1 00:00:02,000 --> 00:00:07,000 Downloaded from YTS.MX 2 00:00:08,000 --> 00:00:13,000 Official YIFY movies site: YTS.MX 3 00:00:17,640 --> 00:00:21,440 AUSCHWITZ-BIRKENAU MONUMENT EN MUSEUM 4 00:00:23,640 --> 00:00:26,480 Ik ben doodsbang voor Auschwitz. 5 00:00:26,560 --> 00:00:27,600 ARBEID MAAKT VRIJ 6 00:00:27,680 --> 00:00:28,680 Oké... 7 00:00:30,000 --> 00:00:33,160 Nee. Ik ben er nog niet klaar voor, sorry. 8 00:00:35,080 --> 00:00:37,280 Waarom durf ik dit niet? 9 00:00:37,760 --> 00:00:40,200 GARY IS DE ENIGE ZOON VAN LALI SOKOLOV 10 00:00:40,280 --> 00:00:42,960 DE TATOEËERDER VAN AUSCHWITZ 11 00:00:43,040 --> 00:00:45,280 U woont in een zeer unieke wereld... 12 00:00:45,360 --> 00:00:49,240 want iedereen weet wie uw vader en moeder waren. 13 00:00:50,840 --> 00:00:52,560 Meneer Sokolov... 14 00:00:54,200 --> 00:00:55,440 Noem me maar Lali. 15 00:00:55,520 --> 00:00:59,120 Zoekt u iemand die uw levensverhaal kan opschrijven? 16 00:01:00,320 --> 00:01:05,120 Het is bijna alsof mijn ouders in een doosje waren gestopt. 17 00:01:05,840 --> 00:01:07,920 Het verhaal bleef decennialang verborgen... 18 00:01:08,000 --> 00:01:10,280 tot hij het aan Heather Morris onthulde. 19 00:01:10,360 --> 00:01:12,040 Het is een Holocaust-verhaal. 20 00:01:12,560 --> 00:01:14,640 En niet het verhaal van de Holocaust. 21 00:01:16,600 --> 00:01:18,440 Ik zit nog steeds met vragen. 22 00:01:18,520 --> 00:01:20,640 Waarom was mijn vader zo gehard? 23 00:01:20,720 --> 00:01:23,240 Waarom was mijn moeder zo depressief? 24 00:01:23,320 --> 00:01:29,040 Wie het boek heeft gelezen, weet meer dan ik vroeger wist. 25 00:01:29,120 --> 00:01:33,240 De gedachte dat ik door die poort moet, vind ik doodeng. 26 00:01:33,320 --> 00:01:36,520 Ik heb het vier keer tevergeefs geprobeerd. 27 00:01:36,600 --> 00:01:39,080 Daardoor vond ik mezelf een lafaard. 28 00:01:40,160 --> 00:01:42,560 Dit is de geschiedenis van mijn ouders. 29 00:01:44,160 --> 00:01:45,960 Daar zou mijn vader apetrots op zijn geweest. 30 00:01:46,440 --> 00:01:47,720 Niet te geloven. 31 00:01:48,240 --> 00:01:51,480 Ik voelde dat uw moeder aanwezig was. 32 00:01:51,560 --> 00:01:53,920 Ze liet mij dit verhaal vertellen. 33 00:01:54,640 --> 00:01:59,040 Die ene man is zo klein in dat gigantische kamp. 34 00:01:59,120 --> 00:02:01,440 En hij komt erachter wat daar gebeurt. 35 00:02:01,960 --> 00:02:03,760 En wat me keihard raakt... 36 00:02:03,840 --> 00:02:05,800 is dat er een gat zit... 37 00:02:07,000 --> 00:02:12,000 tussen hun ervaring die ik nog niet heb ervaren. 38 00:02:13,440 --> 00:02:14,880 Ik moet het nu doen. 39 00:02:42,840 --> 00:02:43,840 AUSTRALIË 40 00:02:43,920 --> 00:02:45,280 Lach eens naar de camera. 41 00:02:46,440 --> 00:02:47,960 Mooi vogeltje dat je bent. 42 00:02:49,000 --> 00:02:51,440 Als ze me niet op mijn donder geeft. 43 00:02:51,520 --> 00:02:52,680 Ziezo. 44 00:02:52,760 --> 00:02:55,040 MELBOURNE 15.550 KILOMETER VAN AUSCHWITZ 45 00:02:56,840 --> 00:02:59,520 Oké, ik heet Gary Sokolov. 46 00:03:00,640 --> 00:03:05,560 Ik ben het enige kind van Lali en Gita Sokolov. 47 00:03:06,280 --> 00:03:08,240 Mijn ouders waren gelukkige mensen. 48 00:03:09,120 --> 00:03:14,880 Het was ze gelukt om die hele ervaring bijna uit hun geheugen te wissen. 49 00:03:14,960 --> 00:03:17,920 Bij hen ging het altijd om dat je vooruit ging. 50 00:03:18,000 --> 00:03:19,920 Zeg nou zelf, is mijn moeder mooi of niet? 51 00:03:20,760 --> 00:03:23,840 En kijk mijn vader met zijn glimlach. 52 00:03:24,240 --> 00:03:27,920 Wat waren ze trots dat ze een kind hadden gekregen. 53 00:03:28,000 --> 00:03:31,600 Ze hadden het zestien jaar geprobeerd... 54 00:03:31,680 --> 00:03:33,240 en eindelijk hadden ze een zoon. 55 00:03:33,320 --> 00:03:35,240 Je ziet ze gewoon stralen. 56 00:03:37,760 --> 00:03:40,760 GITA SOKOLOV OVERLEED IN 2003 57 00:03:40,840 --> 00:03:43,400 LALI STIERF DRIE JAAR LATER 58 00:03:43,480 --> 00:03:44,680 Ik ben nu 63. 59 00:03:45,120 --> 00:03:46,120 Het wordt tijd. 60 00:03:46,200 --> 00:03:49,560 Het wordt tijd dat ik mijn ouders leer kennen. 61 00:03:49,640 --> 00:03:52,160 DE TATOEËERDER VAN AUSCHWITZ 62 00:03:52,240 --> 00:03:58,080 Ze verdienen het dat ik begrijp wat zij hebben meegemaakt. 63 00:04:00,760 --> 00:04:04,480 Nu wil ik in hun voetsporen treden. 64 00:04:06,040 --> 00:04:09,920 Ik wil proberen te begrijpen wat er door hen heen ging... 65 00:04:10,000 --> 00:04:12,560 want de gevolgen ervan duurden hun leven lang. 66 00:04:16,920 --> 00:04:19,160 Wanneer kwam u in Australië aan? 67 00:04:20,320 --> 00:04:22,360 In september 1949. 68 00:04:23,000 --> 00:04:24,280 Wil je de foto zien? 69 00:04:24,920 --> 00:04:29,160 Deze foto is gemaakt op de dag dat we in Australië aankwamen. 70 00:04:29,240 --> 00:04:31,120 Dit is in Sydney. 71 00:04:32,440 --> 00:04:33,640 Heeft u kinderen? 72 00:04:34,640 --> 00:04:35,920 Ik heb één zoon, godzijdank. 73 00:04:36,000 --> 00:04:38,160 Hij is een grote en brave jongen. 74 00:04:38,240 --> 00:04:41,520 Hij is altijd groot en soms ook lief. 75 00:04:41,600 --> 00:04:44,640 Hoe heet hij? -Gary en we houden veel van hem. 76 00:04:53,280 --> 00:04:54,440 Zal ik helpen? 77 00:04:55,880 --> 00:04:58,360 Kun je de mayonaise pakken? -Ja. 78 00:04:58,440 --> 00:04:59,600 En zout. 79 00:04:59,680 --> 00:05:01,240 Ja. -Wat is dat? 80 00:05:02,640 --> 00:05:06,760 Het was heel belangrijk voor me dat ik vader werd. 81 00:05:07,360 --> 00:05:11,280 Als ik ergens een enorm schuldgevoel aan over zou houden... 82 00:05:11,920 --> 00:05:16,400 was dat als mijn ouders het hadden overleefd... 83 00:05:16,480 --> 00:05:18,480 en er niets zou worden voortgezet. 84 00:05:18,960 --> 00:05:21,400 Hallo. Fijne Sabbat. -Fijne Sabbat. 85 00:05:21,480 --> 00:05:24,600 Hallo, mama. -Mali, wat zie je er mooi uit. 86 00:05:24,680 --> 00:05:26,800 Hoe is het met jou? Fijne Sabbat. 87 00:05:28,280 --> 00:05:33,480 Ik koester elk vrolijk of verdrietig moment met hen... 88 00:05:33,560 --> 00:05:36,920 want ik ben vader. En dat is fantastisch. 89 00:05:38,440 --> 00:05:41,000 Fijne Sabbat, allemaal. -Fijne Sabbat. 90 00:05:42,000 --> 00:05:44,400 Op het leven. -Op het leven. 91 00:05:44,800 --> 00:05:46,000 Tast toe. 92 00:05:46,520 --> 00:05:49,200 Wie heeft de jus gepakt? -Ik. 93 00:05:50,560 --> 00:05:55,520 NA GITA'S DOOD VERTELDE LALI HUN VERHAAL AAN HEATHER MORRIS 94 00:05:55,600 --> 00:05:57,560 Bent u er klaar voor? -Ja. 95 00:06:00,920 --> 00:06:04,360 Toen ik de eerste dag bij hem was, zei hij tegen me: 96 00:06:04,440 --> 00:06:07,320 'Wist je dat ik tatoeëerder was in Auschwitz?' 97 00:06:08,200 --> 00:06:09,200 AUTEUR 98 00:06:09,280 --> 00:06:11,520 Ik was bij een man die de afschuwelijkste... 99 00:06:11,600 --> 00:06:15,040 gebeurtenissen in de recente geschiedenis had doorstaan. 100 00:06:15,120 --> 00:06:19,000 En hij had het ook nog overleefd. Hij was een vechter. 101 00:06:22,280 --> 00:06:26,520 Hij zat altijd zo aan zijn arm over de cijfers te wrijven. 102 00:06:37,000 --> 00:06:38,840 Als ik soms van mijn werk kwam... 103 00:06:38,920 --> 00:06:42,200 stond hij naar dat raam te staren. 104 00:06:42,280 --> 00:06:44,600 Hij hoorde me niet eens binnenkomen. 105 00:06:44,680 --> 00:06:46,840 Dan zei ik: 'Hé, pa.' 106 00:06:49,920 --> 00:06:53,280 Maar dan reageerde hij pas na een minuut of twee. 107 00:06:58,920 --> 00:07:00,040 Ik ben hier. 108 00:07:02,360 --> 00:07:03,360 Dat weet je. 109 00:07:07,160 --> 00:07:09,200 Je vader heeft heel vaak tegen me gezegd... 110 00:07:09,280 --> 00:07:11,800 dat hij constant door geesten werd omringd. 111 00:07:13,120 --> 00:07:15,520 Die zag hij sinds de dag van zijn vertrek daar. 112 00:07:15,600 --> 00:07:18,000 Ik zag hem af en toe wegkijken... 113 00:07:18,680 --> 00:07:21,200 en dan wist ik dat hij weer in 1942 zat. 114 00:07:23,080 --> 00:07:26,760 Toen ik een jaar of 11 of 12 was, zag ik een documentaire op tv. 115 00:07:28,200 --> 00:07:29,360 The World at War. 116 00:07:30,880 --> 00:07:34,680 En mijn ouders zeiden dat ik die moest kijken. 117 00:07:34,760 --> 00:07:37,480 DE WERELD IN OORLOG 118 00:07:37,560 --> 00:07:42,040 En ik ging dat in mijn eentje zitten kijken. 119 00:07:42,720 --> 00:07:45,680 Wat wij hebben doorgemaakt, is moeilijk te begrijpen. 120 00:07:45,760 --> 00:07:47,440 Zelfs voor onze tijdgenoten. 121 00:07:48,160 --> 00:07:50,080 Het is nog moeilijker voor de generaties... 122 00:07:50,160 --> 00:07:52,920 die er geen persoonlijke ervaring mee hebben. 123 00:08:00,000 --> 00:08:04,160 Ik zag de bulldozers... 124 00:08:04,560 --> 00:08:07,280 bergen van lijken maken. 125 00:08:07,920 --> 00:08:11,320 Die mensen lagen daar maar. 126 00:08:11,400 --> 00:08:13,200 Het was enkel vel en botten. 127 00:08:13,280 --> 00:08:17,160 Dat is me bijgebleven, en dat was de eerste keer dat ik dat zag. 128 00:08:17,560 --> 00:08:19,000 En daarna... 129 00:08:20,200 --> 00:08:22,400 ging ik eten en naar bed. 130 00:08:22,920 --> 00:08:28,480 Zou u zeggen dat u door hun trauma bent getraumatiseerd? 131 00:08:31,080 --> 00:08:33,120 Dat is een heel interessante vraag. 132 00:08:33,200 --> 00:08:38,040 Het is bijna alsof mijn ouders in een doosje waren gestopt. 133 00:08:39,000 --> 00:08:41,560 'Daar waren we toen... 134 00:08:41,640 --> 00:08:45,360 en nu zijn we hier. We zijn in Australië.' 135 00:08:45,800 --> 00:08:47,680 Waarom kwam u naar Australië? 136 00:08:47,760 --> 00:08:52,320 Waarom we naar Australië kwamen? Om ver bij het 'isme' vandaan te zijn. 137 00:08:52,400 --> 00:08:56,280 Nazisme, communisme. Daar wilde ik niks van weten. 138 00:08:56,360 --> 00:08:57,480 Zo ver mogelijk weg. 139 00:08:57,560 --> 00:09:00,560 AUSTRALIË LAND VAN HET EERLIJKE WERK 140 00:09:02,440 --> 00:09:05,840 Na de Tweede Wereldoorlog opende Australië de deuren voor Europa. 141 00:09:05,920 --> 00:09:09,400 Zo'n 1 miljoen migranten brachten een nieuwe smaak en jasje mee. 142 00:09:09,480 --> 00:09:12,720 Ze leerden Engels, vonden werk en stichtten gezinnen... 143 00:09:12,800 --> 00:09:15,480 en hadden over het algemeen van weinig dingen spijt. 144 00:09:16,080 --> 00:09:19,440 Ja, jong Australië is een helder licht. 145 00:09:19,520 --> 00:09:21,720 Het land van het eerlijke werk... 146 00:09:21,800 --> 00:09:24,400 in onze veranderende wereld. 147 00:09:25,680 --> 00:09:30,880 MEER DAN 35.000 EUROPESE JODEN BOUWDEN IN DE JAREN 40 148 00:09:30,960 --> 00:09:33,520 EEN NIEUW BESTAAN OP IN AUSTRALIË 149 00:09:33,600 --> 00:09:37,760 IN MELBOURNE WOONDEN DE MEESTE OVERLEVENDEN 150 00:09:37,840 --> 00:09:40,160 VAN DE HOLOCAUST BUITEN ISRAËL 151 00:09:44,120 --> 00:09:49,000 Ik heb nooit een overlevende van de Holocaust ontmoet... 152 00:09:49,080 --> 00:09:52,120 die over die ervaringen wil praten. 153 00:09:53,200 --> 00:09:57,280 We zijn nu op weg naar meneer Abram Goldberg. 154 00:09:57,960 --> 00:10:03,160 Hij was een van de oprichters van het Holocaustmuseum in Melbourne. 155 00:10:04,760 --> 00:10:08,240 Over tien dagen is hij jarig. Dan wordt hij 100 jaar. 156 00:10:11,760 --> 00:10:13,120 OP 29 AUGUSTUS 1944 157 00:10:13,200 --> 00:10:17,280 WERDEN ABRAM EN ZIJN MOEDER VANUIT LODZ IN POLEN 158 00:10:17,360 --> 00:10:19,480 NAAR AUSCHWITZ II-BIRKENAU GEDEPORTEERD 159 00:10:19,560 --> 00:10:25,520 ABRAM WAS 19 JAAR OUD TOEN HIJ IN HET KAMP KWAM 160 00:10:26,280 --> 00:10:30,040 Weet u nog wat u dacht toen de deuren open gingen? 161 00:10:30,120 --> 00:10:34,400 Ik dacht alleen aan wat ik ging doen om mijn moeder te redden. 162 00:10:34,480 --> 00:10:35,840 Juist. Oké. 163 00:10:36,440 --> 00:10:43,160 En toen mijn moeder uit die hoge veewagen moest komen... 164 00:10:43,240 --> 00:10:45,240 wisten we niet wat die vlammen waren. 165 00:10:45,320 --> 00:10:47,960 Juist. -Niemand wist ergens van. 166 00:10:48,040 --> 00:10:50,040 Je wist alleen dat het een hel was. 167 00:10:51,200 --> 00:10:54,400 Toen ze zag hoe de mensen buiten werden behandeld... 168 00:10:54,480 --> 00:10:56,920 wist ze dat ze het niet zou overleven. 169 00:10:57,000 --> 00:10:58,200 Nee. Oké. 170 00:10:59,320 --> 00:11:01,200 Dus ze kijkt me aan en zegt: 171 00:11:01,280 --> 00:11:04,920 'Abram, je moet al het mogelijke doen om dit te overleven.' 172 00:11:06,320 --> 00:11:09,280 Toen wist ik waar ik mijn leven aan zou wijden. 173 00:11:10,120 --> 00:11:11,600 En dat doe ik nu. 174 00:11:13,360 --> 00:11:16,480 En dat heeft u heel goed gedaan. -Zodat de wereld dit niet vergeet. 175 00:11:22,320 --> 00:11:26,400 Ik voel me zo vereerd dat ik met u heb kunnen praten. 176 00:11:26,480 --> 00:11:30,640 Want niemand heeft het mij ooit verteld. Niemand wilde het... 177 00:11:30,720 --> 00:11:33,600 Ik zorgde dat mijn kinderen het weten. 178 00:11:33,680 --> 00:11:35,800 GEDENK 179 00:11:38,280 --> 00:11:41,280 In Australië worden jonge joden vaak opgevoed in de schaduw... 180 00:11:41,360 --> 00:11:44,200 van de vervolgingservaringen van hun ouders. 181 00:11:45,080 --> 00:11:48,800 ONDERZOEK TOONT AAN DAT HOLOCAUST-TRAUMA 182 00:11:48,880 --> 00:11:52,560 AAN DE VOLGENDE GENERATIE WORDT DOORGEGEVEN 183 00:11:55,280 --> 00:11:57,240 Ik ben George Halasz en ik heb 25 jaar... 184 00:11:57,320 --> 00:11:59,280 DR. GEORGE HALASZ TRAUMAONDERZOEKER 185 00:11:59,360 --> 00:12:01,840 onderzoek gedaan naar intergenerationeel trauma... 186 00:12:01,920 --> 00:12:05,640 op basis van de eigen ervaringen van mijn moeder Alice... 187 00:12:05,720 --> 00:12:07,480 die de Holocaust heeft overleefd. 188 00:12:08,200 --> 00:12:11,360 U bent net als ik van de tweede generatie. 189 00:12:11,440 --> 00:12:15,160 Was u benieuwd naar hun verhalen? 190 00:12:15,240 --> 00:12:18,400 Ik was al op het punt beland dat ik geen vragen meer stelde... 191 00:12:18,480 --> 00:12:20,600 want mijn ouders gaven nooit antwoord. 192 00:12:21,360 --> 00:12:26,360 Dat zegt mij dat ze het liever geheim wilden houden. 193 00:12:26,440 --> 00:12:27,320 Klopt. 194 00:12:27,400 --> 00:12:32,160 Denkt u dat een of allebei uw ouders er ongevoelig voor waren geworden? 195 00:12:32,240 --> 00:12:35,520 Mijn moeder zeker niet. Maar mijn vader zou goed kunnen. 196 00:12:35,600 --> 00:12:41,120 Gewoon omdat ik bij hem nooit enige emotie zag. 197 00:12:41,200 --> 00:12:42,080 Juist. 198 00:12:42,600 --> 00:12:45,240 Er moet hem in het kamp iets zijn overkomen... 199 00:12:46,120 --> 00:12:47,400 wat hem zo verdoofde... 200 00:12:47,880 --> 00:12:51,640 dat hij in iemand veranderde die alleen vooruit keek... 201 00:12:51,720 --> 00:12:53,240 en nooit achterom keek. 202 00:12:54,720 --> 00:12:57,000 Luister. Ik heb dingen gezien... 203 00:12:57,440 --> 00:12:59,400 Moorden, begrijp je wel? 204 00:12:59,480 --> 00:13:02,800 Marteling. Afranselingen. Begrijp je? 205 00:13:03,840 --> 00:13:08,800 Het is niet te geloven. Jongens en gevangenen vermoordden elkaar. 206 00:13:09,520 --> 00:13:10,680 Wat ik hoor, is... 207 00:13:10,760 --> 00:13:16,560 dat uw vader ondanks zijn ervaringen in Auschwitz-Birkenau... 208 00:13:17,680 --> 00:13:20,400 hoe dan ook verder ging met zijn leven. 209 00:13:20,480 --> 00:13:23,600 Als jij iets overleeft terwijl iedereen om je heen doodgaat... 210 00:13:24,240 --> 00:13:27,760 denk je bij jezelf: 'Vandaag heb ik het overleefd.' 211 00:13:28,280 --> 00:13:30,840 Dat is overlevingsinstinct. 212 00:13:30,920 --> 00:13:34,080 Ja, dat kan heel goed kloppen. -Ja. 213 00:13:35,120 --> 00:13:40,440 De ervaringen die Holocausttrauma veroorzaakt, waren zo overweldigend... 214 00:13:40,520 --> 00:13:44,280 dat het je lichaam en geest daadwerkelijk veranderde. 215 00:13:44,760 --> 00:13:51,120 Deze aanhoudende overlevingsstand wordt 'traumatische ervaring' genoemd. 216 00:13:52,880 --> 00:13:55,280 Waarom was mijn vader zo gehard? 217 00:13:55,360 --> 00:13:58,200 Waarom was mijn moeder zo depressief? 218 00:13:58,800 --> 00:14:04,840 Hoe moeten zij zich elke ochtend weer gevoeld moeten hebben... 219 00:14:04,920 --> 00:14:08,240 met de gedachte: 'Zal ik over tien minuten nog leven? 220 00:14:08,320 --> 00:14:10,920 Of komt er zo iemand langs om me dood te schieten?' 221 00:14:11,000 --> 00:14:13,840 Dat wil ik begrijpen en voelen. 222 00:14:18,480 --> 00:14:20,960 Ik denk dat ik weer terug wil. 223 00:14:23,640 --> 00:14:25,880 Naar Birkenau. Naar het kamp. 224 00:14:29,240 --> 00:14:32,920 Ik dacht dat u nooit terug naar Europa zou gaan. 225 00:14:36,560 --> 00:14:40,000 Waar ik het meest spijt van heb als het op mijn vader aankomt... 226 00:14:40,840 --> 00:14:43,600 is dat ik er niet met hem naartoe ben gevlogen. 227 00:14:45,960 --> 00:14:48,720 Ik ben doodsbang voor Auschwitz. 228 00:14:49,880 --> 00:14:54,200 Je hoort de verhalen, je leest het boek en je kijkt de miniserie. 229 00:14:54,280 --> 00:14:58,200 Maar om daadwerkelijk op de plek te gaan staan waar zij stonden... 230 00:14:59,720 --> 00:15:02,120 Ik weet niet. Ik loop het te mijden. 231 00:15:02,200 --> 00:15:03,960 Ik ben nu 63 jaar. 232 00:15:06,440 --> 00:15:08,320 En ik word badend in het zweet wakker. 233 00:15:11,560 --> 00:15:15,920 Waarom durf ik dit niet? Dit is het verhaal van mijn ouders. 234 00:15:17,520 --> 00:15:18,760 Ik moet het nu gaan doen. 235 00:15:19,960 --> 00:15:24,440 Sleutels, telefoon, portemonnee, paspoort. 236 00:15:24,520 --> 00:15:26,120 Ik ben klaar voor vertrek. 237 00:15:26,200 --> 00:15:29,680 Moet je zien. Dit is echt. Het gaat nu gebeuren. 238 00:15:41,200 --> 00:15:43,560 VOOR GARY NAAR AUSCHWITZ GAAT 239 00:15:43,640 --> 00:15:48,080 WIL HIJ ZIEN WAAR ZIJN OUDERS ZIJN OPGEGROEID 240 00:15:54,720 --> 00:15:57,600 SLOWAKIJE 241 00:15:57,680 --> 00:16:00,320 Waar in Tsjechoslowakije bent u geboren? 242 00:16:00,400 --> 00:16:04,760 In een kleine plaats die Krompachy heet, in Slowakije. 243 00:16:07,720 --> 00:16:09,240 225 KILOMETER VAN AUSCHWITZ 244 00:16:09,320 --> 00:16:12,680 Moet je zien. Dit uitzicht is zo waanzinnig mooi. 245 00:16:13,600 --> 00:16:15,680 Met die heuvels en het dal. 246 00:16:17,680 --> 00:16:19,720 Stel dat je dat elke ochtend ziet. 247 00:16:20,960 --> 00:16:23,360 Wat een vredige plek om op te groeien. 248 00:16:23,440 --> 00:16:26,200 Hoe zag het er toen uit? 249 00:16:29,600 --> 00:16:33,320 Ik weet helemaal niks over Krompachy. 250 00:16:33,400 --> 00:16:40,240 Ik weet alleen dat mijn vader met zijn ouders in Krompachy woonde. 251 00:16:41,800 --> 00:16:44,920 Moet je nagaan wat een schok het was. 252 00:16:45,000 --> 00:16:47,440 Er stond een oorlog op uitbreken. 253 00:16:51,120 --> 00:16:55,680 In 1942 kwamen de Duitsers naar Slowakije. 254 00:16:55,760 --> 00:16:56,600 Ja. 255 00:16:56,680 --> 00:17:00,960 Had u daarvoor enig idee dat ze uw kant op kwamen? 256 00:17:02,320 --> 00:17:03,320 Niet... 257 00:17:03,920 --> 00:17:05,560 Wat ik wil zeggen... 258 00:17:06,040 --> 00:17:09,040 Ik had het nooit geloofd, weet u. 259 00:17:11,600 --> 00:17:13,000 Ik kon het niet geloven... 260 00:17:13,080 --> 00:17:17,960 want we woonden in een heel andere omgeving. 261 00:17:20,560 --> 00:17:22,640 Gary heeft geen enkel benul... 262 00:17:23,320 --> 00:17:29,040 wat hij de komende dagen hier gaat zien, voelen en te weten zal komen. 263 00:17:32,400 --> 00:17:36,880 Hij hoort dit nu voor het eerst als man van voor in de zestig. 264 00:17:38,040 --> 00:17:42,360 Ik verwacht dat dit een heel emotionele reis gaat worden. 265 00:17:42,440 --> 00:17:43,880 Maar ik ben er voor hem. 266 00:17:45,680 --> 00:17:49,680 IN 2020 LIET HEATHER EEN HOLOCAUSTMONUMENT MAKEN 267 00:17:49,760 --> 00:17:52,400 DAT SPECIAAL IS OPGEDRAGEN AAN LALI 268 00:17:56,200 --> 00:17:57,240 Heather. 269 00:18:01,840 --> 00:18:05,640 Er is geen specialere plek in Krompachy dan waar we nu staan. 270 00:18:06,440 --> 00:18:09,080 SOKOLOV HOLOCAUSTMONUMENT 271 00:18:09,160 --> 00:18:12,400 Dit is mijn geschenk aan jouw vader en moeder. En jou en je meiden. 272 00:18:12,480 --> 00:18:15,240 En mijn meiden. -Ja, dit is het. 273 00:18:16,840 --> 00:18:19,680 Lenka, kom er maar bij staan. -Hoi, Lenka. 274 00:18:19,760 --> 00:18:21,920 Aangenaam kennis te maken. -Van hetzelfde. 275 00:18:22,000 --> 00:18:24,120 Kun je dit vertalen, Lenka? 276 00:18:24,200 --> 00:18:25,440 Het is me een eer. 277 00:18:25,520 --> 00:18:28,640 Er staat: 'Ter nagedachtenis van Mr Ludwig Eisenberg Sokolov... 278 00:18:28,720 --> 00:18:30,400 LENKA PUSTAY ONDERZOEKER EN TOLK 279 00:18:30,480 --> 00:18:33,160 die hier heeft gewoond. 280 00:18:33,640 --> 00:18:37,080 En dit monument is ook opgedragen... 281 00:18:37,160 --> 00:18:41,880 aan alle mensen die zijn beroofd van hun vrijheid... 282 00:18:41,960 --> 00:18:46,000 waardigheid, thuis en hun eigen naam. 283 00:18:46,080 --> 00:18:49,600 Ter nagedachtenis aan alle slachtoffers van de Holocaust.' 284 00:18:49,680 --> 00:18:52,240 Daar zou mijn vader zo trots op zijn geweest. 285 00:18:52,320 --> 00:18:53,840 Niet te geloven. 286 00:18:55,520 --> 00:18:57,440 We zijn heel trots dat het hier staat. 287 00:18:58,720 --> 00:19:01,840 Dit beeld... 288 00:19:01,920 --> 00:19:04,400 staat in mijn hoofd gebrand. 289 00:19:05,960 --> 00:19:09,480 Mijn hele leven hielden mijn ouders elkaars hand vast. 290 00:19:11,640 --> 00:19:13,160 Ze waren zo verliefd. 291 00:19:19,840 --> 00:19:22,640 Ging u in Krompachy naar school? -Ja. 292 00:19:22,720 --> 00:19:24,200 Ja, ik ging naar school. 293 00:19:26,200 --> 00:19:29,640 Ik ging acht jaar naar de normale school... 294 00:19:29,720 --> 00:19:31,920 zoals elk kind dat moest. 295 00:19:35,040 --> 00:19:35,920 Hoi. -Gary? 296 00:19:36,000 --> 00:19:37,240 ANNA PUSTAY GESCHIEDKUNDIGE 297 00:19:37,320 --> 00:19:38,680 Ik ben Gary, ja. -Anna. 298 00:19:38,760 --> 00:19:40,280 Aangenaam, Anna. 299 00:19:41,240 --> 00:19:43,760 Goedemorgen. -Goedemorgen. 300 00:19:46,760 --> 00:19:48,720 Mag ik in een bankje gaan zitten? 301 00:19:48,800 --> 00:19:51,480 Ze zijn denk ik niet van toen. -Dat maakt niet uit. 302 00:19:51,560 --> 00:19:52,760 Dit is het lokaal. -Ga zitten. 303 00:19:54,320 --> 00:19:55,360 Achterin... 304 00:19:55,440 --> 00:19:58,640 Ja, pa zou nooit vooraan gaan zitten. -Juist. 305 00:19:58,720 --> 00:20:01,120 Hij vertelde me eens dat hij vroeger op school... 306 00:20:01,200 --> 00:20:04,880 altijd naar buiten keek en zat te dagdromen. 307 00:20:04,960 --> 00:20:05,960 Kijk dit eens, pa. 308 00:20:06,040 --> 00:20:09,200 Ik zit op jouw plek naar buiten te kijken... 309 00:20:09,280 --> 00:20:11,880 in jouw geboorteplaats. Wat cool. 310 00:20:25,680 --> 00:20:28,680 Toen het boek 'De Tatoeëerder van Auschwitz' uitkwam... 311 00:20:30,160 --> 00:20:34,960 realiseerde ik me dat Lali in 1916 was geboren. 312 00:20:38,120 --> 00:20:40,880 Mijn vader is ook in 1916 geboren. 313 00:20:40,960 --> 00:20:44,160 We hopen dat je je vader Lali eruit kan halen. 314 00:20:45,360 --> 00:20:47,520 Hij moet een van die twee zijn geweest. 315 00:20:48,280 --> 00:20:51,160 Waarschijnlijk deze hier. Dit is hem, zeker weten. 316 00:20:52,240 --> 00:20:54,720 Daar, in zijn nette pakje. 317 00:20:56,880 --> 00:21:00,440 Gary, neem dit mee als herinnering aan je vader. 318 00:21:00,520 --> 00:21:01,680 Echt? 319 00:21:03,600 --> 00:21:06,080 En neem het mee als herinnering. 320 00:21:06,160 --> 00:21:08,040 Houd dit bij je als herinnering. 321 00:21:08,120 --> 00:21:09,200 Ontzettend bedankt. 322 00:21:10,720 --> 00:21:14,160 Ik heb nooit een foto van mijn vader van voor de oorlog gezien. 323 00:21:14,240 --> 00:21:15,040 Er was niks. 324 00:21:15,440 --> 00:21:16,560 Dank u wel. 325 00:21:16,640 --> 00:21:18,680 Ontzettend bedankt. -Heel graag gedaan. 326 00:21:22,520 --> 00:21:26,400 Vandaag was een geweldige dag. 327 00:21:41,440 --> 00:21:46,400 Ik heb iets gevonden waarvan ik denk dat je het graag wil zien. 328 00:21:47,200 --> 00:21:50,840 Ik kan bevestigen dat we een huis hebben gevonden... 329 00:21:50,920 --> 00:21:55,320 waar je vader in 1930 heeft gewoond. 330 00:21:56,320 --> 00:21:57,680 MIROSLAV DUTKO GESCHIEDKUNDIGE 331 00:21:57,760 --> 00:21:58,760 Dit is Miro. -Hoi, Miro. 332 00:21:58,840 --> 00:22:00,720 Heel leuk je te ontmoeten. -Insgelijks. 333 00:22:00,800 --> 00:22:04,080 Heel mooie vondst. Goed gedaan. -Dank je wel. 334 00:22:07,200 --> 00:22:11,360 De huizen hier zijn vervallen en moeten worden gesloopt. 335 00:22:12,040 --> 00:22:15,080 Dit deel van het gebouw was voor de dieren. 336 00:22:15,160 --> 00:22:16,800 De stal dus. -Ja. 337 00:22:16,880 --> 00:22:20,280 Stel je voor dat daar een paar konijnen zaten... 338 00:22:20,360 --> 00:22:23,160 en misschien een stel kippen. 339 00:22:23,240 --> 00:22:25,320 En ook een paard. 340 00:22:27,360 --> 00:22:29,640 We hadden thuis paarden... 341 00:22:29,720 --> 00:22:32,480 en twee mensen die spullen sjouwden... 342 00:22:33,000 --> 00:22:38,040 van het station naar de plekken waar ze naartoe moesten. 343 00:22:38,120 --> 00:22:41,080 Hielp u mee in het familiebedrijf? 344 00:22:41,160 --> 00:22:43,280 Nee, niet echt. 345 00:22:50,280 --> 00:22:55,600 We komen nu eindelijk bij het huis van je grootvader aan... 346 00:22:55,680 --> 00:22:56,960 waar je vader heeft gewoond. 347 00:23:00,840 --> 00:23:04,040 Dit is het trapje naar het huis. 348 00:23:04,120 --> 00:23:07,880 Hier hebben de familieleden vast ook gelopen. 349 00:23:10,120 --> 00:23:11,320 Gelukkig was men niet groot. 350 00:23:15,560 --> 00:23:19,960 Zoals je ziet, verkeert het in zeer slechte staat. 351 00:23:20,040 --> 00:23:23,840 Dit is waarschijnlijk de laatste gelegenheid om het huis zo te bekijken. 352 00:23:37,240 --> 00:23:44,240 Toen ik binnenkwam, hoopte ik zo dat ik een bepaald gevoel zou krijgen... 353 00:23:44,320 --> 00:23:46,920 of iets spiritueels zou ervaren. 354 00:23:49,520 --> 00:23:55,920 Ik zoek steentjes om op het graf van mijn vader te leggen. 355 00:23:56,000 --> 00:23:59,360 Steentjes van zijn oude huis. 356 00:24:03,680 --> 00:24:04,680 Moet je dit zien. 357 00:24:05,800 --> 00:24:07,480 Dit is genoeg voor beide graven. 358 00:24:11,480 --> 00:24:13,360 Dit is uit de kunst. 359 00:24:16,680 --> 00:24:20,560 Als je een graf bezoekt, hoor je een steentje achter te laten. 360 00:24:21,320 --> 00:24:23,720 Om te laten weten dat je bent geweest. 361 00:24:28,320 --> 00:24:31,280 Weet je nog dat je het over levende geschiedenis had? 362 00:24:32,960 --> 00:24:35,680 Dit is de geschiedenis van waar ze hebben gewoond. 363 00:24:38,160 --> 00:24:40,280 Het is niet te geloven. 364 00:24:50,640 --> 00:24:53,960 Hallo, Lali uit Krompachy. 365 00:24:56,400 --> 00:24:57,520 Ik moet gaan. 366 00:24:58,720 --> 00:24:59,720 Wacht. 367 00:25:01,040 --> 00:25:02,360 Ik weet niet hoe je heet. 368 00:25:03,280 --> 00:25:04,280 Ik ben Gita. 369 00:25:09,320 --> 00:25:13,120 Waar bent u geboren? -Vranov nad Topľou in Slowakije. 370 00:25:15,360 --> 00:25:19,560 Er woonden zo'n 200 families in dat plaatsje. 371 00:25:19,640 --> 00:25:20,680 290 KM VAN AUSCHWITZ 372 00:25:20,760 --> 00:25:22,880 Het was een heel hechte plaats. 373 00:25:23,720 --> 00:25:25,920 Waren het 200 joodse families of... 374 00:25:26,000 --> 00:25:27,800 Joodse families, ja. 375 00:25:29,320 --> 00:25:31,520 Uit hoeveel mensen bestond uw directe familie? 376 00:25:32,880 --> 00:25:36,200 Zes kinderen, wijlen mijn vader en mijn moeder. 377 00:25:38,720 --> 00:25:44,400 We willen je de geboorteakte van je moeder laten zien. 378 00:25:45,480 --> 00:25:48,720 Die hebben we hier bij de burgerlijke stand gevonden. 379 00:25:49,520 --> 00:25:50,600 Ik krijg tintelingen. 380 00:25:54,480 --> 00:25:56,400 Rustig aan. -Juist, rustig aan. 381 00:25:56,480 --> 00:25:58,840 Want anders raak ik zo overweldigd. 382 00:26:02,720 --> 00:26:04,080 Deze foto ken ik niet. 383 00:26:04,680 --> 00:26:05,760 Dat... 384 00:26:05,840 --> 00:26:08,240 Hoe modieus is mijn moeder hier? 385 00:26:08,320 --> 00:26:11,520 En kijk eens. Kijk die glimlach. 386 00:26:11,600 --> 00:26:13,920 Ik zie geen trauma in deze foto. 387 00:26:14,000 --> 00:26:17,400 Dit is een oprecht gelukkig iemand. 388 00:26:17,480 --> 00:26:18,920 Die blij is dat ze leeft. 389 00:26:19,480 --> 00:26:22,600 Best een gave foto, hè? Mijn lieve moeder. 390 00:26:24,880 --> 00:26:26,960 Gary, op deze plek... 391 00:26:27,040 --> 00:26:31,400 werd de geboorte van elk kind in Vranov opgetekend. 392 00:26:31,480 --> 00:26:33,560 De eerste en waarschijnlijk de bijzonderste. 393 00:26:34,440 --> 00:26:36,240 Mam. -Dat is je moeder. 394 00:26:36,320 --> 00:26:37,160 Ja. 395 00:26:37,600 --> 00:26:41,840 Dit zijn de gegevens van dat ze in Vranov is geboren. 396 00:26:42,360 --> 00:26:45,960 Op 11 maart 1925. 397 00:26:46,840 --> 00:26:52,120 En hier zie je de gegevens van je moeders zussen. 398 00:26:52,200 --> 00:26:54,840 Daar hebben we Rachel, Golda en Franny. 399 00:26:55,600 --> 00:26:57,200 Die zijn niet thuisgekomen. 400 00:26:59,640 --> 00:27:00,720 Niet thuisgekomen. 401 00:27:02,480 --> 00:27:03,520 Ja. Oké. 402 00:27:05,680 --> 00:27:06,880 De hufters. 403 00:27:11,040 --> 00:27:14,680 GITA'S OUDERS EN ZUSSEN WERDEN NAAR EEN VERNIETIGINGSKAMP 404 00:27:14,760 --> 00:27:16,880 IN HET POOLSE LUBLIN GESTUURD 405 00:27:17,920 --> 00:27:20,320 Waarom zei uw moeder niets over haar zusjes? 406 00:27:22,040 --> 00:27:23,600 Wat moet ik daar op zeggen? 407 00:27:24,120 --> 00:27:29,680 Hoe uiterst gesloten moet mijn moeder geweest zijn... 408 00:27:29,760 --> 00:27:32,320 dat ze niet eens zei dat ze drie zusjes had? 409 00:27:33,840 --> 00:27:35,320 Ik hou ontzettend van mijn vader... 410 00:27:36,200 --> 00:27:39,600 maar mijn hart heb ik van mijn moeder. 411 00:27:40,960 --> 00:27:45,280 Dus dit heeft net wat meer betekenis. 412 00:27:45,840 --> 00:27:48,200 Ze heeft het gewoon weggedrukt. 413 00:27:48,280 --> 00:27:49,440 Ze drukte het zo ver weg. 414 00:27:49,520 --> 00:27:53,360 Misschien was ze daarom zo depressief, omdat ze alles zo diep wegstopte. 415 00:27:53,440 --> 00:27:55,680 Maar het zat nog steeds in haar achterhoofd. 416 00:27:55,760 --> 00:27:58,960 Dat verklaart haar nachtmerries. 417 00:27:59,720 --> 00:28:03,480 VAN DE 1700 VANUIT VRANOV NAD TOPL'OU GEDEPORTEERDE JODEN 418 00:28:03,560 --> 00:28:08,040 KWAMEN ER AAN HET EIND VAN DE OORLOG SLECHTS 120 TERUG 419 00:28:08,120 --> 00:28:09,440 Waar we nu staan... 420 00:28:09,520 --> 00:28:12,960 het oude hart van de joodse gemeenschap... 421 00:28:13,040 --> 00:28:16,600 staat symbool voor wat er in heel Europa plaatsvond. 422 00:28:16,680 --> 00:28:18,480 Ik zal het als volgt formuleren. 423 00:28:18,560 --> 00:28:21,080 Hier stond een synagoge... 424 00:28:24,400 --> 00:28:25,880 en toen niet meer. 425 00:28:25,960 --> 00:28:29,600 Hier stond het rituele bad, een 'mikvah'. 426 00:28:29,680 --> 00:28:31,880 En toen niet meer. 427 00:28:31,960 --> 00:28:35,040 Hier woonden joden en toen niet meer. 428 00:28:35,600 --> 00:28:38,280 Het enige dat ervan over is, is een plaquette. 429 00:28:39,680 --> 00:28:41,680 Meer is er niet van over. 430 00:28:41,760 --> 00:28:47,360 Dit hier was de muur van de synagoge waar mijn moeder naartoe ging. 431 00:28:48,440 --> 00:28:51,400 Een stukje steen van de synagoge van mijn moeder... 432 00:28:51,480 --> 00:28:53,320 die er nu niet meer is. 433 00:29:00,200 --> 00:29:04,280 We lezen fragmenten uit de Shoah-beelden van mijn moeder. 434 00:29:04,360 --> 00:29:06,720 Het was een fenomenaal project... 435 00:29:06,800 --> 00:29:11,000 waarbij het verhaal van elke nog levende overlevende... 436 00:29:11,080 --> 00:29:16,280 van de Holocaust werd opgenomen. 437 00:29:16,800 --> 00:29:21,240 Als je het niet erg vindt, lees ik een stukje voor van wat... 438 00:29:24,000 --> 00:29:25,520 mijn moeder zich herinnerde. 439 00:29:27,480 --> 00:29:29,040 'Dus ik ging naar school.' 440 00:29:29,840 --> 00:29:31,960 'En toen werd ik van school getrapt.' 441 00:29:33,240 --> 00:29:35,040 'Net als alle andere jonge mensen... 442 00:29:37,280 --> 00:29:40,640 had ik dingen die ik wilde onderzoeken.' 443 00:29:41,280 --> 00:29:45,320 'Op je zeventiende weet je nog niet goed wat je wil gaan doen.' 444 00:29:45,400 --> 00:29:48,720 'We wisten dat het geen goede tijd was.' 445 00:29:49,480 --> 00:29:54,920 'Ze wisten dat er iets mis was, maar begrepen niet precies wat.' 446 00:29:56,120 --> 00:29:58,120 'En toen stelden ze haar de vraag.' 447 00:30:00,400 --> 00:30:03,040 'En kon uw vader op dat punt blijven werken?' 448 00:30:04,160 --> 00:30:09,960 'Nee. Ze pakten de bakkerij af. Toen begonnen de problemen.' 449 00:30:10,840 --> 00:30:15,840 'En een paar weken nadat de boel was gesloten, namen ze ons mee.' 450 00:30:20,520 --> 00:30:24,800 En voor haar was dat eenvoudige leven... 451 00:30:25,800 --> 00:30:28,240 in één nacht weg. 452 00:30:29,560 --> 00:30:32,360 Haar jeugd. Weg. 453 00:30:33,440 --> 00:30:34,720 De familie... 454 00:30:36,520 --> 00:30:37,880 was verscheurd. 455 00:30:38,720 --> 00:30:39,640 Weg. 456 00:30:39,720 --> 00:30:41,200 Alles was... 457 00:30:42,560 --> 00:30:43,560 gewoon... 458 00:30:45,920 --> 00:30:46,880 weg. 459 00:30:58,600 --> 00:31:01,800 IN 1942 DEPORTEERDE SLOWAKIJE HAAR JOODSE BEVOLKING 460 00:31:01,880 --> 00:31:03,880 NAAR HET DOOR DE NAZI'S BEZETTE POLEN 461 00:31:03,960 --> 00:31:07,600 ALS EERSTE VAN DE DUITSE BONDGENOTEN 462 00:31:08,320 --> 00:31:10,640 Slowaken zijn altijd al antisemieten geweest. 463 00:31:11,160 --> 00:31:14,120 Als je het vroeg, wist iedereen dat je een jood was. 464 00:31:14,760 --> 00:31:17,600 Maar vanbinnen haatten ze je misschien wel. 465 00:31:17,680 --> 00:31:19,200 PRESIDENT TISO HOLIC, 17 AUGUSTUS 1942 466 00:31:19,280 --> 00:31:21,840 Mensen vragen of wat er met joden wordt gedaan wel christelijk is. 467 00:31:22,280 --> 00:31:24,440 Is het humaan? Is het geen diefstal? 468 00:31:25,520 --> 00:31:28,800 Dan vraag ik u of het christelijk is dat een land... 469 00:31:28,880 --> 00:31:32,320 zich van zijn eeuwige vijand wil ontdoen, de jood? 470 00:31:32,400 --> 00:31:34,760 Slowaken, werp je parasieten af. 471 00:31:34,840 --> 00:31:39,960 PRESIDENT JOZEF TISO WAS EEN FEL NAZICOLLABORATEUR 472 00:31:49,320 --> 00:31:50,640 314 KILOMETER VAN AUSCHWITZ 473 00:31:50,720 --> 00:31:52,840 PERMANENTE TENTOONSTELLING VAN HET HOLOCAUSTMUSEUM 474 00:31:56,920 --> 00:32:02,160 MADELINE VADKERTY ONDERZOEKT DE VERHALEN 475 00:32:02,240 --> 00:32:04,360 VAN SLOWAAKSE JODEN TIJDENS DE HOLOCAUST 476 00:32:04,440 --> 00:32:09,360 Ik heb hier een brief aan Jozef Tiso van een jongetje van zes. 477 00:32:09,800 --> 00:32:12,200 Ik heb een kind van zeven, dus nu... 478 00:32:12,280 --> 00:32:16,280 stel ik me voor dat zij zo'n brief schrijft. 479 00:32:16,360 --> 00:32:18,480 Het is gewoonweg verbijsterend. 480 00:32:18,560 --> 00:32:21,360 Dit is de jongste schrijver die ik tot nu toe ben tegengekomen. 481 00:32:21,440 --> 00:32:23,240 Dit jongetje schrijft: 482 00:32:23,320 --> 00:32:26,680 'Beste meneer de president, ik bid elke avond dat u gezond blijft. 483 00:32:27,200 --> 00:32:30,240 Mama zegt altijd dat als ik braaf ben... 484 00:32:30,320 --> 00:32:32,560 Jezus mij een prachtig geschenk zal geven... 485 00:32:32,640 --> 00:32:37,280 van meneer de president.' En dat is vrijstelling. 486 00:32:37,360 --> 00:32:41,720 NAAR SCHATTING WERDEN ER 20.000 BEROEPEN OP TISO GEDAAN 487 00:32:41,800 --> 00:32:43,760 WAARVAN ER MEER DAN 95% WERD AFGEWEZEN 488 00:32:43,840 --> 00:32:48,280 Ik wil het even met u hebben over het stukje propaganda... 489 00:32:48,360 --> 00:32:50,400 dat hier achter ons hangt. 490 00:32:50,480 --> 00:32:54,280 Er staat: 'Hij is het. U herkent hem aan de ster. 491 00:32:55,000 --> 00:32:58,520 Hij neemt alles voor zichzelf. 492 00:32:58,960 --> 00:33:03,480 Hij treedt op tegen de staat en haar vrienden.' 493 00:33:03,560 --> 00:33:09,320 Het dragen van de gele Davidsster was verplicht door de jodenwet. 494 00:33:09,400 --> 00:33:12,240 En in de Slowaakse pers werd die aangeprezen... 495 00:33:12,320 --> 00:33:16,600 als de meest strenge rassenwet in heel Europa. 496 00:33:16,680 --> 00:33:19,440 Zelfs nog strenger dan die van de nazi's. 497 00:33:19,520 --> 00:33:25,240 Je mocht niet naar sportwedstrijden, parken, restaurants of de bioscoop. 498 00:33:25,320 --> 00:33:30,120 Je mocht niet eens op dezelfde tijden als anderen naar de markt. 499 00:33:30,200 --> 00:33:33,640 Wat voor mens ben je dan? 500 00:33:33,720 --> 00:33:37,440 Dit soort dingen kregen uw ouders toen te zien. 501 00:33:37,520 --> 00:33:41,040 Dit suggereerde dat joden verantwoordelijk waren... 502 00:33:41,120 --> 00:33:44,960 voor alle problemen in het land, wat onmogelijk is. 503 00:33:45,040 --> 00:33:48,280 Want destijds vertegenwoordigden ze maar 3,6% van de bevolking. 504 00:33:48,360 --> 00:33:50,120 Verbijsterend, nietwaar? 505 00:33:51,120 --> 00:33:53,320 Ik moest weg. Ze kwamen niet naar ons thuis. 506 00:33:53,400 --> 00:33:56,040 Ze hingen alleen aankondigingen op... 507 00:33:56,120 --> 00:34:01,320 dat het oudste kind van elk gezin... 508 00:34:01,400 --> 00:34:04,360 op die avond naar die plek moest komen. 509 00:34:04,440 --> 00:34:06,520 Anders namen ze de ouders mee. 510 00:34:06,600 --> 00:34:08,240 Dus ik moest wel gaan. 511 00:34:09,120 --> 00:34:10,240 Dus daar ging ik. 512 00:34:10,960 --> 00:34:14,800 Ik was in maart zeventien geworden... 513 00:34:14,880 --> 00:34:18,440 en in april werden we al gedeporteerd. 514 00:34:18,520 --> 00:34:21,360 Dus de Slowaakse regering kwam uw ouders halen. 515 00:34:21,440 --> 00:34:25,800 Ja. En niet alleen mijn ouders, maar alle joden. 516 00:34:25,880 --> 00:34:28,760 Ze namen iedereen mee die ze maar konden vinden. 517 00:34:30,120 --> 00:34:34,720 De Slowaakse regering betaalde 500 reichsmark per gedeporteerde jood. 518 00:34:34,800 --> 00:34:36,480 Wist u dat? -Nee. 519 00:34:36,560 --> 00:34:39,760 En ze moesten voor het 'transport' betalen. 520 00:34:40,160 --> 00:34:44,480 Dat maakt het heel ongemakkelijk om op dit moment... 521 00:34:44,560 --> 00:34:47,120 op dit moment op deze plek te zijn. 522 00:34:47,200 --> 00:34:52,000 Het land waar mijn ouders woonden, en hun broers en zussen. 523 00:34:52,080 --> 00:34:57,480 En nu weet ik dat de regering graag voor hun deportatie wilde betalen. 524 00:34:57,560 --> 00:35:03,040 Dan wil ik er wel bij zeggen dat niet iedereen een hekel aan joden had. 525 00:35:03,120 --> 00:35:03,920 Ja. 526 00:35:04,000 --> 00:35:06,880 Maar de sociale druk was enorm... 527 00:35:06,960 --> 00:35:11,040 om niet met joden om te gaan en ze op geen enkele manier te helpen. 528 00:35:13,280 --> 00:35:17,880 IN 1942 DEPORTEERDE SLOWAKIJE 58.000 JODEN NAAR AUSCHWITZ 529 00:35:17,960 --> 00:35:22,080 EN ANDERE KAMPEN SLECHTS 800 OVERLEEFDEN DIT 530 00:35:22,720 --> 00:35:26,600 Hoe reageerde de joodse gemeenschap op deze dingen? 531 00:35:27,160 --> 00:35:29,400 Er kwam geen reactie. 532 00:35:29,480 --> 00:35:32,840 Ze konden er niets tegen doen. 533 00:35:32,920 --> 00:35:35,440 Niemand kon er iets tegen doen. 534 00:35:36,400 --> 00:35:37,720 Ik voel me bevoorrecht. 535 00:35:38,240 --> 00:35:42,560 Elke overlevende had wat geluk in zijn leven nodig. 536 00:35:42,640 --> 00:35:45,800 En ik ben een gevolg van dat geluk. 537 00:35:46,400 --> 00:35:47,520 Blijf in de rij. 538 00:35:48,320 --> 00:35:49,600 Kom, doorlopen. 539 00:35:49,920 --> 00:35:51,160 Waar gaan we naartoe? 540 00:35:52,800 --> 00:35:53,800 Polen. 541 00:35:54,720 --> 00:35:56,400 Aansluiten. 542 00:35:56,480 --> 00:36:00,040 Ik hoor dat je monteur kan worden om auto's en motoren te maken. 543 00:36:03,080 --> 00:36:07,600 BRATISLAVA 217 KILOMETER VAN AUSCHWITZ 544 00:36:13,120 --> 00:36:14,480 Best apart om weer terug te zijn. 545 00:36:15,280 --> 00:36:20,080 Hier hebben we gefilmd dat we de wagons in klimmen. 546 00:36:20,160 --> 00:36:21,960 Dat was zo'n rare filmdag. 547 00:36:22,040 --> 00:36:23,440 Ik probeerde me voor te stellen... 548 00:36:24,360 --> 00:36:27,840 wat uw vader dacht toen hij zo'n wagon in klom. 549 00:36:27,920 --> 00:36:30,040 Dat kan ik me bijna niet voorstellen. 550 00:36:30,960 --> 00:36:32,480 En actie. 551 00:36:33,120 --> 00:36:36,400 Wat ging er door jou heen toen jij die wagon in klom? 552 00:36:45,520 --> 00:36:49,680 Ze smeten de deur dicht en toen werd iedereen muisstil. 553 00:36:54,400 --> 00:36:58,080 Dat kon onmogelijk geen diepgaand effect op mensen hebben gehad. 554 00:37:03,120 --> 00:37:06,120 Niemand wist wat er ging gebeuren. 555 00:37:10,680 --> 00:37:12,680 Niemand wist waar we naartoe gingen. 556 00:37:14,320 --> 00:37:20,200 Die ene man is zo klein in dat gigantische kamp. 557 00:37:20,280 --> 00:37:22,160 En hij komt erachter wat daar gebeurt. 558 00:37:23,480 --> 00:37:26,840 Ik zie mijn vader in jouw ogen. 559 00:37:26,920 --> 00:37:30,080 Ik zag mijn vader in de manier waarop je naar Anna keek. 560 00:37:30,720 --> 00:37:33,440 Zo'n liefdevolle blik. 561 00:37:36,400 --> 00:37:37,520 Je ogen. 562 00:37:39,240 --> 00:37:40,280 Zijn die blauw? 563 00:37:40,880 --> 00:37:41,880 Soms. 564 00:37:46,080 --> 00:37:47,080 Is er een probleem? 565 00:37:48,000 --> 00:37:48,840 Nee. 566 00:37:49,920 --> 00:37:51,280 Ik vul de inkt bij. 567 00:37:54,800 --> 00:37:58,640 Hoe moeilijk was het voor jou... 568 00:37:58,720 --> 00:38:01,240 om mijn moeder te spelen... 569 00:38:01,320 --> 00:38:04,280 in een Holocaust-omgeving? 570 00:38:04,360 --> 00:38:07,000 Ontzettend. Het was heel eng. 571 00:38:07,080 --> 00:38:09,800 In het begin was ik doodsbang. 572 00:38:09,880 --> 00:38:12,840 Het voelde als een enorme verantwoordelijkheid. 573 00:38:13,840 --> 00:38:20,840 Ik voelde de aanwezigheid van uw moeder van toen. 574 00:38:20,920 --> 00:38:24,400 En soms voel ik haar aanwezigheid nog. 575 00:38:24,480 --> 00:38:26,400 Serieus? -Echt waar. 576 00:38:26,480 --> 00:38:31,320 Hoe was het voor u om dat verhaal op het scherm te zien? 577 00:38:31,880 --> 00:38:34,520 Ik zal zeggen wat de grootste impact heeft gehad. 578 00:38:34,600 --> 00:38:36,560 Dat je zei: 'God zal niet helpen.' 579 00:38:36,640 --> 00:38:40,360 Maar dit is een extreem orthodoxe vrouw... 580 00:38:40,440 --> 00:38:43,800 voor wie alles door God komt. 581 00:38:44,200 --> 00:38:46,800 Dat was helemaal mijn moeder. 582 00:38:47,640 --> 00:38:48,640 Lali... 583 00:38:51,480 --> 00:38:53,000 Waar is God? 584 00:38:56,840 --> 00:38:59,560 God kan ons niet helpen, Lali. Maar wij kunnen God helpen. 585 00:39:00,760 --> 00:39:04,480 We kunnen Hem laten zien dat liefde nog bestaat. Zelfs hier. 586 00:39:05,600 --> 00:39:07,840 Ik ben seculier opgevoed. 587 00:39:08,800 --> 00:39:12,840 En ik denk dat mijn moeder veel van het geloof heeft losgelaten... 588 00:39:12,920 --> 00:39:15,520 omdat ze misschien in God was teleurgesteld. 589 00:39:16,520 --> 00:39:17,800 Door de oorlog. 590 00:39:20,480 --> 00:39:22,440 Hoe voelt het om te gaan? 591 00:39:22,520 --> 00:39:24,280 Bent u er klaar voor? -Nee. 592 00:39:25,040 --> 00:39:26,360 Zelfs nog minder dan eerst. 593 00:39:27,320 --> 00:39:29,880 Opeens is dat nog... Kijk, ik tril ervan. 594 00:39:29,960 --> 00:39:34,000 Moet je zien. Dat komt niet door de kou, maar omdat ik denk aan... 595 00:39:34,080 --> 00:39:37,680 Birkenau in lopen geeft een heel ander realiteitsbesef... 596 00:39:38,600 --> 00:39:40,160 dan ooit tevoren. 597 00:39:41,360 --> 00:39:43,760 Omdat ik nu zo veel weet... 598 00:39:44,960 --> 00:39:50,000 Als om een of andere reden de zielen van mijn ouders niet in ruste zijn... 599 00:39:50,080 --> 00:39:52,200 zal dit hen misschien wel helpen. 600 00:40:03,040 --> 00:40:04,760 Is dit hem? Stappen we hier in? 601 00:40:07,080 --> 00:40:08,720 IN HET VOORJAAR VAN 1942 602 00:40:08,800 --> 00:40:12,880 WERDEN SLOWAAKSE VROUWEN ALS EERSTEN AFGEVOERD 603 00:40:13,560 --> 00:40:16,920 Mam geeft een beschrijving van haar aankomst... 604 00:40:18,520 --> 00:40:19,680 in Auschwitz. 605 00:40:20,560 --> 00:40:22,880 'Door het raampje in de wagon... 606 00:40:22,960 --> 00:40:26,280 zagen we mensen in gestreepte kleren op de akkers werken. 607 00:40:28,080 --> 00:40:29,680 Dus we zeiden tegen elkaar: 608 00:40:30,560 --> 00:40:36,760 'Dat moeten criminelen zijn. Dat is echt niets voor ons.' 609 00:40:37,920 --> 00:40:39,480 Maar toen we aankwamen... 610 00:40:40,600 --> 00:40:44,360 wachtte ons een zeer nare verrassing. 611 00:40:47,040 --> 00:40:49,920 De SS kwam binnen en begon te schreeuwen. 612 00:40:50,560 --> 00:40:53,240 'Jullie komen hier niet meer weg... 613 00:40:53,320 --> 00:40:55,160 en jullie gaan sterven.' 614 00:40:55,240 --> 00:40:58,120 GITA KWAM IN APRIL 1942 AAN 615 00:41:00,600 --> 00:41:01,440 Halt. 616 00:41:04,280 --> 00:41:07,680 Vrouwen deze kant op, mannen die kant op. Dank u. Doorlopen. 617 00:41:10,160 --> 00:41:11,920 Ik wil het nu weten. 618 00:41:12,000 --> 00:41:16,000 Ik wil zo goed mogelijk weten hoe het voor hen is geweest. 619 00:41:16,080 --> 00:41:18,480 Ik wil in hun voetsporen treden. 620 00:41:18,560 --> 00:41:21,080 Ik ben niet vier keer voor niks geweest. 621 00:41:22,480 --> 00:41:24,480 Dit mag niet de vijfde keer worden. 622 00:41:25,400 --> 00:41:26,640 Deze keer ga ik echt. 623 00:41:32,560 --> 00:41:38,480 POLEN 624 00:41:41,120 --> 00:41:44,120 6.00 UUR 16 SEPTEMBER 2024 625 00:41:44,200 --> 00:41:49,120 Het verbaast me hoe ik me nu voel. 626 00:41:50,280 --> 00:41:53,920 Ik wil zien wat daar is gebeurd. 627 00:41:54,000 --> 00:41:59,520 Ik wil daar dicht bij mijn vader en moeder zijn. 628 00:42:00,600 --> 00:42:01,600 Ik ben er klaar voor. 629 00:42:05,240 --> 00:42:08,520 AUSCHWITZ WAS TUSSEN 1940 EN 1945 OPERATIONEEL 630 00:42:08,600 --> 00:42:13,440 IN HET GROOTSTE EN DODELIJKSTE VAN DE NAZI-VERNIETIGINGSKAMPEN 631 00:42:14,360 --> 00:42:19,000 WERDEN 1 MILJOEN JODEN, 100.000 POLEN, ROMA 632 00:42:19,080 --> 00:42:21,120 SINTI, SOVJETS EN ANDERE GROEPEN GEDOOD 633 00:42:22,000 --> 00:42:23,520 Ik blijf maar trillen. 634 00:42:26,960 --> 00:42:27,840 Oké. 635 00:42:27,920 --> 00:42:30,600 Kom hier. Komt goed. Geef me je hand. 636 00:42:31,800 --> 00:42:33,120 Het gaat wel. 637 00:42:43,040 --> 00:42:44,440 Hoi, Pawel. -Hoi, Gary. 638 00:42:44,520 --> 00:42:47,480 Ik ben Gary. Aangenaam. -Wat fijn u hier te ontmoeten. 639 00:42:47,560 --> 00:42:48,880 PAWEL SAWICKI GIDS 640 00:42:48,960 --> 00:42:51,080 Ik weet dat het een uitdaging wordt... 641 00:42:51,160 --> 00:42:54,320 maar heel erg bedankt dat u naar het monument bent gekomen. 642 00:42:54,400 --> 00:42:57,280 Volgens mij kunnen we beginnen, dus volg mij maar. 643 00:42:57,360 --> 00:42:59,560 Mijn knieën blijven knikken. 644 00:43:02,520 --> 00:43:03,920 Oké. -Oké. 645 00:43:05,160 --> 00:43:09,480 Vanaf 1942 wordt Auschwitz een vernietigingskamp. 646 00:43:10,760 --> 00:43:16,280 Hier voor ons staat de iconische poort... 647 00:43:16,360 --> 00:43:20,600 met de spreuk 'Arbeit Macht Frei', ofwel arbeid bevrijdt. 648 00:43:21,400 --> 00:43:23,240 Ze brachten ons naar Auschwitz. 649 00:43:23,640 --> 00:43:24,720 Ik keek omhoog... 650 00:43:24,800 --> 00:43:30,440 en toen zag ik 'Arbeit Macht Frei' in het Duits staan. 651 00:43:31,120 --> 00:43:34,440 En toen we binnenkwamen, brak de hel los. 652 00:43:38,000 --> 00:43:39,960 Ik kan nog niet naar binnen. Sorry. 653 00:43:49,840 --> 00:43:52,160 Mijn benen blijven trillen. 654 00:43:54,560 --> 00:43:55,560 Oké. 655 00:43:56,960 --> 00:43:57,760 Nee. 656 00:44:00,200 --> 00:44:01,440 Goed, we doen het. 657 00:44:15,320 --> 00:44:19,240 Toen we daar aankwamen, en we de SS zagen... 658 00:44:19,320 --> 00:44:22,720 en de honden en dat ze mensen sloegen... 659 00:44:23,080 --> 00:44:26,160 Toen wisten we hoe laat het was. 660 00:44:36,640 --> 00:44:40,360 In de meeste van deze barakken sliepen de gevangenen. 661 00:44:41,320 --> 00:44:45,400 Het aantal mensen in zo'n gebouw kon oplopen tot meer dan 1000. 662 00:44:47,840 --> 00:44:50,760 Hebben we enig idee waar mijn moeder heeft gezeten? 663 00:44:50,840 --> 00:44:51,720 Nee. 664 00:44:51,800 --> 00:44:54,960 We hebben geen documentatie over uw moeder. 665 00:44:55,680 --> 00:44:58,680 Voor de evacuatie beval de SS... 666 00:44:58,760 --> 00:45:02,360 de gevangenen de documentatie te verbranden. 667 00:45:02,440 --> 00:45:09,280 Volgens onze schattingen is tot 95% van de kampdocumenten vernietigd. 668 00:45:29,120 --> 00:45:30,360 Dus hier... 669 00:45:31,080 --> 00:45:34,160 hebben we een verzameling kinderschoenen. 670 00:45:36,400 --> 00:45:40,560 Sommigen waren van kinderen die nog geen jaar oud waren. 671 00:45:41,600 --> 00:45:43,760 Ik haal me Aviva's voetjes voor de geest. 672 00:45:48,200 --> 00:45:49,560 Schrikbarend, nietwaar? 673 00:45:49,640 --> 00:45:55,840 ER LIGGEN MEER DAN 100.000 PAAR SCHOENEN VAN SLACHTOFFERS 674 00:45:55,920 --> 00:46:01,080 IN HET MUSEUM ZIJN 3800 KOFFERS ONDERGEBRACHT 675 00:46:03,120 --> 00:46:06,720 Als we naar elk van deze voorwerpen kijken, moeten we onthouden... 676 00:46:07,520 --> 00:46:09,680 dat dit één persoon was. -Ja. 677 00:46:09,760 --> 00:46:13,120 Er zit altijd een verhaal, een naam en een persoon aan een voorwerp. 678 00:46:14,160 --> 00:46:18,960 Deze raakt me ook erg, met mijn vaders voornaam erop. Ludwig. 679 00:46:22,960 --> 00:46:24,800 De schaal is gewoonweg... 680 00:46:43,760 --> 00:46:45,000 Heeft u een nummer gekregen? 681 00:46:46,200 --> 00:46:47,240 Ja. 682 00:46:47,320 --> 00:46:50,360 Dat is 32407. 683 00:46:56,560 --> 00:47:00,760 AUSCHWITZ WAS HET ENIGE CONCENTRATIEKAMP 684 00:47:00,840 --> 00:47:05,400 WAAR TER IDENTIFICATIE TATOEAGES WERDEN INGEZET 685 00:47:05,480 --> 00:47:07,760 Als men aan Auschwitz-overlevenden denkt... 686 00:47:07,840 --> 00:47:11,200 Dan denk je aan tattoos. -De tatoeage is iets cruciaals. 687 00:47:11,280 --> 00:47:15,360 Kinderen van overlevenden konden zich de tatoeage herinneren... 688 00:47:15,440 --> 00:47:17,520 en soms zonder te weten wat het was... 689 00:47:17,600 --> 00:47:19,200 omdat ouders het niet wilden uitleggen. 690 00:47:19,280 --> 00:47:23,200 In de bureaucratische wereld van de SS wist men niet wie... 691 00:47:23,280 --> 00:47:24,960 Wie wie was. -Precies. 692 00:47:25,040 --> 00:47:29,560 Toen dachten ze: 'Is het niet handig als dit nummer permanent wordt?' 693 00:47:30,280 --> 00:47:34,240 Dus hadden ze tatoeëerders nodig en uw vader was een van hen. 694 00:47:35,800 --> 00:47:39,280 Aan de punt van het stokje zaten twee naalden. 695 00:47:39,360 --> 00:47:42,680 De ene was langer en de andere een beetje korter. 696 00:47:43,000 --> 00:47:45,720 En zo maakten we de cijfers. 697 00:47:47,640 --> 00:47:48,800 Mijn moeder... 698 00:47:48,880 --> 00:47:53,240 Ik weet nog dat ze op een dag met een dik verband om haar arm thuiskwam... 699 00:47:53,320 --> 00:47:57,960 omdat ze net haar nummer had laten verwijderen. 700 00:47:58,040 --> 00:48:00,280 Want ze kon het niet meer aanzien. 701 00:48:02,840 --> 00:48:07,600 BLOK 11 IN AUSCHWITZ WAS DE KAMPGEVANGENIS 702 00:48:07,680 --> 00:48:11,400 DIE ONDER GEVANGENEN BEKEND- STOND ALS HET DODENBLOK 703 00:48:11,480 --> 00:48:13,560 Daar bracht de SS je naartoe. 704 00:48:13,880 --> 00:48:18,280 Op een dag kwam ik in barak nummer 11. 705 00:48:19,360 --> 00:48:21,920 Ze namen me mee naar binnen. 706 00:48:22,000 --> 00:48:24,920 En daar werd je gemarteld. 707 00:48:25,000 --> 00:48:26,320 Ze sloegen je daar. 708 00:48:26,400 --> 00:48:27,640 We weten niet precies... 709 00:48:27,720 --> 00:48:32,120 hoe dit onderzoek tot zijn gevangenschap leidde... 710 00:48:32,200 --> 00:48:36,000 Maar het is wel waarschijnlijk dat hij hier heeft gezeten. 711 00:48:37,920 --> 00:48:40,680 Eerst ziet u de sta-cellen. 712 00:48:40,760 --> 00:48:43,360 Dat was een uitermate zware straf. 713 00:48:43,440 --> 00:48:48,040 Er stonden tot vier mensen in een ruimte van één vierkante meter... 714 00:48:48,120 --> 00:48:49,560 en dat de hele nacht lang. 715 00:48:50,240 --> 00:48:52,440 Elke sta-cel ziet er zo uit. 716 00:48:52,520 --> 00:48:54,400 Je stond tussen bakstenen muren. 717 00:48:54,480 --> 00:48:55,680 Mensen kropen erin... 718 00:48:56,520 --> 00:48:58,720 en moesten de hele nacht staan. 719 00:48:59,360 --> 00:49:01,880 En dat is het enige luchtkanaal. 720 00:49:01,960 --> 00:49:05,720 Het is een heel klein gaatje en dat kon van buitenaf worden afgedekt. 721 00:49:05,800 --> 00:49:10,720 Dus dit was een van de extreme soorten straffen die hier voorkwamen. 722 00:49:13,320 --> 00:49:14,960 Ze hadden verschillende functies. 723 00:49:15,040 --> 00:49:16,400 Je had sta-cellen... 724 00:49:16,960 --> 00:49:18,920 uithongeringscellen... 725 00:49:19,360 --> 00:49:21,040 en dood door verstikking. 726 00:49:23,320 --> 00:49:27,800 Dit is de executieplaats van het gevangenisblok. 727 00:49:27,880 --> 00:49:29,840 Ze werden in hun achterhoofd geschoten. 728 00:49:30,280 --> 00:49:35,480 Zoals u ziet, is deze plek nu een gedenkplaats. 729 00:49:35,560 --> 00:49:40,560 En er hangt altijd een vlag boven met het strepenpatroon. 730 00:49:40,640 --> 00:49:42,480 Het uniform. -Van het uniform. 731 00:49:42,560 --> 00:49:44,560 Dat staat symbool voor de gevangenen. 732 00:49:45,840 --> 00:49:51,160 En ze gooiden hier zand en zaagsel neer om het bloed af te voeren. 733 00:49:51,240 --> 00:49:54,560 En het bloed zat tot metersdiep in de grond. 734 00:50:12,280 --> 00:50:14,920 CREMATORIUM I, DAT DRIE JAAR IN BEDRIJF WAS 735 00:50:15,000 --> 00:50:20,160 WAS DE EERSTE GASKAMER IN AUSCHWITZ 736 00:50:35,800 --> 00:50:38,480 Het vergassen werd apart gedaan... 737 00:50:38,560 --> 00:50:40,720 en het cremeren werd apart gedaan. 738 00:50:45,280 --> 00:50:47,720 Ze konden ze niet zo snel cremeren. 739 00:50:53,520 --> 00:50:57,000 Er liep een lopende band vanuit de gaskamer... 740 00:50:57,080 --> 00:50:59,960 naar het crematorium. 741 00:51:00,040 --> 00:51:05,960 En die lopende band liep non-stop, 24 uur per dag. 742 00:51:06,040 --> 00:51:09,720 Zo werden de vergaste, naakte mensen binnengebracht. 743 00:51:37,400 --> 00:51:42,040 IN APRIL 1942 MOEST LALI NAAR AUSCHWITZ II-BIRKENAU 744 00:51:43,520 --> 00:51:44,760 DRIE MAANDEN LATER 745 00:51:44,840 --> 00:51:48,360 KWAM GITA NAAR HET VROUWEN- KAMP IN AUSCHWITZ II-BIRKENAU 746 00:51:49,200 --> 00:51:52,280 In juli gingen we naar Birkenau. 747 00:51:52,640 --> 00:51:54,840 Daar begonnen de problemen pas echt. 748 00:51:54,920 --> 00:51:58,880 De echte moorden en verdwijningen. 749 00:51:58,960 --> 00:52:01,440 GARY SOKOLOV ZOON VAN LALI EN GITA 750 00:52:01,520 --> 00:52:03,760 Daar zijn we dan. Dat is het gebouw. 751 00:52:04,800 --> 00:52:06,280 Daar is de spoorweg. 752 00:52:09,640 --> 00:52:10,960 Mijn hart gaat tekeer. 753 00:52:17,320 --> 00:52:20,320 Dit is het gebied, zoals u ziet... 754 00:52:20,840 --> 00:52:23,800 Het is gigantisch. -...waar in principe... 755 00:52:23,880 --> 00:52:27,040 Misschien niet alles, maar dit is het merendeel van Birkenau. 756 00:52:27,120 --> 00:52:28,240 Is er nog meer? 757 00:52:28,320 --> 00:52:32,600 Er liggen delen in het bos die vanuit hier niet goed te zien zijn. 758 00:52:32,680 --> 00:52:37,360 Maar in principe is wat we hier zien rond de 200 hectare. 759 00:52:37,440 --> 00:52:40,400 Toen de SS de gaskamers van Auschwitz I... 760 00:52:40,480 --> 00:52:43,800 dat 3 kilometer verderop ligt, naar Birkenau verplaatste... 761 00:52:43,880 --> 00:52:47,760 bouwden ze een massamoordindustrie op. 762 00:52:48,800 --> 00:52:52,520 Er zijn ongeveer 1 miljoen joden in Auschwitz vermoord. 763 00:52:53,720 --> 00:52:58,360 Birkenau had zes gaskamers en vier crematoria. 764 00:52:58,440 --> 00:53:00,920 Die waren net op tijd klaar voor mijn familie. 765 00:53:02,720 --> 00:53:06,080 Auschwitz was het hoofdkwartier. 766 00:53:06,160 --> 00:53:09,160 De massamoorden vonden plaats in Birkenau. 767 00:53:09,240 --> 00:53:12,200 Overal ter wereld heeft men het over Auschwitz... 768 00:53:13,480 --> 00:53:16,160 maar eigenlijk gebeurde het in Birkenau. 769 00:53:17,480 --> 00:53:20,200 Hier zien we een oude vrachttreinwagon. 770 00:53:20,280 --> 00:53:23,200 De meeste joden werden per vrachttreinwagon vervoerd. 771 00:53:23,520 --> 00:53:27,200 Men heeft het soms over veewagons, maar vee staat in de open lucht. 772 00:53:27,280 --> 00:53:29,880 En veel getuigenissen beschrijven een gebrek aan lucht... 773 00:53:29,960 --> 00:53:32,400 in een propvolle wagon met zo'n 80 mensen erin. 774 00:53:32,480 --> 00:53:33,680 O, God. 775 00:53:34,880 --> 00:53:36,040 Dus dat was alles. 776 00:53:36,120 --> 00:53:40,560 Er zit een opening aan de ene kant en nog iets aan de andere kant. 777 00:53:40,640 --> 00:53:45,120 Veel overlevenden zeiden dat als je bij zo'n raampje stond... 778 00:53:45,200 --> 00:53:47,520 Dat redde je leven. -Want dan kreeg je lucht. 779 00:53:47,600 --> 00:53:48,400 Juist. 780 00:53:48,480 --> 00:53:54,040 En hier vond het selectieproces plaats als er een trein met joden aankwam. 781 00:53:54,120 --> 00:53:56,600 Want niet-joden hoefden niet door de controle. 782 00:53:56,680 --> 00:54:02,200 Onze schatting is dat zo'n 75% van de joden meteen werden vermoord. 783 00:54:02,280 --> 00:54:04,920 Niet iedereen kwam in het kamp terecht. 784 00:54:05,000 --> 00:54:07,000 Alleen de sterksten kwamen daar. 785 00:54:07,400 --> 00:54:11,480 De rest werd meteen afgevoerd om te worden vergast. 786 00:54:11,800 --> 00:54:15,600 Als je een pukkeltje op je hand had, moest je naar links. 787 00:54:17,120 --> 00:54:22,840 De meeste meisjes uit mijn woonplaats werden om niks eruit gehaald. 788 00:54:23,640 --> 00:54:27,200 Mensen weten niet of ze elkaar nog zullen weerzien. 789 00:54:27,280 --> 00:54:29,920 Degenen die daarna gevangenen werden genomen... 790 00:54:30,400 --> 00:54:35,360 moesten langs de tatoeëerder, en dan gingen ze het kamp in. 791 00:54:36,240 --> 00:54:38,040 En daar komen ze er al snel achter... 792 00:54:39,160 --> 00:54:41,440 dat de anderen de gaskamer in gingen. 793 00:54:41,520 --> 00:54:45,040 De gevangenen hebben geen... Ze maken het niet mooier dan het is. 794 00:54:45,120 --> 00:54:47,280 Ze zeggen grofweg hoe het is. 795 00:54:47,360 --> 00:54:50,400 Maar voor veel mensen is dat te veel om te verwerken. 796 00:54:50,800 --> 00:54:54,400 In de eerste dagen konden mensen het niet aan. 797 00:54:55,280 --> 00:54:59,920 Ze renden naar het kordon... 798 00:55:00,000 --> 00:55:03,120 waar 3000 tot 4000 Volt op stond. 799 00:55:03,520 --> 00:55:05,520 Ze pakten de draad beet... 800 00:55:05,600 --> 00:55:09,320 en waren op slag dood. Door de elektriciteit. 801 00:55:09,400 --> 00:55:12,200 En dat gebeurde dagelijks. 802 00:55:12,800 --> 00:55:16,800 Dat was in de eerste dagen in Birkenau. 803 00:55:17,680 --> 00:55:18,680 Het is zo enorm groot. 804 00:55:18,760 --> 00:55:20,920 Als je langs deze rij kijkt... 805 00:55:21,000 --> 00:55:25,040 zie je de ene na de andere rij aan barakken. 806 00:55:25,120 --> 00:55:26,520 Hoeveel moeite dat heeft gekost. 807 00:55:27,080 --> 00:55:31,400 De hele logistiek met als doel dit te bouwen, mensen te vermoorden... 808 00:55:31,480 --> 00:55:33,160 en mensen hierheen te vervoeren. 809 00:55:34,880 --> 00:55:37,080 Ik heb er geen woorden voor, Stephen. 810 00:55:37,160 --> 00:55:40,840 Er valt niks uit me te knijpen. Ik heb zoiets van... 811 00:55:43,320 --> 00:55:44,200 Tja. 812 00:56:06,200 --> 00:56:09,680 Toen mijn vader zei dat hij zijn excuses wilde aanbieden... 813 00:56:10,320 --> 00:56:13,720 aan de mensen die hij niet heeft kunnen redden... 814 00:56:14,040 --> 00:56:18,520 was hij van alle gaskamers alleen nieuwsgierig naar deze. 815 00:56:19,600 --> 00:56:21,200 Crematorium III. 816 00:56:27,920 --> 00:56:33,520 CREMATORIUM III KON TOT 2000 MENSEN TEGELIJK VERGASSEN 817 00:56:34,640 --> 00:56:39,000 Er kwamen tienduizenden mensen naar deze plek. 818 00:56:39,080 --> 00:56:43,120 En ik weet dat u specifiek hier een gebed wilt opzeggen. 819 00:56:48,000 --> 00:56:53,200 Moge Hij Zijn koningschap vestigen en Zijn verlossing komen... 820 00:56:53,280 --> 00:56:57,160 en moge de vredevorst spoedig wederkeren. 821 00:56:57,240 --> 00:57:00,920 Tijdens Uw leven en tijdens het leven van heel het huis Israël... 822 00:57:01,000 --> 00:57:03,920 spoedig en binnenkort, en laten wij Amen zeggen. 823 00:57:13,080 --> 00:57:14,320 VOOR ZE VLUCHTTEN, 824 00:57:14,400 --> 00:57:18,120 WILDEN DE NAZI'S BEWIJS UITWISSEN VAN OORLOGSMISDADEN 825 00:57:18,200 --> 00:57:19,960 DIE IN HET KAMP HADDEN PLAATSGEVONDEN 826 00:57:27,400 --> 00:57:30,440 LATER WERDEN ER 370.000 HERENPAKKEN GEVONDEN 827 00:57:32,320 --> 00:57:34,880 837.000 KLEDINGSTUKKEN VOOR VROUWEN 828 00:57:36,480 --> 00:57:39,600 EN MEER DAN 7 TON AAN MENSENHAAR 829 00:57:41,480 --> 00:57:43,040 Waar gaan we nu naar binnen? 830 00:57:43,120 --> 00:57:47,080 We lopen nu een van de kleinere afdelingen binnen. 831 00:57:47,160 --> 00:57:49,480 Dit werd het 'Zigeunerlager' genoemd. 832 00:57:49,560 --> 00:57:51,840 Het kamp voor Roma- en Sinti-gevangenen. 833 00:57:52,320 --> 00:57:56,920 Uw vader zat een tijdje in het gezins- kamp, in een van de houten barakken. 834 00:57:57,000 --> 00:57:58,560 En die staat hier. 835 00:57:59,080 --> 00:58:03,160 Het unieke aan het verhaal is dat Lali zei dat hij in zijn eentje woonde. 836 00:58:03,240 --> 00:58:04,160 Klopt. 837 00:58:04,240 --> 00:58:09,000 We denken dat hij bij een grotere groep hoorde binnen deze afdeling. 838 00:58:09,080 --> 00:58:12,720 Misschien waren de leefomstandigheden hier beter. 839 00:58:12,800 --> 00:58:17,480 Misschien is dat de reden voor zijn afzondering, of het gevoel... 840 00:58:17,560 --> 00:58:19,240 Maar dat slaat nergens op. 841 00:58:19,320 --> 00:58:23,360 Ik begrijp dat sommige herinneringen erg vaag kunnen zijn. 842 00:58:23,680 --> 00:58:25,240 Hij was een man van 89 jaar. 843 00:58:25,320 --> 00:58:28,840 Maar wat je je onmogelijk vaag kan herinneren... 844 00:58:28,920 --> 00:58:34,040 is of je wel of niet een eigen kamer had. Dat is... 845 00:58:34,120 --> 00:58:39,520 Ik kan me nog heel goed herinneren dat moeder naar vader schreeuwde... 846 00:58:39,600 --> 00:58:41,160 als hij die kamer beschreef... 847 00:58:41,240 --> 00:58:44,840 dat het geen zessterrenhotel was. 848 00:58:45,600 --> 00:58:48,240 Maar misschien hadden ze daar genoeg ruimte... 849 00:58:48,320 --> 00:58:52,600 om een eigen slaapplek te kunnen maken. 850 00:58:52,680 --> 00:58:54,360 Misschien is dat een verklaring. 851 00:58:54,440 --> 00:58:56,120 Of hij had een eigen kamer. 852 00:58:56,200 --> 00:58:59,720 Dat kan ook. Misschien waren er meerdere kamers. 853 00:59:01,720 --> 00:59:06,600 Dit deel achter in Birkenau heeft een Duitse naam, 'Effektenlager'. 854 00:59:06,680 --> 00:59:11,960 Hier werkte uw moeder en dat werd als bevoorrecht werk gezien. 855 00:59:12,040 --> 00:59:13,320 Inderdaad. 856 00:59:13,400 --> 00:59:16,320 Maar het unieke aan deze plek... 857 00:59:16,400 --> 00:59:20,400 is dat aan de andere kant van het hek een rode lijn te zien is. 858 00:59:20,480 --> 00:59:22,920 Dat zijn de resten van Gaskamer 4. 859 00:59:23,000 --> 00:59:28,240 Dus de mensen hier waren ook getuige van het moordproces. 860 00:59:28,760 --> 00:59:31,640 We hoorden ze gillen vanaf de plek van waar ze... 861 00:59:33,200 --> 00:59:34,400 naar de gaskamer gingen. 862 00:59:36,640 --> 00:59:38,880 Al mijn vriendinnen werden meegenomen. 863 00:59:44,000 --> 00:59:49,160 Als je over de hele linie kijkt, is het verbijsterend hoe groot het terrein is. 864 00:59:57,560 --> 01:00:03,400 27 JANUARI 1945 WERD AUSCHWITZ DOOR HET RODE LEGER BEVRIJD 865 01:00:05,200 --> 01:00:11,720 ER WERDEN ONGEVEER 7000 OVERLEVENDEN AANGETROFFEN 866 01:00:14,480 --> 01:00:20,040 700 VAN HEN WAREN NOG GEEN 18 JAAR 867 01:00:29,400 --> 01:00:33,800 Het was heel bijzonder om het voetsporen van mijn ouders te volgen. 868 01:00:36,560 --> 01:00:40,760 Ik denk niet dat ik ooit dichter bij hen heb kunnen komen dan op deze plek. 869 01:00:41,800 --> 01:00:46,320 Als je al mijn familieleden die het niet hebben overleefd in perspectief zet... 870 01:00:47,400 --> 01:00:51,320 voel ik me om een of andere reden vereerd... 871 01:00:51,400 --> 01:00:55,560 dat mijn vader en moeder het gelukkig hebben overleefd. 872 01:00:56,840 --> 01:00:58,320 Nu ik terugga naar Melbourne... 873 01:00:58,400 --> 01:01:04,080 kan ik op een heel andere manier met mijn kinderen over onze familie praten. 874 01:01:09,360 --> 01:01:11,640 Ik weet nog dat mijn ouders zeiden... 875 01:01:12,520 --> 01:01:18,320 dat ze zo ver mogelijk bij Europa vandaan wilden gaan wonen. 876 01:01:18,400 --> 01:01:22,600 En veel verder dan Australië kun je niet komen. 877 01:01:23,640 --> 01:01:25,480 Welkom. -Wat fijn om je te ontmoeten. 878 01:01:25,560 --> 01:01:26,960 Aangenaam. -Dank je wel. 879 01:01:27,040 --> 01:01:29,680 Dit is mijn jongste dochter Mali. 880 01:01:29,760 --> 01:01:30,960 Ja. 881 01:01:32,600 --> 01:01:33,480 Gaan we naar binnen? 882 01:01:33,560 --> 01:01:34,960 Kom mee. -Ja, we gaan. 883 01:01:35,040 --> 01:01:38,160 We zetten mooie muziek op en dan dans ik de tango. 884 01:01:40,360 --> 01:01:41,560 Ballerina's. 885 01:01:43,320 --> 01:01:45,600 We dansen hier heel veel. 886 01:01:45,680 --> 01:01:46,640 Fantastisch. 887 01:01:46,720 --> 01:01:48,120 Hebben we een beetje trek? -Ja. 888 01:01:48,520 --> 01:01:51,600 Ja? Goed zo. We hebben veel eten. Kom maar binnen. 889 01:01:52,560 --> 01:01:54,920 Goed, zullen we dan maar? -We zijn augurken vergeten. 890 01:01:55,000 --> 01:01:56,600 Hoe kun je de augurken vergeten? 891 01:01:57,440 --> 01:01:59,080 Ga maar bij moeder zitten. 892 01:01:59,640 --> 01:02:02,640 Hebben jouw ouders het nooit over de Holocaust gehad? 893 01:02:02,720 --> 01:02:04,720 Op een paar verhalen na. -O ja. 894 01:02:04,800 --> 01:02:07,840 Wij zijn met alles opgegroeid. Pa vertelde er altijd over. 895 01:02:07,920 --> 01:02:09,280 HELEN DOCHTER VAN ABRAM 896 01:02:09,360 --> 01:02:11,080 Al sinds we nog klein waren. 897 01:02:11,160 --> 01:02:16,760 Ik heb het overleefd, maar volgens mij was het voor 99% geluk hebben. 898 01:02:16,840 --> 01:02:23,120 Want je kon elk moment van de dag worden neergeschoten, vermoord... 899 01:02:23,200 --> 01:02:26,880 doodgeslagen of naar de gaskamer worden gestuurd. 900 01:02:27,280 --> 01:02:31,520 Op al onze vragen hebben we altijd antwoord gekregen. 901 01:02:31,600 --> 01:02:32,920 Super. -Altijd. 902 01:02:33,000 --> 01:02:35,360 Toen ik tien was, ging ik naar vader toe... 903 01:02:35,440 --> 01:02:38,000 en vroeg ik aan hem: 'Pa, haat je de Duitsers?' 904 01:02:38,080 --> 01:02:40,320 En toen zei hij: 'Dat woord mag je nooit zeggen.' 905 01:02:40,400 --> 01:02:44,040 Want wat word je zelf als je aan die emotie toegeeft? 906 01:02:44,120 --> 01:02:45,600 Net zo erg als zij. -Exact. 907 01:02:45,680 --> 01:02:49,000 Dus dat was voor mij niet alleen een les in overleven... 908 01:02:49,080 --> 01:02:53,480 maar overleven waarbij je menselijkheid en waardigheid intact blijft. 909 01:02:53,560 --> 01:02:54,760 Dat is de juiste boodschap. 910 01:02:54,840 --> 01:02:56,720 Dit hier is een geweldige man. 911 01:02:57,920 --> 01:03:01,280 Dit was vast een ongelooflijke reis. -Fenomenaal. 912 01:03:01,360 --> 01:03:02,600 Gewoonweg fenomenaal. 913 01:03:02,680 --> 01:03:05,880 Jij vertelt nu alles aan jouw kinderen. 914 01:03:05,960 --> 01:03:09,920 Ik wil niet dat zij dezelfde leegte krijgen die ik heb gehad. 915 01:03:10,960 --> 01:03:12,520 Ik vind het veelzeggend... 916 01:03:12,600 --> 01:03:16,440 dat jij nu de verhalen vertelt die jij nooit hebt gehoord. 917 01:03:16,520 --> 01:03:18,520 En dat is enorm belangrijk. 918 01:03:22,960 --> 01:03:25,760 Hoe voelt het nu u terug bent? 919 01:03:25,840 --> 01:03:29,160 Nu u een eigen ervaring van Auschwitz heeft? 920 01:03:29,240 --> 01:03:31,960 Heel opgelucht. Ik ben een ander mens. 921 01:03:32,600 --> 01:03:34,120 In welke zin? 922 01:03:34,200 --> 01:03:35,320 Ik voel geen leegte meer. 923 01:03:37,880 --> 01:03:40,800 Misschien heb ik er niet de juiste woorden voor... 924 01:03:40,880 --> 01:03:43,320 maar het is bijna alsof ik nu rust heb. 925 01:03:43,400 --> 01:03:45,360 Oké. -Als dat logisch klinkt. 926 01:03:45,440 --> 01:03:48,320 Ja. -Ik ben gerustgesteld... 927 01:03:48,400 --> 01:03:53,560 en voel me voldaan door het feit dat ik nu zo veel meer weet. 928 01:03:53,640 --> 01:03:54,440 Juist. 929 01:03:55,320 --> 01:03:58,880 Hoe vindt u dat u de voorgaande jaren met die leegte bent omgegaan? 930 01:03:59,560 --> 01:04:02,440 Ik wist wel dat die er was, maar ik negeerde het. 931 01:04:02,520 --> 01:04:07,160 Je kunt trauma niet alleen als een gemoedstoestand zien... 932 01:04:07,240 --> 01:04:08,880 maar ook als een lichamelijk iets. 933 01:04:10,200 --> 01:04:14,160 U merkt het nu bij uzelf op en zegt dat u nu rust heeft. 934 01:04:14,840 --> 01:04:18,280 Veel mensen zouden zeggen: 'Het is behoorlijk paradoxaal... 935 01:04:18,360 --> 01:04:22,440 dat als je naar Auschwitz gaat je met een gerust gevoel terugkomt.' 936 01:04:22,520 --> 01:04:23,640 Hoe doe je... 937 01:04:25,680 --> 01:04:28,800 Daar heb ik geen antwoord op, ik weet alleen dat het zo voelt. 938 01:04:28,880 --> 01:04:31,000 Het is heel echt. -En dat ik dat merk. 939 01:04:31,080 --> 01:04:33,480 Het is heel echt. -Ja. 940 01:04:33,560 --> 01:04:37,440 Ik krijg een heel andere band met mijn kinderen... 941 01:04:37,520 --> 01:04:40,360 als hun vader en als vriend. 942 01:04:40,440 --> 01:04:43,200 Ik denk ook dat ik mezelf veel aardiger ga vinden... 943 01:04:43,280 --> 01:04:46,600 door hoe ik er nu in sta. -Heel graag. 944 01:04:48,120 --> 01:04:52,680 Het is een enorme eer om hier bij u te zijn. 945 01:04:52,760 --> 01:04:55,520 Dank u. Het geeft een heel warm gevoel. 946 01:04:58,520 --> 01:05:00,760 Sorry. -Welnee. 947 01:05:00,840 --> 01:05:02,400 Het is juist een bevrijding. -Oké. 948 01:05:02,480 --> 01:05:03,920 Het is niets negatiefs. 949 01:05:11,640 --> 01:05:16,120 VANDAAG BEZOEKEN GARY EN ZIJN DOCHTERS VOOR HET EERST 950 01:05:16,200 --> 01:05:18,720 HET GRAF VAN HUN GROOTOUDERS 951 01:05:19,880 --> 01:05:22,240 Staan ze op alfabetische volgorde? 952 01:05:22,320 --> 01:05:23,360 Nee. -Niet? 953 01:05:23,440 --> 01:05:26,320 Het hangt af van welke plek je koopt. 954 01:05:31,280 --> 01:05:33,760 Daar zijn we dan. Hier liggen ma en pa. 955 01:05:34,480 --> 01:05:35,480 Kijk eens aan. 956 01:05:37,080 --> 01:05:39,280 Ik mis jullie ontzettend. 957 01:05:39,360 --> 01:05:42,120 Ik heb voor het eerst jullie kleinkinderen meegenomen. 958 01:05:42,200 --> 01:05:46,160 Dit is Mali en dit is Aviva. 959 01:05:46,240 --> 01:05:49,480 Ik heb steentjes bij me uit jullie geboorteplaatsen. 960 01:05:50,400 --> 01:05:53,440 Dus die leggen we neer zodat jullie weten dat we zijn geweest. 961 01:05:54,520 --> 01:05:57,280 Kijk, pa. Deze komt bij je voordeur vandaan. 962 01:05:57,360 --> 01:06:02,040 Dan heb je een stukje van thuis bij je. 963 01:06:09,840 --> 01:06:11,480 Hadden jullie ze maar kunnen ontmoeten. 964 01:06:12,640 --> 01:06:16,200 Mijn pa had zich vast enorm zorgen om jullie twee gemaakt... 965 01:06:16,280 --> 01:06:21,360 en ma zou met jullie in de keuken samen staan zingen en bakken. 966 01:06:21,440 --> 01:06:22,880 Dat had ze enig gevonden. 967 01:06:23,560 --> 01:06:26,200 Hoe gaat het, mop? Alles goed? 968 01:06:26,280 --> 01:06:27,080 Ja. 969 01:06:29,880 --> 01:06:33,600 Hoe heeft u Gita na de bevrijding teruggevonden? 970 01:06:33,680 --> 01:06:35,240 Ik kon niet met de trein... 971 01:06:36,480 --> 01:06:38,040 want het spoor was gebombardeerd. 972 01:06:38,560 --> 01:06:41,560 De trein kon niet over de bruggen heen. 973 01:06:41,640 --> 01:06:43,200 Dus kocht ik een paard. 974 01:06:44,320 --> 01:06:45,240 Weet je wel? 975 01:06:45,800 --> 01:06:51,360 Dus ik reed honderden kilometers met mijn paard... 976 01:06:52,480 --> 01:06:53,760 om haar te zoeken. 977 01:06:54,560 --> 01:06:57,800 En op een dag komt er een paard aanlopen... 978 01:06:57,880 --> 01:07:00,400 met twee wielen. Ken je die koetsjes? 979 01:07:00,480 --> 01:07:02,760 Ik kijk wat erop zit en het is mijn man. 980 01:07:04,120 --> 01:07:05,320 Lali. 981 01:07:22,200 --> 01:07:24,200 Hij ging achter me aan en heeft me gevonden. 982 01:07:24,600 --> 01:07:26,920 En toen waren we weer gelukkig samen. 983 01:07:38,320 --> 01:07:39,920 Weet je wie dat is? -Dat is... 984 01:07:40,840 --> 01:07:41,640 Jouw vader. 985 01:07:41,720 --> 01:07:43,200 En wie is dat? -Jouw moeder. 986 01:07:43,280 --> 01:07:44,360 En wie is dat? -Jij. 987 01:07:44,440 --> 01:07:47,240 Dit zijn foto's van hun gouden bruiloftsfeest. 988 01:07:47,320 --> 01:07:49,960 Ik heb toen een heel groot feest georganiseerd. 989 01:07:51,040 --> 01:07:53,240 Je vader was best knap, hè? 990 01:07:53,320 --> 01:07:55,520 Nee, hij is knapper. -Serieus? 991 01:07:56,840 --> 01:07:57,680 En bedankt. 992 01:07:59,040 --> 01:08:00,680 Geeft niks. Ik hou nog steeds van je. 993 01:08:01,160 --> 01:08:02,080 Kijk dit. 994 01:08:02,160 --> 01:08:04,280 Mijn ouders vonden elkaar weer... 995 01:08:05,320 --> 01:08:08,880 en zijn in Krompachy getrouwd. 996 01:08:08,960 --> 01:08:13,000 En dit bewijst hoe verliefd ze waren en van elkaar hielden. 997 01:08:13,080 --> 01:08:16,960 Deze foto is gemaakt in het Tatragebergte... 998 01:08:17,040 --> 01:08:20,640 waar mijn ouders op huwelijksreis gingen. 999 01:08:20,720 --> 01:08:21,720 Kijk eens goed. 1000 01:08:21,800 --> 01:08:25,280 Dit is na de oorlog, nog met zijn haar. 1001 01:08:25,360 --> 01:08:31,040 Ze waren zo ontzettend gelukkig en verliefd. 1002 01:08:31,120 --> 01:08:32,320 En ik ben het resultaat... 1003 01:08:32,400 --> 01:08:37,640 van een van de mooiste romances... 1004 01:08:37,720 --> 01:08:42,600 op de afschuwelijkste plek die ooit heeft bestaan. 1005 01:08:42,680 --> 01:08:47,720 Het is ook een kwestie van puur geluk dat ik besta. 1006 01:08:51,920 --> 01:08:53,480 Het is geweldig. 1007 01:08:53,560 --> 01:08:55,040 Zo leuk. 1008 01:08:56,720 --> 01:08:59,160 Ik heb twee mooie meiden. 1009 01:08:59,240 --> 01:09:03,440 Die kunnen het verhaal voortzetten. 1010 01:09:03,520 --> 01:09:05,520 En dat is mijn grootste geluk. 1011 01:09:07,240 --> 01:09:10,360 Rennen, pap. -Sprinten. Dan krijg je wat beweging. 1012 01:09:20,160 --> 01:09:22,320 VOOR LALI EN GITA SOKOLOV 1013 01:09:22,400 --> 01:09:26,200 EN ALLE OVERLEVENDEN VAN DE HOLOCAUST 1014 01:09:26,280 --> 01:09:28,520 TER NAGEDACHTENIS AAN DE 1,1 MILJOEN MENSEN 1015 01:09:28,600 --> 01:09:33,040 DIE IN AUSCHWITZ TUSSEN 1940 EN 1945 ZIJN VERMOORD 1016 01:09:57,920 --> 01:09:59,920 Ondertiteld door: Julie de Koning