:08,676
Ilan sa inyo 'yong natuwang nandito kayo
pagbaba at pagdating niyo pa lang?

241
00:16:08,759 --> 00:16:12,346
Isa, dalawa. Ilan sa inyo
'yong masayang nandito ngayon?

242
00:16:12,429 --> 00:16:13,263
Oo.

243
00:16:13,764 --> 00:16:16,183
Ilan sa inyo ang may natutunan sa sarili

244
00:16:16,266 --> 00:16:18,394
na di niyo alam pagdating niyo rito?

245
00:16:19,436 --> 00:16:22,690
At mahirap ipaliwanag
sa taong di naiintindihan 'yon.

246
00:16:29,071 --> 00:16:30,864
Pakiramdam ko, may nagawa ako.

247
00:16:30,948 --> 00:16:34,660
Pagkatapos ng bawat araw,
pakiramdam ko, may nagawa ako.

248
00:16:36,912 --> 00:16:40,040
Napapabuti tayo
ng paghihirap, pagsubok, at kagipitan.

249
00:16:40,541 --> 00:16:42,418
Simpleng equation 'yon.

250
00:16:43,419 --> 00:16:47,131
Mahigit 700 iyong mga bata sa programa.
Ilang daang buhay iyong naayos namin.

251
00:16:47,214 --> 00:16:50,467
Kailangan ito ng mga bata.
Marami pa tayong masasagip.

252
00:16:58,017 --> 00:17:02,312
Napunta sana sa juvenile detention
si Matthew o namatay

253
00:17:02,396 --> 00:17:05,941
kung di namin ipinagpatuloy
na subukang tulungan siya.

254
00:17:07,317 --> 00:17:08,152
Sorry.

255
00:17:10,404 --> 00:17:13,157
Naging hilig ko'ng pag-inom at marijuana.

256
00:17:14,366 --> 00:17:17,619
Paminsan-minsan, sinubukan ko'ng LSD.

257
00:17:18,912 --> 00:17:20,748
O humithit ako ng kaunting PCP.

258
00:17:22,833 --> 00:17:24,334
May tulay diyan sa kalye,

259
00:17:24,418 --> 00:17:27,463
at tumatalon siya dati
papunta sa mga tren.

260
00:17:30,549 --> 00:17:33,093
Di na siya mapigilan.

261
00:17:33,844 --> 00:17:34,928
Naging masaya ako.

262
00:17:37,806 --> 00:17:41,351
Pero kasabay noon, lagi akong naaaresto

263
00:17:41,435 --> 00:17:44,730
dahil sa pagkakaroon
ng droga o parang ganoon.

264
00:17:45,731 --> 00:17:47,733
Tingin ko, sakit ako sa ulo noon.

265
00:17:47,816 --> 00:17:50,569
Laging nandito
ang mga pulis kasama si Matthew.

266
00:17:50,652 --> 00:17:53,697
Dadamputin nila siya.
Baka bumili siya ng alak.

267
00:17:53,781 --> 00:17:57,743
Ako man, iyong tatay niya,
iyong paaralan, iyong mga pulis,

268
00:17:57,826 --> 00:18:01,413
anuman 'yong parusa, wala nang umuubra.

269
00:18:02,206 --> 00:18:04,416
Kailangan ng kakaiba sa puntong iyon.

270
00:18:04,500 --> 00:18:07,503
Ito'ng mga bata
sa crack house, o naglalayas,

271
00:18:07,586 --> 00:18:11,757
di makontrol, at master manipulators sila.
Sinisisi nila 'yong iba…

272
00:18:11,840 --> 00:18:13,258
Master manipulators.

273
00:18:13,342 --> 00:18:17,638
At pag 25 na sila, lahat ng palusot
kung bakit sila tumigil sa high school

274
00:18:17,721 --> 00:18:20,099
o bakit sila nagdroga, di na mahalaga.

275
00:18:24,686 --> 00:18:28,232
Naisip ko, "Alam mo?
Wala nang iba, parang maganda ito."

276
00:18:43,163 --> 00:18:46,208
Nandoon lang ako…
Di pa ako ganoon katagal doon,

277
00:18:46,792 --> 00:18:50,170
pero ginusto ko nang balikan
iyong McDonald's ko sa bahay.

278
00:18:50,838 --> 00:18:52,172
At 'yong Oreos ko.

279
00:18:52,881 --> 00:18:55,801
At 'yong Round Top ice cream ko.

280
00:18:56,552 --> 00:18:58,053
Lahat ng masarap.

281
00:19:03,142 --> 00:19:05,519
Pero nakapagdesisyon na'ng matatanda,

282
00:19:05,602 --> 00:19:10,149
sabi ko sa sarili ko, "Harapin mo na.
Nandito ka na. Gawin mo'ng programa.

283
00:19:10,232 --> 00:19:12,484
Aalis at iinom ka ng beer pagkatapos."

284
00:19:14,194 --> 00:19:17,990
Natakot lang ako
na baka matagalan ako bago makabalik,

285
00:19:18,073 --> 00:19:20,450
pero naisip ko, "di nila ako mapapatay."

286
00:19:20,993 --> 00:19:23,662
Iyan mismo. "Di nila ako mapapatay."

287
00:19:29,626 --> 00:19:31,253
Ngayon, isang lalaking nagsasabing

288
00:19:31,336 --> 00:19:33,964
wag kunsintihin
at ipatingin sa psychiatrist.

289
00:19:34,047 --> 00:19:36,425
Simplehan ang mensahe sa kabataan.

290
00:19:36,508 --> 00:19:40,512
Umayos kayo. Di piknik ang buhay.
Kaya kumuha ng survival course.

291
00:19:41,138 --> 00:19:43,849
Responsibilidad ni Steve
'yong buong programa,

292
00:19:43,932 --> 00:19:48,729
ibig sabihin, iyong patalastas,
iyong pagbenta sa telepono,

293
00:19:48,812 --> 00:19:52,941
pamamahala sa pananalapi
ng kompanya at mga empleyado ng kompanya.

294
00:19:54,026 --> 00:19:56,778
At di niya inasahan
na ganoon kabilis lalaki.

295
00:19:57,404 --> 00:20:03,118
Kaya umasa siya sa mga nasa southern Utah
na nagpatakbo ng programa roon.

296
00:20:03,202 --> 00:20:05,454
MALIGAYANG PAGDATING SA ESCALANTE

297
00:20:05,537 --> 00:20:11,126
Tingin ko, sobrang bilis ng paglaki namin,
at di pa kami handa noon.

298
00:20:11,710 --> 00:20:15,923
Wala silang banyo,
walang kubeta, walang higaan o kainan.

299
00:20:16,006 --> 00:20:19,593
'Yong ilan sa mga staff…
sa totoo lang, pandagdag lang sila.

300
00:20:20,302 --> 00:20:23,055
'Yong mga kama nila, mga kumot sa lupa.

301
00:20:23,555 --> 00:20:28,518
Ginusto nilang tumulong, pero di pareho
'yong pagkakaintindi nila sa amin.

302
00:20:28,602 --> 00:20:31,271
Mananagot 'yong mga bata
sa mga kilos nila.

303
00:20:31,355 --> 00:20:35,025
Bigyan mo'ng isang kaibigang gutom,
pareho kayong mawawalan.

304
00:20:35,108 --> 00:20:38,487
Magnakaw ka ng pagkain,
tataliin ang mga kamay at paa mo.

305
00:20:38,570 --> 00:20:41,406
Bata pa'ng mga staff, karamihan sa kanila.

306
00:20:41,490 --> 00:20:44,701
At nandoon din
si Horsehair, 'yong field leader.

307
00:20:44,785 --> 00:20:48,080
'Yong problema,
naniwala siya kay Steve Cartisano,

308
00:20:48,163 --> 00:20:52,292
tinawag kaming manipulators
ni Steve Cartisano, mga sinungaling.

309
00:20:52,376 --> 00:20:57,256
Nakatanim sa mga staff
na wag kaming paniwalaan.

310
00:20:57,339 --> 00:21:00,884
Alam mo, sasabihin ng ibang bata,
"May problema sa likod ko."

311
00:21:00,968 --> 00:21:03,804
O, "Masakit ang tuhod ko."
Tingnan mo sa medical report.

312
00:21:03,887 --> 00:21:06,473
Wala silang sakit sa tuhod o sa likod.

313
00:21:06,556 --> 00:21:09,810
Kaya tuwing sinasabi mo
na may sakit ka, sinungaling ka.

314
00:21:09,893 --> 00:21:12,145
Pare naman. Masakit 'yan. Diyos ko!

315
00:21:14,273 --> 00:21:18,110
Sa madaling salita,
ipinagkait nila ang lahat sa amin.

316
00:21:19,319 --> 00:21:20,988
At kung mali 'yong asal mo,

317
00:21:21,071 --> 00:21:24,825
lampas sa 60 araw ka
na mananatili rito hanggang umayos ka.

318
00:21:24,908 --> 00:21:28,912
Habang tumatagal kami roon,
mas naging parang Lord of the Flies 'yon.

319
00:21:28,996 --> 00:21:33,208
Itinali namin iyong buhok namin
gamit iyong string ng tampons.

320
00:21:33,292 --> 00:21:35,669
Minsan, di maayos ang packs ng mga bata,

321
00:21:35,752 --> 00:21:40,257
kaya nabubuwag sa daan, at bibigyan sila
ng bato kasi di nila inayos.

322
00:21:40,340 --> 00:21:43,885
Mas mabilis sana
iyong galaw ko kung wala 'yong batong ito.

323
00:21:47,514 --> 00:21:51,935
Di ka bibigyan ng toilet paper,
kaya T-shirt mo'ng gagamitin mo.

324
00:21:52,019 --> 00:21:54,521
Kakayanin mo bang maglakad sa disyerto

325
00:21:54,604 --> 00:21:57,232
at makasalubong
ng madudungis na may tampons sa buhok?

326
00:21:57,316 --> 00:21:58,817
Masasabi mo, "Leche, ano ito?"

327
00:22:15,625 --> 00:22:18,003
Ayaw ko nang tumira sa disyerto noon.

328
00:22:20,922 --> 00:22:23,467
Isang umaga, di talaga ako bumangon.

329
00:22:26,887 --> 00:22:29,973
Sabi ng counselors,
kailangan kong bumangon.

330
00:22:30,057 --> 00:22:32,768
Sabi ko, "Hindi."
Sabi nila, "Bumangon ka!"

331
00:22:33,727 --> 00:22:34,728
Sabi ko, "Hindi."

332
00:22:36,438 --> 00:22:38,440
"Di mo ako mapipilit na bumangon."

333
00:22:39,775 --> 00:22:41,568
At sinuntok niya ako.

334
00:22:42,694 --> 00:22:44,404
Literal na sinuntok niya ako.

335
00:22:47,574 --> 00:22:49,201
May isa pang counselor.

336
00:22:49,284 --> 00:22:53,330
Sinabihan siya nitong counselor
na itali 'yong mga paa ko sa ankles,

337
00:22:53,413 --> 00:22:56,375
at kinaladkad niya ako.
At, oo, masakit iyon.

338
00:23:01,505 --> 00:23:04,591
Pero pagkatapos
ng halos tatlong metro, tumigil siya.

339
00:23:05,509 --> 00:23:07,010
"Handa ka nang maglakad?"

340
00:23:08,845 --> 00:23:10,347
At namimilipit ako noon.

341
00:23:14,393 --> 00:23:16,103
Kaya hinila niya ulit ako.

342
00:23:17,604 --> 00:23:20,023
Natanggal 'yong balat sa likod ko.

343
00:23:20,816 --> 00:23:24,528
Kada 12 o 15 metro, huminto siya
at sinabi, "Makakalakad ka na?"

344
00:23:25,028 --> 00:23:26,696
Sinasabi ko lang, "Hindi."

345
00:23:30,450 --> 00:23:32,285
"Di mo ako mapapalakad."

346
00:23:37,958 --> 00:23:40,627
Lumabas si Steve Cartisano kinaumagahan.

347
00:23:42,254 --> 00:23:45,590
Sinabi niyang alalahanin ko
na kasalanan ko'ng nangyari,

348
00:23:47,592 --> 00:23:48,885
at umalis na siya.

349
00:23:51,847 --> 00:23:53,974
Naisip ko, "Counselor ko dapat kayo.

350
00:23:54,057 --> 00:23:58,520
Tagapagtanggol ko dapat kayo,
at binubugbog niyo ako nang ganito."

351
00:23:59,688 --> 00:24:01,231
Kanino na ako magtitiwala?

352
00:24:05,193 --> 00:24:07,904
Inabisuhan ako ng state social services

353
00:24:07,988 --> 00:24:12,159
na may kinuha silang isang binata
sa programang The Challenger

354
00:24:12,242 --> 00:24:16,621
at may injuries siyang dapat kong malaman.

355
00:24:19,249 --> 00:24:24,129
Una kong nakatagpo 'yong programa,
sa tingin ko, noong unang bahagi ng 1990.

356
00:24:25,172 --> 00:24:27,883
Sabi ng state officials,
kumukuha sila ng mga bata

357
00:24:27,966 --> 00:24:31,344
na may iba't ibang uri ng problema,

358
00:24:32,179 --> 00:24:35,265
mga batang nagbebenta
ng droga at mahilig sa droga,

359
00:24:35,348 --> 00:24:40,812
at isinasama sila
sa mga batang lagi lang nakaupo sa sopa

360
00:24:40,896 --> 00:24:47,819
at inilalagay sila sa malupit na disyerto,
at di sila maaabot ng law enforcement.

361
00:24:49,738 --> 00:24:52,199
Medyo itinago ko iyon sa alaala ko,

362
00:24:52,282 --> 00:24:55,785
sakaling kailanganin kong harapin
ang programa sa hinaharap.

363
00:25:00,207 --> 00:25:02,167
Nagmaneho ako papunta sa ospital,

364
00:25:03,335 --> 00:25:07,714
at pumasok, laking gulat ko
noong makita ko'ng binatang si Matthew

365
00:25:07,797 --> 00:25:10,133
sa kalagayan niyang iyon.

366
00:25:14,471 --> 00:25:18,058
Sinuri siya ng isa sa mga lokal na doktor.

367
00:25:18,141 --> 00:25:20,727
Sabi niya, nangayayat 'yong bata.

368
00:25:22,312 --> 00:25:28,401
Bilang ng doktor, higit 80 na mga peklat,
marka, at pasa sa likod at upper torso

369
00:25:28,485 --> 00:25:31,947
'yong natamo niya
habang kinakaladkad siya sa disyerto.

370
00:25:33,490 --> 00:25:37,536
At sabi niya sa akin, magkaiba
'yong estado ng paggaling ng mga sugat

371
00:25:37,619 --> 00:25:42,999
at inaabuso siya ng mga staff ng programa.

372
00:25:45,627 --> 00:25:47,921
Ano'ng naramdaman mo noong nalaman mo?

373
00:25:48,004 --> 00:25:51,383
Sama ng loob.
Nagalit ako, kasi sinabi ko sa staff,

374
00:25:51,466 --> 00:25:54,135
"Pag nanakit
o nang-abuso kayo ng bata rito,

375
00:25:54,219 --> 00:25:56,012
ako'ng makakaharap niyo.

376
00:25:56,096 --> 00:25:57,389
Magtutuos tayo."

377
00:25:57,472 --> 00:26:02,227
Ibig kong sabihin, ang ibang ginawa namin,
puwedeng magmukhang mapagsamantala.

378
00:26:02,310 --> 00:26:05,146
Aayusin mo na'ng pagtrato mo
sa mama mo, tama?

379
00:26:05,772 --> 00:26:07,983
Madaling lumabo 'yong pagkakaiba.

380
00:26:08,650 --> 00:26:10,694
Tingin ko, walang dapat mabugbog,

381
00:26:11,194 --> 00:26:16,908
pero may oras at lugar para sa
itinuturing kong corporal punishment.

382
00:26:16,992 --> 00:26:22,414
Isang palo, alam mo iyon?
Minsan, nakakatulong 'yong magandang palo.

383
00:26:22,497 --> 00:26:24,791
-Naiintindihan niyo?
-Opo, sir.

384
00:26:24,874 --> 00:26:26,835
-Di ko kayo marinig!
-Opo, sir.

385
00:26:26,918 --> 00:26:33,133
Sorry, makaluma siguro ako, pero likas
sa taong kailanganin 'yong mga hangganan.

386
00:26:33,216 --> 00:26:36,553
Kundi, magkakaroon tayo
ng anarkiya, at di gumagana 'yon.

387
00:26:37,387 --> 00:26:38,847
Di dati, di kailanman.

388
00:26:46,104 --> 00:26:49,816
May tumawag mula sa programa,
dinala raw si Matthew sa ospital,

389
00:26:49,899 --> 00:26:53,028
naisip ko,
"Nasa pangangalaga siya ng ospital,

390
00:26:53,111 --> 00:26:55,113
kaya ayos lang siya."

391
00:26:55,196 --> 00:26:59,200
Kaya lumipad ako. Sinundo ako
ng ilan sa mga taga-Challenger.

392
00:26:59,284 --> 00:27:01,077
Sila 'yong nagbayad ng hotel.

393
00:27:02,120 --> 00:27:05,582
Pero noong nakita ko
si Matthew, tapos na. Umuwi na kami.

394
00:27:08,460 --> 00:27:12,964
Naintindihan kong di ligtas
'yong sitwasyon, ano, sa una pa lang.

395
00:27:15,884 --> 00:27:18,428
'Yong pinakamahirap sa pananatili roon?

396
00:27:21,723 --> 00:27:23,767
'Yong alam kong gawa iyon
ng mga magulang ko.

397
00:27:26,561 --> 00:27:32,359
Noong 1989, higit sa $16,000 'yong binayad
ng mga magulang ko sa programa.

398
00:27:33,068 --> 00:27:35,987
Kaya di ko…
Ano, malaking pera iyon noong 1989.

399
00:27:36,071 --> 00:27:37,989
Sa nakaraang tatlong taon,

400
00:27:38,073 --> 00:27:41,159
ayon kay Cartisano,
halos 800 bata ang dumaan sa programa,

401
00:27:41,242 --> 00:27:43,870
halos sampung milyong dolyar ang halaga.

402
00:27:44,788 --> 00:27:47,916
Matalino si Steve.
Alam niyang malaki 'yong kita roon.

403
00:27:48,500 --> 00:27:51,753
Bakit natin sisisihin
'yong negosyanteng kumikita?

404
00:27:52,545 --> 00:27:54,381
Malaki 'yong kinita niya.

405
00:27:54,464 --> 00:27:57,467
Lumalabas siya.
Bumibili siya ng engrandeng bahay.

406
00:27:58,802 --> 00:28:00,387
Nakatanggap ako ng radyo!

407
00:28:00,470 --> 00:28:04,391
Nagrenta siya ng kotse.
Isang beses, nagrenta siya ng Lamborghini.

408
00:28:04,474 --> 00:28:09,521
Salungat talaga ito sa, "Sinusubukan lang
naming tulungan 'yong mga bata."

409
00:28:09,604 --> 00:28:10,480
Alam mo 'yon?

410
00:28:10,563 --> 00:28:12,315
Sobrang garbo nito.

411
00:28:14,275 --> 00:28:16,736
Hindi ako kasali sa pananalapi.

412
00:28:18,738 --> 00:28:21,282
Alam ko lang
na sapat 'yong kinikita namin,

413
00:28:21,366 --> 00:28:24,911
at maraming pera
'yong pumapasok, tingin ko,

414
00:28:24,994 --> 00:28:26,955
pero marami rin 'yong lumalabas.

415
00:28:27,038 --> 00:28:29,708
Mahal talagang patakbuhin
'yong mga programa.

416
00:28:32,419 --> 00:28:34,504
May nahanap kaming bahay sa Utah.

417
00:28:35,338 --> 00:28:39,300
Malaking bahay iyon,
mga 604 square meters.

418
00:28:39,384 --> 00:28:41,094
Ano sa tingin mo, Jen?

419
00:28:41,177 --> 00:28:43,263
Bumili ako ng kabayo, at nangabayo na ako.

420
00:28:45,056 --> 00:28:49,602
Kaya ayos 'yong mga bagay,
at mukhang matagumpay iyon.

421
00:28:50,687 --> 00:28:53,940
Doon siya nagsimulang maligaw ng landas.

422
00:29:01,698 --> 00:29:04,284
"Fiftymile Mountain" iyang bundok.

423
00:29:05,493 --> 00:29:08,663
Tumatakbo 'to ng 81 kilometro
hanggang sa Lake Powell.

424
00:29:09,581 --> 00:29:12,000
Ito rin 'yong Kaiparowits Plateau.

425
00:29:13,918 --> 00:29:17,797
Di talaga 'to magandang lakarin
ng mga bata.

426
00:29:18,465 --> 00:29:22,135
Mabilis maging nakamamatay
ang tanawing ito.

427
00:29:32,854 --> 00:29:34,647
Nagmamaneho kami ng isang sheriff…

428
00:29:38,318 --> 00:29:40,695
noong tinawagan kami
ng Richfield dispatch,

429
00:29:40,779 --> 00:29:45,283
may isang babaeng kalahok
sa Challenger Foundation

430
00:29:45,366 --> 00:29:48,328
na parating sa Panguitch hospital.

431
00:29:59,214 --> 00:30:01,090
Sa opisina sa Provo,

432
00:30:01,174 --> 00:30:05,887
nakatanggap kami ng tawag mula sa ibang
mga kampo rito na nagkaroon ng insidente.

433
00:30:07,347 --> 00:30:12,268
Kinuha ni Steve iyong telepono
para tanungin kung ano'ng nangyayari,

434
00:30:12,352 --> 00:30:14,229
at nagbago 'yong kilos niya.

435
00:30:14,312 --> 00:30:16,189
Medyo seryoso 'yon.

436
00:30:20,235 --> 00:30:22,570
Iniwan namin ang lahat.

437
00:30:23,363 --> 00:30:24,739
Lumipad kami pababa.

438
00:30:26,699 --> 00:30:31,246
Di namin alam iyong kondisyon niya.
Alam lang naming seryoso iyon.

439
00:30:35,250 --> 00:30:37,919
At lumapag kami sa harap ng ambulansya.

440
00:30:43,341 --> 00:30:46,553
Nag-CPR sila sa kanya,
at nakakabit na siya.

441
00:30:47,470 --> 00:30:49,722
Tiningnan siya ng physician assistant,

442
00:30:50,348 --> 00:30:55,603
at wala pang 45 segundo, tinawag na niya.
Sabi niya, "Wala na siya."

443
00:31:01,359 --> 00:31:03,778
Nanlumo si Steve dahil doon.

444
00:31:06,239 --> 00:31:08,867
Sobrang nasaktan siya roon.

445
00:31:13,580 --> 00:31:16,374
May parte sa kanya
na sinisisi 'yong sarili niya

446
00:31:16,457 --> 00:31:18,293
dahil programa niya 'yon,

447
00:31:18,376 --> 00:31:22,964
at siya 'yong nagdadala
ng mga bata sa programa,

448
00:31:23,047 --> 00:31:27,927
pero alam niya rin
na di niya 'yon kontrolado.

449
00:31:31,306 --> 00:31:35,435
Di siya nagtagal
sa southern Utah, sa puntong iyon,

450
00:31:35,518 --> 00:31:37,478
alam mo, kaya naisip niya siguro

451
00:31:37,562 --> 00:31:41,441
na wala na siyang magagawa noon, talaga,

452
00:31:41,524 --> 00:31:43,860
na magpapabago ng resulta.

453
00:31:46,070 --> 00:31:50,450
Tatlong araw lang si Kristen Chase
sa baku-bakong Kaiparowits Plateau.

454
00:31:50,533 --> 00:31:54,203
Nahimatay siya at namatay
matapos ang 8 kilometrong paglalakad.

455
00:31:54,287 --> 00:31:56,164
Kilalanin niyo si Sharon Fuqua.

456
00:31:56,247 --> 00:31:59,000
Ipinadala ni Sharon
ang anak nilang si Kristen

457
00:31:59,083 --> 00:32:02,211
sa kampo sa kagubatan
noong bumagsak sa ika-10 baitang

458
00:32:02,295 --> 00:32:07,133
at nag-overdose sa antidepressants
si Kristen. Labing-anim na taon siya noon.

459
00:32:07,759 --> 00:32:09,886
Si Sharon, siyempre, walang idea

460
00:32:09,969 --> 00:32:14,057
na di na niya makikitang buhay
ang nag-iisa niyang anak na babae.

461
00:32:17,894 --> 00:32:20,563
-Mukhang pilya siya.
-Oo.

462
00:32:20,647 --> 00:32:26,444
SHARON & DAVID
INA AT KAPATID NI KRISTEN

463
00:32:27,820 --> 00:32:33,493
Malambing at kawili-wili talaga siya at…

464
00:32:34,327 --> 00:32:39,332
-Mahilig siyang mag-dress up at…
-Oo, naging hilig niya nga 'yan.

465
00:32:41,417 --> 00:32:46,047
Pero kalaunan, nagbago lang bigla 'yon.

466
00:32:47,757 --> 00:32:48,800
Nagrebelde siya.

467
00:32:48,883 --> 00:32:51,469
Oo, naging rebelde siya. Oo.

468
00:32:53,388 --> 00:32:56,265
Nahihirapan lang siya noon.

469
00:32:58,351 --> 00:33:01,104
Hindi talaga namin alam ano'ng gagawin.

470
00:33:03,648 --> 00:33:05,942
Sa ikaapat na linggo,
apat na araw silang mag-isa.

471
00:33:06,025 --> 00:33:10,113
Wala na'ng droga sa sistema nila.
Gusto nilang umuwi't maging mga anak

472
00:33:10,196 --> 00:33:12,198
sa mga magulang uli, makapag-aral.

473
00:33:15,410 --> 00:33:19,539
Kaya lang, alam mo na…
Tingin mo makakatulong.

474
00:33:23,292 --> 00:33:27,630
Lumaki ako sa pamilyang nagsasaka rito
sa malupit na disyertong probinsya.

475
00:33:29,340 --> 00:33:33,177
Alam at nauunawaan
ng mga taong pinalaki sa lugar na ito

476
00:33:33,261 --> 00:33:35,263
kung gaano kalupit 'yong disyerto.

477
00:33:36,514 --> 00:33:40,059
Nasa pagitan ka ng water holes,
na puwedeng 16 kilometro.

478
00:33:40,810 --> 00:33:42,812
Wala masyadong training ang staff.

479
00:33:42,895 --> 00:33:45,857
Mga dating kalahok
sa Challenger 'yong ilan.

480
00:33:45,940 --> 00:33:49,610
Naging malinaw sa akin
na kapahamakan 'yong kahahantungan nito.

481
00:33:50,778 --> 00:33:55,783
Kane County Sheriff's Department officers,
nag-raid sa Challenger Foundation offices.

482
00:33:55,867 --> 00:33:58,745
Inaasahan ng mga opisyal
na sa tulong ng records,

483
00:33:58,828 --> 00:34:01,205
matutukoy nila
ang mga ikakaso laban sa foundation.

484
00:34:01,289 --> 00:34:04,709
Sa puntong iyon, sabi ko,
"Aalamin ko ang puno't dulo nito,

485
00:34:04,792 --> 00:34:07,170
at aayusin natin ito."

486
00:34:08,629 --> 00:34:12,842
Si Max Jackson ang sheriff
ng Kane County kung nasaan ang Challenger.

487
00:34:12,925 --> 00:34:17,055
Binabaha raw siya ng mga reklamo
mula sa mga magulang sa buong bansa.

488
00:34:17,138 --> 00:34:20,600
Kinuha ng kasong ito 'yong buhay ko.

489
00:34:21,601 --> 00:34:24,771
Hangga't nandiyan sila,
magiging abala ang mga pulis.

490
00:34:26,105 --> 00:34:29,233
Nagdesisyon ang Kane County officials
na sirain ako.

491
00:34:29,317 --> 00:34:32,612
Kung di nila ako makausap sa personal,
gagamitin nila 'yong programa.

492
00:34:32,695 --> 00:34:36,282
Nagpapadala ka ng tao sa disyerto,
at nahihimatay sila roon,

493
00:34:36,365 --> 00:34:40,078
at nagpapakita sila
ng heat exhaustion, dapat gamutin mo.

494
00:34:40,161 --> 00:34:42,997
Di lang nangunguna
ang pioneers, pinupuntirya rin sila.

495
00:34:43,081 --> 00:34:45,083
Tagapagtanggol ako ng mga programang ito.

496
00:34:45,166 --> 00:34:48,961
Maraming buhay ang nagbago,
maraming magulang ang nagpapasalamat,

497
00:34:49,045 --> 00:34:52,006
kaya di ako magpapadikta
sa mga makitid na opisyal

498
00:34:52,090 --> 00:34:54,467
na di naman pumupunta para magsiyasat.

499
00:34:54,550 --> 00:34:59,847
Malaki ang posibilidad ng pang-aabuso roon
at isa pang pagkamatay.

500
00:34:59,931 --> 00:35:03,768
Kinasuhan ng Kane County
si Cartisano at ang Challenger Foundation

501
00:35:03,851 --> 00:35:05,186
ng negligent homicide.

502
00:35:05,269 --> 00:35:09,607
ANG NEGLIGENCE, KASAMA
PERO HINDI LIMITADO SA MGA SUMUSUNOD:

503
00:35:12,068 --> 00:35:16,697
Kung nahatulan si Steve,
makukulong siya. Walang duda roon.

504
00:35:17,490 --> 00:35:22,203
At di siya mapapabuti
sa kulungan, kaya nag-alala talaga siya.

505
00:35:22,787 --> 00:35:26,582
Dahil alam niyang kung matalo siya
sa paglilitis, makukulong siya

506
00:35:26,666 --> 00:35:29,669
at iiwan niya ang isang batang ina
na may apat na maliliit na anak.

507
00:35:30,419 --> 00:35:31,295
Kumusta ka?

508
00:35:32,296 --> 00:35:35,925
Inaasahan namin na maraming putik
ang ibabato, at handa kami.

509
00:35:36,008 --> 00:35:38,803
Gusto lang nilang wasakin siya.

510
00:35:38,886 --> 00:35:42,890
Walong batang Challenger ang nagsabing
sinaktan, ginutom, at itinali sila sa puno

511
00:35:42,974 --> 00:35:44,350
ng program supervisors.

512
00:35:44,433 --> 00:35:47,103
Siyam na bilang ng child abuse ang inihain

513
00:35:47,186 --> 00:35:50,356
laban sa Challenger Foundation,
mula sa pagtatali sa mga bata sa puno

514
00:35:50,439 --> 00:35:53,276
hanggang sa pagkaladkad sa kanila sa lupa.

515
00:35:53,359 --> 00:35:54,318
Mga demanda.

516
00:35:55,319 --> 00:35:57,864
Nagsimulang dumami 'yong mga demanda.

517
00:35:57,947 --> 00:36:02,535
Dahil sa mga demanda, nagkaroon
ng negative publicity mula sa buong bansa.

518
00:36:02,618 --> 00:36:06,247
Ayon sa Challenger officials,
nawalan sila ng milyon-milyong dolyar.

519
00:36:07,081 --> 00:36:10,626
Hanggang $16,000 'yong ginastos
ng mga pamilya sa Challenger.

520
00:36:11,586 --> 00:36:15,339
Pero isa
sa mga pangunahing pondo ni Cartisano

521
00:36:15,423 --> 00:36:19,552
'yong pagsingil
sa insurance companies ng mga magulang

522
00:36:19,635 --> 00:36:21,512
para sa "paggamot" sa mga bata.

523
00:36:22,388 --> 00:36:25,183
Biglang binabawi 'yon
ng insurance companies

524
00:36:25,266 --> 00:36:29,187
kasi nakikita nila 'yong balita,
at naiisip nila, "Teka."

525
00:36:29,270 --> 00:36:32,565
Mahalaga ito sa akin
kasi marami pa akong kilalang bata

526
00:36:32,648 --> 00:36:35,693
na naabuso sa mga programa.
Dapat maitigil na 'to.

527
00:36:35,776 --> 00:36:37,528
Isinara 'yong programa.

528
00:36:38,571 --> 00:36:41,532
Wala kaming kita. Nagtrabaho ako sa Sears.

529
00:36:41,616 --> 00:36:45,244
Ginugol namin ang sumunod na taon
at kalahati hanggang dalawa

530
00:36:45,328 --> 00:36:47,914
para labanan 'yong kaso sa korte.

531
00:36:49,165 --> 00:36:53,628
Muling sinubukan ng prosecutors
na patunayang inuna ni Cartisano ang kita

532
00:36:53,711 --> 00:36:56,589
kaysa sa kaligtasan
ng mga batang tinutulungan niya dapat.

533
00:36:56,672 --> 00:37:01,594
Dalawang taon na silang nagsisinungaling.
Sila'ng pinakasinungaling na nakaharap ko.

534
00:37:01,969 --> 00:37:04,805
Ang kaso nila,
pinagod sa hiking si Kristen Chase

535
00:37:04,889 --> 00:37:07,016
at namatay sa exertional heatstroke.

536
00:37:09,518 --> 00:37:12,355
Sa resulta ng autopsy,

537
00:37:13,731 --> 00:37:16,525
nakita sa mga lamanloob niya

538
00:37:16,609 --> 00:37:20,279
'yong mga palatandaan
ng exertional heatstroke,

539
00:37:21,113 --> 00:37:26,285
pero naaayon din ito
sa mga ibang dahilan ng pagkamatay.

540
00:37:26,369 --> 00:37:29,538
At iyon lang ang kinailangang ipakita.
Di iyon exertional heatstroke.

541
00:37:29,622 --> 00:37:31,540
Wala na'ng homicide count.

542
00:37:33,668 --> 00:37:39,006
Di ako doktor, pero dinala siya rito
sa mataas na disyerto,

543
00:37:39,924 --> 00:37:43,469
1,829 meters iyong taas,
100 degrees iyong temperatura,

544
00:37:43,552 --> 00:37:47,890
wala sa kondisyon, at pinilit magmartsa.

545
00:37:50,017 --> 00:37:52,770
Naniniwala akong pabaya siya,

546
00:37:53,479 --> 00:37:56,482
at 'yon ang nagdulot
ng pagkamatay ni Kristen Chase.

547
00:37:57,775 --> 00:38:00,111
Matagumpay kami sa nagawa namin.

548
00:38:00,194 --> 00:38:03,739
Tinahak niya ito,
tinahak ko ito, at pareho kaming nandito.

549
00:38:09,662 --> 00:38:11,998
Sa pagkakaintindi ko, Mr. Cartisano,

550
00:38:12,081 --> 00:38:17,628
may mga kasong kriminal na isinampa
laban sa iyo para sa negligent homicide.

551
00:38:17,712 --> 00:38:18,713
Tama iyan.

552
00:38:18,796 --> 00:38:24,010
Kasalanan ba ng Challenger Foundation mo
ang pagkamatay ni Kristen Chase?

553
00:38:24,093 --> 00:38:28,055
Di ko siya kilala. Malayo ako,
805 kilometro, noong hinimatay siya.

554
00:38:28,139 --> 00:38:31,142
Pero sa kaso niya,
sa siyam na kaso ng child abuse,

555
00:38:31,225 --> 00:38:34,979
sa iba-ibang kasong isinampa
at sa aksiyon ng IRS laban sa 'yo…

556
00:38:35,062 --> 00:38:36,397
May hinuha rito…

557
00:38:36,480 --> 00:38:38,149
Maayos at kalmado ka

558
00:38:38,232 --> 00:38:41,610
para sa lalaking humaharap yata
sa katapusan ng mundo mo.

559
00:38:47,950 --> 00:38:49,493
Sa araw ng paghahatol,

560
00:38:50,995 --> 00:38:53,497
pinalabas ng hukom ang jury para mag-usap.

561
00:38:58,294 --> 00:39:01,255
Mukhang di pabor iyon kay Steve Cartisano.

562
00:39:02,048 --> 00:39:09,055
'Yong mga kondisyon ng pagkamatay niya,
nagpahiwatig na pinilit siyang maglakad

563
00:39:09,138 --> 00:39:12,016
nang walang tubig sa matinding init.

564
00:39:14,352 --> 00:39:15,811
Umaga sila lumabas,

565
00:39:17,229 --> 00:39:20,483
di sila bumalik
na may hatol hanggang sa gabing iyon.

566
00:39:23,611 --> 00:39:25,446
Marami siyang lalabanan noon

567
00:39:25,529 --> 00:39:29,408
kasi kailangan niyang patunayan
sa korte na aksidente iyon.

568
00:39:39,502 --> 00:39:43,589
Dumadating ang jury, at tinatanong
ng hukom, "Ano'ng hatol niyo rito?"

569
00:39:45,716 --> 00:39:48,677
"Not guilty, not guilty,
not guilty, not guilty."

570
00:39:48,761 --> 00:39:51,138
Lumabas kami. Ano, kapana-panabik iyon.

571
00:39:53,849 --> 00:39:57,395
'Yong pagkakamali
ng defense lawyers minsan,

572
00:39:57,478 --> 00:40:03,150
sinusubukan nilang patunayan
'yong alternatibong teorya ng kaso.

573
00:40:03,234 --> 00:40:04,443
Mali 'yan.

574
00:40:04,527 --> 00:40:06,404
Kailangan mo lang ipakita

575
00:40:06,487 --> 00:40:09,407
na mali ang teorya ng prosecutor sa kaso.

576
00:40:09,490 --> 00:40:11,075
NAGPABAYA

577
00:40:11,158 --> 00:40:13,994
Di ka sigurado
kung ano'ng ikinamatay niya.

578
00:40:14,078 --> 00:40:16,455
Hula naming toxic shock syndrome 'yon.

579
00:40:16,539 --> 00:40:18,749
Hula naming septic shock 'yon.

580
00:40:20,209 --> 00:40:22,461
Hindi iyon exertional heatstroke,

581
00:40:23,170 --> 00:40:25,673
o kahit papaano, may reasonable doubt.

582
00:40:29,468 --> 00:40:31,637
Malaking ginhawa 'yon.

583
00:40:32,471 --> 00:40:34,849
Ginhawang di mailarawan.

584
00:40:34,932 --> 00:40:37,601
Kinailangang matapos ito,
at ginusto ko iyan.

585
00:40:37,685 --> 00:40:41,272
Pagkatapos ng dalawang taon,
masaya akong tapos na ito.

586
00:40:41,355 --> 00:40:44,150
Pakiramdam namin,
sagot iyon sa panalangin.

587
00:40:50,656 --> 00:40:53,868
Hindi pa rin ako makapaniwala.

588
00:40:55,661 --> 00:40:57,329
Ano, 32 taon na'ng lumipas?

589
00:40:59,457 --> 00:41:00,875
Miss na miss namin siya.

590
00:41:03,377 --> 00:41:04,336
Sobra.

591
00:41:17,057 --> 00:41:21,479
Walang may pananagutan doon.
Isang bagay 'yon na nangyari.

592
00:41:23,564 --> 00:41:27,526
Di ko alam kung malamig pakinggan
o hindi, pero ito'ng realidad.

593
00:41:27,610 --> 00:41:29,778
MGA KRITIKO NI CARTISANO

594
00:41:29,862 --> 00:41:32,031
Ayaw na namin ng publicity noon.

595
00:41:32,114 --> 00:41:34,992
Ayaw na namin ng stress at hirap.

596
00:41:35,075 --> 00:41:38,954
Nag-aalala ako sa mga anak ko
at sa mga epekto nito sa kanila,

597
00:41:39,038 --> 00:41:41,999
at ginusto ko
na tumigil na siya sa youth programs.

598
00:41:45,836 --> 00:41:49,840
Pero parang di niya talaga alam
kung ano pa'ng puwede niyang gawin.

599
00:41:53,928 --> 00:41:56,180
May talento ako pagdating sa mga bata.

600
00:41:57,640 --> 00:41:59,683
Naiintindihan ko sila. Galing ako roon.

601
00:42:00,518 --> 00:42:04,146
Kung may problema sila,
sasabihin ko, "Magkompara tayo, pare."

602
00:42:04,688 --> 00:42:08,234
Gusto mong pag-usapan
ang mahirap na buhay? Isa-isahin natin.

603
00:42:08,734 --> 00:42:11,487
At nalampasan ko 'yan. Kakayanin mo rin.

604
00:42:14,198 --> 00:42:17,868
Ito si Steve noong mga apat
o limang taong gulang yata siya.

605
00:42:18,911 --> 00:42:20,246
Si Inez 'yan.

606
00:42:25,709 --> 00:42:27,294
Noong sanggol siya,

607
00:42:27,378 --> 00:42:30,923
ipinamigay siya ng mama at papa niya,

608
00:42:31,006 --> 00:42:35,386
at inampon siya
ng mag-asawang Troy at Inez.

609
00:42:38,055 --> 00:42:39,598
Nanlumo siya

610
00:42:41,058 --> 00:42:44,979
noong kinuha si Steve
ng natural na mama at papa niya

611
00:42:45,062 --> 00:42:47,147
noong dalawang taong gulang siya.

612
00:42:49,275 --> 00:42:52,236
Ano'ng karanasan at training mo para rito?

613
00:42:54,947 --> 00:43:00,369
Iba-iba. Hinubog ako ng mga paghihirap
mula sa pinanggalingan at buhay ko.

614
00:43:00,452 --> 00:43:03,831
Adik sa heroin
'yong mama ko, nakulong na siya.

615
00:43:03,914 --> 00:43:05,958
Pinatay siya noong 17 ako.

616
00:43:06,041 --> 00:43:10,546
Mainitin iyong ulo ng papa ko. Pananakit
iyong solusyon niya sa mga problema.

617
00:43:10,629 --> 00:43:13,340
Nahirapan siya
sa junior high at high school.

618
00:43:14,258 --> 00:43:15,384
Hindi madali 'yon.

619
00:43:16,635 --> 00:43:20,264
Ayaw niya talagang pumasok
sa concrete business ng papa niya,

620
00:43:20,347 --> 00:43:22,641
kaya sumali siya sa Air Force.

621
00:43:23,684 --> 00:43:29,940
Binago no'n iyong buhay niya at doon niya
nakuha iyong kumpiyansang meron siya.

622
00:43:32,026 --> 00:43:35,738
'Yong kombinasyon
ng boot training at survival experience

623
00:43:35,821 --> 00:43:38,157
at mga karanasan niya sa Air Force,

624
00:43:38,240 --> 00:43:43,287
nakatulong 'yong mga iyon
para mas maging responsableng tao siya.

625
00:43:43,370 --> 00:43:46,415
Kaya naniwala talaga siya
na magandang paraan 'yon

626
00:43:46,498 --> 00:43:48,917
para makatulong sa mga bata

627
00:43:49,793 --> 00:43:54,465
na lumakas ang kumpiyansa nila sa sarili
at mapabuti ang mga desisyon sa buhay.

628
00:44:04,099 --> 00:44:07,811
Pero ngayong tapos na
'yong kaso sa korte, napawalang-sala siya…

629
00:44:09,438 --> 00:44:13,859
Ginusto kong humanap siya
ng ibang paraan para buhayin ang pamilya.

630
00:44:17,321 --> 00:44:18,739
-At ginawa niya?
-Hindi.

631
00:44:19,823 --> 00:44:21,116
Hindi.

632
00:44:24,370 --> 00:44:29,625
Tumaas nang higit sa 25%
ang violent crimes ng mga kabataan sa US

633
00:44:29,708 --> 00:44:30,918
sa nakaraang dekada.

634
00:44:31,001 --> 00:44:33,754
May naamoy akong marijuana.
Di nagsisinungaling ang ilong ko.

635
00:44:36,924 --> 00:44:42,638
Dumaing pa rin 'yong mga magulang sa '90s,
"Ano'ng gagawin ko sa batang ito?"

636
00:44:42,721 --> 00:44:45,599
Mukhang totoo.
Mahilig sa marijuana ang mga bata.

637
00:44:45,683 --> 00:44:47,976
Baka gaya pa nga sa dating henerasyon.

638
00:44:48,060 --> 00:44:53,399
Alam ni Steve na maraming pamilya pa rin
'yong matutulungan ng wilderness programs

639
00:44:54,024 --> 00:44:56,735
pero kahit saan siya magpunta,

640
00:44:56,819 --> 00:45:00,197
hinaharangan siya
ng social services department.

641
00:45:00,280 --> 00:45:02,032
Na-blacklist na siya.

642
00:45:03,367 --> 00:45:05,911
Pero si Cartisano, tingin ko, natutuwa

643
00:45:05,994 --> 00:45:08,997
na lagi siyang nakakaisa sa mga awtoridad

644
00:45:09,081 --> 00:45:12,668
at nabibihisan ito sa susunod na lugar
kung saan walang nakakakilala sa kanya.

645
00:45:12,751 --> 00:45:15,045
Hi, guys. Kumusta? Alam kong pupunta kayo.

646
00:45:15,129 --> 00:45:18,215
Kaya, kalaunan,
pumunta siya sa Virgin Islands.

647
00:45:18,298 --> 00:45:20,259
Sa Saint Thomas yata iyon.

648
00:45:25,305 --> 00:45:27,933
Bilang reporter,
sabi ko, "Huhulihin kita."

649
00:45:28,016 --> 00:45:30,894
"Susubukan ko,"
kasi walang ginawa ang mga korte.

650
00:45:30,978 --> 00:45:33,522
Korte lang ng opinyon
ng publiko ang meron.

651
00:45:35,023 --> 00:45:39,361
Baligtarin mo'ng isang bato,
may isa pang babaligtarin sa ilalim.

652
00:45:40,863 --> 00:45:44,950
"Steven Cartisano, ng ipinagbawal na
Challenger Utah Wilderness Therapy Program

653
00:45:45,033 --> 00:45:48,412
pagkatapos mamatay ng isang babae
na nasa pangangalaga niya sa disyerto,

654
00:45:48,495 --> 00:45:50,247
nagbabalik na sa negosyo.

655
00:45:50,330 --> 00:45:54,418
Ngayon, pinapatakbo niya
ang programang Health Care America."

656
00:45:54,918 --> 00:45:56,587
Ginagawa pa rin niya 'to.

657
00:46:00,132 --> 00:46:03,552
Noong una kaming nagkakilala,
nag-aaral siya ng pelikula,

658
00:46:05,053 --> 00:46:09,933
kaya ginamit niya 'yong karanasan niya
para gumawa ng sales video.

659
00:46:11,393 --> 00:46:15,898
Gumawa siya ng sobrang ganda
at pulidong video na may mga aktor.

660
00:46:17,149 --> 00:46:19,777
Kadalasan,
'yong uri ng pagrerebelde sa una,

661
00:46:19,860 --> 00:46:22,112
di pa talaga halata, ganoon.

662
00:46:22,196 --> 00:46:25,657
Medyo mabagal lang sila.
Hinihila nila 'yong mga paa nila.

663
00:46:25,741 --> 00:46:27,659
Ayaw lang nilang maging maayos.

664
00:46:27,743 --> 00:46:32,331
Sa halip na mag-hiking,
inilalagay iyong mga bata sa bangka, 'no?

665
00:46:32,414 --> 00:46:33,832
Tama? Iyon ang nangyari.

666
00:46:33,916 --> 00:46:35,334
Uy, ano'ng ginagawa mo?

667
00:46:35,834 --> 00:46:37,002
Uy, kumalma ka.

668
00:46:37,795 --> 00:46:39,296
-Huminahon kayo.
-Dan!

669
00:46:40,464 --> 00:46:41,590
Sabi ko, "Sandali."

670
00:46:41,673 --> 00:46:45,969
Wala siyang pakialam
na napawalang-sala pa lang siya

671
00:46:46,053 --> 00:46:51,016
para sa negligent homicide
sa 16-anyos na babae sa pangangalaga niya,

672
00:46:51,725 --> 00:46:54,228
ano'ng ginawa niya? Nagbibiro ka, di ba?

673
00:46:54,311 --> 00:46:55,145
Dan!

674
00:46:55,229 --> 00:46:57,231
Natural, sa ganitong programa,

675
00:46:57,314 --> 00:46:59,817
may mga batang mas agresibo kaysa sa iba.

676
00:46:59,900 --> 00:47:02,820
Si Dan, lalo na, agresibo talaga.

677
00:47:02,903 --> 00:47:07,616
Dinala ni Steve sa susunod na level
at sinabing, "Tataasan ko pa'ng singil."

678
00:47:07,699 --> 00:47:11,495
Nagbago 'yong konsepto
mula sa hubad na disyerto ng Utah

679
00:47:11,578 --> 00:47:13,831
at pagsasanay ng survival skills

680
00:47:13,914 --> 00:47:20,087
hanggang sa naging parang
isang nakakaaliw na cruise sa Caribbean.

681
00:47:20,170 --> 00:47:23,715
Magbabantay at tutulong ako.
Pero di ko gagawin para sa 'yo.

682
00:47:23,799 --> 00:47:26,426
Kung di mo aayusin,
magdurusa ka kasama nito.

683
00:47:27,427 --> 00:47:30,681
Naglalapag sila ng angkla kung saan,

684
00:47:30,764 --> 00:47:32,850
at bumababa sila sa bangka saglit,

685
00:47:32,933 --> 00:47:35,727
pero siyam
sa sampung beses, walang ibang tao.

686
00:47:35,811 --> 00:47:37,896
Alam niyo'ng patakaran.
Magkasama sa pag-hike…

687
00:47:37,980 --> 00:47:40,858
-Di na sila kailangan.
-Magkasamang kakain. Iyon ang patakaran.

688
00:47:40,941 --> 00:47:46,864
Naakit niya 'yong ilan sa pinakamayayamang
pamilya sa kasaysayan ng Amerika.

689
00:47:46,947 --> 00:47:48,240
'Yong Rockefellers.

690
00:47:48,323 --> 00:47:51,118
'Yong apo
ng yumaong gobernador ng Arkansas,

691
00:47:51,201 --> 00:47:52,536
pinadala siya roon,

692
00:47:52,619 --> 00:47:56,832
lahat, naniwalang lehitimo
at maaasahang programa 'yon

693
00:47:56,915 --> 00:47:58,709
na nagpatino ng mga bata,

694
00:47:58,792 --> 00:48:02,212
nagpabalik sa kanila
bilang magalang at bagong tao.

695
00:48:02,296 --> 00:48:05,966
Kinailangan naming harapin ito
sa simple't kontroladong paraan.

696
00:48:06,466 --> 00:48:11,555
Parang kinailangan naming pagdaanan ito.
At maayos ang resulta. Napalapit nga kami.

697
00:48:15,309 --> 00:48:19,438
Nagpatingin ako sa doktor,
at binanggit niya 'yon…

698
00:48:19,521 --> 00:48:20,981
tingin ko, sa mama ko…

699
00:48:23,650 --> 00:48:27,779
at nakuha namin
'yong HealthCare America video.

700
00:48:27,863 --> 00:48:29,531
Ano ba'ng gusto mong gawin?

701
00:48:30,741 --> 00:48:32,951
Di ko alam. Gusto kong lumaya o ano.

702
00:48:33,994 --> 00:48:36,955
Relasyon 'yong susi
sa therapy ng isang bata,

703
00:48:37,039 --> 00:48:38,790
at kung wala 'yang relasyon…

704
00:48:38,874 --> 00:48:41,084
Nakakaengganyo talaga 'yong pelikula.

705
00:48:41,168 --> 00:48:43,003
…makamit 'yong kaya dapat nila.

706
00:48:43,921 --> 00:48:47,466
Noong kabataan niya,
di talaga makontrol si Adam.

707
00:48:47,549 --> 00:48:49,760
Di niya kayang harapin ang mama niya.

708
00:48:49,843 --> 00:48:52,346
Ilang beses yata, binato niya ng kutsilyo.

709
00:48:52,429 --> 00:48:53,722
Naaalala ko 'yan.

710
00:48:55,682 --> 00:48:57,517
Galit na bata ako noon,

711
00:48:57,601 --> 00:49:01,897
at tingin ko, ginawa kong palusot
'yong pagiging ampon para maging ganoon.

712
00:49:02,606 --> 00:49:05,525
Desperado na kami
at kinailangan naming kumilos.

713
00:49:05,609 --> 00:49:10,489
Lahat kayo, alam kung bakit kayo nandito.
Di niyo pinapanagutan ang mga kilos niyo.

714
00:49:10,572 --> 00:49:12,240
Oras na para matuto kayo.

715
00:49:12,824 --> 00:49:17,371
Kailangan ko ng gabay
sa buhay ko kasi wala talaga ako no'n.

716
00:49:17,454 --> 00:49:18,956
Laging nagtatrabaho ang papa ko.

717
00:49:23,210 --> 00:49:25,754
Kaya lumipad ako papunta sa Saint Thomas.

718
00:49:28,548 --> 00:49:31,468
Handa na ako sa kakaiba.

719
00:49:31,551 --> 00:49:36,598
Handa na akong tumino,
ayusin 'yong sarili ko.

720
00:49:39,893 --> 00:49:44,523
Sa susunod na anim at kalahating buwan,
talagang nabago ako ng programa.

721
00:49:46,108 --> 00:49:47,776
Binago nito ang lahat.

722
00:49:52,447 --> 00:49:55,951
Una kong nakilala si Steve
noong pumunta ako sa Costa Rica.

723
00:49:56,034 --> 00:49:57,703
Matagal na si Adam doon.

724
00:49:57,786 --> 00:50:01,581
Di pa namin siya nakita,
naisip nilang mabuting bisitahin siya.

725
00:50:04,042 --> 00:50:06,586
Ano'ng sasabihin mo
sa papa mo kung nandito siya ngayon?

726
00:50:06,670 --> 00:50:07,963
Yayakapin ko siya.

727
00:50:08,046 --> 00:50:10,590
-Lumingon ka.
-Lingon. Nandito ako.

728
00:50:29,693 --> 00:50:31,653
Ano, sobrang emosyonal no'n.

729
00:50:34,865 --> 00:50:40,162
Di ako emosyonal na tao,
pero nadala talaga ako no'n.

730
00:50:43,498 --> 00:50:44,958
Naisip kong bumisita.

731
00:51:02,642 --> 00:51:06,271
Karamihan sa mga nakakausap ko
na dumaan sa mga ganito…

732
00:51:09,524 --> 00:51:14,446
di mo mababanggit
nang di mo nararamdaman ulit 'yong trauma

733
00:51:15,989 --> 00:51:18,492
sa loob ng di bababa sa limang taon.

734
00:51:24,956 --> 00:51:28,126
Oo, laki sa layaw kang bata,
pero walang may pakialam.

735
00:51:28,210 --> 00:51:30,837
Kung walang pakialam
sa 'yo ang magulang mo,

736
00:51:31,630 --> 00:51:32,839
walang may pakialam.

737
00:51:33,632 --> 00:51:37,010
Parang, sino'ng nagpapadala
ng anak nila sa ganoon?

738
00:51:40,931 --> 00:51:43,058
Ano, sinundo ako ng mga magulang ko,

739
00:51:43,141 --> 00:51:47,479
at ayaw lumapit ng mama ko
kasi mabaho ako. Sumakay kami sa kotse.

740
00:51:47,562 --> 00:51:50,565
Ibinaba niya 'yong bintana,
"Naku, ang baho niya."

741
00:51:50,649 --> 00:51:55,487
Sabi ko noon, "Leche, ano 'to?"
Parang, "Ano ba'ng problema niyo?"

742
00:51:56,196 --> 00:51:58,532
Di ko makakalimutan
noong natapos mo'ng programa.

743
00:51:58,615 --> 00:52:01,326
Matagal ka nang walang bisyo noon.

744
00:52:02,369 --> 00:52:06,164
-Oo.
-Bumalik ka sa Atlanta, at ano lang…

745
00:52:06,248 --> 00:52:08,166
Isang linggo lang, umulit ka na.

746
00:52:08,250 --> 00:52:12,921
Hindi, isang buwan muna yata 'yon,
tapos bumalik na ako sa dati kong gawi.

747
00:52:13,004 --> 00:52:15,090
Oo, kaya wala masyadong nagbago.

748
00:52:16,299 --> 00:52:19,761
Sa totoo lang,
dapat iniwan kita roon buong buhay mo.

749
00:52:19,845 --> 00:52:20,971
'Yon, alam mo na…

750
00:52:21,054 --> 00:52:23,765
-Buong nalalabing buhay ko?
-Oo, sa kagubatan.

751
00:52:39,823 --> 00:52:44,369
'Yong una kong lead,
galing sa research station

752
00:52:44,452 --> 00:52:45,912
sa isla ng Saint John.

753
00:52:48,707 --> 00:52:54,296
'Yong sabi nila sa akin, may mga bata
at ilang matatanda na sumakay sa bangka

754
00:52:54,963 --> 00:52:58,216
at sinabing nandoon sila
para sa isang pagsasanay

755
00:52:58,300 --> 00:53:02,179
para sa isang organisasyon
na tinatawag na Health Care America.

756
00:53:03,889 --> 00:53:08,143
Pero napansin nila
na marumi 'yong mga bata,

757
00:53:08,226 --> 00:53:11,438
at parang walang sistema roon.

758
00:53:12,606 --> 00:53:14,566
'Yong lider ng research station,

759
00:53:14,649 --> 00:53:19,279
tinawagan 'yong tanggapan ng lisensya
sa negosyo sa US Virgin Islands,

760
00:53:19,779 --> 00:53:22,908
at wala raw Health Care America

761
00:53:22,991 --> 00:53:25,744
na lisensyadong magnegosyo
sa US Virgin Islands.

762
00:53:28,747 --> 00:53:30,624
Tagong operasyon talaga 'yon.

763
00:53:30,707 --> 00:53:33,126
Walang mga permisong ibinigay.

764
00:53:33,210 --> 00:53:35,837
Walang pagkilala mula sa law enforcement.

765
00:53:35,921 --> 00:53:38,924
Walang isinagawa
na public health inspections.

766
00:53:39,007 --> 00:53:42,302
Sumulpot lang sila, at bigla na lang,

767
00:53:42,385 --> 00:53:47,682
umangkla, at nagsimulang magsagawa
ng "wilderness therapy" sa tropics.

768
00:53:49,226 --> 00:53:52,479
At noong, malapit na'ng mga awtoridad,

769
00:53:53,188 --> 00:53:55,732
nagpapasya si Cartisano na umalis na.

770
00:53:59,486 --> 00:54:02,864
Naglalayag mula sa Saint John
ang kapitan, papunta sa isla

771
00:54:02,948 --> 00:54:05,116
na halos walang nakatira.

772
00:54:06,785 --> 00:54:10,413
Itong mga bata,
di talaga nila alam ano'ng nangyayari.

773
00:54:10,497 --> 00:54:15,794
Para silang mga preso
sa lumulutang na therapy camp

774
00:54:15,877 --> 00:54:17,712
na wala naman talagang therapy.

775
00:54:19,214 --> 00:54:23,385
At ilang buwan silang nasa karagatan.

776
00:54:23,468 --> 00:54:24,928
Hi, Dad. Mahal ka namin.

777
00:54:25,011 --> 00:54:29,140
Iba 'yong Paskong wala ka.
Miss na miss ka na namin.

778
00:54:29,224 --> 00:54:31,226
-Bye, Dad!
-Bye!

779
00:54:34,271 --> 00:54:39,067
Siyam na buwan ako sa Health Care America.
Di namin alam kung saan kami papunta

780
00:54:39,150 --> 00:54:42,612
o kung gaano katagal kami roon
o kung ano'ng plano.

781
00:54:44,072 --> 00:54:46,866
At parang lagi kaming
may sinusubukang puntahan,

782
00:54:46,950 --> 00:54:49,452
palipat-lipat lang kami ng isla,

783
00:54:49,536 --> 00:54:53,039
at sakto lang 'yong oras
para kumuha ng mga kailangan.

784
00:54:55,250 --> 00:54:59,587
Mula Virgin Islands,
pumunta kami sa Puerto Rico, Mona Island.

785
00:55:01,381 --> 00:55:02,882
Dominican Republic.

786
00:55:04,718 --> 00:55:07,220
Haiti, tapos pumunta kami sa Jamaica.

787
00:55:07,721 --> 00:55:11,558
At pumunta kami
sa Venezuela at Cartagena, Colombia.

788
00:55:13,101 --> 00:55:16,521
Hindi magkalapit ang mga lugar na ito.

789
00:55:16,604 --> 00:55:19,441
Literal na nagkalat sila
sa buong Caribbean.

790
00:55:24,237 --> 00:55:26,406
Natakot lang ako sa mangyayari.

791
00:55:27,991 --> 00:55:30,368
Iyon… Mahirap talagang ipaliwanag 'yon.

792
00:55:34,372 --> 00:55:36,333
Di mo alam kung kailan ka uuwi,

793
00:55:37,709 --> 00:55:40,086
pakiramdam mo lang, habambuhay na 'yon.

794
00:55:45,759 --> 00:55:50,347
Pakiramdam mo, kailanman,
di ka magiging sapat para umuwi.

795
00:55:56,144 --> 00:56:00,440
Nalaman kong lumiit
'yong programa sa limang bata na lang

796
00:56:00,523 --> 00:56:03,526
sa isang catamaran.

797
00:56:03,610 --> 00:56:08,073
At pagkatapos ng ilang linggo,
malapit na sila sa Puerto Rico.

798
00:56:10,408 --> 00:56:13,661
Nagpasya ang ilang bata,
"Kailangan nating umalis dito."

799
00:56:14,162 --> 00:56:17,457
Naghanap sila
ng maniniwala sa kanila, ng makakausap,

800
00:56:17,540 --> 00:56:20,460
parang, "Uy,
kakatakas lang namin. Tulong!"

801
00:56:21,711 --> 00:56:25,924
Sa sobrang pagod ng kapitan
sa pagtakas nitong mga bata,

802
00:56:26,716 --> 00:56:32,263
nagdesisyon siya, "Itatali ko'ng mga bata
sa kotse at ang leeg nila sa lubid,

803
00:56:32,347 --> 00:56:35,600
at itatali ko'ng lubid sa kotse
para di sila makatakas."

804
00:56:37,894 --> 00:56:40,730
Dumating ang mga awtoridad ng Puerto Rico,

805
00:56:40,814 --> 00:56:45,985
akala nila,
isang organisadong krimen iyon, isang hit.

806
00:56:48,279 --> 00:56:50,573
Umuwi ang mga bata
at sinabi sa mga magulang nila,

807
00:56:50,657 --> 00:56:52,450
"Alam mo kung saan mo ako ipinadala?"

808
00:56:54,577 --> 00:56:57,747
Nasangkot ang mga awtoridad,
ang Puerto Rican Public Health.

809
00:56:57,831 --> 00:57:02,127
Sa madaling sabi, walang permit,
walang authorization para gawin iyon,

810
00:57:02,210 --> 00:57:05,880
at ginawa ulit ni Cartisano
'yong "tough love tapos iwan" niya.

811
00:57:05,964 --> 00:57:06,965
Naglaho siya.

812
00:57:08,633 --> 00:57:12,470
Sa pananaw ng pag-uulat,
iniisip ng lahat na magtatago siya.

813
00:57:12,554 --> 00:57:14,514
Hahanap siya ng ibang bokasyon.

814
00:57:18,059 --> 00:57:19,561
Nawala sa amin ang lahat.

815
00:57:20,145 --> 00:57:24,482
'Yong pera na dumarating
at ginagamit niya noon para sa programa,

816
00:57:25,150 --> 00:57:28,319
alam mo, di ko naaalalang nakita ko 'yon.

817
00:57:28,403 --> 00:57:32,532
Alam ko noong naghihirap na kami.

818
00:57:32,615 --> 00:57:36,411
Alam mo, "Di natin mabibili iyan.
Di natin magagawa ito. O iyan."

819
00:57:36,494 --> 00:57:39,164
At noon, di ko pa gaanong naiintindihan.

820
00:57:39,247 --> 00:57:42,041
Oo, walang-wala kami.

821
00:57:42,792 --> 00:57:46,921
Magaling ang papa ko. Siya
'yong pinakamatalinong taong nakilala ko.

822
00:57:47,839 --> 00:57:49,674
Marami sana siyang nagawa.

823
00:57:50,884 --> 00:57:56,222
Kaya sabi ko,
"Dad, iba na lang 'yong gawin mo."

824
00:57:58,933 --> 00:58:01,728
Nagalit ako sa kanya
kasi ginusto kong iba'ng gawin niya

825
00:58:01,811 --> 00:58:06,274
para maging normal ang buhay namin.
Iyon ang gusto ko para sa pamilya namin.

826
00:58:09,777 --> 00:58:11,029
Ang galing naman.

827
00:58:12,489 --> 00:58:13,823
Oo. Hi.

828
00:58:14,908 --> 00:58:16,784
-Hi.
-Hi.

829
00:58:16,868 --> 00:58:19,204
Matitingnan mo ba'ng dinosaur sa taas?

830
00:58:19,954 --> 00:58:21,039
Oo, ang galing mo.

831
00:58:21,122 --> 00:58:23,750
Sa ikalawang baitang, mahiyain si David.

832
00:58:24,542 --> 00:58:26,753
Puwede kang tumalikod
at humarap sa pader? Dito.

833
00:58:26,836 --> 00:58:29,839
Pero noong 12 siya,
sumama na siya sa mga bata

834
00:58:29,923 --> 00:58:33,801
na mahilig uminom at mag-party
at humithit ng marijuana at iba pa,

835
00:58:34,552 --> 00:58:40,099
at mabilis siyang… Nadiskubre niya yata
na nawawala ang pagiging mahiyain niya.

836
00:58:43,603 --> 00:58:46,439
Nalulong na siya.

837
00:58:48,525 --> 00:58:51,069
Wala siyang, ano, tigil…

838
00:58:52,070 --> 00:58:54,906
Walang limitasyon si Dave, 'no?

839
00:58:54,989 --> 00:58:59,077
Gusto niyang humithit lagi
hangga't kaya niya, anuman ang mangyari.

840
00:59:00,954 --> 00:59:04,207
Lumala lang 'yon.
Nalulong na talaga siya sa droga.

841
00:59:05,250 --> 00:59:08,878
Mahirap talaga 'yon.
Full time 'yong trabaho ko.

842
00:59:10,046 --> 00:59:12,423
Kumuha ng mga raket si Steve.

843
00:59:14,509 --> 00:59:17,428
Kumbinsido pa rin si Steve Cartisano

844
00:59:17,512 --> 00:59:21,891
na magandang negosyo
'yong wilderness therapy.

845
00:59:21,975 --> 00:59:24,811
Kaya nakipag-ugnayan
si Steve sa ilang negosyante

846
00:59:24,894 --> 00:59:28,314
na gustong magsimula ng programa sa Samoa.

847
00:59:29,399 --> 00:59:31,818
Naging consultant na si Steve.

848
00:59:32,360 --> 00:59:36,447
Pero ang legacy ni Steve Cartisano,
nakahabol na kay Steve Cartisano,

849
00:59:36,531 --> 00:59:41,160
kaya ipinakilala niya
'yong sarili niya bilang Steve Michaels.

850
00:59:41,244 --> 00:59:44,330
SI STEVE MICHAELS, SI STEVE CARTISANO

851
00:59:44,414 --> 00:59:49,168
Napatakbo ni Steve
'yong programa sa Samoa.

852
00:59:49,252 --> 00:59:53,423
Kaya nagdesisyon kaming ipadala si David.

853
00:59:55,883 --> 00:59:59,012
Nagpadala kami
ng dalawang tao roon para dukutin siya,

854
00:59:59,095 --> 01:00:03,099
gaya ng ginawa namin sa iba,
at ipinadala namin siya sa Samoa.

855
01:00:08,354 --> 01:00:10,148
Ano ito? Ito 'yong entrance?

856
01:00:10,231 --> 01:00:13,234
Ito iyong "guard" kuno.

857
01:00:14,193 --> 01:00:17,280
Sinisiguradong walang papasok na di dapat.

858
01:00:18,823 --> 01:00:20,033
May karatula roon.

859
01:00:20,992 --> 01:00:23,703
Oo. 'Yan ang karatula.
"Pacific Coast Academy."

860
01:00:23,786 --> 01:00:27,081
Ibang-iba sa maiisip mo mula sa brochure.

861
01:00:29,000 --> 01:00:32,545
Ibinenta 'yon sa brochure
sa mama ko. Maganda 'yong brochure.

862
01:00:32,629 --> 01:00:34,547
Mukhang magbabakasyon ka.

863
01:00:34,631 --> 01:00:38,217
Nasa 25 hanggang 30 libong dolyar iyon,
depende sa bata.

864
01:00:39,093 --> 01:00:40,803
At paano nabili ng mama mo?

865
01:00:40,887 --> 01:00:45,808
Ibinenta niya 'yong bahay namin,
isang malaking pagbabago para sa amin.

866
01:00:48,144 --> 01:00:53,107
-At kumusta iyong ibang mga bata?
-Kilala ko iyong isa sa kanila. Si Amber.

867
01:00:53,191 --> 01:00:56,903
Kakilala ko siya sa Costa Mesa.

868
01:00:56,986 --> 01:00:59,572
May mutual friends kami,
at magkasundo kami.

869
01:00:59,656 --> 01:01:03,451
Nagkatinginan kami at sabi namin,
"Tangina! Paano nangyari ito?"

870
01:01:03,534 --> 01:01:09,290
"Sa lahat ng lugar, paano napunta rito
sa Samoa 'yong kakilala ko mula sa amin?"

871
01:01:10,667 --> 01:01:13,628
Masaya ako noon. Gumaan 'yong loob ko.

872
01:01:16,255 --> 01:01:18,132
Nakilala mo si Steve Cartisano?

873
01:01:19,801 --> 01:01:21,010
Isang beses.

874
01:01:22,679 --> 01:01:25,682
Sumulpot lang siya
para bisitahin 'yong anak niya,

875
01:01:25,765 --> 01:01:30,103
nakapagtataka nga na ipinadala niya
'yong anak niya sa isang kampo niya.

876
01:01:31,854 --> 01:01:36,025
Sabi ni Steve Cartisano, "Tulungan mo
iyong iba, ituro mo'ng alam mo,"

877
01:01:36,109 --> 01:01:38,486
at sabi ko, "Parang junior staff?"

878
01:01:38,569 --> 01:01:41,030
Sabi niya, "Oo."
Gusto ng lahat na maging junior staff.

879
01:01:41,114 --> 01:01:44,826
Nasa tuktok ka. Mas magandang trato,
mas masarap na pagkain.

880
01:01:44,909 --> 01:01:47,453
Ako'ng mag-aatas ng dapat gawin, at

881
01:01:48,705 --> 01:01:51,165
mamimilit kung ayaw ng mga tao.

882
01:01:53,751 --> 01:01:58,256
Inalukan ako ng lalaking ito
ng mas madaling buhay. "Oo, gagawin ko."

883
01:02:00,258 --> 01:02:02,927
Umasa talaga 'yong papa ko.

884
01:02:03,010 --> 01:02:04,637
Maayos na talaga si Dave.

885
01:02:04,721 --> 01:02:07,432
Mas consistent na
'yong trabaho ng papa ko.

886
01:02:08,850 --> 01:02:12,937
Ayos na'ng lahat, at pagkatapos,
siyempre, tulad ng dati, sumabog…

887
01:02:20,069 --> 01:02:23,281
Tinawagan ako ng abogado

888
01:02:23,364 --> 01:02:25,116
na may videotape

889
01:02:25,199 --> 01:02:28,578
na ginawa ng isang mag-ama
na kasama sa programa

890
01:02:28,661 --> 01:02:30,371
na gusto nilang makita ko.

891
01:02:32,457 --> 01:02:37,253
Kaya binisita ko
'yong abogado sa opisina niya.

892
01:02:38,171 --> 01:02:42,508
Diniliman nila
at kumislap pabukas 'yong TV,

893
01:02:42,592 --> 01:02:44,927
at pangit 'yong kalidad ng videotape,

894
01:02:45,011 --> 01:02:47,388
pero halatang kinunan 'yon sa gubat,

895
01:02:48,097 --> 01:02:53,186
at tingin ko, 'yong unang impresyon ko,

896
01:02:54,020 --> 01:02:59,901
parang makikita mo'ng ganoon
sa isang Vietnamese POW camp.

897
01:03:02,069 --> 01:03:06,949
Oo, isa't kalahating buwan akong ibinukod
dahil sa pagiging masamang impluwensya.

898
01:03:07,033 --> 01:03:08,868
Wala iyon. Nakuha ko'ng record.

899
01:03:08,951 --> 01:03:11,412
Tatlo't kalahating buwan, baby.

900
01:03:11,496 --> 01:03:15,583
Halata ngang mga bata sila.
Nangayayat sila. Marurumi sila.

901
01:03:15,666 --> 01:03:20,129
Binalot sila mula ulo
hanggang paa ng mga kagat ng insekto.

902
01:03:23,007 --> 01:03:26,135
Kahit gaano ako kasama,
di ko deserve na bugbugin.

903
01:03:26,219 --> 01:03:27,261
Oo, ako rin.

904
01:03:27,970 --> 01:03:30,723
Talagang namuhay sila na parang mga hayop.

905
01:03:32,225 --> 01:03:33,935
Halos isang taon na ako rito.

906
01:03:34,018 --> 01:03:37,438
Pitong beses na akong binugbog dito.

907
01:03:38,231 --> 01:03:40,775
Mama, Papa, gusto ko nang umuwi. Salamat.

908
01:03:40,858 --> 01:03:43,361
-18 ka?
-18 ako. Ilegal na itago ako rito,

909
01:03:43,444 --> 01:03:45,279
pero ayaw nila akong pakawalan.

910
01:03:48,574 --> 01:03:50,868
Ito'ng kama ko, at ito'ng kay Brandon.

911
01:03:51,744 --> 01:03:55,456
Mga bato ito at kaunting dayami.

912
01:03:55,540 --> 01:03:59,126
Hubad 'yong lugar pagdating ko.
Clearing lang iyon sa gubat.

913
01:03:59,210 --> 01:04:02,338
Itinayo 'yong lugar ng ibang mga bata.

914
01:04:02,421 --> 01:04:06,467
Gumawa kami ng mga kalsada. Naghukay kami
ng mga kanal para lagyan ng mga tubo.

915
01:04:06,551 --> 01:04:08,344
Naglagay kami ng mga imburnal.

916
01:04:08,427 --> 01:04:11,556
Inilagay namin ang lahat,
'yong general infrastructure

917
01:04:11,639 --> 01:04:15,226
para mapagkakitaan 'yon
ng mga may-ari ng lupa.

918
01:04:15,309 --> 01:04:16,811
Forced labor camp 'yon.

919
01:04:16,894 --> 01:04:19,188
Paglayas niyo,
ano'ng nangyari noong ibinalik kayo?

920
01:04:19,272 --> 01:04:22,900
Binugbog nila kami at di kami pinatulog…

921
01:04:22,984 --> 01:04:25,653
nakaluhod lang kami, nakataas 'yong kamay.

922
01:04:27,196 --> 01:04:30,074
Iyong nagmarka sa akin
noong makita ko'ng video,

923
01:04:30,157 --> 01:04:35,413
ito'ng pinakamadilim na kabanata
sa buong Cartisano saga na naaalala ko.

924
01:04:35,496 --> 01:04:38,666
Mas karumal-dumal 'to.

925
01:04:38,749 --> 01:04:44,463
Iyong pang-aabuso, iyong sitwasyon,
iyong mga kondisyon, parang mas malala.

926
01:04:47,550 --> 01:04:52,054
Hi. Ako si Amber Michelle. Sasabihin ko ba
kung gaano na ako katagal dito?

927
01:04:52,138 --> 01:04:55,057
-Oo.
-Halos 16 buwan na ako rito.

928
01:04:55,766 --> 01:04:58,060
Sa panahong 'to nitong nakaraang taon,

929
01:04:58,144 --> 01:05:01,230
itinali 'yong mga paa ko,

930
01:05:02,732 --> 01:05:04,609
hinampas ako, at…

931
01:05:04,692 --> 01:05:08,029
Lintik! Nakikinig 'yong staff.
Pupunta sila rito ngayon.

932
01:05:08,112 --> 01:05:09,030
Ayos lang iyan.

933
01:05:12,450 --> 01:05:14,368
Naglilinis kami ng mesa noon.

934
01:05:15,119 --> 01:05:17,538
Nilinaw kong tapos na ako.

935
01:05:18,539 --> 01:05:23,669
At tinawag ako
para kausapin ng lider ng kampo

936
01:05:23,753 --> 01:05:25,171
noong oras na 'yon.

937
01:05:25,254 --> 01:05:28,424
Sinabi niya
na pupunta ako sa iso, sa isolation.

938
01:05:28,507 --> 01:05:32,428
Tiningnan ko siya
at sinabing, "Hindi. Hindi iyan…"

939
01:05:32,511 --> 01:05:35,139
Sabi ko,
"Di ako nagkamali. Di ako pupunta."

940
01:05:35,222 --> 01:05:39,518
Tapos, bigla na lang,
may apat na estudyante roon.

941
01:05:41,020 --> 01:05:44,106
Binaligtad nila ako
hanggang nakahandusay na ako.

942
01:05:45,566 --> 01:05:48,444
Tapos hinila
at itinali nila 'yong mga braso ko.

943
01:05:49,195 --> 01:05:52,740
Nagdesisyon lang sila
na itali pati 'yong mga paa ko.

944
01:05:55,618 --> 01:05:58,913
Di nila pinagawa sa staff
kasi alam nilang child abuse,

945
01:05:58,996 --> 01:06:00,873
kaya sa mga estudyante na lang.

946
01:06:03,876 --> 01:06:06,087
Sino'ng tinutukoy mong "sila"?

947
01:06:13,386 --> 01:06:14,220
Kurt.

948
01:06:19,100 --> 01:06:23,270
Naaalala ko,
itinali ko siya sa poste sa kubo.

949
01:06:24,855 --> 01:06:27,775
Di ako bahagi ng unang pananali sa paa.

950
01:06:27,858 --> 01:06:32,405
Ilang oras ko siyang nakasama, at naging
purple at blue na'ng mga kamay niya,

951
01:06:32,488 --> 01:06:35,032
kaya noong ako na,
pinakawalan ko siya, 'no?

952
01:06:35,116 --> 01:06:38,452
Medyo pinalaya ko siya,
pinagalaw ko'ng mga kamay niya,

953
01:06:38,536 --> 01:06:42,581
at gumabi na, at wala masyadong tulog.

954
01:06:42,665 --> 01:06:47,211
Kaya ano'ng dapat naming gawin?
At sabi ng staff, "Buhusan mo ng tubig."

955
01:06:47,294 --> 01:06:50,131
Nagsimula sa maliliit na tasa ng tubig.

956
01:06:50,923 --> 01:06:52,425
Tapos, pitchers ng tubig.

957
01:06:52,508 --> 01:06:54,969
Tapos sabay-sabay, limang galon ng tubig.

958
01:06:55,678 --> 01:06:59,265
Di nila ako hinayaang huminga
noong ginagawa nila 'yon.

959
01:06:59,348 --> 01:07:00,599
Di ako natuwa roon.

960
01:07:00,683 --> 01:07:02,852
Di ko ginustong gawin iyon sa tao,

961
01:07:02,935 --> 01:07:04,687
pero di namin gagawin iyon

962
01:07:04,770 --> 01:07:09,316
kung walang nag-utos sa aming staff
na mataas talaga 'yong posisyon.

963
01:07:09,400 --> 01:07:12,194
Noong nakatali siya,
ipinaliwanag ko sa kanya.

964
01:07:12,278 --> 01:07:15,072
Sabi ko,
"Kalokohan ang lugar na ito. Scam ito."

965
01:07:15,156 --> 01:07:19,118
Di dapat ito mangyari kahit saan,
at alam niyang di ako'ng namuno,

966
01:07:19,201 --> 01:07:23,497
kaya sa tingin ko,
wala siyang nararamdamang masama sa akin.

967
01:07:24,665 --> 01:07:27,251
Ano'ng naramdaman mo sa ginawa ni Kurt?

968
01:07:34,508 --> 01:07:35,384
Trinaydor ako.

969
01:07:38,888 --> 01:07:41,432
Ano, paanong di ka nakatanggi sa kanila?

970
01:07:43,350 --> 01:07:48,272
Pagkatapos ng dalawang araw ng pagkagapos,
dinala ako sa isang lugar ng isolation

971
01:07:48,355 --> 01:07:49,815
na tinawag na "The Vow."

972
01:07:49,899 --> 01:07:52,610
Nasa kabilang panig ng isla iyon, at doon…

973
01:07:53,194 --> 01:07:54,070
Binugbog ka?

974
01:07:55,112 --> 01:07:56,781
Pinagsamantalahan ako roon.

975
01:08:12,463 --> 01:08:14,840
Alam kong ayaw niyang marinig ito, kaya…

976
01:08:22,973 --> 01:08:26,685
Walang pinapuntang babae roon
sa village. Ako 'yong una.

977
01:08:28,771 --> 01:08:33,526
Pinatuloy kami roon sa…
Sa hepe ng village 'yon.

978
01:08:33,609 --> 01:08:34,485
Chief Tui.

979
01:08:37,279 --> 01:08:41,742
Isang araw, noong nasa simbahan
at nagtatrabaho 'yong buong pamilya niya,

980
01:08:42,952 --> 01:08:44,370
kami lang 'yong nandoon,

981
01:08:44,453 --> 01:08:46,539
at wala akong trabaho kasi Linggo.

982
01:08:48,582 --> 01:08:49,458
At…

983
01:08:52,795 --> 01:08:54,713
pinagsamantalahan na niya ako.

984
01:08:56,715 --> 01:08:58,551
Naaalala ko, nakaupo ako.

985
01:08:59,301 --> 01:09:02,888
Sinimulan niyang…

986
01:09:03,597 --> 01:09:08,519
Parang… Nasa likod at braso ko
'yong kamay niya, at sinimulan niyang…

987
01:09:14,191 --> 01:09:15,651
Sinimulan niya akong…

988
01:09:18,279 --> 01:09:20,614
hipuan, at…

989
01:09:23,117 --> 01:09:23,951
Ako…

990
01:09:26,370 --> 01:09:27,913
Di ko alam ano'ng gagawin.

991
01:09:29,582 --> 01:09:32,126
Alam mo na, kung itulak mo,

992
01:09:32,209 --> 01:09:34,837
siya 'yong hepe ng village,

993
01:09:34,920 --> 01:09:38,674
kaya parang, alam mo na,
siya 'yong may kapangyarihan.

994
01:09:49,560 --> 01:09:53,814
Pagkatapos ng ilang araw,
sinabi ko sa pinuno ng kampo.

995
01:09:54,982 --> 01:09:59,445
Pinalabas niya
na pinapalaki ko lang 'yong mga bagay.

996
01:10:00,863 --> 01:10:07,286
At paano ko nagawang pagbintangan
si Tui ng ganoon?

997
01:10:08,495 --> 01:10:13,000
Kaya mas matagal niya pa
akong iniwan doon.

998
01:10:20,925 --> 01:10:25,721
Halata naman,
ayaw na ayaw ng Pacific Coast Academy

999
01:10:25,804 --> 01:10:29,308
na makuha 'yong ganitong videotape

1000
01:10:30,434 --> 01:10:34,355
sa pag-aari nila kasi alam nila
na makakasira ito sa kanila.

1001
01:10:36,982 --> 01:10:43,322
Kaya nakipag-ugnayan sa US Embassy
'yong magulang na gumawa ng videotape,

1002
01:10:44,240 --> 01:10:47,868
at sinabi niyang kailangan nilang umalis
sa bansa ng anak niya

1003
01:10:47,952 --> 01:10:52,790
bago pa malaman
ng staff sa PCA 'yong nangyari.

1004
01:10:53,707 --> 01:10:59,046
At napagtanto ng embahada
na masama ito. Kriminal ito.

1005
01:11:01,465 --> 01:11:03,717
Kaya dumiretso agad siya sa airport,

1006
01:11:03,801 --> 01:11:07,596
at kasama nila
'yong isang staff mula sa US Embassy

1007
01:11:07,680 --> 01:11:12,268
na nagtago
ng videotape sa isang briefcase.

1008
01:11:17,356 --> 01:11:21,777
Nakipag-ugnayan ang Pacific Coast Academy
sa Samoan authorities sa airport,

1009
01:11:21,860 --> 01:11:24,738
sabi, "Wag siyang paalisin
dala 'yong videotape."

1010
01:11:24,822 --> 01:11:27,825
Alam nila
na di lang ito makakasama sa negosyo nila,

1011
01:11:27,908 --> 01:11:30,160
pero sinabi nila sa Samoan authorities

1012
01:11:30,244 --> 01:11:33,664
na pag lumabas 'tong videotape,
makakasama ito sa turismo.

1013
01:11:36,750 --> 01:11:40,379
Kinuwestiyon
ng Samoan authorities 'yong papa

1014
01:11:41,297 --> 01:11:45,592
at tinanong siya nang tinanong
kung nasaan 'yong tape.

1015
01:11:46,593 --> 01:11:50,431
At sabi niya,
"Naipadala ko na sa United States."

1016
01:11:52,182 --> 01:11:53,767
Kaya nakalampas siya sa security.

1017
01:11:54,476 --> 01:11:57,896
Nakakuha siya ng tape
mula sa opisyal ng US Embassy,

1018
01:11:57,980 --> 01:12:00,316
at nakalabas siya ng Samoa.

1019
01:12:03,152 --> 01:12:06,780
Doon dumating
'yong news cameras, at medyo nagkagulo na.

1020
01:12:08,365 --> 01:12:12,786
Naaalala ko, may helicopter
na umaligid sa bahay namin sa California.

1021
01:12:12,870 --> 01:12:14,371
Ano, sa taas mismo.

1022
01:12:15,372 --> 01:12:16,749
Walang tigil 'yon.

1023
01:12:23,088 --> 01:12:26,342
KABATAAN, INABUSO RAW
WALANG DUDA SA VIDEO, DI MAKATAO

1024
01:12:27,092 --> 01:12:32,348
Nakadikit 'yong pangalan niya
sa isang bagay na hindi siya… Parang…

1025
01:12:34,767 --> 01:12:36,685
Nakakagalit. Sa totoo lang.

1026
01:12:37,853 --> 01:12:41,940
Halos wala siya roon. Ibig kong sabihin,
wala na siya sa puntong iyon.

1027
01:12:42,775 --> 01:12:45,444
Doon na sila pumasok
at kinuha 'yong mga bata.

1028
01:12:56,830 --> 01:13:00,501
Nagtatrabaho ako
sa US Embassy sa New Zealand noon,

1029
01:13:00,584 --> 01:13:02,503
at inabisuhan ako ng mga opisyal

1030
01:13:02,586 --> 01:13:05,214
na may problema sila sa kampo,

1031
01:13:06,006 --> 01:13:10,594
at kailangan naming puntahan
at alamin 'yong nangyayari.

1032
01:13:14,848 --> 01:13:18,268
Di puwedeng pabayaan
'yong mga bata sa ganoong sitwasyon.

1033
01:13:26,193 --> 01:13:28,779
Nakapasok kami sa kampo.

1034
01:13:29,613 --> 01:13:31,448
Kaunti lang 'yong nandoon.

1035
01:13:32,199 --> 01:13:35,619
Kami lang 'yong nandoon,

1036
01:13:35,702 --> 01:13:38,080
at kinuha na lahat ng bata.

1037
01:13:40,040 --> 01:13:42,751
Halatang may nangyayari noon.

1038
01:13:46,755 --> 01:13:52,094
Naglakad kami sa paligid
at may narinig kaming ingay.

1039
01:13:55,639 --> 01:13:58,767
Bumaba kami,
at nakita namin ang isa sa mga bata roon.

1040
01:13:58,851 --> 01:14:00,352
Malubha 'yong sakit niya,

1041
01:14:01,019 --> 01:14:04,398
at nag-aatubili siya noong una

1042
01:14:04,481 --> 01:14:08,277
na magsabi ng kahit ano sa amin,
takot sigurong gantihan siya.

1043
01:14:08,360 --> 01:14:10,028
Pero sa wakas, sinabi niya

1044
01:14:10,112 --> 01:14:13,407
na lahat sila,
sadyang inilipat mula sa kampo.

1045
01:14:14,491 --> 01:14:18,495
Pero di namin alam kung saan.
Di namin alam kung saan sila nagpunta.

1046
01:14:26,420 --> 01:14:30,257
Kakaiba talaga 'yong araw
na iyon sa simula pa lang.

1047
01:14:32,843 --> 01:14:34,470
Mabait sila sa amin.

1048
01:14:35,095 --> 01:14:37,139
Mas mabait… Alam mo, kakaiba 'yon.

1049
01:14:37,222 --> 01:14:39,391
Dinala nila kami sa beach.

1050
01:14:54,698 --> 01:14:57,534
Naaalala ko, dumaan ako sa gitna ng gubat,

1051
01:14:57,618 --> 01:15:01,705
di ko pa rin alam kung ano
ang mahahanap namin pagdating namin doon.

1052
01:15:02,498 --> 01:15:05,709
Iniisip ko,
"Paano nila naihatid 'yong mga bata rito?"

1053
01:15:09,880 --> 01:15:12,591
Dapat saglit lang kami roon.

1054
01:15:14,635 --> 01:15:16,053
Tapos, bigla na lang…

1055
01:15:18,680 --> 01:15:23,810
'yong itim na SUVs
na may mga itim na bintana,

1056
01:15:24,603 --> 01:15:26,438
isa-isang humarurot…

1057
01:15:28,649 --> 01:15:30,567
papunta sa amin.

1058
01:15:33,695 --> 01:15:37,449
Di ko alam saan galing.
Basta nandoon na lang sila humaharurot.

1059
01:15:41,870 --> 01:15:44,122
Nasa beach 'yong mga bata.

1060
01:15:45,999 --> 01:15:49,836
Naaalala ko,
tiningnan ko sila at naisip ko, "Grabe."

1061
01:15:55,217 --> 01:15:58,470
At may lumabas sa van…

1062
01:16:01,807 --> 01:16:04,893
at sinabing taga-American Embassy sila.

1063
01:16:07,604 --> 01:16:08,814
Akala ko, peke 'yon.

1064
01:16:11,108 --> 01:16:14,695
Imposibleng may nagmamalasakit
nang ganoon.

1065
01:16:15,988 --> 01:16:19,491
Lalo na sa akin. Iyan… Imposible.

1066
01:16:43,640 --> 01:16:48,228
Itong videotape
'yong naging batayan para sa legal action.

1067
01:16:51,064 --> 01:16:55,944
Kinuha ng isang grand jury ang testimonya
ng mga bata sa Pacific Coast Academy

1068
01:16:56,028 --> 01:16:56,987
at mga magulang.

1069
01:16:58,780 --> 01:17:03,368
At napapaisip ka
sa lalaking naglabas ng videotape,

1070
01:17:04,036 --> 01:17:06,913
tinatanong nila siya, "Gaano ka katanga

1071
01:17:06,997 --> 01:17:09,583
na ipinadala mo'ng anak mo
sa ganitong programa?"

1072
01:17:10,250 --> 01:17:15,380
At inilalabas niya 'yong isinulat ni Steve
na Pacific Coast Academy brochure,

1073
01:17:15,464 --> 01:17:21,970
at binabasa niya para sa ano'ng klase
ng bata ginawa ang Pacific Coast Academy.

1074
01:17:22,054 --> 01:17:24,264
At inilalapag niya, at sinasabi niya,

1075
01:17:24,806 --> 01:17:28,143
"Inilarawan nila
'yong anak ko. Kaya pinili ko ito."

1076
01:17:28,977 --> 01:17:32,898
Alam ni Cartisano
'yong mga pipinduting emosyon

1077
01:17:32,981 --> 01:17:37,986
para sa mga magulang na nasa krisis
na naramdamang, "Wala akong choice."

1078
01:17:39,780 --> 01:17:43,825
Pero di talaga nanagot si Steve

1079
01:17:44,785 --> 01:17:48,455
dahil nagbago ang mundo.
Nangyari ang 9/11, iba-iba ang inuna,

1080
01:17:49,373 --> 01:17:53,543
at si Steve Cartisano,
sa kabila ng lahat ng ginawa niya,

1081
01:17:53,627 --> 01:17:56,338
di talaga siya banta
sa seguridad ng bansa.

1082
01:17:59,675 --> 01:18:03,345
Kababalik pa lang ni Dave galing sa Samoa,

1083
01:18:03,428 --> 01:18:06,223
nagsimula akong mawalan ng kontrol.

1084
01:18:07,599 --> 01:18:11,228
Ibig kong sabihin,
masyadong pasaway na teenager na ako noon.

1085
01:18:12,437 --> 01:18:18,485
Sumama ako sa mga kaibigan ng kapatid ko,
at humithit na sila, at sumunod din ako.

1086
01:18:19,403 --> 01:18:22,906
Literal na umuwi ako
galing trabaho, at wala na'ng TV ko,

1087
01:18:22,989 --> 01:18:24,825
at wala na'ng VCR ko,

1088
01:18:24,908 --> 01:18:28,829
at wala na'ng snowblower sa garahe

1089
01:18:28,912 --> 01:18:31,415
dahil nagnanakaw sila noon,

1090
01:18:31,498 --> 01:18:36,128
at, alam mo na, kinukuha nila
'yong mga gamit sa bahay

1091
01:18:36,211 --> 01:18:38,130
para ibenta, pambayad sa droga.

1092
01:18:38,213 --> 01:18:41,967
Kaya ngayon,
may dalawang anak ako na lulong sa heroin.

1093
01:18:42,050 --> 01:18:46,012
Ito'ng mga bata sa crack house,
o naglalayas, di makontrol.

1094
01:18:46,096 --> 01:18:50,142
At pag 25 na sila, lahat ng palusot
kung bakit sila tumigil sa high school

1095
01:18:50,225 --> 01:18:52,477
o bakit sila nagdroga, di na mahalaga.

1096
01:18:53,061 --> 01:18:55,689
Maraming beses akong
nag-overdose sa Seattle.

1097
01:18:58,900 --> 01:19:02,904
At nasangkot ako sa isang malala
na car accident at naaresto.

1098
01:19:05,282 --> 01:19:07,868
Ilang beses kaming nagpiyansa
para kay Dave

1099
01:19:07,951 --> 01:19:10,287
at natutunan naming mali talaga 'yon.

1100
01:19:10,370 --> 01:19:15,542
Kaya, noong naaresto
si Catie, iniwan namin siya sa kulungan.

1101
01:19:15,625 --> 01:19:20,464
Dapat matuto iyong mga batang sagot nila
iyong mga buhay at kilos nila.

1102
01:19:21,381 --> 01:19:22,924
Galit na galit ako.

1103
01:19:26,136 --> 01:19:29,723
Pareho kaming nakonsiyensya.
Lagi kang napapatanong.

1104
01:19:29,806 --> 01:19:34,186
"Dapat ba iba 'yong ginawa ko?
May nagawa ba sana akong iba?"

1105
01:19:34,269 --> 01:19:37,981
Naisip ko'ng magiging buhay ko
kung wala akong babaguhin,

1106
01:19:38,064 --> 01:19:41,359
kaya sumali talaga ako
sa recovery community,

1107
01:19:41,443 --> 01:19:44,738
at heto na tayo pagkatapos ng 13 taon.

1108
01:19:44,821 --> 01:19:47,199
Sa ikaapat na linggo,
apat na araw silang mag-isa.

1109
01:19:47,282 --> 01:19:49,242
Wala na'ng droga sa sistema nila.

1110
01:19:49,326 --> 01:19:53,914
Gusto nilang umuwi't maging mga anak
sa mga magulang nila at makapag-aral.

1111
01:19:53,997 --> 01:19:56,875
Patuloy na nahihirapan si David.

1112
01:19:57,667 --> 01:19:59,044
At nasaan siya ngayon?

1113
01:19:59,127 --> 01:20:03,965
Nakakulong siya,
at mga tatlong taon pa siya roon.

1114
01:20:04,674 --> 01:20:07,803
Puwede kang tumalikod
at humarap sa pader? Dito. Bumalik ka.

1115
01:20:07,886 --> 01:20:08,720
Oo.

1116
01:20:09,387 --> 01:20:11,181
At 'yan si Dad at Dave.

1117
01:20:15,101 --> 01:20:19,648
Mahirap iyon. Pagkalabas ko sa rehab,
na-diagnose na may kanser 'yong papa ko.

1118
01:20:20,232 --> 01:20:26,404
Kanser na umabot na sa grade four,
sa pagkaalala ko. Colon cancer.

1119
01:20:27,489 --> 01:20:29,991
Anim o pitong taon niyang nilabanan 'yon.

1120
01:20:30,075 --> 01:20:33,912
Kalaunan, lumaban pa rin siya
at namatay sa atake sa puso,

1121
01:20:33,995 --> 01:20:35,705
'yon ang sabi nila.

1122
01:20:36,373 --> 01:20:38,834
At tatlong taon na'ng lumipas, tingin ko.

1123
01:20:53,598 --> 01:20:55,851
Hindi naman masamang tao si Steve.

1124
01:20:57,227 --> 01:21:02,607
Tingin ko, may panahon lang
na naligaw siya ng landas.

1125
01:21:02,691 --> 01:21:05,652
Tingin ko, di siya masamang tao
sa kaibuturan niya.

1126
01:21:06,653 --> 01:21:09,114
Mabuting tao siguro siya sa kaibuturan.

1127
01:21:09,823 --> 01:21:13,285
'Yong bahagi ng kuwentong kinaiinisan ko,

1128
01:21:14,327 --> 01:21:17,789
kahit napawalang-sala namin siya,
di niya ako binayaran.

1129
01:21:17,873 --> 01:21:22,460
Di niya binayaran sa akin
'yong balanse niya, at nakakagalit iyon.

1130
01:21:22,544 --> 01:21:23,920
Di na siya nagparamdam.

1131
01:21:24,004 --> 01:21:28,258
Di ko malalaman 'yong nangyari sa kanya
kundi sa production company niyo.

1132
01:21:28,341 --> 01:21:31,011
Nagustuhan ko si Steve.

1133
01:21:32,053 --> 01:21:36,224
Nagustuhan ko talaga siya
hanggang napagtanto ko

1134
01:21:38,977 --> 01:21:40,687
'yong lahat ng ginawa niya.

1135
01:21:40,770 --> 01:21:43,607
Iyong nakuha niya sa 'yo, 50 libo siguro.

1136
01:21:44,691 --> 01:21:45,650
Siguro.

1137
01:22:01,833 --> 01:22:05,879
Ilang taon 'yong nakaraan,
nag-Google ako ng "Challenger Foundation."

1138
01:22:05,962 --> 01:22:10,133
Gusto kong makipag-ugnayan
sa ibang taong nakasali sa survival trips.

1139
01:22:14,137 --> 01:22:16,389
Doon ko nakita 'yong obituwaryo niya.

1140
01:22:19,768 --> 01:22:26,358
Naramdaman ko'ng pinaghalo
na malalang pagkabigla at kalungkutan…

1141
01:22:28,360 --> 01:22:29,486
at galit.

1142
01:22:29,569 --> 01:22:32,822
MGA NAKALIGTAS SA CHALLENGER FOUNDATION

1143
01:22:32,906 --> 01:22:36,076
Iyon ang nagtulak sa aking magsalita

1144
01:22:36,159 --> 01:22:38,119
tungkol sa nangyari sa akin.

1145
01:22:38,203 --> 01:22:41,957
GUMAWA NG POST

1146
01:22:42,040 --> 01:22:44,167
HI SA INYONG LAHAT

1147
01:22:53,009 --> 01:22:57,681
Sa Hawaii 'yong unang programa
na sinalihan ko.

1148
01:22:59,516 --> 01:23:01,351
May seksyong tinawag na Solo.

1149
01:23:01,434 --> 01:23:06,314
Pagkakataon 'yong Solo para matuto
na kaya mong mabuhay nang mag-isa,

1150
01:23:06,398 --> 01:23:11,736
na kaya mo, ano… kaya mong lampasan
'yong mahihirap na bagay,

1151
01:23:11,820 --> 01:23:15,865
at ginawa akong "the runner" ni Steve,

1152
01:23:15,949 --> 01:23:18,034
at may walkie-talkie ako noon.

1153
01:23:20,578 --> 01:23:21,955
Takot na takot ako,

1154
01:23:22,747 --> 01:23:27,961
kaya sabi ni Steve,
"Kung takot ka, at kailangan mo ako,

1155
01:23:28,044 --> 01:23:30,922
pindutin mo'ng talk button,
at pupuntahan kita."

1156
01:23:32,007 --> 01:23:36,302
Noon, 13 taong gulang at mag-isa ako.

1157
01:23:38,263 --> 01:23:42,976
Kaya lumapit siya,
at sabi niya, "May kailangan ka?"

1158
01:23:43,059 --> 01:23:47,272
At sabi ko, "Oo, magpapasalamat ako
kung bibigyan mo ako ng lotion."

1159
01:23:47,355 --> 01:23:48,857
Sobrang tuyo ng balat ko.

1160
01:23:52,610 --> 01:23:54,404
Sorry, sandali lang.

1161
01:23:58,908 --> 01:24:01,077
Kaya nagdala siya ng lotion,

1162
01:24:01,161 --> 01:24:03,663
at nag-alok siyang pahiran 'yong likod ko.

1163
01:24:03,747 --> 01:24:06,332
At di ako masyadong komportable,

1164
01:24:06,416 --> 01:24:09,919
pero di naman 'yon masyadong kakaiba.

1165
01:24:11,379 --> 01:24:13,506
Pinahiga niya ako sa tiyan ko,

1166
01:24:14,257 --> 01:24:15,633
pumatong siya sa akin,

1167
01:24:15,717 --> 01:24:19,679
at pinahid niya iyon sa likod ko
at minasahe niya 'yong likod ko.

1168
01:24:21,473 --> 01:24:23,516
Pagkatapos, pinabaligtad niya ako.

1169
01:24:24,601 --> 01:24:25,477
At ako…

1170
01:24:27,479 --> 01:24:30,398
Ayaw kong gawin, at nanigas ako.

1171
01:24:31,316 --> 01:24:34,861
At sabi niya, "Di ito malaking bagay.
Bumaligtad ka lang."

1172
01:24:37,655 --> 01:24:38,823
At sinimulan…

1173
01:24:41,076 --> 01:24:45,538
niyang pahiran ng lotion
'yong balikat at dibdib ko.

1174
01:24:47,373 --> 01:24:51,586
At ibinaba niya 'yong mga kamay niya…

1175
01:24:55,882 --> 01:25:00,512
sa dibdib ko, at sinubukan ko
na itulak 'yong mga kamay niya.

1176
01:25:02,889 --> 01:25:07,769
At sabi niya, "Di ito malaking bagay.
Isipin mo na lang na papa mo ako."

1177
01:25:08,520 --> 01:25:12,440
At 'yong naisip ko lang,
"Di ako hahawakan ng papa ko nang ganito."

1178
01:25:21,032 --> 01:25:23,284
Nakakatawa. Naisip ko kamakailan…

1179
01:25:25,411 --> 01:25:27,080
habang inaalala ko…

1180
01:25:27,163 --> 01:25:29,833
Sa katunayan, kausap ko'ng kaibigan ko,

1181
01:25:29,916 --> 01:25:31,876
at napagtanto kong lahat ng bagay

1182
01:25:31,960 --> 01:25:34,921
na akala kong talagang maganda
at mabuti kay Steve,

1183
01:25:36,172 --> 01:25:42,679
grooming niya lang iyon sa akin. Noon,
di ko pa alam. Kamakailan ko lang naisip.

1184
01:25:48,309 --> 01:25:51,020
Pagkatapos ng ilang taon,
sinabi ko sa mama ko.

1185
01:25:52,272 --> 01:25:53,857
Hindi detalyado, siyempre.

1186
01:25:53,940 --> 01:25:59,904
Pero sinabi kong hinawakan niya ako
at naging sexual siya sa akin.

1187
01:26:01,281 --> 01:26:03,825
May ginawa ba siya? Nagsumbong ba siya?

1188
01:26:04,993 --> 01:26:05,910
Hindi.

1189
01:26:06,494 --> 01:26:10,290
'Yong dahilan
kung bakit hindi, pakiramdam niya,

1190
01:26:10,373 --> 01:26:13,418
may ginagawa si Steve
na mabuti para sa mga bata

1191
01:26:14,252 --> 01:26:18,339
at ayaw niya, sa sarili niyang salita,
na "makaistorbo sa proseso."

1192
01:26:23,344 --> 01:26:29,517
Napansin ko kung gaano niya kadalas
gamitin 'yong salitang "manipulative."

1193
01:26:29,601 --> 01:26:33,897
Nakikita niyo, may iba't ibang paraan
ng pagmamanipula 'yong mga bata.

1194
01:26:33,980 --> 01:26:39,986
O kung gaano niya kadalas inilarawan
'yong mga bata bilang master manipulators.

1195
01:26:40,069 --> 01:26:43,406
Master manipulators sila. Sinisisi nila
sa iba 'yong mga problema nila.

1196
01:26:44,032 --> 01:26:46,117
Pinanood ko ngayong matanda na ako,

1197
01:26:46,618 --> 01:26:52,457
at napagtantong kong siya'ng
pinakamagaling na manipulator sa lahat.

1198
01:26:52,540 --> 01:26:58,004
Magandang palusot 'yon, di ba?
Ang pag-atake sa kredibilidad ng mga bata,

1199
01:26:58,087 --> 01:27:03,218
-kahit alam mong problemado na sila.
-Di ito palusot. Katotohanan ang mga ito.

1200
01:27:05,053 --> 01:27:09,515
Maunlad na industriya pa rin ito.
Marami 'yong nanggagaya ngayon dito.

1201
01:27:09,599 --> 01:27:12,810
Ipinasok ako noong 16 ako
sa Wilderness Therapy Program

1202
01:27:12,894 --> 01:27:16,356
gaya ng pinuntahan
ni Paris Hilton, at magkukuwento na ako.

1203
01:27:16,439 --> 01:27:22,070
Ibinenta ni Steve Cartisano
'yong trauma bilang lunas.

1204
01:27:22,153 --> 01:27:26,449
Kaya ginawa itong malaking industriya
ng mga nanggagaya.

1205
01:27:26,532 --> 01:27:29,786
At sa gabi, kinuha
ang sapatos ko at binalot ako sa tarp

1206
01:27:29,869 --> 01:27:32,747
at humiga sila sa dulo
para di ako makagalaw.

1207
01:27:32,830 --> 01:27:37,710
Maraming tao, tingin ko, ang mararamdaman
na, "Binago nito 'yong buhay ko,

1208
01:27:37,794 --> 01:27:39,504
pero baka di nga nakabuti."

1209
01:27:40,463 --> 01:27:43,675
Binuo nito kung sino ako ngayon.
Malaki ang papel nito.

1210
01:27:43,758 --> 01:27:47,929
Adik ako sa droga noon, nagtutulak
ng kariton sa kalye, walang tirahan.

1211
01:27:49,889 --> 01:27:52,809
At nabuhay lang ako dahil

1212
01:27:54,143 --> 01:27:57,105
alam ko kung paano mabuhay
nang walang-wala.

1213
01:27:57,897 --> 01:28:02,110
Ginugol ko'ng buong buhay ko
sa pagsisikap na mabuhay,

1214
01:28:02,193 --> 01:28:07,323
at inilagay ko'ng sarili ko
sa mga sitwasyong kailangan kong mabuhay,

1215
01:28:07,407 --> 01:28:10,785
alam mo na, dahil iyon
ang alam ko. Doon ako komportable.

1216
01:28:10,868 --> 01:28:15,581
Binabangungot pa rin ako tungkol sa lugar
na iyon, at di ko maalis sa isip ko.

1217
01:28:15,665 --> 01:28:17,250
Kasama ko na ito buong buhay ko.

1218
01:28:17,333 --> 01:28:21,170
At kung puwede itong mangyari
kay Paris Hilton at sa pamilya niya,

1219
01:28:21,963 --> 01:28:24,257
isipin niyo ang mga wala rito ngayon.

1220
01:28:24,340 --> 01:28:28,678
'Yong mga teenager,
di lang mga batang nasa mga bahay natin.

1221
01:28:28,761 --> 01:28:31,639
Sila 'yong mga taong nagtitiwala sa atin.

1222
01:28:31,723 --> 01:28:37,729
Nangyari ito sa akin. Sinisigaw ko na ito
sa loob ng 20 taon at wala pa ring epekto.

1223
01:28:37,812 --> 01:28:39,981
Lumago lang 'yong industriya.

1224
01:28:40,606 --> 01:28:44,527
NGAYONG TAON SA USA
LIBO-LIBONG MGA BATA ANG SASALI

1225
01:28:44,610 --> 01:28:46,529
SA ISANG WILDERNESS THERAPY CAMP

1226
01:28:47,488 --> 01:28:51,200
DI HINAHAMON NG PAMILYA CARTISANO
ANG PARATANG NG SEXUAL ASSAULT

1227
01:28:51,284 --> 01:28:54,996
PERO WALA RAW IYON
SA PAG-UUGALI NG STEVE NA NAKILALA NILA

1228
01:28:55,872 --> 01:28:59,125
ANUMANG NEGOSYONG TINATAWAG NA
CHALLENGER FOUNDATION, HEALTHCARE AMERICA

1229
01:28:59,208 --> 01:29:02,879
O PACIFIC COAST ACADEMY, WALANG KINALAMAN
SA MGA IPINAKITA SA DOCUMENTARY

1230
01:29:03,838 --> 01:29:07,258
KUNG IKAW O ANG TAONG KILALA MO,
NAKARANAS NG PANG-AABUSO,

1231
01:29:07,342 --> 01:29:12,180
MAY MAKUKUHANG IMPORMASYON
AT TULONG SA WWW.WANNATALKABOUTIT.COM

1232
01:29:40,875 --> 01:29:43,836
Tagapagsalin ng Subtitle:
Marionne Dominique Mancol