1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.MX

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.MX

3
00:00:38,288 --> 00:00:45,295
Missiespecialist Sally Ride
bereidt zich voor op haar ruimtereis.

4
00:00:46,547 --> 00:00:52,886
Nog één uur, veertig minuten
en 25 seconden tot vertrek.

5
00:01:00,269 --> 00:01:04,731
Alle vijf de bemanningsleden
zijn nu aan boord.

6
00:01:04,898 --> 00:01:09,278
Sally Ride wordt vanaf nu
MS2 genoemd.

7
00:01:09,444 --> 00:01:15,325
OTC, hier MS2. Horen jullie mij?
- Luid en duidelijk, MS2.

8
00:01:15,492 --> 00:01:22,249
Een historisch moment: voor het
eerst zal een Amerikaanse vrouw...

9
00:01:22,416 --> 00:01:28,630
Amerika's eerste vrouwelijke astronaut
gaat de ruimte in. Ze heet Sally Ride.

10
00:01:28,797 --> 00:01:32,551
Astronaut Sally Ride.
- Sally, je bent een ster.

11
00:01:32,718 --> 00:01:34,553
Goed bezig, Sally.

12
00:01:34,720 --> 00:01:40,309
Dr Ride, vindt u dat de berichtgeving
wat overdreven is geweest?

13
00:01:40,475 --> 00:01:42,936
Was er berichtgeving?

14
00:01:43,103 --> 00:01:49,026
Jammer dat de maatschappij niet
verder is en er zo'n punt van maakt.

15
00:01:50,068 --> 00:01:54,656
Sally was een tijdje de beroemdste
persoon op aarde, en terecht.

16
00:01:54,823 --> 00:01:56,658
Nog twee minuten.

17
00:01:56,825 --> 00:02:00,454
Ik besef nu
dat ik een rolmodel zal zijn.

18
00:02:00,620 --> 00:02:04,374
De waterstofontstekers
staan op scherp.

19
00:02:04,541 --> 00:02:09,713
Dit kan vrouwen op de kaart zetten.
Hopelijk verpest ze het niet voor ons.

20
00:02:09,880 --> 00:02:13,925
Ik vind het heel belangrijk
dat ik geen domme dingen doe.

21
00:02:15,469 --> 00:02:18,513
Vijfentwintig. Nog 25 seconden.

22
00:02:18,680 --> 00:02:21,892
De sequencer regelt nu
de laatste seconden.

23
00:02:22,059 --> 00:02:28,023
Het wordt tijd dat mensen inzien
dat vrouwen in dit land alles kunnen.

24
00:02:29,358 --> 00:02:33,362
Sally zette alles op het spel
om geschiedenis te schrijven.

25
00:02:33,528 --> 00:02:37,741
Maar de wereld over ons vertellen,
durfde ze niet aan.

26
00:02:39,326 --> 00:02:43,747
Nog tien, negen, acht, zeven, zes...

27
00:02:43,914 --> 00:02:47,626
De hoofdmotoren zijn gestart.

28
00:02:54,675 --> 00:03:01,598
En daar gaat STS-7 met de eerste
vrouwelijke Amerikaanse astronaut.

29
00:03:42,264 --> 00:03:45,475
SESAMSTRAAT

30
00:03:45,642 --> 00:03:49,855
Weten jullie allemaal wie dit is?
- Ja?

31
00:03:50,021 --> 00:03:53,817
Hoe heet ze?
- Sally Ride

32
00:03:53,984 --> 00:03:57,696
Wat is haar beroep?
- Ze is astronaut.

33
00:03:57,863 --> 00:04:01,032
Hoe eten jullie? Het zweeft toch?

34
00:04:01,199 --> 00:04:05,287
Je eet geen dingen als doperwtjes,
want die gaan alle kanten op.

35
00:04:05,454 --> 00:04:10,208
Wie wil de volgende keer
met Sally mee? Oké, afgesproken.

36
00:04:10,375 --> 00:04:12,294
Mag iedereen mee?
- Natuurlijk.

37
00:04:12,461 --> 00:04:18,467
Sally was blij met haar imago. Ze was
de publiekslieveling en een rolmodel.

38
00:04:18,633 --> 00:04:21,803
Volgens mij lukt het niet helemaal.
Hulp nodig?

39
00:04:21,970 --> 00:04:26,183
Nou, deze raket gaat niet de lucht in.

40
00:04:26,349 --> 00:04:28,435
Dat wilde ze zo houden.

41
00:04:30,187 --> 00:04:33,148
We wilden niets verbergen.

42
00:04:33,315 --> 00:04:36,943
Ik wilde vroeger ook astronaut worden.
- Echt waar?

43
00:04:37,110 --> 00:04:42,657
Ik had er last van, maar Sally niet.
Zulke dingen lieten haar koud.

44
00:04:44,409 --> 00:04:47,204
Interview met Tam, take één.

45
00:04:49,414 --> 00:04:52,042
Actie.

46
00:04:52,209 --> 00:04:57,881
Kun je me vertellen hoe je heet
en wie je voor Sally was?

47
00:04:58,048 --> 00:05:00,133
Natuurlijk.

48
00:05:00,300 --> 00:05:05,722
Ik ben Tam O'Shaughnessy en ik had
27 jaar lang een relatie met haar.

49
00:05:05,889 --> 00:05:08,350
TAM O'SHAUGHNESSY
PARTNER

50
00:05:18,693 --> 00:05:23,114
Toen ik Sally leerde kennen,
was zij 13 en ik was 12.

51
00:05:24,324 --> 00:05:29,079
We stonden met wat andere meisjes
in de rij voor een tennistoernooi.

52
00:05:29,246 --> 00:05:35,669
Het was daar bloedheet. Ik zie het nog
zo voor me, de lucht was strakblauw.

53
00:05:40,340 --> 00:05:43,176
Ik stond achter Sally in de rij.

54
00:05:44,344 --> 00:05:48,431
Ze viel me op, omdat ze
op haar tenen stond.

55
00:05:48,598 --> 00:05:55,480
En toen de rij opschoof, liep ze op
haar tenen. Dat vond ik opmerkelijk.

56
00:05:56,064 --> 00:06:00,402
Ik keek naar haar
en moest lachen.

57
00:06:00,569 --> 00:06:03,655
Sally draaide zich om en zag me.

58
00:06:03,822 --> 00:06:08,285
Ik zei iets als: Je loopt
op je tenen als een ballerina.

59
00:06:08,451 --> 00:06:11,955
Zo begon onze vriendschap.

60
00:06:13,331 --> 00:06:17,627
Sally was niet heel spraakzaam,
maar kon minutenlang praten...

61
00:06:17,794 --> 00:06:21,673
over verschillende spelers
en hoe ze ze kon verslaan.

62
00:06:25,302 --> 00:06:30,390
Haar spel kenmerkte zich door
slimme dropshots en balcontrole.

63
00:06:30,557 --> 00:06:36,104
Toen ik met haar dubbelde, koos zij
de kant waar de meeste druk lag.

64
00:06:36,271 --> 00:06:41,276
Je hebt mensen die graag
de beslissende bal slaan.

65
00:06:41,443 --> 00:06:43,653
Sally was zo iemand.

66
00:06:47,782 --> 00:06:52,203
Ik groeide op in de hoogtijdagen
van het ruimteprogramma.

67
00:06:55,290 --> 00:06:59,002
Het stond elke dag
op de voorpagina van de krant...

68
00:06:59,169 --> 00:07:03,923
en op school zetten ze van
die grote zwart-wit-tv's in de klas...

69
00:07:04,090 --> 00:07:08,219
zodat we de eerste
lanceringen konden zien.

70
00:07:09,262 --> 00:07:14,684
Volgens mij hadden alle kinderen ooit
wel de droom om astronaut te worden.

71
00:07:22,484 --> 00:07:28,615
Een kleine stap voor de mens, maar
een enorme sprong voor de mensheid.

72
00:07:29,741 --> 00:07:35,580
Ik hield van wetenschap, maar net
als veel tienermeisjes op school...

73
00:07:35,747 --> 00:07:38,708
werd ik onzeker
en twijfelde ik aan mezelf.

74
00:07:38,875 --> 00:07:45,173
Ik werd beïnvloed door de onbewuste
signalen die mensen vaak uitzenden.

75
00:07:45,340 --> 00:07:48,885
In het ruimteprogramma
zaten alleen mannen...

76
00:07:49,969 --> 00:07:54,140
dus het kwam niet eens bij me op
dat ik astronaut kon worden.

77
00:07:55,892 --> 00:08:02,232
In 1976 besloot NASA
het astronautenkorps uit te breiden.

78
00:08:02,399 --> 00:08:06,820
Ze zouden voor het eerst ook
vrouwen en minderheden toelaten.

79
00:08:10,573 --> 00:08:14,953
{\an8}In de studentenkrant van Stanford
stond een advertentie van NASA...

80
00:08:15,120 --> 00:08:18,873
{\an8}waarin stond dat je je kon aanmelden
als astronaut.

81
00:08:19,040 --> 00:08:22,836
Ik zag dat en wist meteen
dat ik dat wilde.

82
00:08:23,002 --> 00:08:27,841
Nog diezelfde dag verstuurde ik
een handgeschreven sollicitatiebrief.

83
00:08:28,007 --> 00:08:32,262
'Nu het ruimteprogramma
ook plaats biedt aan vrouwen...

84
00:08:32,429 --> 00:08:35,932
voelt het alsof ik de kans
van m'n leven krijg.

85
00:08:36,099 --> 00:08:41,146
Ook denk ik met m'n wetenschappelijke
opleiding en kennis van astrofysica...

86
00:08:41,312 --> 00:08:46,651
een waardevolle bijdrage te
kunnen leveren aan het programma.'

87
00:08:47,652 --> 00:08:52,615
Als ze een foutje maakte, streepte ze
het gewoon door en schreef verder.

88
00:08:52,782 --> 00:08:56,119
Echt iets voor haar.

89
00:08:56,286 --> 00:08:59,956
Toen NASA liet weten 30 à 40
nieuwe astronauten te zoeken...

90
00:09:00,123 --> 00:09:06,046
meldden zich ruim 8000 gegadigden,
onder wie meer dan 1500 vrouwen.

91
00:09:06,212 --> 00:09:12,177
{\an8}Ik wist dat ik best eens aardig ver
kon komen in de selectieprocedure.

92
00:09:12,343 --> 00:09:16,931
Ik had bijna m'n doctoraat op zak...

93
00:09:17,098 --> 00:09:20,185
en ik had altijd veel gesport.

94
00:09:20,351 --> 00:09:24,481
Sally Ride beschikt over
een reeks academische diploma's...

95
00:09:24,647 --> 00:09:28,109
die op het eerste gezicht
van drie mensen lijken te zijn.

96
00:09:28,276 --> 00:09:33,031
Op Stanford studeerde ze gelijktijdig
af in Engels en natuurkunde.

97
00:09:33,198 --> 00:09:36,618
Daarna haalde ze een master
en doctoraat in astrofysica.

98
00:09:36,785 --> 00:09:41,081
Sally was best wel zelfingenomen
wat natuurkunde betreft.

99
00:09:41,247 --> 00:09:44,459
Ze vond het geweldig
dat het zo'n lastig vak was.

100
00:09:44,626 --> 00:09:48,713
Dus als je het kon,
was je heel wat.

101
00:09:54,511 --> 00:09:59,432
Toen we in de 20 waren,
nodigde ik Sally uit voor het eten.

102
00:09:59,599 --> 00:10:02,894
We hadden elkaar
al een paar jaar niet gezien.

103
00:10:04,104 --> 00:10:07,649
Ik maakte er echt werk van.

104
00:10:07,816 --> 00:10:14,781
Ik verdiende niet veel, maar
ik had steaks, wijn, kaarsen...

105
00:10:14,948 --> 00:10:19,702
Het was leuk om elkaar terug te zien
nu we volwassen waren.

106
00:10:19,869 --> 00:10:26,709
Ik vertelde haar dat ik lesbisch was
en dat ik een vriendin had.

107
00:10:26,876 --> 00:10:32,674
Maar ik wist niet dat zij ook
lesbische ervaring had gehad.

108
00:10:34,384 --> 00:10:38,429
Sally was m'n eerste beste vriendin
en eerste vrouwelijke geliefde.

109
00:10:38,596 --> 00:10:44,018
Ik sprak nooit over m'n studietijd,
omdat die verweven was met Sally.

110
00:10:45,478 --> 00:10:51,776
Het was geweldig. Sally en ik
vier jaar lang onafscheidelijk.

111
00:10:51,943 --> 00:10:57,782
Maar we vertelden niemand buiten
ons veilige wereldje wat er speelde.

112
00:10:57,949 --> 00:11:01,452
We gingen zeker niet
hand in hand over straat.

113
00:11:02,704 --> 00:11:09,711
Uiteindelijk trok ik dat niet meer,
in dat kleine wereldje leven.

114
00:11:12,589 --> 00:11:17,427
Ik zag Molly en Sally wel samen,
maar wist niet dat ze iets hadden.

115
00:11:17,594 --> 00:11:21,347
Daar kwam ik pas jaren later achter.

116
00:11:22,891 --> 00:11:27,729
Tijdens het romantische etentje,
dat niet romantisch bedoeld was...

117
00:11:27,896 --> 00:11:32,525
hadden we fijne gesprekken
en het was een heerlijke avond.

118
00:11:32,692 --> 00:11:38,907
Ze vertelde me tien jaar later dat ze
die avond gevoelens voor me kreeg.

119
00:11:39,073 --> 00:11:42,118
Maar ik had geen idee.

120
00:11:43,369 --> 00:11:48,082
Kort daarna werd ze gebeld door NASA.

121
00:11:54,631 --> 00:11:59,552
{\an8}De telefoon ging heel vroeg
in de ochtend, Californië-tijd.

122
00:11:59,719 --> 00:12:04,933
Ik dacht dat ik misschien nog droomde.
Ik was geselecteerd als astronaut.

123
00:12:09,270 --> 00:12:11,606
Ik was natuurlijk dolblij.

124
00:12:19,280 --> 00:12:21,574
Begin 1978...

125
00:12:21,741 --> 00:12:28,039
had astrofysicus Sally Ride
groot nieuws voor haar familie.

126
00:12:28,206 --> 00:12:33,253
De NASA had haar geselecteerd
voor het astronautenteam.

127
00:12:33,419 --> 00:12:39,425
Ik sprong een gat in de lucht.
Na dat telefoontje van George Abbey...

128
00:12:39,592 --> 00:12:44,472
heb ik meteen m'n moeder gebeld,
m'n zus en m'n vader.

129
00:12:44,639 --> 00:12:48,434
Ze waren bijna net zo blij als ik.
M'n moeder zei...

130
00:12:48,601 --> 00:12:53,106
Ik heb nog een zus
en die studeert theologie.

131
00:12:53,273 --> 00:12:57,944
En m'n moeder zei: Nou, in elk geval
één dochter die in de hemel komt.

132
00:12:58,111 --> 00:13:02,156
Tot nu toe zijn alleen mannen op
de maan geweest, geen vrouwen.

133
00:13:02,323 --> 00:13:06,869
Astronauten waren ook altijd mannen.
Witte mannen, geen zwarte.

134
00:13:07,036 --> 00:13:09,872
Er zijn 35 nieuwe astronauten
aangesteld...

135
00:13:10,039 --> 00:13:12,917
onder wie zes vrouwen,
drie zwarten en een Aziaat.

136
00:13:26,055 --> 00:13:29,350
{\an8}Toen ik bij NASA kwam,
was dat zo gaaf.

137
00:13:29,517 --> 00:13:34,314
{\an8}Vanaf dat moment droomde ik ervan
zelf een keer de ruimte in te gaan.

138
00:13:40,903 --> 00:13:44,991
We kwamen als groentjes
bij het astronautenkorps...

139
00:13:45,158 --> 00:13:48,995
en hadden geen idee
wat ons te wachten stond.

140
00:13:50,371 --> 00:13:53,916
Dat was echt het keerpunt
in m'n leven.

141
00:14:01,507 --> 00:14:06,262
{\an8}Een hartelijk welkom aan onze nieuwe
vrienden in het Johnson Space Center.

142
00:14:06,429 --> 00:14:13,186
Ruim 8000 mensen hadden zich
aangemeld om astronaut te worden.

143
00:14:13,770 --> 00:14:17,774
De eerste keer in Houston
waren we met alle 35 nieuwkomers.

144
00:14:17,940 --> 00:14:21,861
We werden voorgesteld tijdens
een groot, officieel persmoment.

145
00:14:23,446 --> 00:14:28,493
Er waren tien mensen uit groepen
die je voorheen nooit bij NASA zag.

146
00:14:30,078 --> 00:14:33,623
Sally Ride. Ze is momenteel
onderzoeksassistente...

147
00:14:33,790 --> 00:14:37,251
op de faculteit natuurkunde
van Stanford University.

148
00:14:37,418 --> 00:14:42,048
Er werd veel aandacht gevestigd
op ons tien buitenbeentjes.

149
00:14:46,094 --> 00:14:51,015
We kregen urenlang
vragen van de pers op ons afgevuurd.

150
00:14:51,182 --> 00:14:57,730
Toen wisten we wat ons te wachten
stond. Je bent nu een publiek figuur.

151
00:14:57,897 --> 00:15:03,111
Ze willen niet alleen weten
wat je ambities zijn...

152
00:15:03,277 --> 00:15:09,367
maar ook dingen over liefde,
haar- en make-up, mode...

153
00:15:09,534 --> 00:15:12,787
de klassieke thema's
die ze gebruiken bij vrouwen.

154
00:15:12,954 --> 00:15:18,960
{\an8}Als je een man ontmoet en vertelt dat
je astronaut bent, wat zegt hij dan?

155
00:15:19,127 --> 00:15:24,298
'Een popje als jij, astronaut?
Dat bestaat niet.'

156
00:15:24,465 --> 00:15:26,801
Ik zeg gewoon dat ik ingenieur ben.

157
00:15:28,010 --> 00:15:30,596
Wanneer verwacht je
de ruimte in te gaan?

158
00:15:30,763 --> 00:15:35,935
Dat duurt nog wel een paar jaar,
maar het is het wachten waard.

159
00:15:36,102 --> 00:15:42,233
Ruimteveer Columbia zal
voor het eerst gelanceerd worden.

160
00:15:42,817 --> 00:15:47,905
{\an8}Ik kan niet wachten om de ruimte in
te gaan. Ik denk wij allemaal wel.

161
00:15:52,034 --> 00:15:56,372
{\an8}Iedereen wilde de eerste man
of eerste vrouw zijn.

162
00:15:56,539 --> 00:15:59,667
Zo zaten we gewoon in elkaar.

163
00:16:00,710 --> 00:16:04,172
De astronauten wisten dat
bepaalde mensen belangrijk waren.

164
00:16:04,338 --> 00:16:11,137
Maar hoe ze selecteerden en
op basis waarvan, dat wist niemand.

165
00:16:11,304 --> 00:16:16,267
'Moet ik vriendelijker zijn?'
'Moet ik extra uren maken?'

166
00:16:16,434 --> 00:16:19,228
Ze wisten niet wat de doorslag gaf.

167
00:16:20,229 --> 00:16:27,069
Sally wilde zeker de eerste zijn, al
gaf ze dat nooit toe in interviews.

168
00:16:27,236 --> 00:16:32,491
In elk interview zegt ze:
'Als ik maar mag vliegen.'

169
00:16:32,658 --> 00:16:35,828
Ik doe dit niet om de eerste vrouw
in de ruimte te zijn.

170
00:16:35,995 --> 00:16:39,123
Dat is niet m'n grote wens.

171
00:16:39,290 --> 00:16:43,753
Daar geef ik niet om, maar ik wil
wel zo snel mogelijk de ruimte in.

172
00:16:45,671 --> 00:16:49,008
Sommige onderdelen van de training
zijn erg pittig.

173
00:16:50,092 --> 00:16:57,058
Parachutespringen, de 'Vomit Comet',
het vliegtuig dat parabolen uitvoert.

174
00:16:57,225 --> 00:17:00,061
Ze ervaren dan telkens
20 seconden gewichtloosheid.

175
00:17:00,228 --> 00:17:04,023
De Vomit Comet deed z'n naam eer aan.

176
00:17:04,190 --> 00:17:09,403
De vrouwelijke astronauten kregen
dezelfde oefeningen als de mannelijke.

177
00:17:09,570 --> 00:17:16,327
Ze hebben waterlandingen geoefend,
overlevingstechnieken aangeleerd...

178
00:17:16,494 --> 00:17:21,707
en leren werken met de uitrusting die
ze tijdens ruimtevluchten gebruiken.

179
00:17:21,874 --> 00:17:26,462
Al die tijd was je omringd
door de media.

180
00:17:26,629 --> 00:17:28,923
Ze kijken goed hoe je het doet.

181
00:17:29,090 --> 00:17:34,720
'Kunnen ze dit ook in lastige,
onbekende of kritieke situaties?'

182
00:17:35,721 --> 00:17:41,352
Vind je jezelf net zo goed
als de mannelijke astronauten hier?

183
00:17:43,145 --> 00:17:47,942
En beter dan sommige van hen?
- Dat ga ik natuurlijk niet zeggen.

184
00:17:49,151 --> 00:17:56,033
Bijna iedereen dacht dat het
tussen Sally en Judy Resnik ging.

185
00:17:56,200 --> 00:17:59,996
Judy werd altijd gezien
als een grote kanshebber.

186
00:18:00,162 --> 00:18:04,250
Ze was erg slim
en een heel goede ingenieur.

187
00:18:04,417 --> 00:18:11,257
Sally en Judy waren als appels
en peren, totaal verschillend.

188
00:18:11,424 --> 00:18:18,389
Judy was lief, buitengewoon slim en
bekwaam, maar ook een pretletter.

189
00:18:18,556 --> 00:18:25,479
Sally was veel stiller
en iemand die altijd serieus was.

190
00:18:25,646 --> 00:18:29,358
Ik zag eigenlijk
nooit echt emotie bij haar.

191
00:18:29,525 --> 00:18:33,362
Is ze boos? Is ze blij?
Is ze van streek? Geen idee.

192
00:18:34,614 --> 00:18:38,743
Dat maakte haar wat ontoegankelijk
voor mensen.

193
00:18:38,909 --> 00:18:41,704
Ze was best wel een rouwdouwer.

194
00:18:41,871 --> 00:18:46,709
Volgens mij kon ze niet gezellig doen
met iemand tegen wie ze het opnam.

195
00:18:51,714 --> 00:18:56,177
{\an8}Een van m'n eerste taken
was het bedienen van de robotarm.

196
00:18:56,344 --> 00:19:01,015
Die zat nog
in de test- en ontwikkelfase.

197
00:19:01,182 --> 00:19:05,144
Als je ergens in uitblonk,
kon je jezelf positioneren...

198
00:19:05,311 --> 00:19:08,981
en maakte je kans
om bij de eersten te zitten.

199
00:19:10,232 --> 00:19:16,530
De robotarm was bedoeld om
satellieten in de ruimte te brengen.

200
00:19:16,697 --> 00:19:19,784
Dat was een belangrijke taak.

201
00:19:20,910 --> 00:19:25,581
Sally was erg goed
met de robotarm, net als Judy.

202
00:19:25,748 --> 00:19:30,586
Hij is naar achteren gedreven.
Ik heb 'm nu op 45 en 30.

203
00:19:33,381 --> 00:19:39,804
{\an8}Sally had door tennis een goede hand-
oogcoördinatie en pakte het snel op.

204
00:19:39,970 --> 00:19:43,015
Ze snapte hoe die
in de ruimte zou werken.

205
00:19:43,182 --> 00:19:47,436
Mensen zagen dat ze
de robotarm onder de knie had.

206
00:19:49,230 --> 00:19:54,068
Zoiets kon ervoor zorgen
dat je sneller de ruimte in mocht.

207
00:19:55,069 --> 00:19:59,240
Sally had een heel andere
mentaliteit dan wij.

208
00:20:00,449 --> 00:20:07,456
Ik moest een keer oefenen met
de robotarm en stond bij dat paneel.

209
00:20:07,748 --> 00:20:12,294
Sally liep achter me langs en ging
de trap af naar het dek eronder.

210
00:20:12,461 --> 00:20:17,049
En plotseling bewoog de arm
niet meer. Zomaar ineens.

211
00:20:17,883 --> 00:20:22,972
Ik ging op zoek naar het probleem
en kwam uit bij de zekeringen.

212
00:20:23,139 --> 00:20:27,977
Die zitten op een paneel en daar
kom je langs op weg naar beneden.

213
00:20:28,144 --> 00:20:30,396
Ze waren er allemaal uitgetrokken.

214
00:20:30,563 --> 00:20:37,403
Toen wist ik dat Sally ze er stiekem
had uitgetrokken op weg naar beneden.

215
00:20:37,570 --> 00:20:41,699
Had Sally het alleen maar gedaan
om te zien of ik het kon oplossen?

216
00:20:41,866 --> 00:20:46,787
Wilde ze hiermee zeggen:
'Dat is mijn robotarm. Blijf af.'

217
00:20:46,954 --> 00:20:49,790
Of was het gewoon een spelletje?

218
00:20:50,666 --> 00:20:56,881
Maar als iemand van ons zessen
over lijken ging, was het Sally.

219
00:20:59,967 --> 00:21:03,846
Ik snapte niet wat zo leuk was
aan werken bij NASA.

220
00:21:04,013 --> 00:21:09,351
Het leek mij een uiterst saaie,
verstikkende werkomgeving...

221
00:21:09,518 --> 00:21:13,355
die niet openstond
voor mensen van kleur.

222
00:21:13,522 --> 00:21:17,109
Als je queer was, kon je het vergeten.

223
00:21:18,486 --> 00:21:21,030
Ik koos een heel ander pad.

224
00:21:22,072 --> 00:21:27,411
Ik ging niet studeren, maar deed mee
aan de eerste tennistour voor vrouwen:

225
00:21:27,578 --> 00:21:32,458
de Virginia Slims Circuit. En ik
speelde op de US Open en Wimbledon.

226
00:21:32,625 --> 00:21:39,048
Ik ontmoette veel geweldige mensen,
onder wie een Zweedse tennisster.

227
00:21:41,634 --> 00:21:47,973
We raakten bevriend, maar ik merkte
dat ik anders naar haar ging kijken.

228
00:21:48,140 --> 00:21:54,730
Als gay. Daar schrok ik van.
En ik was bang.

229
00:21:54,897 --> 00:22:01,862
Mij was geleerd dat homoseksuelen
en lesbiennes enge mensen waren.

230
00:22:02,029 --> 00:22:05,950
De meeste Amerikanen vinden
homoseksualiteit maar niks.

231
00:22:06,116 --> 00:22:13,082
Twee derde voelt afkeer, ongemak of
angst bij het zien van homoseksuelen.

232
00:22:13,249 --> 00:22:19,296
Ik vind het walgelijk. In het Oude
Testament wordt het 'n gruwel genoemd.

233
00:22:19,463 --> 00:22:24,885
Het is niet Amerikaans.
- Van mij mogen ze afgeschoten worden.

234
00:22:25,052 --> 00:22:29,849
Ik voelde de angst en schaamte die
ons met de paplepel was ingegoten.

235
00:22:30,015 --> 00:22:34,687
Pas op. Laat niet zien wie je bent,
laat je gevoelens niet zien.

236
00:22:34,854 --> 00:22:37,481
Dat stak allemaal de kop op.

237
00:22:37,648 --> 00:22:40,484
Maar ik kwam uit de tenniswereld...

238
00:22:40,651 --> 00:22:45,531
waar het niet uitmaakte met
wie je iets had of naar bed ging.

239
00:22:46,740 --> 00:22:53,038
Ik sloot me aan bij een groep vrouwen
die pleitte voor seksuele openheid.

240
00:22:54,123 --> 00:22:57,126
{\an8}Er was een beweging gaande
in het hele land.

241
00:22:57,293 --> 00:23:01,422
Als ze ons in de jaren 70
al een plaag vonden...

242
00:23:01,589 --> 00:23:04,300
dan hebben ze
de jaren 80 nog niet gezien.

243
00:23:07,219 --> 00:23:13,809
Andere queers openlijk de straat
op zien gaan, sterkte me.

244
00:23:15,352 --> 00:23:19,106
Ik besloot het m'n zussen
en m'n moeder te vertellen.

245
00:23:19,273 --> 00:23:25,613
Ik kon eerlijk zijn over wie ik was
en dat was zo'n bevrijding.

246
00:23:25,779 --> 00:23:31,493
Ik bof dat ik die ervaring
al rond m'n twintigste had.

247
00:23:33,037 --> 00:23:37,333
Sally zat in een omgeving
die zeer intolerant was.

248
00:23:39,752 --> 00:23:43,672
Toen Sally en ik verkering kregen,
kwam ze hiermee.

249
00:23:43,839 --> 00:23:48,928
Dat verbaasde me,
want het zijn twee vrouwen.

250
00:23:50,137 --> 00:23:56,644
Het is mooi, maar ik keek ervan op.
Want ze kwam er niet voor uit.

251
00:23:56,810 --> 00:24:03,525
Ze liep niet te koop
met haar geaardheid en zo.

252
00:24:05,152 --> 00:24:10,407
Sally sprak zich niet uit
over persoonlijke dingen.

253
00:24:11,575 --> 00:24:16,038
Zelfs als kind
was ze al erg gesloten.

254
00:24:16,205 --> 00:24:23,212
Ze kwam ook niet
uit een warm, liefdevol gezin.

255
00:24:23,379 --> 00:24:26,256
Hoe was Sally als kind?

256
00:24:26,423 --> 00:24:33,097
Ze was nogal gesloten
en sprak zich niet uit.

257
00:24:33,889 --> 00:24:36,475
Waar schrijf je dat aan toe?

258
00:24:36,642 --> 00:24:39,436
Dat gaat je niets aan.

259
00:24:41,230 --> 00:24:43,774
Ik ben Joyce Ride.

260
00:24:43,983 --> 00:24:46,694
En wat ben je van Sally?

261
00:24:46,819 --> 00:24:51,907
Sally? Ze was m'n eerste kind.

262
00:24:52,241 --> 00:24:53,534
JOYCE RIDE
SALLY'S MOEDER

263
00:24:54,451 --> 00:24:59,373
Sally's ouders waren vooruitstrevend
en erg ruimdenkend.

264
00:24:59,540 --> 00:25:05,671
Ze geloofden allebei dat hun dochters
alles konden wat ze wilden.

265
00:25:09,925 --> 00:25:14,346
Sally's jeugd was ergens ideaal,
maar aan de andere kant...

266
00:25:14,513 --> 00:25:19,768
was er weinig genegenheid, niet tussen
de ouders en niet naar de kinderen.

267
00:25:21,228 --> 00:25:28,110
We zijn Noors en thuis werd
niet echt over gevoelens gepraat.

268
00:25:28,277 --> 00:25:34,450
Sally kreeg van huis uit mee dat
te uitbundig zijn en emoties tonen...

269
00:25:34,616 --> 00:25:38,746
niet door de beugel konden.

270
00:25:41,373 --> 00:25:44,585
Waarom praat je niet graag
over gevoelens?

271
00:25:47,337 --> 00:25:51,467
Als ik wist hoe ik
over gevoelens dacht...

272
00:25:54,970 --> 00:25:57,723
...zou ik het je niet vertellen.

273
00:25:58,807 --> 00:26:04,897
Ze had niet geleerd haar emoties te
uiten, want dat deden ze thuis niet.

274
00:26:05,064 --> 00:26:11,612
Als Sally en ik bij haar moeder langs-
gingen, deed Joyce open en zei:

275
00:26:11,779 --> 00:26:18,285
'Hallo, oudste dochter. Hallo, Tam.'
En dan hervatte ze haar bezigheid.

276
00:26:18,452 --> 00:26:24,041
Dus het was niet: 'Wat leuk.'
Knuffel. Knuffel Sally.

277
00:26:24,208 --> 00:26:27,795
'Ik heb je gemist, hou van je.'
Niets van dat alles.

278
00:26:27,961 --> 00:26:31,924
Ze ging gewoon verder
met wat ze aan het doen was.

279
00:26:32,091 --> 00:26:37,096
Wist je destijds dat ze samen waren?
Dat ze een relatie hadden?

280
00:26:37,221 --> 00:26:42,935
Jawel. Maar daar hadden we
het niet over.

281
00:26:44,812 --> 00:26:48,524
Zie jij jezelf als zo'n astronaut
van 'Pure klasse'?

282
00:26:48,690 --> 00:26:52,402
Wat bedoel je daarmee?
- Nou, zoals in het boek van Tom Wolfe.

283
00:26:52,569 --> 00:26:56,949
Van het type: onverschrokken,
koelbloedig, stoere testpiloot en zo.

284
00:26:57,116 --> 00:26:58,742
Nee, ik denk het niet.

285
00:26:59,952 --> 00:27:04,540
Van de ongeveer 4000 technici
bij het Johnson Space Center...

286
00:27:04,706 --> 00:27:10,087
waren er slechts vier vrouw, dus
het was echt een mannencultuur.

287
00:27:13,090 --> 00:27:19,179
Bij belangrijke meetings zaten altijd
alleen mannen aan de grote tafel.

288
00:27:19,346 --> 00:27:22,599
Er waren wel wat verbijsterde blikken.

289
00:27:22,766 --> 00:27:26,478
'Wat doet dat meisje...
Wiens secretaresse zit er aan tafel?'

290
00:27:26,645 --> 00:27:31,233
Verschilt een vrouwelijke astronaut
op enig vlak van een mannelijke?

291
00:27:31,400 --> 00:27:34,903
Zijn er positieve dingen,
negatieve, grappige?

292
00:27:35,070 --> 00:27:40,617
Ik vind dat je die vraag
überhaupt niet moet stellen.

293
00:27:41,869 --> 00:27:45,747
Wil je...
- Knip dat er maar uit, oké?

294
00:27:45,914 --> 00:27:48,125
Prima. Dat was het.

295
00:27:48,292 --> 00:27:53,338
We wilden onze vrouwelijkheid
zo min mogelijk benadrukken.

296
00:27:53,505 --> 00:28:00,512
Sally en ik gingen samen winkelen
en kochten bruine broeken en shirts...

297
00:28:00,971 --> 00:28:03,807
die leken op wat de mannen droegen.

298
00:28:03,974 --> 00:28:10,606
We wilden gezien worden als teamlid
en niet als vrouwelijke astronaut.

299
00:28:12,024 --> 00:28:17,654
Dit is een jasje dat Sally graag droeg
samen met haar pilotenbril.

300
00:28:17,821 --> 00:28:22,034
Ze imiteerde de stijl
van de astronauten van de Apollo.

301
00:28:22,200 --> 00:28:26,038
Ze wilde net zo stoer
en macho overkomen.

302
00:28:28,081 --> 00:28:34,129
Het was lastig voor vrouwelijke
astronauten. Ze wilden erbij horen...

303
00:28:35,172 --> 00:28:41,136
maar ze moesten ook het vastgeroeste
seksisme van die tijd 't hoofd bieden.

304
00:28:41,303 --> 00:28:47,809
Nee, het is niet 'Miss Ride',
maar 'doctor' of 'Sally'. Kies maar.

305
00:28:47,976 --> 00:28:50,520
Oké, dan doen we Sally...

306
00:28:50,687 --> 00:28:55,817
We kunnen het afwisselen.
- Precies.

307
00:28:55,984 --> 00:29:00,739
De take was zo goed als klaar.
- Nou, hij moet over.

308
00:29:01,657 --> 00:29:05,202
{\an8}Bepaalde mensen bij NASA weten
niet wat ze met ons aan moeten.

309
00:29:06,078 --> 00:29:08,330
{\an8}Sommigen doen
een beetje neerbuigend.

310
00:29:09,498 --> 00:29:14,169
Ze weten niet goed
hoe ze met ons moeten omgaan.

311
00:29:17,339 --> 00:29:21,385
{\an8}Na de militaire academie
ging ik naar Vietnam.

312
00:29:21,551 --> 00:29:24,680
Ik heb daar 134 gevechtsmissies
gedaan.

313
00:29:24,846 --> 00:29:31,561
Ik vond dat de vrouwen hun sporen
niet zo hadden verdiend als wij.

314
00:29:31,728 --> 00:29:35,273
Veel van de mensen met een militaire
achtergrond vonden dat.

315
00:29:38,568 --> 00:29:41,446
Ik vond Sally heel aantrekkelijk.

316
00:29:42,698 --> 00:29:44,616
Judy was knap.

317
00:29:44,783 --> 00:29:50,998
Zo was het toen gewoon.
Mannen zagen vrouwen als lustobject.

318
00:29:51,164 --> 00:29:53,458
Maar vrouwelijke astronauten?
Hou toch op.

319
00:29:54,459 --> 00:29:57,629
Rustig maar. Astronauten huilen niet.

320
00:29:57,796 --> 00:30:03,301
Als er iets gebeurt, gaan ze gillen en
zoeken ze bescherming bij een man.

321
00:30:03,468 --> 00:30:08,640
We moeten onderzoeken hoe een vrouw
reageert op een ruimteomgeving.

322
00:30:08,807 --> 00:30:12,144
Nou, Ranson. Dit is je nieuwe thuis.

323
00:30:17,566 --> 00:30:21,653
Dat systeem is defect.
Het heeft een chaotisch denkpatroon.

324
00:30:21,820 --> 00:30:25,198
Dat systeem is een vrouw.

325
00:30:25,365 --> 00:30:28,785
Ik maakte een keer een schuine grap.

326
00:30:28,952 --> 00:30:34,541
Knip het er gerust uit, maar
de clou bevatte het woord 'tieten.'

327
00:30:34,708 --> 00:30:40,922
Ze keek toen met een blik van:
'Jij bent echt walgelijk.'

328
00:30:41,089 --> 00:30:44,134
En daarna heb ik haar
niet veel meer gesproken.

329
00:30:44,301 --> 00:30:50,223
Ik had nog nooit met vrouwen gewerkt.
Ik twijfelde erg aan hun vermogen...

330
00:30:50,390 --> 00:30:54,436
om te presteren
onder extreme omstandigheden.

331
00:30:54,603 --> 00:30:57,814
Ik zag gewoon niet
wat we aan ze zouden hebben.

332
00:30:57,981 --> 00:31:02,861
Vrouwen konden begin jaren 60
niet naar de ruimte...

333
00:31:03,028 --> 00:31:07,991
omdat het idee leefde dat alleen
mannen astronaut konden zijn.

334
00:31:08,158 --> 00:31:11,870
Is er in ons ruimteprogramma plaats
voor een vrouwelijke astronaut?

335
00:31:12,037 --> 00:31:16,249
We hadden een vrouw kunnen gebruiken
in plaats van de chimpansee.

336
00:31:21,046 --> 00:31:26,635
Eind jaren 50 onderging een groep
vrouwelijke piloten dezelfde tests...

337
00:31:26,802 --> 00:31:32,766
als de mannelijke kandidaten
voor het Mercury-programma.

338
00:31:32,933 --> 00:31:36,812
Als we iemand naar de ruimte sturen,
doe dan de meest geschikte.

339
00:31:36,978 --> 00:31:43,985
Vrouwen zijn lichter en verbruiken
minder, dus ze zijn veel efficiënter.

340
00:31:44,152 --> 00:31:48,156
De vrouwen scoorden heel goed.
Ze deden het veel beter...

341
00:31:48,323 --> 00:31:52,410
op inspanningstests
en bij zintuiglijke deprivatie.

342
00:31:52,577 --> 00:31:58,458
Stel dat er vrouwen zijn die
beter zijn dan jij, zijn die welkom?

343
00:32:00,168 --> 00:32:02,963
Ze zouden zeer welkom zijn.

344
00:32:03,130 --> 00:32:07,300
Slechts weinig mensen spraken
zich openlijk uit tegen de vrouwen...

345
00:32:07,467 --> 00:32:11,555
maar uiteindelijk werd
het programma stopgezet.

346
00:32:15,767 --> 00:32:21,356
{\an8}De Sovjet-Unie lanceerde
de eerste satelliet, de Spoetnik.

347
00:32:22,607 --> 00:32:25,569
{\an8}Ze hadden
de eerste bemande ruimtevlucht...

348
00:32:25,694 --> 00:32:29,865
{\an8}en de eerste vrouw in de ruimte:
Valentina Teresjkova.

349
00:32:30,907 --> 00:32:34,286
Maar Amerika was nog lang
niet klaar voor een vrouw.

350
00:32:36,663 --> 00:32:42,335
{\an8}Sally, is er iemand bij NASA die
nog steeds twijfelt aan vrouwen?

351
00:32:42,502 --> 00:32:48,175
{\an8}Ik denk dat er wel een paar mensen
zijn die me met argusogen bekijken.

352
00:32:50,468 --> 00:32:56,474
{\an8}Na slechts één jaar training
werd Sally al CapCom van STS-2.

353
00:33:01,688 --> 00:33:08,445
Dat is nogal wat, want die praat
als enige met de astronauten.

354
00:33:08,612 --> 00:33:14,618
Oké, je bent nu goed te verstaan.
Wat je zei over de RMS klinkt prima.

355
00:33:14,784 --> 00:33:21,249
Het is een grote verantwoordelijkheid.
Op die missie hadden ze wat problemen.

356
00:33:22,292 --> 00:33:25,420
Tijdens de missie
gingen hittetegels stuk.

357
00:33:26,504 --> 00:33:31,384
De vlucht begint nogal turbulent.
We zien stukjes langs vliegen.

358
00:33:31,551 --> 00:33:38,099
De hittetegels bieden bescherming
bij terugkeer in de dampkring.

359
00:33:38,266 --> 00:33:40,644
Zonder voldoende bescherming
gaat het mis.

360
00:33:40,810 --> 00:33:44,064
Dat gaat wel dingen
veranderen voor hen.

361
00:33:44,231 --> 00:33:49,194
Maar dat mag ik pas zeggen
als we boven de VS zijn?

362
00:33:49,361 --> 00:33:54,115
We willen nog even
naar het cameraprobleem kijken.

363
00:33:54,282 --> 00:33:55,992
Oké.

364
00:33:57,452 --> 00:34:00,664
Het plan ligt hier stil, jongens.

365
00:34:00,830 --> 00:34:07,420
We hebben geen beeld meer.
- Het is weer die zekering.

366
00:34:07,545 --> 00:34:12,884
{\an8}De frustratie nam toe.
Er stonden levens op het spel.

367
00:34:13,093 --> 00:34:17,889
Potjandorie.
We moeten beslissen wat we gaan doen.

368
00:34:18,056 --> 00:34:21,393
CapCom, zeg dat ze
de testmissie moeten afbreken.

369
00:34:21,559 --> 00:34:24,062
Dat we terugkomen
op die zekeringen.

370
00:34:24,229 --> 00:34:27,816
We gaan ons er hier over buigen.

371
00:34:27,983 --> 00:34:30,902
Ze wilde laten zien
dat ze de druk aankon.

372
00:34:31,069 --> 00:34:37,492
Columbia, we zijn ermee bezig.
Stuur spec 1 naar de GNC-computer.

373
00:34:39,411 --> 00:34:45,458
Ze deed het geweldig. Ze communiceerde
duidelijk en was stressbestendig.

374
00:34:45,625 --> 00:34:48,628
Ze was slim en werkte hard.

375
00:34:48,795 --> 00:34:50,547
Hoi, mam.

376
00:34:50,714 --> 00:34:52,382
En grappig.

377
00:34:55,969 --> 00:35:00,724
Jij was de eerste vrouwelijke CapCom.
Vond je het spannend? Leuk?

378
00:35:00,890 --> 00:35:06,313
Heel leuk. Het is na vliegen
de leukste baan in de ruimtevaart.

379
00:35:06,479 --> 00:35:13,320
Ik vond het een eer om degene te zijn
die met de crew mocht praten.

380
00:35:14,279 --> 00:35:17,324
En ik vond het doodeng.

381
00:35:27,125 --> 00:35:29,794
Ik weet niet meer welk jaar het was...

382
00:35:29,961 --> 00:35:35,717
maar hier zie je Billie Jean King,
de tennisheld, met Sally.

383
00:35:36,801 --> 00:35:43,183
Ik kende Sally uit de begintijd.
Ze hield van sport, van tennis.

384
00:35:43,350 --> 00:35:47,729
Ze was kampleidster
bij Tennis America.

385
00:35:47,896 --> 00:35:53,860
Tennis America was een gaaf kamp,
opgericht door Billie Jean King.

386
00:35:54,027 --> 00:35:58,740
Sally was de beste tennisser
van iedereen op het kamp...

387
00:35:58,907 --> 00:36:02,786
en ze werden vrienden voor het leven.

388
00:36:02,952 --> 00:36:09,292
Petje af. Billie Jean King heeft
het vrouwentennis voorgoed veranderd.

389
00:36:09,459 --> 00:36:14,631
Ze heeft 20 Wimbledon-titels en
13 US Open-titels op haar naam.

390
00:36:14,798 --> 00:36:19,177
{\an8}Ik heb veel respect voor haar.
Ze heeft veel gedaan voor vrouwen...

391
00:36:19,344 --> 00:36:24,683
{\an8}en ze kan dingen goed overbrengen.
Ik bewonder haar.

392
00:36:24,849 --> 00:36:30,772
Sally zag hoe Billie Jean opkwam voor
de belangen van meisjes en vrouwen.

393
00:36:30,939 --> 00:36:36,653
Billie Jean was Sally's
voorbeeld van een kampioen.

394
00:36:37,779 --> 00:36:41,616
En toen kwam het leven
van Billie Jean op z'n kop te staan.

395
00:36:41,783 --> 00:36:45,036
Een vrouw eist geld
van Billie Jean King.

396
00:36:45,203 --> 00:36:48,373
Ze beweert dat ze jarenlang
een relatie hadden.

397
00:36:48,540 --> 00:36:51,751
{\an8}Billie Jean King vertelde
over haar lesbische affaire.

398
00:36:51,918 --> 00:36:55,714
Wereldwijd klonk hoongelach.
De media smulden ervan.

399
00:36:55,880 --> 00:36:58,466
De tennisser gaf
op een persconferentie toe...

400
00:36:58,633 --> 00:37:03,138
enkele jaren terug iets te hebben
gehad met haar secretaresse.

401
00:37:03,304 --> 00:37:07,559
{\an8}Toen ik uit de kast werd geduwd,
was ik direct al m'n sponsors kwijt.

402
00:37:07,726 --> 00:37:12,939
Ik moest opnieuw beginnen.
Ik was veel geld kwijt aan advocaten.

403
00:37:13,898 --> 00:37:16,025
Ik had niets meer.

404
00:37:16,192 --> 00:37:21,072
Het reclamecontract van tennisster
Billie Jean King is stopgezet.

405
00:37:21,740 --> 00:37:25,577
{\an8}M'n moeder zei altijd:
Billie Jean, denk aan je vitaminen.

406
00:37:28,037 --> 00:37:31,541
Het is jarenlang
bergafwaarts gegaan.

407
00:37:32,751 --> 00:37:35,920
Iedere gay...

408
00:37:36,087 --> 00:37:42,469
die in de openbaarheid stond, paste
nu wel op. 'Kijk naar Billie Jean.'

409
00:37:42,635 --> 00:37:46,431
Het was
een soort waarschuwing geweest.

410
00:37:48,183 --> 00:37:51,478
Sally dacht vast: mij niet gezien.

411
00:37:51,644 --> 00:37:57,484
Kijk naar Billie. Kun je nagaan wat er
gebeurt als ik hier m'n mond opendoe.

412
00:37:57,650 --> 00:38:04,657
Als je in de kast zat,
liep je altijd op je tenen.

413
00:38:05,074 --> 00:38:10,455
En je moest goed nadenken voor
je iets zei. Heel vermoeiend.

414
00:38:12,248 --> 00:38:15,251
Je kon jezelf nooit blootgeven.

415
00:38:37,232 --> 00:38:41,486
Sally Ride en Steve Hawley zijn
vorige maand getrouwd in Salina.

416
00:38:41,653 --> 00:38:45,240
Dat hielden ze geheim, tot deze week.

417
00:38:45,406 --> 00:38:50,620
Steve's vader en Sally's zus, beiden
voorganger, voltrokken de ceremonie.

418
00:38:50,787 --> 00:38:56,793
Ik hoorde het pas achteraf.
Steve had het zelf ook niet verwacht.

419
00:38:56,960 --> 00:39:01,506
We waren verrast toen Sally
zei dat ze gingen trouwen.

420
00:39:01,673 --> 00:39:06,678
Ik had nooit gedacht dat Sally
zou trouwen, maar toch was het zo.

421
00:39:06,845 --> 00:39:11,558
Het was een bijzondere bruiloft.
Beiden in een witte spijkerbroek.

422
00:39:15,270 --> 00:39:18,940
Take één, geluid 21.

423
00:39:19,107 --> 00:39:21,693
Ik ben Steve Hawley
en ik kom uit Salina.

424
00:39:21,860 --> 00:39:28,867
Ik ben Steve Hawley. Ik behoorde
tot de astronautenlichting van 1978.

425
00:39:29,033 --> 00:39:32,537
Sally ook. We waren dus jaargenoten.

426
00:39:32,704 --> 00:39:39,502
We hadden geen standaard relatie.
Door hoe we waren en door ons werk.

427
00:39:40,003 --> 00:39:46,217
Twee astronauten samen, is dat anders
dan bij leerkrachten of advocaten?

428
00:39:46,384 --> 00:39:50,763
Leerkrachten hebben het thuis over
lesgeven, wij over vluchtregels...

429
00:39:50,930 --> 00:39:57,228
reservebrandstof, ISP's en
raketmotoren. Dat vinden we leuk.

430
00:39:57,395 --> 00:40:00,648
Ze had veel humor. Ze was sportief.

431
00:40:00,815 --> 00:40:05,612
Ik was een beetje bang dat ik Sally
niet zou kunnen bijhouden.

432
00:40:09,115 --> 00:40:13,369
{\an8}Het ging er gewoon niet in bij mij.
Het klopte niet helemaal.

433
00:40:13,536 --> 00:40:16,539
{\an8}Dit was niks voor Sally.

434
00:40:18,416 --> 00:40:25,423
Ik dacht meteen: Slimme PR-stunt.
Dat levert prachtige foto's op.

435
00:40:25,715 --> 00:40:29,469
Een knap astronautenstel.
Het perfecte plaatje.

436
00:40:29,636 --> 00:40:35,058
Hoe ziet jullie ideale avond eruit?
- Dat is makkelijk.

437
00:40:35,224 --> 00:40:39,228
Lekker voor de buis, verstand op nul.

438
00:40:39,395 --> 00:40:44,192
{\an8}Het gebeurt zelden dat we samen zijn
en even helemaal niets hoeven...

439
00:40:44,359 --> 00:40:48,321
dus we genieten echt van die momenten.

440
00:40:49,489 --> 00:40:53,201
Ik weet niet precies...

441
00:40:53,368 --> 00:40:57,705
wat haar beweegredenen waren
om te trouwen.

442
00:40:57,872 --> 00:41:01,960
Destijds was ik gewoon blij.
Ik wilde het ook.

443
00:41:02,126 --> 00:41:06,506
Ik dacht dat we allebei
net zo graag wilden trouwen.

444
00:41:06,673 --> 00:41:12,762
Misschien deed ze het voor het geval
iemand dacht dat ze gay was.

445
00:41:14,138 --> 00:41:18,726
Ik weet niet
wat haar beweegredenen waren.

446
00:41:18,893 --> 00:41:23,898
Misschien: NASA is amper klaar voor
vrouwen. Dit accepteren ze nooit.

447
00:41:24,065 --> 00:41:29,278
Een goede vriendin vroeg eens aan
Sally: Heb je seks gehad met Molly?

448
00:41:29,445 --> 00:41:32,782
Ze zei: Molly wilde het wel,
maar ik niet.

449
00:41:32,949 --> 00:41:36,786
Ze zat in een lastig parket.

450
00:41:36,953 --> 00:41:42,709
Het lijkt een slimme strategie om
iemand binnen de 'club' te zoeken.

451
00:41:43,876 --> 00:41:48,089
Het zou in haar voordeel werken.
Nog een pluspunt.

452
00:41:56,681 --> 00:42:03,604
Sally stuurde me van die lieve,
maffe briefjes. Dit briefje luidt:

453
00:42:04,147 --> 00:42:08,818
'Lieve Tam, terwijl ik zat te klooien
met goniometrische identiteiten...

454
00:42:08,985 --> 00:42:15,992
boog ik me over de stelling
rood plus groen is geel. Die klopt.'

455
00:42:20,913 --> 00:42:27,086
Ze heeft met berekeningen laten zien
dat rood plus groen geel wordt.

456
00:42:27,253 --> 00:42:33,259
Natuurkunde is prachtig, net als jij.
Liefs, de gekke natuurkundige.'

457
00:42:33,426 --> 00:42:39,098
Typisch zo'n briefje van Sally.
Geweldig.

458
00:42:43,478 --> 00:42:48,191
{\an8}SELECTIEDAG
19 APRIL 1982

459
00:42:49,817 --> 00:42:53,237
Op een ochtend riep George Abbey
iedereen bijeen.

460
00:42:53,404 --> 00:42:56,949
Ken, doe jij de deur even dicht?

461
00:42:57,116 --> 00:43:02,663
Op dat moment maakte hij
de bemanning bekend van de STS-7.

462
00:43:04,082 --> 00:43:09,921
Er werden vier namen genoemd.
Het bleef nogal stil.

463
00:43:11,339 --> 00:43:16,803
Judy zou de eerste keus geweest zijn,
maar George Abbey was van mening...

464
00:43:16,969 --> 00:43:21,265
dat Judy te graag in de schijnwerpers
stond. Sally gaf daar niets om.

465
00:43:21,432 --> 00:43:26,187
Dus overtuigde hij de anderen ervan
dat Sally het moest worden.

466
00:43:27,563 --> 00:43:31,651
{\an8}We hadden hier vier jaar
naartoe gewerkt.

467
00:43:32,610 --> 00:43:38,199
En toen zei hij dat ik als eerste
Amerikaanse vrouw de ruimte in ging.

468
00:43:47,333 --> 00:43:53,673
Ik was als verdoofd. Ik weet er niks
meer van. We moesten het stilhouden.

469
00:43:53,840 --> 00:43:57,426
Ik liep rond in een waas
met John Fabian.

470
00:43:57,593 --> 00:44:01,430
Die had hetzelfde als ik.
Dat is alles wat ik nog weet.

471
00:44:01,597 --> 00:44:05,184
We waren helemaal in de wolken.

472
00:44:05,351 --> 00:44:09,856
Sally en ik zaten bij de eersten van
onze lichting die mochten vliegen.

473
00:44:10,022 --> 00:44:13,484
Ze verdiende die plek
op de eerste vlucht.

474
00:44:13,651 --> 00:44:16,863
Haar evenwichtige karakter...

475
00:44:17,029 --> 00:44:23,369
de ijver waarmee ze haar taken deed,
haar kennis van de systemen.

476
00:44:23,536 --> 00:44:28,791
Dr Ride, wat betekent het voor u
om de ruimte in te gaan?

477
00:44:28,958 --> 00:44:33,504
Ik kijk al uit naar dit moment sinds
ik vier jaar terug bij NASA kwam.

478
00:44:33,671 --> 00:44:38,176
{\an8}Hier heb ik al die tijd
naartoe gewerkt.

479
00:44:38,342 --> 00:44:41,596
{\an8}Ik ben dolblij dat ik deze kans krijg.

480
00:44:41,762 --> 00:44:45,683
{\an8}ZES MAANDEN VOOR DE LANCERING

481
00:44:52,982 --> 00:44:56,235
Het is de zevende ruimtemissie,
maar ook een primeur.

482
00:44:56,402 --> 00:45:02,200
Aan boord is namelijk Amerika's eerste
vrouwelijke astronaut: Sally Ride.

483
00:45:02,366 --> 00:45:06,787
De astrofysica zal experimenten
uitvoeren in de Challenger.

484
00:45:06,954 --> 00:45:09,665
De eerste Amerikaanse vrouw
in de ruimte.

485
00:45:22,220 --> 00:45:27,892
Ik heb veel met Sally gevlogen.
Sally was een heel goede piloot.

486
00:45:28,059 --> 00:45:30,978
Ik vroeg Sally een keer
of ze met meeging.

487
00:45:31,145 --> 00:45:36,651
We vlogen boven de Golf van Mexico
en deden alle mogelijke manoeuvres.

488
00:45:36,817 --> 00:45:41,614
Zoals een halve rol gevolgd
door een halve looping voorover.

489
00:45:41,781 --> 00:45:44,283
Dat heet een split-S.

490
00:45:45,201 --> 00:45:48,037
En een volledige looping.

491
00:45:48,204 --> 00:45:51,082
En je hoort Sally
achterin roepen: Woehoe.

492
00:45:53,042 --> 00:45:56,921
Ze had het in zich.
Geen training nodig.

493
00:46:15,856 --> 00:46:22,196
Vliegen geeft een gevoel van vrijheid.
Je bent hoog en kunt veel zien.

494
00:46:22,363 --> 00:46:27,285
De wind waait in je gezicht.
Het geeft echt een kick.

495
00:46:39,422 --> 00:46:42,383
Heb je er zin in?
- Nou en of.

496
00:46:42,550 --> 00:46:45,970
George Abbey zegt
dat ze wel hebben gekeken...

497
00:46:46,137 --> 00:46:49,640
of je het aankon
om de eerste vrouw zijn.

498
00:46:49,807 --> 00:46:52,226
Denk je dat je dat kunt?
- Ik hoop het.

499
00:46:57,606 --> 00:46:59,191
Camera draait.

500
00:46:59,358 --> 00:47:05,740
Inpakken voor de ruimtevlucht.

501
00:47:07,867 --> 00:47:11,203
Voorafgaand aan Sally's
vlucht is de vraag:

502
00:47:11,370 --> 00:47:15,166
Hoe zit het met vrouwenkwesties?
Hebben we aan alles gedacht?'

503
00:47:19,795 --> 00:47:23,674
Er was een conventionele set
toiletspullen voor mannen.

504
00:47:26,802 --> 00:47:31,432
Maar wat moet er
in een set voor een vrouw?

505
00:47:31,599 --> 00:47:36,771
Sally was de eerste vrouw die
de crewvoorzieningen inventariseerde.

506
00:47:37,938 --> 00:47:43,569
{\an8}Ze wisten wat mannen nodig hadden,
maar een vrouw was nieuw voor ze.

507
00:47:43,736 --> 00:47:47,406
Dus ontwierpen NASA's ingenieurs,
in hun oneindige wijsheid...

508
00:47:49,241 --> 00:47:51,535
een make-upset.

509
00:47:51,660 --> 00:47:55,498
{\an8}Een make-upset
aangeboden door NASA-ingenieurs.

510
00:47:58,209 --> 00:48:02,505
En toen vroegen ze hoeveel tampons,
voor een vlucht van een week.

511
00:48:02,671 --> 00:48:09,553
Ze pakt zo'n toiletset. Een tasje
dat openklapt. Ze maakt het open.

512
00:48:09,720 --> 00:48:15,851
Hij vroeg of er 100 mee moesten.
Ik zei: Nee, zeker niet.

513
00:48:16,018 --> 00:48:21,190
Sally toverde
een enorme voorraad tevoorschijn.

514
00:48:21,357 --> 00:48:27,238
Daar konden wij zessen minstens
een half jaar mee vooruit.

515
00:48:31,784 --> 00:48:35,913
5-24-83. Persconferentie bemanning
voorafgaand aan de missie.

516
00:48:36,080 --> 00:48:38,916
Camera draait, geluid loopt.

517
00:48:39,375 --> 00:48:43,838
{\an8}Goedemiddag. Het verheugt me
zo'n grote opkomst te zien.

518
00:48:44,004 --> 00:48:48,968
{\an8}Nu ruimtemissies alledaagse kost zijn,
verwachtte ik niet zo veel interesse.

519
00:48:49,135 --> 00:48:51,554
Maar we weten wel waarom.

520
00:48:55,141 --> 00:48:59,478
Sally, kun je ons vertellen over
de experimenten die je gaat uitvoeren?

521
00:48:59,645 --> 00:49:04,900
We beginnen op de eerste vluchtdag
met de werkzaamheden in de ruimte.

522
00:49:05,067 --> 00:49:09,196
{\an8}De pers was het enige vervelende
aspect tijdens onze training.

523
00:49:09,363 --> 00:49:14,326
{\an8}Het boeide ze niet hoe geoefend ik was
met de arm of satellieten lanceren.

524
00:49:14,952 --> 00:49:20,082
Ze vroegen alleen onzinnige dingen.

525
00:49:21,292 --> 00:49:28,299
Sally, was het even wennen
in zo'n kleine ruimte met vier mannen?

526
00:49:28,466 --> 00:49:34,513
En zijn ze een beetje galant
als ze met je trainen?

527
00:49:34,680 --> 00:49:36,557
Ik heb niet hoeven wennen.

528
00:49:36,724 --> 00:49:42,104
En ik heb niet het gevoel
dat ik anders ben behandeld.

529
00:49:42,271 --> 00:49:46,942
Crip houdt geen deur voor me open.
- Dat heb ik snel afgeleerd.

530
00:49:47,109 --> 00:49:53,491
Dr Ride, heeft u plannen om de eerste
ruimte-reizende moeder te worden?

531
00:49:53,657 --> 00:49:57,244
En dr Thagard,
moeten we ons zorgen maken...

532
00:49:57,411 --> 00:50:01,081
over de gevolgen van ruimtevaart
op het krijgen van kinderen?

533
00:50:03,000 --> 00:50:08,631
Ga je gang, Norm.
- Persoonlijk maak ik me geen zorgen.

534
00:50:08,797 --> 00:50:15,763
Jerry Henderson, Time Magazine.
Dr Ride, meneer... mevrouw.

535
00:50:15,930 --> 00:50:21,310
Denkt u na deze vlucht een voetnoot
in de geschiedenis te worden?

536
00:50:21,477 --> 00:50:25,064
Of verdwijnt u van het toneel?
Wat gaat u hierna doen?

537
00:50:25,231 --> 00:50:27,566
Je abonnement op Time opzeggen?

538
00:50:28,150 --> 00:50:33,989
Dr Ride, tijdens de oefeningen
die u met deze groep deed...

539
00:50:34,156 --> 00:50:39,370
als er een probleem was, een storing,
wat dan ook, hoe reageerde u dan?

540
00:50:39,537 --> 00:50:43,832
Moet u dan huilen?
Wat doet u op zo'n moment?

541
00:50:46,168 --> 00:50:49,380
Waarom stelt niemand
die vragen aan Rick?

542
00:50:50,589 --> 00:50:53,634
De commandant huilt.

543
00:50:55,386 --> 00:51:00,266
Ik reageer volgens mij niet anders
dan de rest van de bemanning.

544
00:51:03,018 --> 00:51:05,104
Nog meer vragen uit Washington?

545
00:51:10,568 --> 00:51:13,529
Ben je zover? Ga je gang.

546
00:51:13,696 --> 00:51:18,784
Molly, je kent Sally Ride goed.
Je woonde bij haar in de studietijd.

547
00:51:18,951 --> 00:51:25,958
Ga je je eerste lancering zien?
- Ja, nu niet op tv, maar in het echt.

548
00:51:26,125 --> 00:51:27,876
Sally nodigde me uit.

549
00:51:28,043 --> 00:51:33,549
Je had dagen dat vrienden en familie
van de astronauten mochten langskomen.

550
00:51:33,716 --> 00:51:39,722
Ik ging erheen met m'n toenmalige
vriendin. Dat was erg leuk.

551
00:51:39,888 --> 00:51:42,850
Ik kreeg een briefje toegestopt.
Er stond:

552
00:51:43,017 --> 00:51:49,231
'Sally wil dat je komt lunchen in
het strandhuis.' Met de route erbij.

553
00:51:49,398 --> 00:51:55,654
Het impliceerde: 'Mondje dicht.'
Want ze mogen dan niemand zien.

554
00:51:56,905 --> 00:52:00,451
Je mag geen ziektekiemen meebrengen,
dus ik werd onderzocht.

555
00:52:00,618 --> 00:52:04,079
Toen werd ik binnengeleid
in het heiligdom.

556
00:52:04,246 --> 00:52:08,500
Daar heb ik Sally kunnen zien
met de andere astronauten.

557
00:52:08,667 --> 00:52:13,297
Ze paste er zo goed tussen.

558
00:52:13,464 --> 00:52:17,009
Ze hadden een soort ingetogen
zelfvertrouwen over zich.

559
00:52:17,176 --> 00:52:21,555
Het was die soort bescheidenheid
die je graag bij je helden ziet.

560
00:52:22,890 --> 00:52:29,021
En toen liet ze me haar ruimtepak
zien, haar kamer en zulke dingen.

561
00:52:30,022 --> 00:52:36,904
Ze zei: Ik weet dat dit niet
zonder risico is. Ik kan omkomen.

562
00:52:37,071 --> 00:52:42,326
Het was een van de weinige keren dat
ze ooit kwetsbaar op me overkwam.

563
00:52:43,410 --> 00:52:47,289
AVOND VOOR DE LANCERING

564
00:52:49,458 --> 00:52:55,547
{\an8}De avond voor Sally's lancering
zei ze dat ze bang was.

565
00:52:55,714 --> 00:52:59,259
En dat een ex-astronaut
tegen haar had gezegd:

566
00:52:59,426 --> 00:53:04,682
'Als je niet bang bent, weet je
niet wat er te gebeuren staat.'

567
00:53:04,848 --> 00:53:11,855
Ze wist heel goed dat er tonnen
brandstof ontbrand zouden worden.

568
00:53:12,314 --> 00:53:14,692
Er kon van alles gebeuren.

569
00:53:15,734 --> 00:53:19,988
De avond voordat je gaat vliegen,
kijk je in alle richtingen...

570
00:53:20,155 --> 00:53:24,952
en zie je de lange rijen koplampen
van auto's die komen aanrijden.

571
00:53:25,119 --> 00:53:29,623
Ze komen voor de lancering. Je hoopt
dat ze geen crash willen zien.

572
00:53:30,874 --> 00:53:35,838
{\an8}Er wordt vaak gezegd
dat je zo'n rust uitstraalt.

573
00:53:36,004 --> 00:53:38,590
{\an8}Ben je wel eens bezweken onder druk?

574
00:53:39,550 --> 00:53:45,764
{\an8}Niet dat ik weet, maar ik heb
nog nooit onder zo veel druk gestaan.

575
00:53:45,931 --> 00:53:48,892
{\an8}Krijg je geen twijfels?

576
00:53:50,436 --> 00:53:55,691
Ik denk het niet. Als ze het luik
sluiten en de motoren starten...

577
00:53:55,858 --> 00:53:59,862
bedenk ik me misschien wel,
maar ik kijk er echt naar uit.

578
00:54:00,028 --> 00:54:03,824
Ik denk dat het dan te laat is.
- Nogal.

579
00:54:06,994 --> 00:54:12,124
{\an8}DAG VAN DE LANCERING

580
00:54:23,010 --> 00:54:28,182
{\an8}Goedemorgen. Op deze mooie dag gaat
Sally Ride geschiedenis schrijven.

581
00:54:28,849 --> 00:54:33,187
Veel trotse mensen,
met name vrouwen, zijn aanwezig...

582
00:54:33,353 --> 00:54:36,857
om te zien hoe Amerika's
eerste vrouw de ruimte in gaat.

583
00:54:37,024 --> 00:54:41,737
Een half miljoen mensen kwamen
naar het Kennedy Space Center...

584
00:54:41,904 --> 00:54:44,823
en de omgeving
om dit te zien gebeuren.

585
00:54:44,990 --> 00:54:50,329
Velen van hen kwamen met
hun dochters, kleintjes, baby's.

586
00:54:56,084 --> 00:55:01,548
Sally mocht 50 mensen uitnodigen,
dus dat waren vrienden van Stanford...

587
00:55:01,715 --> 00:55:08,347
van tennis, Gloria Steinem,
Jane Fonda, en ze nodigde mij uit.

588
00:55:08,514 --> 00:55:12,684
Het was ongelooflijk.
Ik krijg er nog kippenvel van.

589
00:55:13,894 --> 00:55:18,941
{\an8}De dag van de lancering
gebeurde er zoveel om ons heen.

590
00:55:19,107 --> 00:55:22,861
{\an8}Ik hield met de grootste moeite
m'n aandacht erbij...

591
00:55:23,028 --> 00:55:28,325
want anders zou ik me laten
meeslepen.

592
00:55:30,786 --> 00:55:35,541
De bemanning wordt geleid
door commandant Bob Crippen.

593
00:55:35,707 --> 00:55:38,919
De bemanning gaat naar het platform.

594
00:55:40,337 --> 00:55:43,715
Op het platform zou Sally
naar dat voertuig hebben gekeken.

595
00:55:43,882 --> 00:55:48,762
Dat doet wat met je
als je daar staat, de damp eromheen.

596
00:55:48,929 --> 00:55:52,933
Zo'n moment van:
mijn god, ik ga dit echt doen.

597
00:55:53,767 --> 00:56:00,440
{\an8}Je kijkt naar die enorme raket,
die een soort dierengeluiden maakt.

598
00:56:00,607 --> 00:56:04,987
{\an8}Je hoort gerommel en gesis.
Het klinkt alsof hij leeft.

599
00:56:05,153 --> 00:56:11,702
Nog twee uur, vijf minuten
en dertig seconden.

600
00:56:11,868 --> 00:56:13,996
Dit is de vluchtleiding.

601
00:56:14,162 --> 00:56:18,667
Klaar voor de grote dag.
Het is een mooie dag. Mooie machine.

602
00:56:18,834 --> 00:56:25,048
De stoelen van de commandant en piloot
worden in de juiste positie gezet.

603
00:56:25,215 --> 00:56:31,888
Missiespecialist Sally Ride is nu
ook klaar om aan boord te gaan.

604
00:56:32,472 --> 00:56:35,976
Nog één uur en dertig minuten.

605
00:56:36,143 --> 00:56:39,354
Alle vijf de bemanningsleden
zijn nu aan boord.

606
00:56:39,521 --> 00:56:45,152
Oké, laatste tegel zit erop.
Het luik is afgesloten.

607
00:56:46,194 --> 00:56:52,492
Toen we in het ruimteveer,
vastgegespt zaten te wachten...

608
00:56:52,659 --> 00:56:57,998
terwijl het aftellen
steeds dichter bij nul kwam...

609
00:56:59,291 --> 00:57:02,461
begonnen m'n gedachten af te dwalen.

610
00:57:02,628 --> 00:57:07,174
Dus concentreerde ik me
op de simpelste dingen.

611
00:57:07,341 --> 00:57:09,801
Waar is m'n potlood?

612
00:57:09,968 --> 00:57:14,389
Hij ligt een paar centimeter
van z'n plek. Ik leg 'm goed.

613
00:57:19,269 --> 00:57:21,605
Nog drie minuten en 25 seconden.

614
00:57:21,772 --> 00:57:24,316
De check van de hoofdmotoren
wordt gedaan.

615
00:57:24,483 --> 00:57:28,236
Nog twee minuten en 15 seconden.

616
00:57:28,403 --> 00:57:31,448
De hoofdmotoren zijn gereed
voor de start.

617
00:57:35,327 --> 00:57:40,749
Tien, negen, acht, zeven, zes,
vijf, vier, drie, twee, één.

618
00:57:40,916 --> 00:57:46,463
Hoofdmotoren worden gestart.
Hoofdmotoren gestart. Ontsteking.

619
00:57:46,630 --> 00:57:52,469
En daar gaat de STS-7 met Amerika's
eerste vrouwelijke astronaut.

620
00:57:52,636 --> 00:57:55,722
Het ruimteveer is los van de toren.

621
00:57:57,224 --> 00:57:59,601
Begrepen, Challenger.

622
00:57:59,768 --> 00:58:03,980
Houston heeft de controle.
Alle manoeuvres zijn gestart.

623
00:58:06,149 --> 00:58:09,111
De stuwkracht ziet er goed uit.

624
00:58:21,415 --> 00:58:23,417
Dit is leuk.

625
00:58:25,168 --> 00:58:29,548
Een paar seconden was
de hele crew totaal overweldigd.

626
00:58:29,715 --> 00:58:35,178
De stuwraket is afgeworpen.
De stuwraket valt nu weg.

627
00:58:35,345 --> 00:58:38,515
Het was echt een kick.

628
00:58:39,558 --> 00:58:43,270
De Challenger
is opnieuw in de ruimte...

629
00:58:43,437 --> 00:58:46,690
en Sally Ride heeft
geschiedenis geschreven.

630
00:58:46,857 --> 00:58:49,943
Dat was prachtig.

631
00:58:51,445 --> 00:58:55,282
{\an8}Ik keek vanaf de tribune
naar de lancering.

632
00:58:55,449 --> 00:59:02,080
{\an8}Je zag mensen huilen. Ook mensen
van wie ik het nooit had verwacht.

633
00:59:02,247 --> 00:59:07,627
Iedereen was diep geroerd
door het enorme geweld.

634
00:59:39,701 --> 00:59:43,079
{\an8}Je kunt je niet echt voorbereiden
op gewichtloos zijn.

635
00:59:43,246 --> 00:59:47,292
{\an8}Je kunt je er op aarde
eigenlijk niets bij voorstellen.

636
00:59:47,417 --> 00:59:50,796
{\an8}Andere astronauten
beschreven wel hoe het was...

637
00:59:50,962 --> 00:59:53,924
maar ik moest het ervaren
om het echt te begrijpen.

638
00:59:54,090 --> 00:59:59,846
Het duurde wel een uur voor ik
een beetje uit de voeten kon...

639
01:00:00,013 --> 01:00:02,974
maar ik was er vrij snel
aan gewend.

640
01:00:03,141 --> 01:00:06,603
Challenger,
we zien Norm en Sally nu goed.

641
01:00:06,770 --> 01:00:09,439
Oké, Houston.
Het ziet er goed uit aan boord.

642
01:00:09,606 --> 01:00:13,026
Begrepen. Vanaf hier
ziet het er ook goed uit.

643
01:00:13,193 --> 01:00:20,200
Gewichtloos zijn is heerlijk. Het is
een gevoel van vrijheid. Zo gaaf.

644
01:00:26,665 --> 01:00:31,002
Welterusten, Norm.
- Welterusten, Sally.

645
01:00:31,169 --> 01:00:33,171
Welterusten.

646
01:00:39,344 --> 01:00:43,890
Als kind droomde ik ervan
om door de ruimte te vliegen.

647
01:00:45,976 --> 01:00:50,772
En ongelooflijk genoeg
is die droom uitgekomen.

648
01:00:53,900 --> 01:00:59,656
Ik kan niet uitleggen waarom ik
het wilde. Het hoort bij wie ik ben.

649
01:01:01,908 --> 01:01:07,831
Ik kon naar het raam zweven
en naar de aarde kijken.

650
01:01:09,666 --> 01:01:12,127
Dat uitzicht is echt spectaculair.

651
01:01:13,545 --> 01:01:17,507
Ik zag de koraalriffen
voor de kust van Australië.

652
01:01:18,842 --> 01:01:22,262
Ik zag de gletsjers
in het Himalayagebergte.

653
01:01:25,307 --> 01:01:32,314
Het voelt zo bijzonder
om de aarde als planeet te zien.

654
01:01:33,648 --> 01:01:39,988
Aan de horizon van de aarde
zie je een heel dun blauw lijntje.

655
01:01:40,155 --> 01:01:45,368
En dan dringt het tot je door:
dat is de atmosfeer, meer is het niet.

656
01:01:45,535 --> 01:01:49,289
Hij is zo dik als de haartjes
op een tennisbal.

657
01:01:49,456 --> 01:01:52,417
Het is een heel ander perspectief.

658
01:01:52,584 --> 01:01:56,880
Het doet je beseffen
hoe kwetsbaar ons bestaan is.

659
01:02:00,300 --> 01:02:04,846
{\an8}Er veranderde iets in haar toen ze
zag dat landsgrenzen niet bestaan.

660
01:02:05,013 --> 01:02:08,850
{\an8}Dat wij mensen
die slechts bedacht hebben.

661
01:02:10,101 --> 01:02:16,691
Met die blik zijn alle angsten die
we meedragen over ras, gender...

662
01:02:16,858 --> 01:02:21,154
nationaliteit, wie we liefhebben...

663
01:02:21,321 --> 01:02:26,826
alle beperkingen die we
onszelf en elkaar opleggen...

664
01:02:26,993 --> 01:02:29,162
van geen enkele betekenis.

665
01:02:31,831 --> 01:02:35,293
Sally had de tijd van haar leven.

666
01:02:36,461 --> 01:02:41,383
En tegelijkertijd zat ze vast ook in
over wat er ging komen.

667
01:02:49,391 --> 01:02:51,476
Dit is de vluchtleiding.

668
01:02:51,643 --> 01:02:57,732
De Challenger kwam de atmosfeer binnen
op ongeveer 400.000 voet.

669
01:03:01,319 --> 01:03:07,033
Hier Challenger. Afdaling gaat soepel.
- Klasse, Crip.

670
01:03:10,662 --> 01:03:14,374
Nogmaals, wat een geweldige
terugkeer naar Californië.

671
01:03:16,501 --> 01:03:19,421
Ik zou het zo nog eens doen.

672
01:03:32,475 --> 01:03:39,357
Sally was terug. Ze liepen wat wankel
na zeven dagen gewichtloosheid.

673
01:03:41,317 --> 01:03:43,319
Steve wachtte haar op.

674
01:03:45,363 --> 01:03:51,411
Direct na de landing werd ik opgewacht
door een mediacircus.

675
01:03:51,578 --> 01:03:53,872
Doe je gordel om.

676
01:03:54,039 --> 01:03:57,250
Bij terugkeer geeft iemand
Sally een boeket.

677
01:03:58,209 --> 01:04:01,170
Ze geeft het terug en het ontploft.

678
01:04:01,171 --> 01:04:03,506
SALLY NEEMT BOEKET NIET AAN
RIDE WEIGERT NASA-BOEKET

679
01:04:04,466 --> 01:04:08,720
Sally wilde niet gezien worden als
'vrouw van', maar als bemanningslid.

680
01:04:08,887 --> 01:04:10,638
Welkom thuis, STS-7.

681
01:04:10,805 --> 01:04:16,061
Je hele leven ligt op straat. Als ze
je betrappen op iets onbehoorlijks...

682
01:04:16,227 --> 01:04:20,440
grijpen ze hun kans en gebruiken ze
het voor een sensationele krantenkop.

683
01:04:20,607 --> 01:04:26,362
Het was Sally en 'de andere vier'.
De pers had geen aandacht voor ons.

684
01:04:26,529 --> 01:04:28,948
Sally Ride was interessant.

685
01:04:29,115 --> 01:04:34,788
Na m'n vlucht dook iedereen op me.
- Ze was een tijdje een wereldster.

686
01:04:37,832 --> 01:04:44,506
NASA heeft me niet voorbereid
op dat mediacircus na terugkomst.

687
01:04:44,672 --> 01:04:49,594
Sally Ride en de anderen lunchen
vandaag met president Reagan.

688
01:04:49,761 --> 01:04:55,725
Dit is de dag van Sally Ride.
- Ze gooit de eerste bal.

689
01:04:55,892 --> 01:05:02,148
Ze gaf lezingen, bezocht scholen
en bedrijven. Het was een gekkenhuis.

690
01:05:12,117 --> 01:05:18,665
Vrouwen begonnen te huilen als ze
me zagen. Dat vond ik heftig.

691
01:05:19,958 --> 01:05:23,336
Het putte haar uit
en het benauwde haar.

692
01:05:23,503 --> 01:05:28,049
Sally, leuk of niet, je bent
een rolmodel voor veel jonge vrouwen.

693
01:05:28,216 --> 01:05:30,844
{\an8}Voel je je daar ongemakkelijk bij?

694
01:05:31,010 --> 01:05:36,641
Het is belangrijk dat meisjes en jonge
vrouwen een rolmodel hebben.

695
01:05:36,808 --> 01:05:39,561
Het hoort erbij.

696
01:05:39,727 --> 01:05:44,941
Ze besloot in therapie te gaan.
Zoiets had ze eerder nooit gedaan.

697
01:05:45,108 --> 01:05:50,321
Ze was een ster, maar ze
verstopte zich zoveel mogelijk.

698
01:05:50,488 --> 01:05:55,493
NASA zei: Crip, jij en Sally moeten
meedoen aan de Bob Hope Show.

699
01:05:55,660 --> 01:06:01,124
Als ik orders krijg, volg ik ze op.
Ik dacht dat Sally dat ook zou doen.

700
01:06:01,291 --> 01:06:06,171
Bob Hope was erg seksistisch.
- Dit is zo erg nog niet.

701
01:06:06,337 --> 01:06:10,425
Sally wilde er niet aan meedoen.
Toen verdween ze.

702
01:06:15,096 --> 01:06:20,268
Als eerste een ruimtereis maken
is natuurlijk leuk...

703
01:06:20,435 --> 01:06:23,146
maar het brengt
ook verplichtingen met zich mee.

704
01:06:23,313 --> 01:06:25,648
Hier is Robert Crippen.

705
01:06:25,815 --> 01:06:31,946
Ik vond niet dat het wel de lusten,
maar niet de lasten mocht zijn.

706
01:06:32,906 --> 01:06:38,161
Ik wist niet waar ze was. Zo ging
ze ermee om. Ze ging gewoon weg.

707
01:06:43,917 --> 01:06:46,252
Sally kwam naar Atlanta.

708
01:06:46,419 --> 01:06:50,423
Ik woonde daar toen
en ik studeerde biologie.

709
01:06:53,301 --> 01:06:58,514
Onder het eten
kletsten Sally en ik bij.

710
01:06:58,681 --> 01:07:05,271
Sally en ik waren altijd blij als we
elkaar zagen. Het klikte gewoon.

711
01:07:06,689 --> 01:07:13,238
Als ze nadien iets had in Atlanta
belde ze me en spraken we af.

712
01:07:13,404 --> 01:07:20,245
We gingen hardlopen in het park,
tennissen, pizza eten, wat dan ook.

713
01:07:20,411 --> 01:07:25,250
We zagen elkaar acht of negen keer
in een paar maanden tijd.

714
01:07:27,835 --> 01:07:32,548
Op een dag, in de lente van 1985...

715
01:07:32,715 --> 01:07:35,677
gingen we naar m'n appartement.

716
01:07:35,843 --> 01:07:42,517
Ik had een cockerspaniël, Annie.
Ik bukte om haar te begroeten...

717
01:07:43,101 --> 01:07:47,438
en ik voelde een hand
op m'n onderrug.

718
01:07:47,605 --> 01:07:52,443
Het voelde anders.
Dat doen vriendinnen normaal niet.

719
01:07:53,653 --> 01:07:56,072
Ik draaide me om en keek naar Sally.

720
01:07:56,239 --> 01:08:01,160
Ze had zo'n dromerige,
verliefde blik in haar ogen.

721
01:08:05,415 --> 01:08:12,088
Op dat moment voelde ik het ook,
maar het overviel me.

722
01:08:12,255 --> 01:08:17,176
Ik weet nog dat ik tegen Sally zei:
O, jee. Dit gaat fout.

723
01:08:17,343 --> 01:08:22,265
En ze zei:
We hoeven dit niet te doen.

724
01:08:22,432 --> 01:08:25,727
Toen kusten we elkaar
en dat was het.

725
01:08:47,498 --> 01:08:51,836
Ik zei: Je bent getrouwd.
Wat doen we?

726
01:08:53,046 --> 01:08:58,551
Sally zei dan: Ik ben niet verliefd
op hem, maar op jou.

727
01:09:00,762 --> 01:09:05,725
Ze ging vaak haar eigen gang.
Ook al voor we getrouwd waren.

728
01:09:05,892 --> 01:09:10,521
Ik werkte de hele week in Florida
en als ik haar belde en zei...

729
01:09:10,688 --> 01:09:14,650
dat ik vrijdagavond rond zeven uur
thuis zou zijn, zei ze niet:

730
01:09:14,817 --> 01:09:21,574
'Leuk, want ik heb je gemist.'
Maar: 'Dan ben ik in Californië.'

731
01:09:23,159 --> 01:09:26,371
Misschien niet mijn zaken,
maar denk je na over kinderen?

732
01:09:26,537 --> 01:09:29,540
Soms. Maar dat zijn inderdaad
jouw zaken niet.

733
01:09:29,707 --> 01:09:33,920
We hebben besloten geen privévragen
te beantwoorden.

734
01:09:34,087 --> 01:09:36,881
Ze had altijd haar eigen gedaan.

735
01:09:37,048 --> 01:09:42,220
Dus het was niet vreemd
dat ze vaak weg was.

736
01:09:43,471 --> 01:09:49,727
We waren geen levenspartners.
We waren eerder huisgenoten.

737
01:09:49,894 --> 01:09:56,359
Ze zei gewoon tegen Steve dat ze
de hort op ging en daar bleef het bij.

738
01:09:56,526 --> 01:10:00,738
Maar ze waren nog wel getrouwd,
dus ze moest voorzichtig zijn.

739
01:10:00,905 --> 01:10:03,533
Het ging vaak spontaan.

740
01:10:03,700 --> 01:10:09,997
Als de telefoon ging, maakte m'n hart
een sprongetje en rende ik erheen.

741
01:10:10,164 --> 01:10:16,129
Ik wilde alles over haar weten,
haar diepste geheimen, elk detail.

742
01:10:17,797 --> 01:10:24,220
Sally kwam zo vaak mogelijk
vanuit Houston in haar rode Fiero.

743
01:10:25,680 --> 01:10:28,266
Ze kwam één keer met een T-38.

744
01:10:28,433 --> 01:10:32,937
Ik zag dat kleine vliegtuigje landen.

745
01:10:33,104 --> 01:10:36,274
Goedemorgen, Sally.

746
01:10:38,192 --> 01:10:45,074
We hadden een langeafstandsrelatie.
Dus we zagen elkaar soms weken niet...

747
01:10:45,241 --> 01:10:48,828
en als we elkaar dan zagen
was het zo intens.

748
01:10:59,088 --> 01:11:05,678
Ik nam haar mee naar m'n lab en
liet haar door de microscoop kijken.

749
01:11:05,845 --> 01:11:10,725
Ik analyseerde monsters
van verschillende soorten schimmels.

750
01:11:10,892 --> 01:11:13,102
Ze zijn fascinerend.

751
01:11:13,269 --> 01:11:20,234
Penicillium lijkt net een plantje,
maar het is microscopisch klein.

752
01:11:20,401 --> 01:11:26,532
Ik was daar alleen met Sally
in dat lab.

753
01:11:26,699 --> 01:11:32,955
Ik wilde Sally alleen maar
knuffelen en kussen.

754
01:11:33,122 --> 01:11:38,795
Ze was bang dat iemand ons zou zien
maar ik kon niet van haar afblijven.

755
01:11:38,961 --> 01:11:44,967
Ze deinsde achteruit. 'Tam, niet doen.
Laat dat.' Ik ging maar door.

756
01:11:57,980 --> 01:12:01,359
Dat deed ik zo graag bij haar.
Waar dan ook.

757
01:12:01,526 --> 01:12:06,948
Als we in zee zwommen, dook ik
onder water en pakte ik haar voeten.

758
01:12:07,114 --> 01:12:14,121
Ik vond het heerlijk om haar
te plagen, op een leuke manier.

759
01:12:22,338 --> 01:12:24,382
Ik ben op 27 januari jarig.

760
01:12:24,549 --> 01:12:30,263
Sally was naar Atlanta gevlogen
voor een lang weekend samen.

761
01:12:30,429 --> 01:12:36,894
Op 28 januari zou ze terugvliegen
naar Houston.

762
01:12:37,061 --> 01:12:39,605
Ik zat in een passagiersvliegtuig.

763
01:12:39,772 --> 01:12:45,653
De piloot liet de passagiers weten
dat er een ramp was gebeurd.

764
01:12:45,820 --> 01:12:49,824
Sally ging naar de cockpit
en vroeg...

765
01:12:49,991 --> 01:12:53,327
of ze naar het nieuws mocht luisteren.

766
01:12:54,495 --> 01:12:58,165
Vijf, vier, drie, twee, één.
- Drie, twee, één...

767
01:12:58,332 --> 01:13:04,881
En weg is hij. De start van de 25e
ruimtemissie. Hij is weg van de toren.

768
01:13:05,506 --> 01:13:10,845
{\an8}Hier de Challenger. Start programma.
- Begrepen.

769
01:13:11,012 --> 01:13:15,474
Challenger, meer gas.
- Begrepen.

770
01:13:29,572 --> 01:13:33,576
Vluchtleiding,
we hebben geen beeld meer.

771
01:13:37,663 --> 01:13:41,500
RSL meldt dat
het ruimtevaartuig ontploft is.

772
01:13:43,711 --> 01:13:48,466
Houston hier. We hebben
op dit moment geen nieuws.

773
01:13:53,179 --> 01:13:56,140
Ik wist meteen
dat de bemanning dood was.

774
01:13:59,060 --> 01:14:05,107
Judy zat in het midden
tussen de piloot en de copiloot.

775
01:14:07,026 --> 01:14:11,072
Sally had ook in het midden gezeten.

776
01:14:12,949 --> 01:14:19,497
Missiespecialist Judy Resnik
bediende de mechanische arm.

777
01:14:20,498 --> 01:14:25,920
{\an8}Ik kende die mensen al acht jaar.
Ik werkte elke dag met ze samen.

778
01:14:26,087 --> 01:14:30,800
{\an8}Ik had bij ze thuis gegeten,
dus ze waren heel goede vrienden.

779
01:14:30,967 --> 01:14:35,596
Sally was er kapot van.
Ze was echt...

780
01:14:35,763 --> 01:14:40,393
Ze zag lijkbleek
en had zo'n verdriet.

781
01:14:40,559 --> 01:14:44,772
Dat had grotendeels
met Judy te maken.

782
01:14:46,440 --> 01:14:52,655
Achteraf bleek dat het al veel vaker
bijna mis was gegaan.

783
01:14:54,115 --> 01:14:58,661
Het panel dat is aangesteld
om de ramp te onderzoeken...

784
01:14:58,828 --> 01:15:01,497
is vandaag begonnen in Washington.

785
01:15:01,664 --> 01:15:06,168
Onder de 12 leden zijn Neil Armstrong,
de eerste mens op de maan...

786
01:15:06,335 --> 01:15:10,089
en Sally Ride, de eerste
Amerikaanse vrouw in de ruimte.

787
01:15:10,256 --> 01:15:12,550
{\an8}Orde in de zaal.

788
01:15:14,260 --> 01:15:20,141
{\an8}Zweert u dat uw verklaring niets
dan de waarheid zal bevatten?

789
01:15:20,307 --> 01:15:27,106
{\an8}Heeft u gekeken of alles volgens
de veiligheidsnormen is verlopen?

790
01:15:27,273 --> 01:15:30,943
{\an8}Daar zijn we nog mee bezig.

791
01:15:31,110 --> 01:15:33,946
{\an8}Het was een heel moeilijke tijd.

792
01:15:34,071 --> 01:15:40,077
{\an8}Ik leefde van dag tot dag
en sloeg me door alles heen.

793
01:15:40,327 --> 01:15:44,999
{\an8}De ingenieurs konden niet aantonen
dat het veilig was.

794
01:15:45,124 --> 01:15:49,462
{\an8}Dacht u voldoende data te hebben
om te weten dat het veilig was?

795
01:15:49,628 --> 01:15:56,385
{\an8}Ik deed het met de informatie
die we wel hadden.

796
01:15:56,594 --> 01:16:02,808
{\an8}Dat bedoelt dr Ride. Dat de data
geen definitief bewijs leveren.

797
01:16:02,933 --> 01:16:06,270
{\an8}En u zegt van wel.

798
01:16:08,147 --> 01:16:14,111
{\an8}Sally stelde lastige vragen en legde
de NASA-top het vuur aan de schenen.

799
01:16:14,278 --> 01:16:21,285
{\an8}En toen gaf een NASA-ingenieur
Sally een document dat aantoonde...

800
01:16:21,494 --> 01:16:23,829
dat NASA wist dat de O-ringen...

801
01:16:23,996 --> 01:16:27,792
niet tegen temperaturen
onder tien graden bestand waren.

802
01:16:27,958 --> 01:16:32,046
Tijdens de lancering van de Challenger
was het twee graden.

803
01:16:32,213 --> 01:16:36,342
NASA probeerde te verbergen
dat ze het wisten.

804
01:16:36,509 --> 01:16:43,099
{\an8}Zou de temperatuur opgenomen moeten
worden in de lanceervoorwaarden?

805
01:16:43,265 --> 01:16:48,270
{\an8}Daar laat ik me pas over uit
als we dat vastgesteld hebben.

806
01:16:48,437 --> 01:16:51,315
{\an8}Dat bedoel ik.
Die was er niet in opgenomen.

807
01:16:51,482 --> 01:16:58,489
{\an8}En jullie lijken niet voldoende data
te hebben om je op te beroepen.

808
01:16:59,240 --> 01:17:01,408
{\an8}Dat klopt.

809
01:17:04,954 --> 01:17:09,082
{\an8}Astronauten vertrouwen er blind op...

810
01:17:09,083 --> 01:17:12,795
{\an8}dat NASA de risico's van
ruimtevluchten minimaliseert.

811
01:17:12,962 --> 01:17:17,133
{\an8}Het werd duidelijk dat
dat systeem had gefaald.

812
01:17:17,341 --> 01:17:24,181
{\an8}Sally Ride vertelt voor het eerst
wat de ramp met haar deed.

813
01:17:24,348 --> 01:17:29,270
{\an8}Ik was van slag. Ik zou op dit
moment niet kunnen vliegen.

814
01:17:29,436 --> 01:17:32,731
{\an8}Ik denk dat maar weinig
astronauten dat nu zouden kunnen.

815
01:17:34,024 --> 01:17:37,945
Sally was er kapot van, want
NASA was niet wat ze dacht.

816
01:17:39,238 --> 01:17:42,158
{\an8}Dat was het begin van het einde
voor haar.

817
01:17:44,118 --> 01:17:48,038
De eerste Amerikaanse vrouw
in de ruimte heeft ontslag genomen.

818
01:17:48,205 --> 01:17:54,295
Ze zegt dat NASA door de mand viel
na de ramp met de Challenger.

819
01:17:54,461 --> 01:18:00,759
Ride is sinds enkele weken gescheiden
van astronaut Steve Hawley.

820
01:18:02,303 --> 01:18:09,268
Toen ze zei dat ze wilde scheiden,
was ik verbaasd, maar ook opgelucht.

821
01:18:09,435 --> 01:18:13,480
Ik weet niet hoelang ik
door had kunnen gaan...

822
01:18:15,733 --> 01:18:19,069
met de relatie zoals we die hadden.

823
01:18:19,236 --> 01:18:24,158
Sally wilde niet meer
bij NASA werken en ik wel.

824
01:18:24,325 --> 01:18:29,038
Dus ik dacht eerst: Het komt omdat we
geen toekomst meer gemeen hebben.

825
01:18:29,205 --> 01:18:33,417
Maar later ontdekte ik
dat er meer achter zat.

826
01:18:33,584 --> 01:18:35,961
Ik werd gebeld
door de man van Bear.

827
01:18:36,128 --> 01:18:41,300
Hij had het erover dat Bear gay was.

828
01:18:41,467 --> 01:18:45,137
Hij vroeg zich af
of ik wist dat Sally ook gay was.

829
01:18:46,430 --> 01:18:49,433
Ik had alleen een vermoeden.

830
01:18:49,600 --> 01:18:54,647
Na zijn telefoontje
was het me wel duidelijk.

831
01:18:54,813 --> 01:19:00,152
Op dat moment wist ik nog steeds
niet hoelang het al speelde.

832
01:19:02,571 --> 01:19:08,369
Sally wist wat ze wilde
en daar ging ze voor.

833
01:19:08,535 --> 01:19:15,209
De regels zijn misschien vervelend,
maar weerhouden haar niet.

834
01:19:15,376 --> 01:19:17,795
Zo was ze gewoon.

835
01:19:22,216 --> 01:19:28,889
Sally en ik wilden samen zijn, maar
ze wilde werken op de universiteit.

836
01:19:29,056 --> 01:19:32,977
En UCSD deed haar
een geweldig aanbod.

837
01:19:33,143 --> 01:19:38,107
Ik zou toen naar Atlanta gaan
om te promoveren.

838
01:19:38,274 --> 01:19:44,405
Dan nog maar een paar jaar
een langeafstandsrelatie.

839
01:19:46,699 --> 01:19:52,705
Maar een paar weken later belde Sally
dat ze het niet meer trok.

840
01:19:52,871 --> 01:19:57,835
Ze wilde fulltime samenwonen.
Ik moest erover nadenken.

841
01:19:58,002 --> 01:20:04,049
Ik wilde heel graag promoveren,
maar ook bij Sally zijn.

842
01:20:08,595 --> 01:20:12,599
Dus ik trok in bij Sally in La Jolla.

843
01:20:17,980 --> 01:20:22,026
Het was geweldig
om samen te wonen.

844
01:20:28,532 --> 01:20:34,079
Elke dag samen wakker worden,
wandelen in de heuvels.

845
01:20:34,246 --> 01:20:36,790
Het was zo leuk.

846
01:20:38,083 --> 01:20:43,797
Op de een of andere manier leek
onze relatie alles aan te kunnen.

847
01:20:45,841 --> 01:20:51,722
Sally en ik waren dol op wetenschap,
maar meisjes kozen en kiezen...

848
01:20:51,889 --> 01:20:55,893
minder snel de richting
van wetenschap en techniek.

849
01:20:56,060 --> 01:21:02,941
Meer meisjes in de wetenschap
leek ons goed voor de wereld.

850
01:21:03,734 --> 01:21:07,029
We begonnen in 2011
het bedrijf Sally Ride Science.

851
01:21:08,155 --> 01:21:12,826
We wilden de cultuur rond vrouwen
en meisjes in STEM veranderen.

852
01:21:12,993 --> 01:21:18,874
We organiseren activiteiten en spellen
om ze enthousiast te maken.

853
01:21:19,041 --> 01:21:23,295
Sally wilde er alles aan doen
om het succesvol te maken.

854
01:21:23,462 --> 01:21:28,342
Ze was steeds opener in haar
gesprekken met mensen en kinderen.

855
01:21:28,509 --> 01:21:34,098
Sally Ride Science was een succes
en we hadden grote sponsors.

856
01:21:34,264 --> 01:21:36,850
Ik wil ExxonMobil bedanken.

857
01:21:37,017 --> 01:21:42,689
Maar Sally wist niet hoe open ze
moest zijn over onze relatie.

858
01:21:42,856 --> 01:21:46,944
Als de sponsors hoorden dat
twee vrouwen het bedrijf runden...

859
01:21:47,111 --> 01:21:50,906
en dat die twee lesbiennes waren...

860
01:21:52,241 --> 01:21:56,370
zou dat slecht kunnen zijn
voor ons bedrijf.

861
01:21:56,537 --> 01:22:02,334
Mensen lekken informatie.
Dat gebeurt nou eenmaal.

862
01:22:02,501 --> 01:22:06,255
Daarom was Sally heel
voorzichtig met de pers.

863
01:22:06,422 --> 01:22:12,219
Ik heb Sally Ride Science acht jaar
geleden opgericht met Karen en Tam.

864
01:22:12,386 --> 01:22:17,182
Toen ze met Steve getrouwd was,
zag men vaak hoe ze hem kuste...

865
01:22:17,349 --> 01:22:20,477
en z'n hand vasthield in het openbaar.

866
01:22:20,644 --> 01:22:25,190
Dat waren dingen die ze
liever niet met mij deed.

867
01:22:26,400 --> 01:22:31,447
Je moet jezelf inhouden als je
bij iemand bent van wie je houdt.

868
01:22:31,613 --> 01:22:38,537
En je wilt naast ze zitten, hun hand
vasthouden, ze aanraken, ze kussen.

869
01:22:38,704 --> 01:22:43,250
Als gay ben je bang
dat je geaardheid...

870
01:22:43,417 --> 01:22:47,296
nadelig kan zijn voor je werk,
je kansen, ons bedrijf.

871
01:22:47,463 --> 01:22:52,092
De wereld is niet altijd vriendelijk.

872
01:22:59,683 --> 01:23:02,811
Sally was bang
voor wat mensen zouden denken.

873
01:23:02,978 --> 01:23:09,985
Vooral haar collega's, haar vrienden.
Dat ze haar anders zouden zien.

874
01:23:10,402 --> 01:23:16,992
Maar ik wilde dat ze van ons wisten.
Ik wilde dat ongemakkelijke niet.

875
01:23:17,159 --> 01:23:21,205
Ik wilde bevestiging van de relatie.

876
01:23:21,371 --> 01:23:26,502
Het geheimhouden van onze liefde
voor elkaar en ons leven samen...

877
01:23:26,668 --> 01:23:29,046
eiste meer van mij dan van Sally.

878
01:23:31,590 --> 01:23:34,176
Het vrat aan me.

879
01:23:37,304 --> 01:23:39,181
Geweldige foto's.

880
01:23:39,348 --> 01:23:45,437
Een goede vriendin heeft deze lieve
foto's van Sally en mij genomen.

881
01:23:45,604 --> 01:23:51,777
Veel stellen hebben veel foto's
uit hun begintijd.

882
01:23:51,944 --> 01:23:58,033
Wij niet. Ik wou dat ik meer foto's
had van al onze geweldige momenten.

883
01:24:04,122 --> 01:24:08,252
Toen ik twintiger was...

884
01:24:08,418 --> 01:24:12,714
was ik opener
dan in de tijd met Sally.

885
01:24:12,881 --> 01:24:17,344
Ik was altijd open en eerlijk
tegen m'n beste vrienden, m'n familie.

886
01:24:17,511 --> 01:24:21,431
Het zat niet in me
en ik vond het niet leuk...

887
01:24:21,598 --> 01:24:25,310
om dat deel
van wie ik was te verbergen.

888
01:24:27,896 --> 01:24:33,318
Ik ging eraan onderdoor.
Ik klapte dicht.

889
01:24:33,485 --> 01:24:37,155
Ik hield zielsveel van haar,
maar een paar maanden lang...

890
01:24:37,322 --> 01:24:41,118
heb ik serieus overwogen
om bij Sally weg te gaan.

891
01:24:41,285 --> 01:24:44,955
Ik ging naar Atlanta
om even weg te zijn.

892
01:24:45,122 --> 01:24:49,459
Ik heb toen goed nagedacht
over een ander leven.

893
01:24:49,626 --> 01:24:54,214
Hoe het zou zijn
om niet met Sally te zijn.

894
01:24:54,381 --> 01:24:58,760
Ik belde haar elke dag,
maar ze zei niet veel.

895
01:24:58,927 --> 01:25:02,222
Ze sloot zich af. Het was vreselijk.

896
01:25:04,099 --> 01:25:07,227
Dat was het dieptepunt.

897
01:25:07,394 --> 01:25:13,984
Veel mensen weten hoe het is om
te houden van iemand als Sally.

898
01:25:14,151 --> 01:25:19,406
De eigenschappen die haar in staat
stelden iets ongekends te bereiken...

899
01:25:19,573 --> 01:25:22,743
maakten het lastig om een relatie
met haar te hebben.

900
01:25:26,997 --> 01:25:31,585
Sally kon zich niet blootgeven
naar de mensen om haar heen.

901
01:25:32,711 --> 01:25:35,297
Zelfs niet naar haar zus, Bear.

902
01:25:36,840 --> 01:25:40,552
Dit is Bear, Sally's zus,
die twee jaar jonger is.

903
01:25:40,719 --> 01:25:44,306
Sally en Tam woonden
al heel lang samen.

904
01:25:45,432 --> 01:25:51,313
Ze kwamen naar het kerstdiner
en hadden een taart gebakken.

905
01:25:51,480 --> 01:25:54,941
Maar Sally praatte er nooit over.

906
01:25:56,109 --> 01:26:02,199
Ik was voorganger, net als m'n vrouw.
We kwamen samen uit de kast.

907
01:26:02,366 --> 01:26:09,039
Maar als gevolg daarvan raakten we
allebei onze baan kwijt bij de kerk.

908
01:26:09,206 --> 01:26:12,793
Bear wilde met Sally
over Susan praten.

909
01:26:12,959 --> 01:26:17,756
Ze wilde ook met Sally
praten over Sally en mij.

910
01:26:17,923 --> 01:26:22,678
Sally zei: Tam, wil je alsjeblieft
met Bear praten?

911
01:26:22,844 --> 01:26:29,017
'Waarom praat je niet met je zus?
Zij is ook met een vrouw. Kom op.

912
01:26:29,184 --> 01:26:31,520
Ze is je zus.'

913
01:26:31,687 --> 01:26:35,273
Dat begreep ik niet.
Ik snapte het niet.

914
01:26:39,361 --> 01:26:44,783
Toen ik terugkwam van m'n reis,
zei Sally dat ze wilde praten.

915
01:26:44,950 --> 01:26:51,623
Ze zei dat ze zich zorgen maakte over
onze relatie. Er veranderde iets.

916
01:26:51,790 --> 01:26:58,463
Het greep haar aan. Ze wilde niet dat
we vaak in aparte kamers zaten...

917
01:26:58,630 --> 01:27:01,425
en dingen apart deden.

918
01:27:01,591 --> 01:27:07,264
Het was een heftig gesprek. Het was
geen ruzie, maar een discussie.

919
01:27:07,431 --> 01:27:12,936
Ze stond daar en opeens
ging ze op haar tenen staan.

920
01:27:13,103 --> 01:27:19,526
Ik begon te lachen.
Het is zo schattig en geinig.

921
01:27:19,693 --> 01:27:26,116
Ik besefte: Ik hou van Sally
en misschien kunnen we dit oplossen.

922
01:27:26,283 --> 01:27:30,078
Sally zei dat ze wilde
dat ik gelukkig was.

923
01:27:30,245 --> 01:27:33,749
We vonden allebei dat er
een betere balans moest komen...

924
01:27:33,915 --> 01:27:37,711
tussen mijn behoeften
en die van haar.

925
01:27:39,880 --> 01:27:44,009
We konden de wereld niet veranderen,
maar we hielden zo veel van elkaar...

926
01:27:44,176 --> 01:27:48,305
en we wilden samen zijn,
wat er ook gebeurde.

927
01:27:53,310 --> 01:27:56,563
We waren vele jaren gelukkig samen.

928
01:27:56,730 --> 01:28:02,068
In 2011 gingen Sally en ik naar
San Francisco voor een conferentie.

929
01:28:02,235 --> 01:28:07,783
We waren in een hotel en Sally wilde
niet eten. Ze was niet lekker.

930
01:28:07,949 --> 01:28:13,914
Haar wangen zagen wat geel.
Dat vond ik doodeng.

931
01:28:14,080 --> 01:28:20,212
Zodra Sally en ik terug waren,
reden we naar de dokter.

932
01:28:20,378 --> 01:28:24,132
Ik dacht: Ze is ziek,
maar niet ernstig.

933
01:28:24,299 --> 01:28:31,306
Maar toen ze naar buiten kwam, zag ik
aan haar dat het goed mis was.

934
01:28:31,640 --> 01:28:33,475
En... O, jee.

935
01:28:36,853 --> 01:28:40,649
En ik vroeg: Wat zei hij?

936
01:28:40,816 --> 01:28:46,738
Ze zei: Hij denkt dat ik kanker heb.
Er zit een tumor in m'n alvleesklier.

937
01:28:52,285 --> 01:28:56,331
In één seconde
stond ons leven op z'n kop.

938
01:28:58,959 --> 01:29:02,879
We waren net zombies.
Het was zo'n schok.

939
01:29:12,180 --> 01:29:17,185
Ze onderging operaties,
chemo en bestraling.

940
01:29:17,352 --> 01:29:23,525
Maar ze bleef altijd optimistisch.
Ze was altijd Sally.

941
01:29:31,408 --> 01:29:37,163
Naarmate de kanker vorderde,
werd ze steeds zieker.

942
01:29:38,498 --> 01:29:44,713
Elke week verloor ze iets.
Ze kon niet meer traplopen.

943
01:29:54,431 --> 01:30:01,354
Tam zorgde zo goed
voor Sally, vol toewijding.

944
01:30:11,823 --> 01:30:17,120
Ik was dol op Neil Young
en dat nummer 'Harvest Moon'.

945
01:30:17,287 --> 01:30:22,792
Ik zette dat soms op en schuifelde
met Sally in de woonkamer.

946
01:30:22,959 --> 01:30:28,506
Het was...
Ze was afgevallen en ze was zwak.

947
01:30:37,766 --> 01:30:41,728
Ze zag er schattig uit.
Nog steeds die felle, blauwe ogen.

948
01:30:54,616 --> 01:30:58,453
Het was geweldig om bij haar te zijn.

949
01:31:18,765 --> 01:31:22,435
We wilden zo dicht
mogelijk bij elkaar zijn.

950
01:31:22,602 --> 01:31:25,897
We liepen gearmd
het ziekenhuis in.

951
01:31:27,107 --> 01:31:32,779
De verpleegkundige vroeg wie ik was
en Sally zei: M'n partner.

952
01:31:32,946 --> 01:31:36,992
Ze floepte het er gewoon uit.

953
01:31:38,535 --> 01:31:43,081
In ziekenhuizen mocht
niet-familie niet bij de patiënt.

954
01:31:43,248 --> 01:31:49,546
Daar zat Sally over in. We hadden
graag de kans gehad om te trouwen...

955
01:31:49,713 --> 01:31:55,385
maar toen besloten we
geregistreerde partners te worden.

956
01:31:58,722 --> 01:32:01,516
Het voelde bijna als trouwen.

957
01:32:01,683 --> 01:32:08,273
Het was leuk om onze handtekeningen
te zien op dat stomme papiertje.

958
01:32:10,275 --> 01:32:13,361
Dat bracht herinneringen boven.

959
01:32:19,451 --> 01:32:26,374
Sally stierf in juli 2012,
17 maanden na de diagnose.

960
01:32:31,296 --> 01:32:33,298
Het was een heftige dag.

961
01:32:33,465 --> 01:32:40,138
Ik kon het niet aan om te zien
hoe ze haar wegreden.

962
01:32:40,305 --> 01:32:45,351
Ik ging naar buiten en ging
op het terras zitten.

963
01:32:45,518 --> 01:32:50,023
Ik hoorde een helikopter
boven ons huis cirkelen.

964
01:32:50,190 --> 01:32:52,108
Er kwamen auto's aanrijden.

965
01:32:52,275 --> 01:32:57,197
Er hing een cameraman naar buiten
met een grote camera.

966
01:32:57,363 --> 01:33:01,534
Een verdrietig afscheid.
- Een pionier is gestorven.

967
01:33:01,701 --> 01:33:05,747
{\an8}Astronaut Sally Ride heeft haar strijd
tegen alvleesklierkanker verloren.

968
01:33:05,914 --> 01:33:09,709
{\an8}Ze was 61 jaar oud.
- Ride was erg op zichzelf.

969
01:33:09,876 --> 01:33:13,755
{\an8}Pas na haar overlijdensbericht
werd bekend...

970
01:33:13,922 --> 01:33:17,258
dat Ride 27 jaar lang een relatie
had met een vrouw.

971
01:33:17,509 --> 01:33:19,928
27 SAMEN MET TAM O'SHAUGHNESSY

972
01:33:22,055 --> 01:33:26,226
Ik kwam er net als iedereen
achter door het overlijdensbericht.

973
01:33:26,392 --> 01:33:31,356
Ik was woedend op haar. Hoe durfde ze
het me niet te vertellen?

974
01:33:31,523 --> 01:33:33,149
En toen voelde ik me rot.

975
01:33:34,234 --> 01:33:40,907
Dat iemand die we bewonderen,
liefhebben en respecteren...

976
01:33:41,074 --> 01:33:44,244
het gevoel had dat ze iets
moest verbergen.

977
01:33:45,912 --> 01:33:52,627
Ongeveer een maand voor ze stierf...
Het einde naderde duidelijk.

978
01:33:52,794 --> 01:33:56,297
We spraken nooit over dood,
begrafenis, zulke woorden.

979
01:33:56,464 --> 01:34:01,928
Maar toen dacht ik: wacht even.
Wie ben ik voor de wereld?

980
01:34:02,095 --> 01:34:07,600
Voor de mensen die niet weten dat we
samen waren en van elkaar houden?

981
01:34:07,767 --> 01:34:12,355
Ze dacht erover na en zei:
Beslis jij maar.

982
01:34:12,522 --> 01:34:15,191
Wat je ook beslist, het is goed.

983
01:34:17,235 --> 01:34:20,655
Dus toen ik het overlijdensbericht
schreef, dacht ik:

984
01:34:20,822 --> 01:34:27,453
Sally was een eerlijk mens, op dit
ene dingetje na. Dat klopt niet.

985
01:34:27,620 --> 01:34:34,042
Ik wil me niet meer verstoppen.
Ik ben mezelf, wat anderen ook vinden.

986
01:34:34,043 --> 01:34:38,047
27 JAAR SAMEN
MET TAM O'SHAUGHNESSY

987
01:34:38,214 --> 01:34:41,801
Het was een bevrijding
voor ons allemaal.

988
01:34:41,968 --> 01:34:47,223
Tam moet erkend worden
voor wie ze was voor Sally...

989
01:34:47,390 --> 01:34:50,226
en ook voor onze familie.

990
01:34:56,357 --> 01:35:03,364
Ik ga een brief voorlezen die ik
heb gekregen van Mike Mullane.

991
01:35:03,656 --> 01:35:09,495
'Ik weet dat het laat is, maar ik wil
je condoleren met je verlies.

992
01:35:10,663 --> 01:35:17,003
Ik kwam bij het astronautencorps en
kende alleen mannelijke omgevingen.

993
01:35:17,170 --> 01:35:22,050
M'n gedrag jegens Sally
dreef ons uit elkaar.'

994
01:35:23,092 --> 01:35:25,511
In de onze begintijd bij NASA...

995
01:35:25,678 --> 01:35:31,226
Als je 'seksistisch varken' opzocht,
kwam je bij Mike Mullane.

996
01:35:31,392 --> 01:35:33,895
Ik schaam me voor m'n houding.

997
01:35:34,062 --> 01:35:39,484
'Sally was een opmerkelijke vrouw die
veel overwon met moed en waardigheid.

998
01:35:39,651 --> 01:35:44,739
Ik heb vier kleindochters en wil dat
ze kennis hebben van de offers...

999
01:35:44,906 --> 01:35:48,910
die vrouwen als Sally brachten
om een toekomst veilig te stellen...

1000
01:35:49,077 --> 01:35:53,748
waarin ze vrij zijn
om hun dromen na te jagen.'

1001
01:35:53,915 --> 01:35:57,001
Wat een geweldige brief.

1002
01:35:58,086 --> 01:36:03,633
Ik dacht dat de vrouwen deze
gevaarlijke situaties niet aankonden.

1003
01:36:03,800 --> 01:36:08,888
Ik weet nu dat ze niet onderdoen.
Dat bewezen deze zes vrouwen.

1004
01:36:09,055 --> 01:36:11,307
Sally was er één van.

1005
01:36:12,392 --> 01:36:19,190
Het is tijd dat men beseft dat vrouwen
alles kunnen doen wat ze willen.

1006
01:36:21,818 --> 01:36:28,241
Toen Sally de ruimte in ging, bewees
ze dat vrouwen dit kunnen. Klaar.

1007
01:36:29,284 --> 01:36:35,164
Ze maakte de weg vrij voor alle
vrouwen na haar. Dat deed ze geweldig.

1008
01:36:52,015 --> 01:36:56,352
Je ziet Sally's nalatenschap
in de vele vrouwen...

1009
01:36:56,519 --> 01:37:00,356
die nu onderdeel zijn
van alle facetten van NASA's werk.

1010
01:37:00,523 --> 01:37:05,653
Ze inspireerde alle jonge vrouwen
in de wetenschap.

1011
01:37:05,820 --> 01:37:10,575
Het vergroot de kans dat ze beter
hun best doen en meer bijdragen.

1012
01:37:11,868 --> 01:37:16,289
Ik wil herinnerd worden als iemand die
niet bang was om te doen wat ze wilde.

1013
01:37:16,456 --> 01:37:22,754
En als iemand die risico's nam
om haar doelen te bereiken.

1014
01:37:25,006 --> 01:37:26,883
Ik heb lang nagedacht...

1015
01:37:27,050 --> 01:37:32,388
over waarom Sally niet open
kon zijn over onze relatie.

1016
01:37:33,431 --> 01:37:39,145
De enige logische verklaring is
dat ze bang was.

1017
01:37:39,312 --> 01:37:42,940
Dat is verdrietig.
Voor mij, maar ook voor haar.

1018
01:37:43,107 --> 01:37:47,487
Iedereen die vindt dat Sally voor haar
dood uit de kast had moeten komen...

1019
01:37:47,653 --> 01:37:52,575
of dat Sally het boeket
had moeten accepteren...

1020
01:37:52,742 --> 01:37:58,414
laat Sally gewoon Sally zijn.
Dat maakte Sally tot wie ze was.

1021
01:38:02,752 --> 01:38:09,008
Ze liet ons achter met een vraag,
met nieuwsgierigheid.

1022
01:38:09,175 --> 01:38:14,180
Maar wel op haar voorwaarden.
Zo had Sally het graag.

1023
01:38:15,848 --> 01:38:20,061
Goedemorgen, allemaal.

1024
01:38:20,228 --> 01:38:22,772
{\an8}Ik werd gebeld door het Witte Huis.

1025
01:38:22,939 --> 01:38:27,693
{\an8}Ze zeiden dat Sally
een onderscheiding zou krijgen.

1026
01:38:27,860 --> 01:38:30,279
{\an8}Als eerste Amerikaanse vrouw
in de ruimte...

1027
01:38:30,446 --> 01:38:35,368
{\an8}Sally brak niet alleen door het
glazen plafond, ze knalde erdoorheen.

1028
01:38:35,535 --> 01:38:38,830
{\an8}Tam O'Shaughnessy
neemt 'm in ontvangst...

1029
01:38:38,996 --> 01:38:42,792
{\an8}namens haar partner,
dr Sally K. Ride.

1030
01:38:49,882 --> 01:38:56,722
{\an8}Dat is nog eens uit de kast komen.
Dat was wat.

1031
01:39:00,059 --> 01:39:02,728
Het voelde ongelooflijk.

1032
01:39:02,895 --> 01:39:07,692
Eindelijk werd Sally
geprezen om wie ze was.

1033
01:39:07,859 --> 01:39:11,821
En ik werd ook geprezen
omdat ik haar partner was.

1034
01:39:12,989 --> 01:39:19,620
De wereld maakte het moeilijk,
maar we hielden van elkaar.

1035
01:39:25,209 --> 01:39:32,216
Sally en Tam inspireerden talloze
vrouwen om wetenschapper te worden.

1036
01:39:32,508 --> 01:39:35,636
Ze hebben ruim 30.000 docenten
opgeleid...

1037
01:39:35,803 --> 01:39:39,348
en wisten ruim zes miljoen leerlingen
te bereiken.

1038
01:39:39,515 --> 01:39:42,810
In juni 2014 vierde NASA
z'n eerste Lhbtiq Pride-evenement.

1039
01:39:42,977 --> 01:39:46,272
Tam en Bear waren
als belangrijke gasten aanwezig.

1040
01:43:13,771 --> 01:43:15,773
Vertaling: Lotte Weerman