1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:22,322 --> 00:00:25,492
Hindi pwedeng maliitin
ang kapangyarihan ng mga paniniwala.

4
00:00:29,396 --> 00:00:30,964
Galing ako sa Venda…

5
00:00:32,699 --> 00:00:34,834
kung saan alamat ang mga lipunan.

6
00:00:39,139 --> 00:00:44,077
Sa Tshivenda,
"khwara" ang tawag namin sa pangolin.

7
00:00:46,913 --> 00:00:49,549
Naniniwala ang mga nakatatanda…

8
00:00:51,017 --> 00:00:53,253
na bumaba mula sa langit ang pangolin.

9
00:00:53,753 --> 00:00:58,024
At vina-vibrate nito ang kaliskis
para palakasin ang kulog.

10
00:01:11,071 --> 00:01:13,973
Ang pangolin ang nagdadala ng ulan.

11
00:01:21,014 --> 00:01:23,483
Kapag nakita mo ang pangolin,

12
00:01:23,550 --> 00:01:25,351
ibig sabihin, pagpapalain ka…

13
00:01:32,725 --> 00:01:36,896
dahil regalo mula sa Diyos ang pangolin.

14
00:02:10,563 --> 00:02:13,032
Bago ang Pangolin,

15
00:02:13,099 --> 00:02:15,535
medyo nasa stage ako ng buhay ko

16
00:02:15,602 --> 00:02:17,871
kung saan gusto ko ng bagay

17
00:02:17,937 --> 00:02:22,342
na mas pangmatagalan at makabuluhan.

18
00:02:25,845 --> 00:02:28,381
May kakaiba sa mga pangolin.

19
00:02:29,749 --> 00:02:31,985
Binago nila ang pagtingin ko sa mundo.

20
00:02:39,292 --> 00:02:43,296
Pero di pa 'ko nakakita
ng pangolin sa kagubatan.

21
00:02:46,032 --> 00:02:49,702
'Yon lang mga nailigtas namin
sa mga ilegal na pagbebenta ng hayop.

22
00:02:52,572 --> 00:02:55,375
Doon ko nakilala si Gijima.

23
00:03:06,686 --> 00:03:10,023
Lahat ng walong species
nitong mga kakaibang mammals,

24
00:03:10,089 --> 00:03:14,928
walang humpay silang hina-harvest
para sa tradisyonal na chinese medicine.

25
00:03:21,668 --> 00:03:23,870
Ginagamit ang kaliskis na sangkap

26
00:03:23,937 --> 00:03:27,207
sa hanggang 60 commercial remedy.

27
00:03:32,912 --> 00:03:37,116
Kung mananatiling pareho ang antas
ng ilegal na kalakalan tulad ngayon,

28
00:03:37,183 --> 00:03:40,119
mauubos sila sa loob
ng dalawa hanggang tatlong dekada.

29
00:03:53,833 --> 00:03:56,102
Sa sting operation,
makakakuha tayo ng intel

30
00:03:56,169 --> 00:03:59,739
na may pangolin
na gustong ibenta ng mga trafficker.

31
00:04:08,748 --> 00:04:11,985
Magpapanggap si Ray na mamimili.

32
00:04:19,792 --> 00:04:21,661
Stand by lang.

33
00:04:23,630 --> 00:04:25,198
Go!

34
00:04:26,232 --> 00:04:27,400
Ngayon na!

35
00:04:28,134 --> 00:04:30,003
Akyat!

36
00:04:44,017 --> 00:04:45,752
One week na daw 'to sa kanya.

37
00:04:48,154 --> 00:04:50,023
-Ang gaan.
-Ang liit.

38
00:04:54,994 --> 00:04:58,598
Baby pa lang si Gijima, kaya maliit siya.

39
00:05:02,101 --> 00:05:03,736
Hindi kapani-paniwala

40
00:05:04,671 --> 00:05:09,175
na makita at ma-experience
kung gaano sila kainosente.

41
00:05:10,977 --> 00:05:14,314
Ang pagbaluktot na parang bola
ang tanging depensa nila.

42
00:05:17,917 --> 00:05:19,118
Di sila nakakatakbo.

43
00:05:19,952 --> 00:05:21,454
Hindi ka nila kakagatin.

44
00:05:22,021 --> 00:05:24,357
Hi, buddy. Okay ka na.

45
00:05:24,424 --> 00:05:26,192
Sobrang inosente nila.

46
00:05:31,798 --> 00:05:34,500
Nag-contribute kami
para makatulong sa isang hayop

47
00:05:34,567 --> 00:05:37,070
na posible sanang pinatay.

48
00:05:37,136 --> 00:05:40,973
Kaya mabuti na lang ginawa namin. Ja.

49
00:05:51,617 --> 00:05:54,821
Dati, pagkatapos ng operasyon,
sobrang saya ko.

50
00:05:56,422 --> 00:05:57,490
Ganyan ang lalaki.

51
00:05:58,458 --> 00:06:00,126
Ngayon, na-trauma ako.

52
00:06:01,961 --> 00:06:05,298
Alam ko ang paghihirap
na pinagdaanan ng hayop na 'to.

53
00:06:07,667 --> 00:06:11,437
'Yong iba kasi, di na nakakalabas
sa dilim at namamatay.

54
00:06:25,418 --> 00:06:27,653
Di mo masasabi kung ano'ng kalagayan

55
00:06:27,720 --> 00:06:29,922
ng pangolin pag dumating.

56
00:06:33,159 --> 00:06:34,527
Nakaka-trauma ang poaching

57
00:06:34,594 --> 00:06:37,630
dahil kinukuha sila
sa munting paraiso nila…

58
00:06:38,231 --> 00:06:40,233
-Hindi… Date, ja.
-Date. Oo.

59
00:06:41,067 --> 00:06:44,003
…tapos dadaan sila
sa napakahirap na panahon

60
00:06:44,070 --> 00:06:47,473
ng masamang paghawak
at sigawan at musika at ingay.

61
00:06:53,045 --> 00:06:55,081
Napakaliit no'n ni Gijima.

62
00:06:56,449 --> 00:06:57,683
Nakakaawa

63
00:06:57,750 --> 00:07:00,953
dahil malamang kasama niya
pa rin sana ang nanay niya.

64
00:07:04,924 --> 00:07:07,827
May volunteer na itinatalaga
sa bawat pangolin.

65
00:07:12,165 --> 00:07:15,368
Sobrang sensitibo nila
dahil mahilig silang mapag-isa.

66
00:07:18,805 --> 00:07:21,774
Ang naaalala ko,
sobrang takot niya talaga.

67
00:07:24,510 --> 00:07:27,180
Ang hirap mo sigurong alagaan, 'no?

68
00:07:27,246 --> 00:07:28,181
Halika.

69
00:07:29,015 --> 00:07:31,651
Siguradong mahirap kang alagaan.

70
00:07:33,152 --> 00:07:37,657
Baka may matindi siyang
pinagdaanang trauma.

71
00:07:40,259 --> 00:07:44,630
Sobrang nagpa-panic 'tong kawawang hayop.

72
00:07:45,731 --> 00:07:46,699
Halika.

73
00:07:47,633 --> 00:07:49,969
Okay lang 'yan.

74
00:07:50,736 --> 00:07:52,839
Okay lang 'yan, buddy. Okay lang.

75
00:07:54,307 --> 00:07:55,975
Mula 2007,

76
00:07:56,042 --> 00:07:59,545
naka-release na kami
ng halos 100 na pangolin.

77
00:08:03,483 --> 00:08:05,885
Dati, ilang araw lang silang inaalagaan,

78
00:08:05,952 --> 00:08:09,755
bibigyan sila ng fluids at susubukang
ilabas sa lalong madaling panahon.

79
00:08:09,822 --> 00:08:11,491
Walang proseso ng pagpapakawala.

80
00:08:11,991 --> 00:08:14,126
ibang-iba 'yon sa ginagawa ngayon

81
00:08:14,193 --> 00:08:16,262
dahil marami na kaming natutunan.

82
00:08:27,306 --> 00:08:30,243
Sa pagitan ng ospital
at proseso ng pagpapakawala,

83
00:08:30,309 --> 00:08:31,911
namamatayan kami ng mga pangolin.

84
00:08:32,545 --> 00:08:34,280
Biglaan kasi ang pagbabago.

85
00:08:37,183 --> 00:08:41,554
Kailangang may lugar
kung saan pwede kang maging pangolin ulit,

86
00:08:41,621 --> 00:08:43,389
maging wild na pangolin ulit.

87
00:08:45,791 --> 00:08:49,095
'Yon ang pangarap ng pangolarium,

88
00:08:49,161 --> 00:08:51,097
at hinahanap namin 'yong tamang lugar.

89
00:08:58,070 --> 00:09:00,439
Napakaganda ng Lapalala.

90
00:09:03,109 --> 00:09:06,479
May mga bundok. May wetlands. May damuhan.

91
00:09:13,185 --> 00:09:15,621
Meron itong napakaraming uri ng langgam.

92
00:09:20,526 --> 00:09:23,696
Baka ito ang perpektong lugar
para tirhan ng mga batang pangolin.

93
00:09:29,168 --> 00:09:31,837
Nag-decide kami na dalhin si Gijima…

94
00:09:33,639 --> 00:09:35,775
at ipasama si Gareth sa kanya.

95
00:09:40,446 --> 00:09:44,350
Para sa akin, natatakot akong mabigo.

96
00:09:45,718 --> 00:09:50,590
Di pa ako nag-alaga ng isang bagay
na sobrang bulnerable sa buhay ko.

97
00:09:50,656 --> 00:09:53,059
Okay, sandali lang. Malapit na.

98
00:09:53,125 --> 00:09:56,996
Gusto ko lang talagang gawin
ang lahat ng makakaya ko.

99
00:10:00,900 --> 00:10:05,705
Pero hindi magiging madali 'to
para kay Gijima.

100
00:10:21,887 --> 00:10:22,722
Hi.

101
00:10:25,591 --> 00:10:26,892
Okay.

102
00:10:28,661 --> 00:10:31,330
Welcome sa bago mong bahay. Hi?

103
00:10:32,098 --> 00:10:33,899
Welcome sa bago mong bahay.

104
00:10:34,967 --> 00:10:37,703
Hi? Hi, little man.

105
00:10:38,804 --> 00:10:40,940
Uy? Maglalakad na tayo?

106
00:10:42,475 --> 00:10:43,609
Maglalakad na tayo?

107
00:10:43,676 --> 00:10:45,611
Grabe ang trauma na pinagdaanan nila,

108
00:10:46,112 --> 00:10:49,215
kaya ang ginagawa namin,

109
00:10:49,281 --> 00:10:52,251
psychological rehabilitation.

110
00:10:55,588 --> 00:10:58,624
Nasa tatlong kilo si Gijima.

111
00:11:01,794 --> 00:11:05,464
Dapat 6.5 kg siya
bago namin siya pakawalan.

112
00:11:05,531 --> 00:11:06,365
Tara na?

113
00:11:06,432 --> 00:11:09,268
Natukoy ang timbang na 'yon

114
00:11:09,335 --> 00:11:12,605
sa pamamagitan ng ilang taon
ng trial and error

115
00:11:13,172 --> 00:11:17,276
at sa pagkatuto na kapag
masyadong maliit ang pangolin,

116
00:11:17,343 --> 00:11:19,011
hindi ito mabubuhay.

117
00:11:22,214 --> 00:11:25,885
Kaya noong unang beses ko siyang nilabas
dito sa Lapalala, tumakbo lang siya.

118
00:11:28,120 --> 00:11:29,522
Saan ka pupunta?

119
00:11:29,588 --> 00:11:30,690
At ang bilis niya.

120
00:11:32,725 --> 00:11:34,026
May bakod diyan.

121
00:11:37,129 --> 00:11:39,131
Ingat, papasok ka sa bakod.

122
00:11:39,632 --> 00:11:41,701
Naging sobrang hands-on parent ako.

123
00:11:42,435 --> 00:11:44,270
Lagi ko siyang binabantayan.

124
00:11:44,336 --> 00:11:46,772
Eto na si Gijima!

125
00:11:47,840 --> 00:11:49,942
Ayan na si Gijima.

126
00:11:52,845 --> 00:11:55,514
Magsi-swimming ka? Ha?

127
00:11:56,782 --> 00:11:57,783
Ingat.

128
00:11:58,684 --> 00:12:00,386
Uy? Ingat.

129
00:12:02,621 --> 00:12:06,926
Hindi ang pag-settle at paghanap
ng pagkain ang nangibabaw na instinct.

130
00:12:08,427 --> 00:12:11,564
Tingin ko, 'yong instinct na makatakas.

131
00:12:27,046 --> 00:12:31,417
Hindi niya naramdaman
na ligtas siya sa tabi ko.

132
00:12:40,559 --> 00:12:43,362
Malakas ang loob niya.

133
00:12:43,429 --> 00:12:45,798
Hindi mapagmahal, hindi mapaglaro.

134
00:12:46,732 --> 00:12:50,336
Pagtakas ang nangibabaw niyang instinct.

135
00:13:02,248 --> 00:13:06,552
Temminck's pangolin siya
pero hindi pa siya ganap na bipedal.

136
00:13:09,388 --> 00:13:10,923
Kaya pag naglalakad siya,

137
00:13:10,990 --> 00:13:14,627
sinusuportahan niya pa rin
sa mga braso niya.

138
00:13:22,334 --> 00:13:26,138
Matagal nang nabubuhay sa Earth
ang mga Pangolin - 85 years na.

139
00:13:27,139 --> 00:13:29,608
Nag-evolve sila kasama ang mga dinosaur.

140
00:13:32,845 --> 00:13:36,182
Naglalakad sila gamit ang mga paa
sa likod at parang T. rex ang harap,

141
00:13:36,248 --> 00:13:37,316
at palakad-lakad lang.

142
00:13:43,189 --> 00:13:46,859
Walang ibang mammal na natatakpan
ng matigas at magkakapatong na kaliskis,

143
00:13:47,359 --> 00:13:50,896
kaya do'n pa lang, sobrang unique na nila.

144
00:13:53,065 --> 00:13:57,903
Sinaunang nilalang sila
na nanganganib nang maubos.

145
00:13:58,504 --> 00:14:01,974
Nilalang na para nang unicorn.

146
00:14:02,474 --> 00:14:04,643
Dahil 'yon na 'yon, sobrang bihira nila.

147
00:14:09,882 --> 00:14:12,184
Hindi nila naibubuka ang mga bibig nila

148
00:14:12,251 --> 00:14:13,152
gaya natin.

149
00:14:15,955 --> 00:14:19,391
Meron silang maliit na butas
kung saan lumalabas ang dila.

150
00:14:21,227 --> 00:14:24,196
Puro langgam at anay ang pagkain nila.

151
00:14:24,263 --> 00:14:25,130
'Yon lang.

152
00:14:32,338 --> 00:14:34,240
Matalas ang pandinig nila.

153
00:14:36,809 --> 00:14:38,477
Malabo ang paningin nila.

154
00:14:43,616 --> 00:14:47,586
Mas mahusay pa sa aso ang pang-amoy nila.

155
00:14:53,192 --> 00:14:54,860
Wala silang vocal cord.

156
00:14:55,928 --> 00:14:57,529
Hindi sila maingay.

157
00:14:59,098 --> 00:15:01,100
Panggabi sila.

158
00:15:01,934 --> 00:15:03,469
Sa mga lungga sila natutulog.

159
00:15:04,370 --> 00:15:06,739
Hindi mo malalaman kung
5 metro ang layo nila sa 'yo.

160
00:15:09,308 --> 00:15:10,910
Hindi mo sila makikita.

161
00:15:15,614 --> 00:15:18,918
Isang anak lang kada taon
ang meron ang bawat babae.

162
00:15:19,952 --> 00:15:22,721
At sobra silang mag-alaga ng anak nila.

163
00:15:24,089 --> 00:15:27,159
Inaalagaan ng mga nanay
ang mga tuta nang six, seven months.

164
00:15:28,260 --> 00:15:30,729
Kapag umalis na sila sa hukay

165
00:15:31,230 --> 00:15:34,767
sasakay sila sa likod na nanay,
tuturuan kung paano kumain ng solid food

166
00:15:34,833 --> 00:15:36,335
at kung ano'ng hahanapin.

167
00:15:37,403 --> 00:15:39,405
Tapos mamumuhay na silang mag-isa.

168
00:15:53,886 --> 00:15:55,921
Pag may kasama kang pangolin,

169
00:15:56,455 --> 00:15:58,090
sobrang tahimik.

170
00:16:01,860 --> 00:16:05,531
Binago ko ang routine ko

171
00:16:06,398 --> 00:16:08,801
para bumagay sa iskedyul niya.

172
00:16:12,771 --> 00:16:16,308
So ang normal na araw,
gigising kami ng 4 a.m.,

173
00:16:17,609 --> 00:16:18,677
tapos

174
00:16:19,244 --> 00:16:22,081
admin, magpapatakbo ng negosyo.

175
00:16:24,383 --> 00:16:28,053
Tapos, hihintayin kong marinig
'yong kalmot sa kahon.

176
00:16:40,499 --> 00:16:41,567
Hello, buddy.

177
00:16:43,202 --> 00:16:45,738
Hello. Maging mabait ka.

178
00:16:46,905 --> 00:16:48,307
Halika na.

179
00:16:49,441 --> 00:16:51,377
Buddy. Halika.

180
00:16:51,443 --> 00:16:55,748
Pwede kang maglagay ng plato ng langgam
sa harap ng pangolin at di ito kakain.

181
00:16:55,814 --> 00:16:58,183
Ang lakas ng hikab, ha? Tara na.

182
00:16:58,250 --> 00:16:59,985
Para mapakain sila,

183
00:17:00,052 --> 00:17:02,154
kailangan silang hayaan maghanap.

184
00:17:02,221 --> 00:17:04,323
Okay. Uy. Okay, eto na.

185
00:17:05,024 --> 00:17:05,858
Eto na.

186
00:17:06,925 --> 00:17:09,828
Eto na. Uy. Eto na, buddy.

187
00:17:11,030 --> 00:17:11,964
Ayan.

188
00:17:22,441 --> 00:17:26,211
Kapag naghahanap ng langgam,
dapat alam mo ang tungkol sa kanila.

189
00:17:28,313 --> 00:17:30,516
Sinama ako ni Gijima sa mundong 'yon…

190
00:17:32,951 --> 00:17:35,654
sa pinakaibabaw ng mundo.

191
00:17:36,989 --> 00:17:38,290
At sa ilalim.

192
00:17:43,996 --> 00:17:46,932
Pinaghahatian nila
ang kaharian sa ilalim ng lupa.

193
00:17:54,640 --> 00:17:56,175
Napakalaking pugad.

194
00:17:57,342 --> 00:17:59,678
Doktor ng langgam si Caswell.

195
00:17:59,745 --> 00:18:01,647
-Mga savannah spiny ant 'to.
-Oo.

196
00:18:01,713 --> 00:18:04,383
Excited siya sa mundo ng mga langgam.

197
00:18:04,450 --> 00:18:06,318
Mahilig ako sa langgam.

198
00:18:06,385 --> 00:18:07,319
Parang pangolins.

199
00:18:07,886 --> 00:18:12,658
Pag-aaral ng mga langgam ang myrmecology.

200
00:18:17,396 --> 00:18:20,566
Hindi ko sa aklat natutunan
kung paano gumagana

201
00:18:20,632 --> 00:18:22,067
ang natural environemnt.

202
00:18:24,870 --> 00:18:28,340
Bilang batang Muvenda,

203
00:18:28,407 --> 00:18:29,675
pupunta ako sa damuhan.

204
00:18:36,582 --> 00:18:39,918
May malalawak na lupa.
Ang daming nabubuhay sa mga 'yon.

205
00:18:40,486 --> 00:18:42,254
Sobrang daming hayop.

206
00:18:45,457 --> 00:18:48,494
Pero sa ilang taon ko sa field,

207
00:18:49,061 --> 00:18:50,896
di pa ako nakakita ng pangolin.

208
00:18:56,101 --> 00:18:59,938
Kasama ni Gareth
ang unang pangolin na nakita ko.

209
00:19:04,910 --> 00:19:06,545
Nakakamangha.

210
00:19:11,750 --> 00:19:13,585
Itong mahiwagang hayop.

211
00:19:15,120 --> 00:19:19,458
May hitsura siyang parang
pinaghalo ng iba't ibang hayop.

212
00:19:22,561 --> 00:19:24,930
Para siyang galing sa ibang mundo.

213
00:19:45,984 --> 00:19:49,688
May long-term study ako
sa Lapalala ngayon.

214
00:19:50,189 --> 00:19:53,926
Pinag-aaralan ko ang tugon
ng mga langgam sa climate change.

215
00:19:53,992 --> 00:19:56,695
Makikita mo ang isa doon. 'Yong maliliit.

216
00:19:57,763 --> 00:19:59,064
Okay.

217
00:20:02,000 --> 00:20:04,803
Parte ang langgam
sa tinatawag na social animal,

218
00:20:04,870 --> 00:20:06,271
kagaya natin.

219
00:20:07,139 --> 00:20:08,941
Galing sila sa iisang pamilya.

220
00:20:09,775 --> 00:20:11,777
'Yong reyna ang founding mother.

221
00:20:14,613 --> 00:20:16,848
Ikaw ang ina, ikaw ang masusunod.

222
00:20:16,915 --> 00:20:20,118
At meron kang mga anak
na parang Terminator

223
00:20:20,185 --> 00:20:21,920
na tumatanggap lang ng utos.

224
00:20:21,987 --> 00:20:25,524
Para lang sa tagumpay ng colony
ang lahat ng ginagawa nila.

225
00:20:29,494 --> 00:20:32,231
Puro babae ang lahat ng langgam
na makikita mo.

226
00:20:32,931 --> 00:20:34,700
Magkakapatid sila.

227
00:20:34,766 --> 00:20:36,635
Mukha silang nag-uusap.

228
00:20:37,803 --> 00:20:40,405
-Minsan nag-aayos sila.
-Inaayos nila ang isa't isa?

229
00:20:40,472 --> 00:20:41,673
Oo, inaayos nila.

230
00:20:45,644 --> 00:20:49,248
Kadalasan, matatanda ang makikita mo

231
00:20:50,682 --> 00:20:53,885
dahil nasa pugad pa
ang mga kakapanganak at mga lalaki.

232
00:20:56,922 --> 00:20:59,524
Kaya parang sa isang malaking ant colony,

233
00:20:59,591 --> 00:21:03,996
habang tumatanda ka,
mas nagiging delikado ang trabaho mo.

234
00:21:13,705 --> 00:21:16,842
Kapag nasa lupa ang ilong niya,
naghahanap siya ng pagkain.

235
00:21:17,409 --> 00:21:22,414
Naaamoy niya 'yong mga langgam kahit
may isang talampakan ng matigas na lupa.

236
00:21:27,019 --> 00:21:29,621
Itong larvae na 'to ang gusto niya.

237
00:21:29,688 --> 00:21:31,890
'Yong maliliit na bigas.

238
00:21:31,957 --> 00:21:33,225
Oo. Mga itlog 'yan.

239
00:21:33,292 --> 00:21:34,126
Oo.

240
00:21:35,927 --> 00:21:37,129
Sarap na sarap siya.

241
00:21:39,898 --> 00:21:41,667
Parang pangolin ice cream.

242
00:21:43,368 --> 00:21:45,671
Nataranta 'yong mga langgam.

243
00:21:50,242 --> 00:21:53,745
Baka may higanteng dragon

244
00:21:53,812 --> 00:21:56,515
na uubusin kayo.

245
00:22:02,487 --> 00:22:05,257
Susubukan ng mga langgam na
iligtas ang mga anak nila.

246
00:22:06,825 --> 00:22:08,293
Kaya kukunin nila sila,

247
00:22:08,360 --> 00:22:10,829
at agad nilang itong bubuhatin papalayo

248
00:22:10,896 --> 00:22:12,431
sa kanyang pag-atake.

249
00:22:21,239 --> 00:22:23,141
Kapag kinagat siya sa dila,

250
00:22:23,742 --> 00:22:27,279
hihilahin niya 'to sa gitna
ng mga kuko niya para matanggal.

251
00:22:35,187 --> 00:22:38,323
Minsan, pinupulupot niya ito.

252
00:23:00,479 --> 00:23:01,880
Kumakain kasi siya.

253
00:23:02,714 --> 00:23:04,249
Kumakain talaga siya.

254
00:23:05,050 --> 00:23:06,918
Pero gusto pa rin niyang tumakbo.

255
00:23:11,757 --> 00:23:14,559
Na-pressure ako kasi

256
00:23:15,060 --> 00:23:19,965
maraming nakasalalay
sa matagumpay niyang paglaya.

257
00:23:20,832 --> 00:23:25,771
Gusto namin 'to gawing
santuwaryo ng mga pangolin.

258
00:23:27,305 --> 00:23:29,274
Kung may mangyari sa kanya,

259
00:23:29,341 --> 00:23:32,377
malamang hindi na itutuloy 'yong proyekto.

260
00:23:38,984 --> 00:23:41,953
May electric fence
kung saan kami naglalakad.

261
00:23:47,092 --> 00:23:50,262
20 centimeters mula sa lupa
ang pinakamababang kawad.

262
00:23:50,829 --> 00:23:54,633
Tamang taas 'to na kapag
may papasok na pangolin na naglalakad

263
00:23:54,699 --> 00:23:57,269
sa paa niya, tatama ito sa tiyan niya.

264
00:23:57,335 --> 00:24:00,705
Kapag tumama sa pulso, babaluktot siya
para protektahan ang sarili.

265
00:24:01,273 --> 00:24:02,274
Doon lang siya…

266
00:24:04,276 --> 00:24:05,277
hanggang mamatay.

267
00:24:07,312 --> 00:24:10,482
Mas mataas nang mga anim
o pitong beses ang bilang

268
00:24:10,549 --> 00:24:13,985
ng namamatay sa kuryente
kesa sa ilegal na kalakalan.

269
00:24:18,523 --> 00:24:22,828
Isang araw, naglalakad ako
at na-distract ng ilang segundo.

270
00:24:27,666 --> 00:24:29,634
Naisip niya sigurong pagkakataon 'yon.

271
00:24:31,036 --> 00:24:33,205
Lumiko siya papunta sa bakod.

272
00:24:35,707 --> 00:24:39,010
Kaya tumalon ako
para itulak siya palayo sa bakod.

273
00:24:41,847 --> 00:24:45,183
Dumaan 'yong kuryente sa akin
at nakuryente siya.

274
00:24:47,219 --> 00:24:48,053
Hey.

275
00:25:01,032 --> 00:25:03,902
Nanginig talaga siya.

276
00:25:07,706 --> 00:25:08,740
Okay ka lang, uy?

277
00:25:10,375 --> 00:25:11,276
Ganito…

278
00:25:24,589 --> 00:25:28,560
Ang problema kasi, hindi niya
in-associate 'yong kuryente sa bakod.

279
00:25:28,627 --> 00:25:30,962
In-associate niya sa akin.

280
00:25:32,297 --> 00:25:35,300
Uy. Okay lang. Uy. Ako 'to, buddy.

281
00:25:35,967 --> 00:25:37,435
Ako 'to. Uy.

282
00:25:38,537 --> 00:25:41,973
Okay lang 'yan. Uy. Ako 'to.

283
00:25:43,808 --> 00:25:44,676
Uy.

284
00:25:46,044 --> 00:25:48,280
Hinayaan ko muna siya.

285
00:26:02,127 --> 00:26:03,461
Nakakalungkot.

286
00:26:03,528 --> 00:26:07,999
Sige na, okay lang 'yan.
Uy, buddy. Okay lang. Ako 'to.

287
00:26:11,403 --> 00:26:13,738
Nadismaya ako sa sarili ko.

288
00:26:25,016 --> 00:26:29,988
Buong buhay ko,
natakot ako na hindi ako sapat.

289
00:26:33,224 --> 00:26:36,761
Nahirapan ako sa school. Hyperactive ako.

290
00:26:36,828 --> 00:26:38,396
Hindi ako mapakali.

291
00:26:43,201 --> 00:26:45,070
Medyo rebelde ako no'ng kabataan ko.

292
00:26:45,604 --> 00:26:48,673
Pumasok ako
sa dalawa, tatlong high school.

293
00:26:48,740 --> 00:26:50,842
Kalaunan, nag-drop out ako.

294
00:26:54,112 --> 00:26:57,649
Kumita ako sa paglalaro ng poker
nang tatlong taon.

295
00:27:00,418 --> 00:27:01,252
Nag-party.

296
00:27:02,954 --> 00:27:04,122
Nagustuhan ko 'yon.

297
00:27:09,461 --> 00:27:13,264
Tapos namatay 'yong dalawang
best friend ko sa aksidente.

298
00:27:17,202 --> 00:27:20,071
Nadurog 'yong puso ko.

299
00:27:30,215 --> 00:27:33,018
Napalayo ako sa lahat.

300
00:27:35,420 --> 00:27:37,455
Unti-unti kong na-realize

301
00:27:38,156 --> 00:27:40,525
na hindi ako magiging masaya

302
00:27:41,059 --> 00:27:43,628
maliban kung may makita akong bago.

303
00:27:52,737 --> 00:27:55,573
Kapag bakasyon ko,
dinadala ako sa Zimbabwe

304
00:27:55,640 --> 00:27:57,942
para maglaro sa kagubatan.

305
00:28:03,281 --> 00:28:08,286
Medyo naalala ko 'yong napakalakas
na pakiramdam ng kalayaan

306
00:28:08,353 --> 00:28:09,454
na nando'n ako.

307
00:28:15,026 --> 00:28:16,961
'Yong pakiramdam ng katahimikan.

308
00:28:22,033 --> 00:28:24,302
Gusto kong ma-involve sa mga hayop,

309
00:28:24,903 --> 00:28:26,805
pero may negosyo ako sa Joburg.

310
00:28:27,739 --> 00:28:30,975
Di ako pwedeng laging
nasa kagubatan, kahit gustuhin ko.

311
00:28:31,042 --> 00:28:31,910
Ja.

312
00:28:31,976 --> 00:28:34,279
Kaya nakipag-usap ako kay Ray

313
00:28:34,345 --> 00:28:37,282
at dinala niya 'ko sa Joburg Wildlife Vet.

314
00:28:38,583 --> 00:28:41,352
At nakita ko 'yong una kong pangolin.

315
00:28:49,394 --> 00:28:52,664
May mundo noon at may mundo ngayon.

316
00:29:00,205 --> 00:29:03,074
Pinasyal ko sila araw-araw.

317
00:29:10,648 --> 00:29:13,651
May kakaibang lambing sila.

318
00:29:17,388 --> 00:29:19,924
Tinuro sa akin buong buhay ko,

319
00:29:19,991 --> 00:29:22,594
"Hindi, wag mong pag-usapan
ang feelings mo."

320
00:29:26,231 --> 00:29:30,401
Pero tingin ko, ang pinagkaiba
ng mga pangolin sa tao,

321
00:29:31,069 --> 00:29:34,072
mas madaling magpakita
ng kahinaan sa mga pangolin.

322
00:29:38,543 --> 00:29:41,079
Hindi nila huhusgahan 'yong kahinaan mo.

323
00:29:41,679 --> 00:29:43,581
Nakikita nila ang totoong ikaw.

324
00:29:45,617 --> 00:29:48,953
Ikaw ito ngayon, dito, at 'yon na 'yon.

325
00:30:05,837 --> 00:30:07,839
Pagkatapos ng electric fence,

326
00:30:07,906 --> 00:30:10,508
matagal niya akong napatawad.

327
00:30:12,510 --> 00:30:14,579
Tumakbo ka lang sa garden…

328
00:30:16,080 --> 00:30:19,884
habang sinusuot ko
'yong sapatos ko. Okay? Uy? Okay?

329
00:30:20,885 --> 00:30:22,887
Wag kang umakyat sa bakod, ha?

330
00:30:22,954 --> 00:30:24,222
Babalik ako agad.

331
00:30:30,061 --> 00:30:33,131
Magkakaiba ang mga pangolin,
gaya ng pagkakaiba-iba ng mga tao.

332
00:30:34,799 --> 00:30:38,570
May mga pangolin
na nakikipag kaibigan sa lahat.

333
00:30:40,638 --> 00:30:44,342
'Yong iba naman, siguro
sobrang sensitive at madaling magalit.

334
00:30:46,010 --> 00:30:47,979
Hindi siya mapakali.

335
00:30:58,790 --> 00:31:01,492
Sa Zulu,
"takbo" ang ibig sabihin ng "gijima".

336
00:31:04,395 --> 00:31:08,900
Kung palagi ko siyang tinatawag na
"takbo," baka nga naiintindihan niya.

337
00:31:11,469 --> 00:31:14,672
"Madali" naman ang "Kulula".

338
00:31:17,609 --> 00:31:20,178
Kaya tinawag ko siyang Kulu.

339
00:31:22,547 --> 00:31:24,415
Hindi 'yon gumana sa kanya.

340
00:31:28,286 --> 00:31:29,921
Ginagawa ni Kulu ang gusto niya.

341
00:31:41,432 --> 00:31:42,367
Okay.

342
00:31:43,067 --> 00:31:46,037
Gusto mong bumaba dito? Bababa ka dito?

343
00:31:47,639 --> 00:31:50,041
Halika. Sige na. Bumaba ka.

344
00:31:50,708 --> 00:31:55,146
Sinubukan kong magtakda
ng boundary para sa kanya.

345
00:31:57,448 --> 00:31:58,883
May mga lugar

346
00:31:58,950 --> 00:32:02,153
na halos hinati na ng mga kalsada.

347
00:32:04,656 --> 00:32:06,291
Ayaw niya ng mga boundary.

348
00:32:08,092 --> 00:32:09,694
Mautak siya.

349
00:32:11,262 --> 00:32:13,932
Pag nandiyan ako, tumitigil siya.

350
00:32:21,005 --> 00:32:22,974
Tapos parang tatakbo siya

351
00:32:23,641 --> 00:32:26,711
para makatawid,
umaasa na di ko siya makita.

352
00:33:18,863 --> 00:33:21,499
Kumakain ka ba dahil narinig mo ako?

353
00:33:22,700 --> 00:33:25,503
O nagpapakabait ka lang?

354
00:33:28,072 --> 00:33:31,175
Nalaman niya na basta kumakain siya,

355
00:33:31,709 --> 00:33:35,213
di ko siya binubuhat.
Kung kumakain siya, di ko siya binubuhat.

356
00:33:35,913 --> 00:33:37,382
Kaya kung tumatakbo siya

357
00:33:37,882 --> 00:33:40,918
at titigil ako at pupuntahan ko
siya para buhatin ,

358
00:33:41,586 --> 00:33:45,289
magkakamot na siya may pagkain man o wala.

359
00:33:47,658 --> 00:33:49,027
Para siyang bata.

360
00:33:50,228 --> 00:33:52,697
Kailangan mong ilihis ang atensiyon niya.

361
00:33:52,764 --> 00:33:55,466
Kundi para siyang,
"Okay, mag-e-explore ako."

362
00:33:59,237 --> 00:34:01,973
Parte ng pagbalik niya sa wild,

363
00:34:02,040 --> 00:34:05,076
kailangan niyang imbestigahan
ang mga lungga.

364
00:34:19,924 --> 00:34:23,928
Naghuhukay ang mga porcupine,
bushpig, at mga baboy-ramo.

365
00:34:24,429 --> 00:34:25,863
Mga aadvark din.

366
00:34:25,930 --> 00:34:28,866
Tapos binabago 'to ng mga pangolin.

367
00:34:40,978 --> 00:34:41,813
Aray!

368
00:34:43,147 --> 00:34:46,851
Minsan, sa gabi,
pumapasok siya sa mga lungga

369
00:34:46,918 --> 00:34:49,120
dahil gusto niyang matulog sa labas.

370
00:34:50,421 --> 00:34:55,326
Ibig sabihin, kailangan ko siyang ilabas.

371
00:34:56,294 --> 00:34:57,595
Diyos ko.

372
00:34:58,830 --> 00:35:00,898
Aasa ka na walang baboy-ramo do'n.

373
00:35:03,034 --> 00:35:05,837
Tapos lagi kong iniisip
na may lalabas na ahas.

374
00:35:06,337 --> 00:35:07,505
Spiders.

375
00:35:10,541 --> 00:35:11,809
Kailangan masiguro ko

376
00:35:11,876 --> 00:35:13,978
na di siya lalabas sa lungga ng 1 a.m.

377
00:35:14,045 --> 00:35:16,547
para tumakas.

378
00:35:20,384 --> 00:35:21,319
Diyos ko.

379
00:35:31,629 --> 00:35:32,563
Aray!

380
00:35:33,498 --> 00:35:34,999
Ilang beses na akong na-stuck.

381
00:35:35,066 --> 00:35:38,002
Hinila na rin ako palabas sa mga lungga.

382
00:35:38,069 --> 00:35:39,637
Hihilahin kita, ha?

383
00:35:39,704 --> 00:35:41,672
-Wheelbarrow.
-Okay, dahan-dahan.

384
00:35:46,043 --> 00:35:48,880
-Ayos ka lang?
-Naipit 'yong bayag ko sa sanga.

385
00:35:48,946 --> 00:35:49,981
Diyos ko.

386
00:35:55,953 --> 00:35:57,488
Cool na nando'n siya,

387
00:35:57,555 --> 00:36:01,959
Pero ibig sabihin,
di ako makakatulog ngayong gabi.

388
00:36:06,931 --> 00:36:08,566
Natulog ako sa tabi niya.

389
00:36:09,600 --> 00:36:12,336
Nilagay ko 'yong paa ko
sa pasukan ng lungga

390
00:36:12,403 --> 00:36:16,340
kasi kung nakatulog ako,
mararamdaman kong gumagapang siya sa akin.

391
00:36:35,159 --> 00:36:38,696
Kalaunan,
natutunan kong magtiwala sa kanya.

392
00:36:48,839 --> 00:36:52,076
Ang pakiramdam ng kalayaang
maibibigay ko sa kanya dito.

393
00:36:55,446 --> 00:36:57,582
Naiiwan ko na siya nang isang oras,

394
00:36:57,648 --> 00:37:00,851
at para mahanap siya,
ginagamit ko 'yong telemetry.

395
00:37:13,064 --> 00:37:16,300
Sa tuwing naglalakad kasama
si Kulu, may makikita kang bago.

396
00:37:21,172 --> 00:37:25,142
Kapag kumakain ang mga pangolin,
di nila ginagambala ang buong colony.

397
00:37:28,813 --> 00:37:30,881
Sapat lang ang kakainin nila.

398
00:37:34,085 --> 00:37:35,653
Napakatalino no'n.

399
00:37:46,597 --> 00:37:49,834
Kasi parang, gumagalaw
ang buong ibabaw ng Earth,

400
00:37:49,900 --> 00:37:51,535
at patuloy na gumagapang.

401
00:37:52,903 --> 00:37:53,904
Ang astig nga.

402
00:37:56,173 --> 00:37:59,043
Malaking pugad lang 'to ng pugnacious ant.

403
00:38:00,945 --> 00:38:02,280
Pinaka-agresibo,

404
00:38:02,346 --> 00:38:06,284
dominante at nakakatakot
na langgam ang pugnacious.

405
00:38:08,619 --> 00:38:10,788
Alam natin ang pinakamalaking kaaway nila.

406
00:38:11,789 --> 00:38:12,857
Ang pangolin.

407
00:38:19,230 --> 00:38:21,532
Kumakain ng kahit ano ang pugnacious.

408
00:38:23,167 --> 00:38:24,735
Natatalo nila ang ilang insekto.

409
00:38:26,671 --> 00:38:29,874
Kahit 'yong maliliit na mammal
gaya ng mga daga.

410
00:38:29,940 --> 00:38:33,711
Kakainin din ang ibang ibon,
maliliit na sisiw na di nakakalipad.

411
00:38:38,649 --> 00:38:40,284
Sa paligid ng punso ng anay na 'to

412
00:38:40,351 --> 00:38:43,087
ang malaking hunting ground
para sa pugnacious ants.

413
00:38:47,692 --> 00:38:51,028
Kapag kumain ng anay ang mga pangolin…

414
00:38:53,431 --> 00:38:56,033
nakikinabang din ang mga pugnacious ant,

415
00:38:56,867 --> 00:39:00,404
kinakain nila ang mga tira-tira
ng pangolin.

416
00:39:09,113 --> 00:39:12,283
Nakaabang ang mga sundalong anay

417
00:39:12,350 --> 00:39:14,418
na nakataas ang mga nguso.

418
00:39:15,353 --> 00:39:19,523
Tapos kapag lumapit
ang mga pugnacious sa kanila,

419
00:39:20,091 --> 00:39:22,493
Magse-spray sila ng nakakalasong glue.

420
00:39:28,799 --> 00:39:31,235
Napipigilan nito ang mga pugnacious.

421
00:39:40,211 --> 00:39:44,782
Dahil dito, nagkakaro'n ng sapat na oras
para ibalik ang mga larvae sa pugad…

422
00:39:49,487 --> 00:39:51,722
at mabilis na isasara ang mga lagusan.

423
00:40:36,300 --> 00:40:41,205
Matindi ang kagustuhan niyang
maging malaya.

424
00:40:42,740 --> 00:40:45,976
Pero kailangan naming
umabot sa six and a half kilo.

425
00:40:48,312 --> 00:40:50,781
Kapag six and a half kilo ang pangolin,

426
00:40:50,848 --> 00:40:52,349
sobrang malakas ito,

427
00:40:53,017 --> 00:40:56,487
at kaya nitong bumaluktot
nang mahigpit na parang bola,

428
00:40:56,554 --> 00:40:59,390
kaya't naipagtatanggol niya ang sarili.

429
00:41:11,502 --> 00:41:14,438
Natagalan si Kulu

430
00:41:14,505 --> 00:41:17,441
na makaramdam na ligtas siya
sa kapaligiran.

431
00:41:19,844 --> 00:41:24,448
Napansin kong unti-unti siyang kumakalma.

432
00:41:27,251 --> 00:41:30,020
May pagbabago sa kanya.

433
00:41:36,694 --> 00:41:38,662
Nagtiwala na siya sa 'kin.

434
00:41:43,033 --> 00:41:44,835
Ang sarap, 'no?

435
00:41:44,902 --> 00:41:48,038
Ayan. Masarap ba?

436
00:41:48,672 --> 00:41:51,909
Hindi kayang magkontrol
ng temperatura ng katawan ang pangolin.

437
00:41:52,409 --> 00:41:53,444
Ayan.

438
00:41:53,511 --> 00:41:57,448
Nasa labas kami at binuhusan ko siya
ng tubig para palamigin siya.

439
00:41:57,515 --> 00:41:59,316
Sa tiyan, ayan.

440
00:42:03,320 --> 00:42:05,155
At nagsimula siyang mag-360

441
00:42:05,222 --> 00:42:07,825
at gumapang paikot sa puno
na parang baliw.

442
00:42:08,325 --> 00:42:09,660
Ayan.

443
00:42:12,930 --> 00:42:15,232
Ano'ng ginagawa mo? Uy?

444
00:42:16,000 --> 00:42:18,536
Masaya ba 'yon, ha? Masarap ba?

445
00:42:19,169 --> 00:42:20,838
Uy? Ang presko, 'no?

446
00:42:25,910 --> 00:42:30,247
Minsan, kapag naglalaro, ipinapalibot nila
ang buntot nila sa braso mo.

447
00:42:36,153 --> 00:42:40,624
'Yon ang unang beses na
hinayaan ako ni Kulu na buhatin siya,

448
00:42:40,691 --> 00:42:43,394
at pinaglaruan niya 'yong braso ko.

449
00:42:48,632 --> 00:42:52,202
Na-e-enjoy niya kapag
hawak siya sa buntot at ginugulong.

450
00:43:09,453 --> 00:43:11,255
Naging komportable na siya

451
00:43:11,322 --> 00:43:14,725
at unti-unting lumabas
'yong kakulitan niya.

452
00:43:25,402 --> 00:43:27,438
Pinagdaanan niya 'yong mga…

453
00:43:27,504 --> 00:43:31,075
nakakakilabot na mga karanasan
sa kamay ng mga tao.

454
00:43:32,776 --> 00:43:34,278
Sobrang saya, 'no?

455
00:43:36,513 --> 00:43:39,383
Sige pa? Gusto mo pa? Gusto mo pa?

456
00:43:39,450 --> 00:43:43,053
'Yong pagtiwala niya sa akin nang gano'n,

457
00:43:43,120 --> 00:43:44,622
nakakataba ng puso.

458
00:43:44,688 --> 00:43:47,791
Gusto mo pa? Halika na. Halika na.

459
00:43:59,603 --> 00:44:02,539
Natututo na siyang
protektahan ang sarili sa paglalaro.

460
00:44:03,941 --> 00:44:08,379
Dapat matindi at well-developed
'yong lakas ng katawan nila.

461
00:44:13,384 --> 00:44:17,421
Na-develop niya na 'yon,
sa pamamagitan ng mga sit-up at crunches.

462
00:44:18,288 --> 00:44:19,590
At mga pull-up.

463
00:45:05,169 --> 00:45:06,603
Anim na buwan na kami dito.

464
00:45:06,670 --> 00:45:07,905
Big boy.

465
00:45:07,971 --> 00:45:10,574
Malapit na kaming lumaya.

466
00:45:11,075 --> 00:45:13,944
Halika. Halika dito. Humikab ka nga? Uy?

467
00:45:14,011 --> 00:45:16,547
Alam naming ready na silang lumaya

468
00:45:16,613 --> 00:45:20,818
kapag kita nang sobrang relax nila.

469
00:45:22,252 --> 00:45:25,689
Kumakain sila nang maayos.
Palagi silang tumataba.

470
00:45:28,358 --> 00:45:32,463
Forty-five minute drive
ang layo namin ngayon

471
00:45:32,529 --> 00:45:34,998
sa kung saan siya palalayain.

472
00:45:35,065 --> 00:45:37,835
Tapos na 'yong una, buddy.
Tapos na 'yong una.

473
00:45:38,435 --> 00:45:40,003
Gamit ang satellite tag,

474
00:45:40,070 --> 00:45:42,773
makikita ko ang lokasyon niya sa phone ko.

475
00:45:45,609 --> 00:45:49,580
Bawat oras, makakakuha ako
ng ping na magsasabing, "Nandito ako."

476
00:45:50,080 --> 00:45:51,815
Sorry. Sorry, bud.

477
00:45:51,882 --> 00:45:56,286
Pero kahit gano'n,
malaki pa rin ang nakataya.

478
00:46:08,232 --> 00:46:12,069
Magpapakawala kami ng malusog na pangolin
at pwede silang mamatay kinagabihan.

479
00:46:13,370 --> 00:46:15,739
Namatayan kami ng pangolin
dahil sa honey badger,

480
00:46:16,507 --> 00:46:19,009
lion, leopard, hyena, kahit elepante.

481
00:46:20,611 --> 00:46:23,447
Haharap sa panganib ang bawat pangolin,

482
00:46:24,114 --> 00:46:27,217
pero sa huli,
kailangang bumalik sa wild si Kulu.

483
00:46:28,752 --> 00:46:30,320
Puwedeng humikab ka na?

484
00:46:31,121 --> 00:46:33,390
Uy? Pagod ka na ba, buddy?

485
00:46:33,457 --> 00:46:34,458
Uy?

486
00:46:54,211 --> 00:46:58,215
'Yong lugar kung saan namin
papakawalan si Kulu,

487
00:46:58,916 --> 00:47:00,651
pangolin paradise 'yon.

488
00:47:04,288 --> 00:47:07,724
Sobrang daming

489
00:47:07,791 --> 00:47:11,228
langgam at anay doon.

490
00:47:17,234 --> 00:47:21,471
Ang kailangan kong gawin,
i-establish siya ulit

491
00:47:22,172 --> 00:47:24,975
para alam niya kung nasaan siya
bawat segundo ng araw.

492
00:47:27,044 --> 00:47:31,615
Magiging pamilyar siya
sa iba't ibang amoy sa lugar,

493
00:47:32,182 --> 00:47:34,785
kung nasaan
ang mga potensiyal na panganib.

494
00:47:43,627 --> 00:47:45,529
Uy, halika na. Halika rito.

495
00:47:46,296 --> 00:47:47,798
Sige na. Okay, ayan.

496
00:47:47,865 --> 00:47:49,600
Gusto mo nang pumunta?

497
00:47:50,400 --> 00:47:53,337
Ayan. Uy? Alam mo kung nasaan ka na.

498
00:48:18,328 --> 00:48:20,397
Sa unang tatlong araw,

499
00:48:20,464 --> 00:48:23,367
tatlo hanggang apat na kilometro
ang nararating niya.

500
00:48:24,768 --> 00:48:26,637
Napakalaki nito.

501
00:48:26,703 --> 00:48:28,438
Ja, ang bilis niya.

502
00:48:32,209 --> 00:48:34,344
Kakain siya agad…

503
00:48:36,947 --> 00:48:40,851
at lilibutin ang kaya niyang marating.

504
00:48:45,856 --> 00:48:48,358
Saan tayo pupunta? May leopard dito.

505
00:48:49,059 --> 00:48:51,795
Sigurado kang gusto mo dito? Ha?

506
00:48:51,862 --> 00:48:53,563
Sobrang gulo.

507
00:49:10,681 --> 00:49:11,748
Sa lilim ka lang.

508
00:49:27,831 --> 00:49:30,100
Kailangan kasi,

509
00:49:30,167 --> 00:49:33,503
manatili siya ng isa o dalawang
linggo sa isang lugar

510
00:49:33,570 --> 00:49:35,706
saka mag-e-explore. Hindi parang,

511
00:49:35,772 --> 00:49:39,543
tatakbo lang araw-araw.

512
00:49:47,751 --> 00:49:51,588
Hindi pwede na palagi
ko na lang siyang pipilitin kumain.

513
00:49:57,761 --> 00:49:59,196
Ang ganda, 'no?

514
00:50:27,224 --> 00:50:28,058
Tara na.

515
00:50:29,459 --> 00:50:31,762
Tara na, boy. Kailangan mo pang kumain.

516
00:50:44,141 --> 00:50:47,944
Ayan. Ayan, boy.

517
00:50:54,317 --> 00:50:55,152
Teka.

518
00:50:58,121 --> 00:51:00,190
May narinig akong tumakbo do'n.

519
00:51:02,959 --> 00:51:05,328
Ja, may mga halimaw sa damuhan dito.

520
00:51:13,937 --> 00:51:17,474
Paborito ng mga leopard ang lugar na 'to.

521
00:51:21,378 --> 00:51:24,614
Sa gabi, nagiging
ibang mundo ang kagubatan.

522
00:51:25,248 --> 00:51:29,319
Nagiging ibang hayop
ang mga leon pagdating ng dilim.

523
00:51:30,487 --> 00:51:31,855
Pati ang mga leopard.

524
00:51:45,135 --> 00:51:46,536
May naririnig akong leopard

525
00:51:47,804 --> 00:51:49,473
at mga hyena na naglalakad.

526
00:51:50,073 --> 00:51:52,042
Seryosong warning 'yon.

527
00:51:53,343 --> 00:51:55,312
Sayang. Natataranta siya.

528
00:51:59,349 --> 00:52:01,685
Okay, boy. Ako ang bahala sa 'yo.

529
00:52:02,185 --> 00:52:04,588
Ako ang bahala sa 'yo. Ako ang bahala.

530
00:52:10,060 --> 00:52:11,228
Okay, eto na.

531
00:52:28,778 --> 00:52:30,547
Marami siyang nasusunog na enerhiya.

532
00:52:33,750 --> 00:52:38,255
Ngayong gabi na yata siya
pinakamahina sa loob ng isang linggo,

533
00:52:39,022 --> 00:52:42,959
kaya kapansin-pansin ang
pagbaba ng timbang niya.

534
00:52:47,063 --> 00:52:50,567
Ang problema dito,
baka bumalik kami sa umpisa.

535
00:53:05,882 --> 00:53:10,620
Mas marami 'yong energy
na nagamit niya kesa sa naipon niya.

536
00:53:11,254 --> 00:53:14,090
Tama naman, oo.
Naalala ko siya no'ng umpisa.

537
00:53:14,157 --> 00:53:17,160
Dati siyang tumatakbo
pero unti-unti siyang kumalma.

538
00:53:17,227 --> 00:53:20,297
-'Yan ang hinintay mong gawin niya.
-Gusto kong gawin niya na.

539
00:53:20,363 --> 00:53:22,199
Hinintay mo siyang kumalma.

540
00:53:22,265 --> 00:53:24,301
Hindi, gusto kong gawin niya, e.

541
00:53:25,769 --> 00:53:28,772
Kapag hindi umubra ang matinong payo,

542
00:53:29,306 --> 00:53:32,275
wala nang ibang payo
kundi sundin ang instinct mo.

543
00:53:33,210 --> 00:53:35,545
At magtiwala rin sa pangolin.

544
00:53:35,612 --> 00:53:38,248
Dahil malakas ang instincts ng pangolin.

545
00:53:42,819 --> 00:53:45,855
Rule number one,
wag hayaang mawala ang pangolin.

546
00:53:50,327 --> 00:53:53,163
Gusto ko siyang bigyan ng konting espasyo.

547
00:53:53,763 --> 00:53:55,465
Para lang kumalma siya.

548
00:54:01,938 --> 00:54:05,575
Pero nalimutan ko 'yong telemetry
at ang tanga ng pagkakamaling 'yon.

549
00:54:08,178 --> 00:54:10,380
Kung may mapasukan siyang lugar

550
00:54:10,447 --> 00:54:14,517
at matanggal ang tag niya,
baka hindi ko na siya mahanap.

551
00:54:16,686 --> 00:54:18,955
Tapos 'yong electric fence pa.

552
00:54:19,022 --> 00:54:21,391
Tiyak na kamatayan ang bakod na 'yan.

553
00:54:21,458 --> 00:54:24,194
At kaya niya ang isang
kilometro sa isang oras.

554
00:54:32,535 --> 00:54:34,304
Bumalik na kayo sa kotse.

555
00:54:35,438 --> 00:54:37,240
Kinakabahan ako.

556
00:54:38,008 --> 00:54:38,975
Ngayon na.

557
00:54:43,346 --> 00:54:45,315
Ang bigat ng responibilidad mo.

558
00:54:45,982 --> 00:54:49,386
Responsable ka
sa team ng mga taong nasa likod mo

559
00:54:50,020 --> 00:54:53,089
pero higit sa lahat,
responsable ka sa hayop na 'yon.

560
00:55:00,797 --> 00:55:02,999
Dahil di nagche-check in
'yong satellite tag,

561
00:55:03,066 --> 00:55:06,036
hindi namin matukoy…

562
00:55:07,637 --> 00:55:11,341
kung nasaan talaga siya
para mahanap namin siya.

563
00:55:12,242 --> 00:55:14,511
Naglakad-lakad kami
para hanapin siya pero…

564
00:55:15,045 --> 00:55:17,681
Para ka kasing naghahanap ng multo.

565
00:55:32,729 --> 00:55:34,397
Ay, na-track na siya.

566
00:55:34,464 --> 00:55:37,100
Okay, tara. Dumeretso siya pa-north

567
00:55:37,167 --> 00:55:39,502
at sa side na 'yong ng kalsada. Tara.

568
00:55:45,442 --> 00:55:47,711
Two and a half hours na siyang nawala.

569
00:56:06,196 --> 00:56:09,532
Nahanap namin siya sa ilalim ng puno,

570
00:56:09,599 --> 00:56:10,900
kumakain ng anay.

571
00:56:17,407 --> 00:56:20,043
At sa tingin ko,
sa mismong sandaling 'yon,

572
00:56:21,177 --> 00:56:24,013
parang, "Kaya niya na 'to."

573
00:56:32,188 --> 00:56:34,924
Di niya na ako kailangan
maging hands-on parent

574
00:56:34,991 --> 00:56:36,226
na binabantayan siya.

575
00:56:40,530 --> 00:56:42,699
Sa matinik na halaman na 'yon. Wag.

576
00:56:47,871 --> 00:56:52,175
Di mo makokontrol lahat
pero ang unang reaksiyon ko, "Kaya ko."

577
00:56:56,246 --> 00:57:01,017
Pero sa tingin ko, oo,
may realidad na, "Hindi ko kaya."

578
00:57:01,651 --> 00:57:02,685
Hello, champ.

579
00:57:03,820 --> 00:57:06,122
Hello, champ. Hello.

580
00:57:07,223 --> 00:57:08,658
Kumusta? Sige na.

581
00:57:22,272 --> 00:57:26,509
Ilang beses lang talaga siyang
kusang lumapit sa akin.

582
00:57:34,751 --> 00:57:37,387
My boy. Hi.

583
00:57:38,254 --> 00:57:39,289
Hello.

584
00:57:40,623 --> 00:57:42,125
Diyos ko.

585
00:57:45,895 --> 00:57:46,729
Hi.

586
00:57:47,864 --> 00:57:49,999
Diyos ko, my boy.

587
00:57:51,801 --> 00:57:53,002
Nililinis mo ba ako?

588
00:57:57,874 --> 00:58:00,543
Kailangan ba 'kong linisin? Uy?

589
00:58:03,413 --> 00:58:06,115
Ni-reassure niya 'ko at sinabing,

590
00:58:07,517 --> 00:58:09,052
"Ayos lang ang lahat."

591
00:58:09,752 --> 00:58:10,587
Uy?

592
00:58:22,465 --> 00:58:23,566
Grabe 'yon.

593
00:58:30,039 --> 00:58:32,909
Uy? Thank you, ha? Uy?

594
00:58:33,676 --> 00:58:34,978
Thank you, buddy.

595
00:58:59,636 --> 00:59:00,970
Ja, hindi ko alam.

596
00:59:01,504 --> 00:59:04,240
Parang sinasabihan niya 'ko.

597
00:59:44,747 --> 00:59:48,952
NAABOT NA NI KULU ANG TARGET NA TIMBANG

598
00:59:59,429 --> 01:00:01,297
Noong nilikha ang universe…

599
01:00:03,132 --> 01:00:07,337
konektado ang mga manggagamot at hayop.

600
01:00:11,007 --> 01:00:14,077
May espesyal na lugar ang pangolin.

601
01:00:17,847 --> 01:00:20,183
Kailangang manatili sa loob ng bahay

602
01:00:20,249 --> 01:00:22,785
sa unang tatlong buwan ang batang Venda.

603
01:00:25,755 --> 01:00:29,325
Bago lumabas, dapat mabakunahan ka
para maging ligtas ka.

604
01:00:31,761 --> 01:00:34,330
Kinukuha ng manggagamot
ang kaliskis ng pangolin

605
01:00:35,264 --> 01:00:36,799
at binababad ito sa tubig.

606
01:00:40,970 --> 01:00:43,306
Ibubuhos namin ang tubig na 'yon sa 'yo

607
01:00:43,373 --> 01:00:44,474
na parang ulan.

608
01:00:46,809 --> 01:00:50,980
Ito ang magtuturo sa 'yo
ng pagpapakumbaba at kapanatagan…

609
01:00:53,416 --> 01:00:56,719
para kapag tinawag ng pangolin ang kulog,

610
01:00:56,786 --> 01:00:58,388
hindi ka matatakot.

611
01:01:20,977 --> 01:01:22,278
Last na 'to, bud.

612
01:01:23,646 --> 01:01:25,815
Uy? Last na 'to.

613
01:01:27,050 --> 01:01:30,853
Uy, last na. Last na, my boy. Uy?

614
01:01:36,893 --> 01:01:40,029
Pero may parte sa akin
na gusto siyang maging malaya.

615
01:01:41,964 --> 01:01:42,832
Okay.

616
01:01:43,866 --> 01:01:46,502
Pero 'yong isang bagay
na naisip ko, parang,

617
01:01:46,569 --> 01:01:48,404
"Ano'ng gagawin ko kung wala siya?"

618
01:01:58,581 --> 01:02:00,249
Magkasama kami sa bahay, e.

619
01:02:00,983 --> 01:02:03,720
Five meters ang layo namin pag natutulog.

620
01:02:06,222 --> 01:02:09,892
Kasama niya ako 24/7

621
01:02:09,959 --> 01:02:12,095
nang anim na buwan, so…

622
01:02:14,464 --> 01:02:18,167
Ano'ng pakiramdam kung wala na 'yon?

623
01:02:25,241 --> 01:02:28,578
Okay, buddy, nandito na tayo.
Uy, nandito na tayo.

624
01:02:30,046 --> 01:02:31,414
Nandito na tayo, champ.

625
01:02:35,051 --> 01:02:37,019
Kakain siya ng marami. Uy?

626
01:02:39,088 --> 01:02:43,659
Nagugutom ka?
Kumain ka ng marami, buddy. Uy.

627
01:02:45,027 --> 01:02:49,465
Dahan-dahan ko siyang papakawalan.

628
01:02:52,368 --> 01:02:54,270
Kasi nga, inalagaan siya ng tao.

629
01:02:54,337 --> 01:02:57,507
Ayan. Uy? Ang bait naman.

630
01:02:57,573 --> 01:03:00,643
Mas matagal niya 'kong nakasama

631
01:03:01,377 --> 01:03:04,113
kesa sa panahong malaya siya sa labas.

632
01:03:08,417 --> 01:03:11,087
Magtatampo kaya siya?

633
01:03:15,391 --> 01:03:16,993
Mase-stress kaya siya

634
01:03:17,059 --> 01:03:20,296
na maaapektuhan
pati ang immune system niya,

635
01:03:20,363 --> 01:03:21,964
mapupuno siya ng garapata,

636
01:03:22,465 --> 01:03:25,067
hihinto siya sa pagkain, tatakbo sa gabi?

637
01:03:25,134 --> 01:03:26,636
Uy, sa'n ka pupunta?

638
01:03:29,472 --> 01:03:31,073
Maraming pwedeng mangyari.

639
01:03:34,143 --> 01:03:35,778
May electric fence pa.

640
01:03:35,845 --> 01:03:39,081
Para siyang di maiiwasang dragon.

641
01:03:58,935 --> 01:04:01,170
Uy, buddy. Tahanan mo ba 'to?

642
01:04:01,938 --> 01:04:03,606
Tahanan mo ba ito, champ?

643
01:04:10,179 --> 01:04:14,617
Magandang araw 'to. Marami siyang
kinain at kumakain pa rin siya.

644
01:04:14,684 --> 01:04:16,352
Ang hirap paniwalaan.

645
01:04:19,956 --> 01:04:22,425
Kalmado lang siya.

646
01:04:23,960 --> 01:04:25,761
Di pa siya tumatakbo.

647
01:04:27,196 --> 01:04:30,933
Masaya siya.
Nararamdaman kong masaya siya.

648
01:04:32,935 --> 01:04:33,836
Masaya ka ba?

649
01:04:34,904 --> 01:04:35,872
Sobrang saya ko.

650
01:04:47,583 --> 01:04:49,518
Kapag nakikisalamuha ka sa mga hayop,

651
01:04:49,585 --> 01:04:52,288
sobrang hirap nang mawala
ang bond na 'yon.

652
01:04:54,624 --> 01:04:56,592
Kailangan niyang pagdaanan 'yon.

653
01:04:58,127 --> 01:05:00,897
At magiging… sobrang hirap no'n.

654
01:05:03,032 --> 01:05:03,900
Uy.

655
01:05:12,842 --> 01:05:14,710
Nililigtas namin ang isang species.

656
01:05:17,213 --> 01:05:19,982
Species na posibleng
maging extinct sa panahon natin.

657
01:05:24,954 --> 01:05:28,824
Nagkaro'n ka ng pribilehiyong
makatrabaho ang multo o unicorn.

658
01:05:33,863 --> 01:05:36,699
At mabigat sa pakiramdam
kapag iisipin mo 'yon.

659
01:05:46,842 --> 01:05:48,311
Ja. Alam niya.

660
01:06:17,473 --> 01:06:21,143
Babantayan ko lang siya
hangga't papayagan niya 'ko.

661
01:06:48,137 --> 01:06:52,241
Binabantayan namin ang mga pangolin
nang 12 months matapos silang pakawalan.

662
01:06:52,775 --> 01:06:55,478
Halos araw-araw namin
kailangan ng feedback.

663
01:07:06,756 --> 01:07:08,524
Gamit ang camera trap,

664
01:07:08,591 --> 01:07:12,028
pwede ko siyang hayaan
pero mababantayan ko pa rin.

665
01:07:16,899 --> 01:07:18,667
Makikita mo sa lungga na 'to

666
01:07:19,568 --> 01:07:21,737
na may kuwarto siya sa taas.

667
01:07:21,804 --> 01:07:26,409
Kapag pumasok siya ngayon,
makikita mo siyang aakyat sa lungga.

668
01:07:37,586 --> 01:07:40,489
Iba-iba ang mga nakita naming housemates.

669
01:07:51,400 --> 01:07:55,137
Napakaganda ng mundo na ginagalawan niya.

670
01:08:25,301 --> 01:08:26,502
Di siya natitinag.

671
01:08:27,002 --> 01:08:28,871
'Yan ang nararamdaman niya ngayon.

672
01:08:30,673 --> 01:08:33,509
Pero mahirap sa labas at delikado.

673
01:08:34,009 --> 01:08:36,378
At malalaman niyang matitinag pa rin siya.

674
01:08:42,651 --> 01:08:46,889
Sa Tshivenda,
mahiwagang nilalang ang pangolin.

675
01:08:48,991 --> 01:08:51,927
Blessing ang makakita nito.

676
01:08:54,230 --> 01:08:58,334
Pero kung may pumatak sa lupa
na dugo ng pangolin,

677
01:08:58,400 --> 01:09:01,437
magdudulot ito ng mga sakuna.

678
01:09:33,202 --> 01:09:37,106
Walong linggo na siyang pinakawalan
no'ng kailangan kong pumunta sa Joburg.

679
01:09:39,108 --> 01:09:42,044
Pero habang nando'n ako,
may tumawag galing sa reserve

680
01:09:42,111 --> 01:09:44,513
at sinabing di raw siya
lumalabas sa lungga niya.

681
01:09:46,048 --> 01:09:49,418
Tumakbo na sa isip ko lahat ng senaryo.

682
01:09:50,352 --> 01:09:52,555
Pakiramdam ko may problema sa kanya.

683
01:09:55,024 --> 01:09:56,992
Inalala ko na

684
01:09:57,059 --> 01:09:59,728
baka may spotted hyena
na nakakita sa kanya.

685
01:10:01,964 --> 01:10:04,833
Saka ko lang naisip na baka
gumuho 'yong lungga niya

686
01:10:04,900 --> 01:10:06,402
noong pang-anim na araw na.

687
01:10:10,105 --> 01:10:12,641
Noong umagang 'yon, mas nag-alala pa 'ko

688
01:10:12,708 --> 01:10:15,811
at, parang, lumala pa.

689
01:10:17,546 --> 01:10:18,948
-Hi, Nicci.
-Morning, Gareth.

690
01:10:19,014 --> 01:10:22,818
May… may mali.
Anim na araw na siyang di nakikita.

691
01:10:24,053 --> 01:10:26,889
Kaya naisip ko na
'yong mga posibleng nangyari.

692
01:10:27,890 --> 01:10:31,160
Diyos ko, di ko alam kung ano'ng…
kung ano ang iisipin.

693
01:10:31,227 --> 01:10:36,131
Wala akong ibang masabi,
pumunta ka do'n na may dalang pala.

694
01:10:36,699 --> 01:10:37,900
Oo, okay.

695
01:11:04,994 --> 01:11:06,862
Nakarating ako do'n kahapon.

696
01:11:08,197 --> 01:11:09,999
Nilagay ko 'yong camera trap.

697
01:11:10,065 --> 01:11:11,834
Okay lang, boy. Ako lang 'to.

698
01:11:12,334 --> 01:11:13,469
At naghukay.

699
01:11:19,008 --> 01:11:22,811
Naisip ko, parang,
"Diyos ko. Naghuhukay ako ng bangkay."

700
01:11:26,048 --> 01:11:30,152
Pakiramdam ko, parang,
emotionally, wala nang natira sa akin.

701
01:11:35,324 --> 01:11:37,926
Ja, dalawang oras na 'kong naghuhukay.

702
01:11:37,993 --> 01:11:40,095
Sumusuko na 'yong likod ko.

703
01:11:42,498 --> 01:11:44,967
Kalaunan, na-realize ko
na kailangan ko ng tulong,

704
01:11:45,801 --> 01:11:47,936
kaya tinawagan ko ang anti-poaching unit.

705
01:11:48,437 --> 01:11:50,506
Naghukay lang kami nang naghukay.

706
01:11:55,277 --> 01:11:57,780
Inabot kami nang
apat at kalahati, limang oras.

707
01:11:58,747 --> 01:12:00,616
Naghukay kami ng swimming pool.

708
01:12:06,922 --> 01:12:09,358
Di nagtagal, umabot kami sa isang butas.

709
01:12:18,867 --> 01:12:22,171
At sa puntong 'yon, kumbinsido na 'ko

710
01:12:23,238 --> 01:12:25,808
na baka patay na nga siya.

711
01:12:26,575 --> 01:12:28,344
Hinuhukay ko ang katawan niya.

712
01:12:39,288 --> 01:12:40,989
Pakipatay ng ilaw.

713
01:12:59,475 --> 01:13:02,711
Uy, ayos ka lang ba? Ayos ka lang ba?

714
01:13:02,778 --> 01:13:04,580
Uy? Okay ka lang?

715
01:13:04,646 --> 01:13:06,048
Tapos tiningnan niya 'ko.

716
01:13:06,548 --> 01:13:08,517
Okay ka lang, buddy? Uy?

717
01:13:09,251 --> 01:13:12,855
Napaupo ako. Sabi ko,
"Diyos ko, buhay siya."

718
01:13:14,423 --> 01:13:18,327
Ayos ka lang ba? Uy? Ayos ka lang ba?

719
01:13:18,927 --> 01:13:22,631
Uy? Okay ka lang? Nasaktan ka ba?

720
01:13:23,432 --> 01:13:24,433
Nasaktan ka ba?

721
01:13:25,300 --> 01:13:27,469
Uy? Okay ka lang?

722
01:13:28,003 --> 01:13:29,938
Uy? Okay ka lang?

723
01:13:30,572 --> 01:13:33,142
Uy? Ano'ng ginagawa mo dito?

724
01:13:33,842 --> 01:13:35,577
Tingnan n'yo. Tingnan n'yo siya.

725
01:13:36,378 --> 01:13:39,648
Nagulat siya sa nangyayari,

726
01:13:39,715 --> 01:13:41,950
at sa ingay sa paligid niya
at kung ano-ano pa.

727
01:13:42,785 --> 01:13:45,921
Okay, mukhang mahina siya, so…

728
01:13:46,555 --> 01:13:51,026
Uy, okay na. Nandito na 'ko.
Okay ka na. Okay ka na.

729
01:13:51,593 --> 01:13:54,229
Uy, okay ka lang. Okay ka na, buddy.

730
01:13:54,830 --> 01:13:58,834
Uy, okay ka lang? Uy? Okay ka lang?

731
01:13:59,468 --> 01:14:01,870
Natutulog ka ba? Uy?

732
01:14:02,971 --> 01:14:04,339
Okay ka lang, buddy?

733
01:14:05,541 --> 01:14:08,043
Tingnan mo 'ko. Okay ka lang ba? Uy?

734
01:14:08,710 --> 01:14:10,846
Uy, tingnan mo naman. Uy, ako 'to.

735
01:14:10,913 --> 01:14:13,115
Ako 'to, buddy. Ako 'to.

736
01:14:13,682 --> 01:14:16,151
Uy? Okay ka lang? Uy?

737
01:14:17,052 --> 01:14:19,822
Okay ka na, boy.
Ano'ng ginagawa mo sa 'kin?

738
01:14:19,888 --> 01:14:22,124
Uy, halika na. Sige na.

739
01:14:22,191 --> 01:14:26,261
Ayan, umakyat tayo.
Halika. Uy, ayos lang, halika.

740
01:14:27,196 --> 01:14:28,630
Maglalakad ka para sa akin?

741
01:14:29,364 --> 01:14:30,499
Kaya mong maglakad?

742
01:14:30,999 --> 01:14:33,368
Gusto kong makita kung mahina ba siya.

743
01:14:36,238 --> 01:14:38,307
At dahan-dahan siyang naglakad.

744
01:14:42,845 --> 01:14:46,915
Nakahanap siya ng pugad ng mga langgam
at agad siyang sumuot.

745
01:14:48,484 --> 01:14:51,086
Talagang lumamon siya.

746
01:14:55,023 --> 01:14:57,593
Gutom na gutom siya.

747
01:15:01,029 --> 01:15:02,731
Grabe 'yon.

748
01:15:23,118 --> 01:15:27,422
Hindi ko naisip
na posible ko palang alalahanin

749
01:15:27,489 --> 01:15:29,925
kapag na-trap siya sa lungga.

750
01:15:45,140 --> 01:15:48,343
MAKALIPAS ANG 2 LINGGO

751
01:15:52,614 --> 01:15:55,183
Sige, big girl. Kalma lang.

752
01:15:56,184 --> 01:15:59,821
May nakita ka bang interaksiyon
niya sa malalaking mammal?

753
01:15:59,888 --> 01:16:03,559
Ang nakakatuwa,
lagi niya silang sinusundan-sundan.

754
01:16:05,794 --> 01:16:08,196
-Dahil gugulong siya sa dumi nila.
-Oo.

755
01:16:08,263 --> 01:16:10,432
At tatakpan niya ang sarili niya.

756
01:16:17,406 --> 01:16:21,543
Kung leon ka
at may naaamoy kang tae ng rhino,

757
01:16:21,610 --> 01:16:24,346
iisipin mo na di mo 'yon hahuntingin.

758
01:16:24,413 --> 01:16:27,649
Ja. Maraming hayop ang mahilig manggaya.

759
01:16:46,301 --> 01:16:47,369
Uy, buddy.

760
01:16:48,637 --> 01:16:50,739
Gagawin ba natin 'to tapos hayaan na kita?

761
01:16:52,374 --> 01:16:54,910
Sige na. Halika.

762
01:16:55,811 --> 01:16:57,746
Halika.

763
01:17:00,449 --> 01:17:04,753
Halika. Sige na. Bilisan natin.
Sige na. Bibilisan natin. Hello.

764
01:17:05,387 --> 01:17:09,591
Halika. Alam kong malayang
pangolin ka. Ayaw mong hinahawakan.

765
01:17:11,226 --> 01:17:13,195
Hilahin 'to dito. Ayan.

766
01:17:17,699 --> 01:17:20,068
Wag kang gagalaw. Ayan.

767
01:17:23,438 --> 01:17:26,341
Uy. Kalmado ka diyan, a. Uy?

768
01:17:27,275 --> 01:17:28,610
Naging mabait ka ba?

769
01:17:29,177 --> 01:17:32,414
Naging mabait ka ba?
Kumusta ang tiyan mo? Ayos.

770
01:17:38,353 --> 01:17:39,655
Wala siyang pakialam.

771
01:17:46,228 --> 01:17:48,330
Kita mo kung gaano siya kabagal kumilos?

772
01:17:48,397 --> 01:17:49,231
Wag 'yan…

773
01:17:58,674 --> 01:17:59,641
Ja.

774
01:17:59,708 --> 01:18:02,477
Mukhang papunta siya
sa kanluran, sa valley.

775
01:18:25,067 --> 01:18:29,004
Bilang tao, tungkulin mong protektahan
ang mga hayop sa paligid mo.

776
01:18:32,474 --> 01:18:36,945
Bilang mga scientist,
inuugnay namin ang science

777
01:18:37,479 --> 01:18:39,081
sa naiintindihan ng mga tao.

778
01:18:41,416 --> 01:18:43,018
May mahiwagang hayop ka

779
01:18:44,686 --> 01:18:46,021
na nagpapaulan ng suwerte.

780
01:18:47,756 --> 01:18:49,191
Gusto ng lahat ang ulan.

781
01:18:51,693 --> 01:18:53,628
Ang alamat na nagpoprotekta,

782
01:18:53,695 --> 01:18:57,899
at nagpapanatili ng pagkakaisa
ng tao at kalikasan.

783
01:19:07,309 --> 01:19:10,145
Ipinasa ang mga kuwentong 'yon
sa iba't ibang henerasyon,

784
01:19:10,212 --> 01:19:14,416
pero may bagong henerasyon
na kailangang marinig ang realidad.

785
01:19:15,884 --> 01:19:19,087
Hindi sila interesado sa
mga pinaniniwalaan ng mga tao.

786
01:19:22,224 --> 01:19:25,327
Kung pagsasamahin man ang science
sa tradisyunal na mga paraan,

787
01:19:26,027 --> 01:19:27,262
o mag-isa ang science,

788
01:19:27,763 --> 01:19:29,364
ang pinakaimportante,

789
01:19:29,431 --> 01:19:32,934
kailangan nating protektahan
ang kalikasan.

790
01:19:37,906 --> 01:19:42,344
Ano'ng ginawa ng kauri natin
sa uri ni Kulu?

791
01:19:54,823 --> 01:19:59,795
Tingin ko, kung mawawala ang espesyal
na nilalang gaya ng pangolin,

792
01:20:01,096 --> 01:20:04,833
sumisimbolo ito sa paraan
ng pagtrato natin sa lahat.

793
01:21:41,830 --> 01:21:43,732
Grabe 'yong nangyari,

794
01:21:44,366 --> 01:21:46,534
parang mahabang paglalakbay.

795
01:21:55,277 --> 01:21:57,712
Ibang-iba na talaga siya.

796
01:22:00,415 --> 01:22:01,783
Sobrang relax niya na.

797
01:22:05,720 --> 01:22:08,690
Parang kaya niya nang gawin ang mga bagay

798
01:22:08,757 --> 01:22:11,259
kapag may gusto siya, ayon sa gusto niya,

799
01:22:11,326 --> 01:22:13,361
nang walang anumang pressure.

800
01:22:18,667 --> 01:22:20,535
Patuloy siyang tumataba.

801
01:22:28,910 --> 01:22:31,880
Naikot niya ang buong lugar na 'to.

802
01:22:34,783 --> 01:22:36,518
Lumipat na siya

803
01:22:36,584 --> 01:22:39,988
sa masukal at makapal
na bahagi ng ilog na 'to.

804
01:22:43,959 --> 01:22:48,964
Parang nahanap niya na
'yong pinakamalayong bahagi ng kagubatan,

805
01:22:49,030 --> 01:22:51,333
at doon siya mamamalagi.

806
01:23:04,679 --> 01:23:06,982
Baka naghahanap siya ng babae.

807
01:23:08,016 --> 01:23:10,652
'Yong simpleng pag-iikot

808
01:23:10,719 --> 01:23:13,755
at pag-iiwan ng amoy,

809
01:23:13,822 --> 01:23:16,491
malinaw na indikasyon 'yon
na handa na siya.

810
01:23:19,394 --> 01:23:22,831
At alam namin
na may ibang pangolin sa lugar.

811
01:23:29,771 --> 01:23:32,807
Ngayon mas matagal na siyang
nasa kagubatan

812
01:23:32,874 --> 01:23:35,577
kesa sa panahon na nakakulong siya.

813
01:23:36,444 --> 01:23:40,181
Parang may utang
na nabayaran sa puntong 'yon.

814
01:23:48,023 --> 01:23:51,793
No'ng huling dalawang beses
na lumabas ako para i-check siya,

815
01:23:51,860 --> 01:23:54,229
sinubukan niyang magtago sa akin.

816
01:23:56,698 --> 01:23:58,233
Kapag nakadapa siya,

817
01:23:58,299 --> 01:24:01,836
sinusubukan niyang
umangkop sa paligid niya.

818
01:24:12,480 --> 01:24:17,085
'Yon na ang pinakahuling step
sa pagbabalik niya sa kalikasan.

819
01:24:29,264 --> 01:24:32,333
May point siguro
kung saan kailangan mo nang bumitaw.

820
01:24:52,420 --> 01:24:56,224
Kung tutuusin, dapat hindi natin siya
nakita sa simula pa lang.

821
01:24:56,724 --> 01:24:59,327
Kung hindi na siya nakita ulit,

822
01:24:59,961 --> 01:25:03,731
ibig sabihin,
ginagawa niya na ang gusto niya.

823
01:25:08,770 --> 01:25:12,841
PAGKATAPOS NG ISANG TAON NG PAGBABANTAY,
TINANGGAL NI GARETH ANG TAG NI KULU,

824
01:25:12,907 --> 01:25:15,243
KAYA IMPOSIBLE NA SIYANG MA-TRACK.

825
01:25:17,612 --> 01:25:19,581
PAGKATAPOS NG 85 MILLION YEARS SA MUNDO,

826
01:25:19,647 --> 01:25:24,385
ANG URI NI KULU ANG NAGING
PINAKA-NAAABUSO SA ILEGAL NA KALAKALAN.

827
01:25:26,020 --> 01:25:27,922
LUMALAWAK ANG PANGOLIN TRADE

828
01:25:27,989 --> 01:25:30,425
DAHIL SA INDUSTRIYALISASYON
NG TRADISYONAL NA GAMOT,

829
01:25:30,492 --> 01:25:32,494
PERO KASABAY NG MAS PINATIBAY NA BATAS,

830
01:25:32,560 --> 01:25:34,395
UMUUNLAD ANG KONSERBASYON.

831
01:25:37,866 --> 01:25:39,767
MULA NOONG MAIPALAYA SI KULU,

832
01:25:39,834 --> 01:25:41,970
NAITATAG NG AFRICAN PANGOLIN
WORKING GROUP

833
01:25:42,036 --> 01:25:45,740
ANG REHABILITATION CENTER
NA PARA LANG MISMO SA PANGOLIN

834
01:25:45,807 --> 01:25:47,142
- ANG PANGOLARIUM.

835
01:25:57,285 --> 01:26:00,288
NAKIKIPAGTULUNGAN SA LAPALALA
SINA GARETH AT RAY

836
01:26:00,355 --> 01:26:03,224
PARA PAG-ARALAN AT MAG-TEST
NG BINAGONG ELECTRIC FENCE

837
01:26:03,291 --> 01:26:06,361
NA MAAARING MAGLIGTAS
NG MGA PANGOLIN SA SOUTH AFRICA.

838
01:26:17,372 --> 01:26:22,277
MALABONG MAKITA PANG MULI
SI KULU NG MGA TAO.

839
01:28:34,208 --> 01:28:38,880
Nagsalin ng Subtitle: ACQT